Dưới chân cửa sổ nhà nông dân có một khe nứt, trong khe nứt sinh sống một bầy kiến. Không phải loại kiến đỏ cực nhỏ có màu thịt; mà là loại kiến đen lớn hơn, khả năng chiến đấu đơn độc và tự vệ đều rất mạnh. Đây là một bầy kiến tách ra từ một đại gia tộc, số lượng vẫn chưa nhiều lắm. Chúng đại hưng thổ mộc (rầm rộ xây dựng) trong khe nứt đó, định xây dựng cho chính mình và cho con cháu đời sau một vương quốc lý tưởng hạnh phúc có trật tự "xã hội"......

Hàng ngày chúng ra ra vào vào từ khe nứt đó, kéo thức ăn vào trong, dọn rác ra ngoài, chăm chỉ, bận rộn, quen thói thành tự nhiên.

- Anh, nhìn kìa, ở đây có kiến này!

- Đệ, chúng ta tới đùa giỡn chúng đi!

Có một hôm, hai đứa trẻ nhà đó phát hiện ra nơi đó là tổ kiến. Chúng đang rảnh rỗi chán ngắt, thế là bắt đầu "chơi đùa" bọn chúng. Hai đứa trẻ ngồi xổm dưới chân cửa sổ, trong tay mỗi đứa cầm một nhành chổi, thấy có kiến từ trong khe nứt bò ra, liền dùng nhành chổi hất ngược nó trở lại.

Đây là một "sự kiện" ngẫu nhiên. Hơn nữa, chỉ là sự khởi đầu.

Chữ "hất" có nghĩa là biên độ động tác nhỏ và lực rất nhẹ. "Chơi đùa" kiến không phải là đấu bò tót, cho dù là hai đứa trẻ, thì cũng nhanh chóng sinh ra một thứ cảm giác ưu thế tự cho mình là Cự Linh Thần từ trong tâm lý. Quả thực, dưới mỗi cú hất của chúng, đám kiến đều liên tục lộn nhào, bò trườn không kịp, quay cuồng chóng mặt. Cú hất nhẹ nhàng đó, đối với chúng mà nói chính là một sức mạnh không thể kháng cự khổng lồ. Chúng thụt lùi trở về trong khe nứt, tụ tập ở hai bên phía trong khe nứt, ngơ ngác bối rối bàn luận về tình huống vừa mới xảy ra. Bàn luận nửa ngày, cũng không bàn luận rõ ràng. Thế là cùng nhau đi thỉnh giáo một con kiến già.

Kiến già nghe xong lời tường thuật của chúng, trầm tư hồi lâu, dùng giọng điệu ra vẻ uy quyền nói:

- Đó là gió mà! Các người thật đúng là chưa từng thấy mùi đời, gặp phải một trận gió mà từng người cứ làm ầm ĩ lên, hoang mang lo sợ. Không sợ đời sau cười chê sao?

Có một con kiến trung niên phản bác:

- Tiền bối, ta cảm thấy chúng ta không giống như đang gặp phải gió. Ta từng trải qua mấy trận gió rồi. Gió là có tiếng hú mà! Các người có nghe thấy tiếng gió không?......

Những con kiến trẻ tuổi được hỏi, đều lắc đầu nói không nghe thấy tiếng gió nào cả. Đều nói bên ngoài nắng ấm trời quang, thời tiết rất tuyệt.

- Tiền bối xin hãy xem......

Con kiến trung niên chỉ vào khe nứt, chính là cửa huyệt của chúng — lúc này một luồng ánh sáng mặt trời đang chiếu rọi từ cửa huyệt vào......

- Không phải gió? Vậy ngươi có cao kiến gì nào?

Kiến già bị phản bác trước mặt, đầy mặt khó chịu.

Con kiến trung niên á khẩu không trả lời được, nhất thời không có lời nào để đáp.

Kiến già được hai con kiến trẻ tuổi đỡ đi tới cửa huyệt, thò đầu ra ngoài huyệt, định tự mình quan sát cho ra lẽ......

Lúc này, đứa em hỏi người anh:

- Sao một con cũng không bò ra nữa vậy?

Người anh nói:

- Chúng thấy lạ chứ gì, chắc chắn đang họp rồi.

- Nhưng mà đệ vẫn chưa chơi đùa chán với chúng mà!

Thế là đứa em áp hai tay xuống đất, cúi đầu xuống, áp miệng sát vào khe nứt, phùng má, phù một hơi thổi mạnh vào trong khe nứt......

Đầu của nó tự nhiên chắn mất ánh sáng mặt trời, khoảnh khắc đó trong tổ kiến tối thui một màu.

Con kiến trung niên hét lớn:

- Nguy hiểm!......

Nhưng đã muộn rồi.

Một trận "cuồng phong" ùa vào càn quét tổ kiến! — bên trong tổ kiến tức thì "cuốn bay đá chạy", sức "gió" tung hoành ngang dọc. Trận "cuồng phong" đó lao tới đâm lui trong huyệt, tìm không ra lối ra, cứ cuồn cuộn càn quét mãi không thôi. Tất cả đám kiến tụ tập ở cửa huyệt, đều bị cuồng phong thổi quạt rơi xuống đáy huyệt. Con kiến già đó, tuy có con kiến trung niên và đám kiến trẻ tuổi liều mình bảo vệ, vẫn bị ngã thương không nhẹ.

Đứa em kia vẫn áp hai tay xuống đất cúi đầu ở đó thổi mạnh......

Bầy kiến trong huyệt, cả bầy kinh hãi, chen chúc ở góc huyệt, co ro không dám nhúc nhích chút nào.

Khi "cuồng phong" cuối cùng đã qua đi, kiến già tức giận mắng con kiến trung niên:

- Ta nói sai ư? Lại chẳng phải gió sao? Ngươi mới trải qua mấy trận gió chứ?! Nếu bàn về kinh nghiệm đối với thế giới này, ngươi còn kém xa lắm!

Ánh mắt mọi người oán giận, tức giận, chế nhạo, con kiến trung niên ấy tự cảm thấy tội lỗi và sự nông cạn với đời, đứng nghiêm lắng nghe huấn thị mà thôi. Từ đó an phận thủ thường, chỉ biết vâng dạ, biến thành một con kiến trầm ít nói chẳng còn có kiến giải gì nữa. Nó là một con kiến thợ trung niên. Giữa những con kiến thợ có thói quen trao đổi thức ăn cho nhau. Thế nhưng thói quen này không có nghĩa là tình bạn, càng không có nghĩa là tình thân. Đó là một thứ thói quen cổ xưa của loài kiến. Trong nước bọt của chúng có chứa hợp chất có thể truyền bá thông tin. Giống như giữa con người với nhau lây bệnh cảm qua những nụ hôn vậy. Thế là vào ngày hôm đó, rất nhiều con kiến thợ trung niên và thanh niên khác, từ trong nước bọt của nó đã tiếp nhận được một loại ám thị "tư tưởng" thế này: miễn mở tôn khẩu, nói ít vẫn hơn; người vi ti lời nhẹ, nói đúng thì thế nào chứ? Mà nói sai lại có khả năng cả đời trở thành điển hình sai lầm......

Thế là rất nhiều con kiến thợ trung niên và thanh niên khác, vào ngày hôm đó, đối với "cuồng phong" trong hang ngoài động mà chúng đã trải qua, đều trở nên vô cùng kín tiếng, trầm mặc ít nói, an phận thủ thường.

Kinh nghiệm một khi được "sự thật" chứng minh là kinh nghiệm, thì thường sẽ nâng lên thành nhận thức mang tính uy quyền. Mà nhận thức mang tính uy quyền một khi hình thành "chủ nghĩa kinh nghiệm", và chịu sự tôn sùng phổ biến, thì muốn lật đổ nó đi là vô cùng khó khăn. Thậm chí nghi ngờ nó cũng là cuồng vọng.

Ngày hôm đó bầy kiến này đều không ra khỏi huyệt nữa. Đều tự giác hoặc bán tự giác tụ tập bên cạnh kiến già, nghe nó giảng đủ loại kiến thức về "vấn đề gió". Nó vừa tiếp nhận sự xoa bóp của vài con kiến cái trẻ tuổi, vừa ân cần dạy dỗ. Bài học dạy dỗ của nó tóm lại trong một câu chính là — "Gió" là cái hắt xì của một vị thần linh nào đó. Vị thần linh đó dưới sự miêu tả bằng ngôn ngữ của nó, nghe giống như một con kiến vô cùng to lớn. Trưởng tưởng tượng của loài kiến rốt cuộc vẫn có hạn, đối với thần linh hay đối với yêu ma, đều khó tránh khỏi có sự gần gũi với loài kiến.

Ngày hôm sau vẫn là một ngày trời quang mây tạnh.

Hai anh em thức dậy còn sớm hơn cả loài kiến. Ánh nắng mặt trời luôn chiếu vào phòng con người từ cửa sổ trước, sau đó mới từ khe nứt đó chiếu vào tổ kiến.

Đứa em vừa mở mắt ra liền nói:

- Anh, hôm nay em vẫn muốn nghịch kiến chơi.

- Được chứ, hôm nay chúng ta đổi cách chơi khác!

Thế là người anh tìm được một nén nhang, bẻ đôi ra. Một đoạn bản thân cầm, một đoạn đứa em cầm.

Chúng đốt nhang lên, lại ngồi xổm trước chân cửa sổ.

- Anh, sao kiến mãi vẫn chưa bò ra thế?

- Đừng vội. Hứng là hôm qua chúng đều bị đệ thổi cho nhiễm cảm rồi, đang phát sốt đấy......

- Nhìn kìa, có một con đang thò đầu ra rồi kìa!

- Đừng vội thám (hơ) nó trước, đợi nó bò ra đã......

Con thò đầu ra chính là con kiến thợ trung niên đã trở nên khôn ngoan giữ mình ấy. Vốn dĩ nó là một con kiến thợ rất được tôn trọng trong bầy kiến. Một con kiến thợ tận tụy không một tiếng kêu ca, có tinh thần trách nhiệm rất cao. Không chỉ kiến già bị ngã không nhẹ, rất nhiều con kiến nhỏ trong "nhà trẻ" cũng thực sự bị "cuồng phong" thổi cho cảm lạnh. Mặc dù nó không phải gánh chịu bất kỳ trách nhiệm trực tiếp nào đối với việc này, nhưng hễ nghĩ đến việc mình từng phản bác kiến già trước mặt mọi người, cho rằng đó không phải là gió, thì nó lại từng trận đỏ bừng mặt một mình, vẫn cảm thấy tội lỗi vì "lỗi lầm ngôn luận" mà mình đã phạm phải. Nó đi đầu ra tới cửa huyệt, là một biểu hiện chuộc tội.

Nó quan sát bên ngoài một lúc, không thấy tình hình bên ngoài có gì bất thường, thế là yên tâm táo bạo bò ra.

A, thời tiết đẹp làm sao!

Nó ngước nhìn mặt trời, vươn vai mấy cái, vận động bốn cẳng một lúc, sau đó phát ra tín hiệu bình an vô sự vào trong huyệt.

Thế là từng con kiến thợ trung niên và thanh niên lần lượt bò ra khỏi khe nứt đó; mà trong tổ kiến, bầy kiến theo sự phân công của "xã hội", lại bắt đầu bận rộn theo nề nếp của một ngày. Con kiến chúa thân hình béo tốt, như thường lệ thông qua lượng lớn bữa sáng mà nó cần, nhận được "báo cáo" đầu tiên về giống loài từ "cocktail hóa học", và vẫn như mọi khi tiến hành gia công xử lý, kịp thời bài tiết ra một loại hợp chất khác từ trong cơ thể. Các chỉ thị xử lý giống loài của nó, thông qua sự truyền bá của loại hợp chất khác đó, được chấp hành và thực thi một cách hiệu quả ở mọi ngóc ngách trong tổ kiến......

Nếu không phải vì trò ác ý của hai đứa trẻ nhà nông, câu chuyện về bầy kiến này cũng coi như kết thúc tại đây rồi.

Nhưng mà......

Người anh thấy kiến bò ra không ít, hạ lệnh tập kích: "Bắt đầu!"

Thế là hai đứa trẻ không đáng yêu dùng đầu nhang đốt những con kiến đó......

Đối với bầy kiến mà nói, đây đương nhiên là tai nạn không thể kháng cự còn đột ngột hơn cả "gió" nữa!

Loài kiến vốn dĩ không phát ra bất kỳ âm thanh nào. Bằng không, tiếng kêu thảm thiết của chúng khi bị đốt, có lẽ sẽ khiến hai đứa trẻ nghe xong không nỡ, từ không nỡ mà dừng trò ác ý lại. Chúng không phát ra bất kỳ âm thanh nào, khoảnh khắc đó là bất hạnh biết bao của chúng! Hai đứa trẻ thấy kiến bị đốt lăn lộn trên mặt đất, dáng vẻ tàn phế thảm thương đập vào mắt, trái lại vô cùng vui vẻ, hớn hở sung sướng......

Kiến rốt cuộc vẫn là kiến!

Từ khe nứt đó bò ra nhiều kiến hơn nữa. Đều là những con kiến binh dũng mãnh thiện chiến tiến lên không lùi bước xem cái chết tựa chốn không người. Kiến binh xuất động từng đội từng đội thì có thể làm gì con người nào chứ? Đối thủ của chúng là những vật hung ác mà chúng ngước cổ lên cũng nhìn không hiểu nổi kìa! Đối với loài kiến mà nói, kẻ thù không thể gọi tên, tựa hồ xuất phát từ ông trời. Cuộc tập kích gây ra thương tật nghiêm trọng cho chúng, chớp nhoáng không thể tránh né, cũng hoàn toàn không cách nào đỡ đòn, không cách nào đối kháng, càng không cách nào phản công......

Những con kiến binh xem cái chết tựa chốn không người lớp trước ngã xuống lớp sau tiến lên, cuối cùng chẳng qua cũng chỉ dựa vào số lượng đông đảo, khiến cho hai đứa trẻ loay hoay không xuể, mà mới có thể cướp cứu từng đồng bào bị tàn phế của chúng trở lại khe nứt. Bao gồm cả những con đang hấp hối, không một con nào bị vứt bỏ không màng tới.

Bản tính đáng quý của loài trùng như kiến, lúc ấy vượt hơn người!

Bầy kiến đại kinh hãi, đại bi thương, đại hỗn loạn......

Kiến chúa nhận được tình báo khẩn cấp, xuất phát từ việc cân nhắc chuẩn bị chiến tranh, quyết định hóa toàn bộ số trứng đã bài tiết thành kiến binh giỏi chiến đấu, để bù đắp cho tổn thất thương vong về số lượng của chúng......

Ngày hôm đó, từng đàn từng lũ kiến mấy lần mưu đồ dũng mãnh xông ra, đều bị hai đứa trẻ loài người "phục kích" đẩy lùi trở về thành công.

Loài kiến lại không hiểu rõ rốt cuộc những gì chúng phải chịu đựng là chuyện gì xảy ra nữa.

- Đó là lửa đấy! — Một vài con kiến có kinh nghiệm nói như vậy — nhưng mà, nếu là lửa thì tại sao lại không có ngọn lửa chứ?

- Đó là sấm sét đấy! — Những con kiến có kinh nghiệm khác nói như vậy — nhưng mà, nếu là sấm sét thì tại sao lại không nghe thấy tiếng sét nổ chứ? Mà bầu trời bên ngoài quang đãng biết bao!

- Theo ta nghĩ, đó nhất định là do con người làm......

Kiến già cuối cùng cũng lên tiếng. Biểu cảm của nó, giọng điệu của nó, đều vô cùng lo lắng. Phía sau nó, từng hàng kiến tàn phế nằm trên mặt đất quằn quại đau đớn, không có bất kỳ cách nào có thể làm giảm bớt sự đau đớn của chúng, cũng không có bất kỳ cách nào có thể chữa trị thương tật cho chúng. Trong số chúng, thực ra có những con đã chết rồi. Thương tật và cái chết, khiến cho lời nói của kiến già sự lo lắng của kiến già, trở nên vô cùng nghiêm trọng.

Tổ kiến hoàn toàn bị bao trùm bởi bầu không khí điềm gở.

Hồi lâu, trong sự im lặng bất an đối mặt với đại nạn, có một con kiến nhỏ nhút nhát hỏi:

- Con người là gì?

Kiến già thở dài một hơi, càng thêm lo lắng nói:

- Con người, là yêu ma thần thông quảng đại nhất trên trái đất. Chúng rất giỏi phát minh ra nhiều loại vũ khí. — Nó ngoảnh đầu lại nhìn một cái, lại nói: — Những người anh em đáng thương của chúng ta đó, xem ra rõ ràng là bị vũ khí của chúng làm tổn thương.

- Nhưng tại sao con người lại muốn tổn thương chúng ta chứ?

- Cái này thì ta chịu thua không biết rồi. Con người đã là yêu ma thần thông quảng đại nhất, vậy thì chúng đương nhiên có thể muốn làm gì thì làm. Trên trái đất chưa từng có loài động vật nào khác có tư cách đàm phán với chúng, huống chi là loài kiến nhỏ bé chúng ta!

- Chúng ta phải làm sao đây?

Câu hỏi này vừa được thốt ra, tiếng khóc tuyệt vọng nổi lên tứ phía.

Kiến già trang nghiêm nói:

- Đều không được khóc. Khóc chẳng có ý nghĩa gì cả. Con người dù có cường đại đến đâu, cũng không thể tiêu diệt triệt để loài kiến chúng ta. Tỷ như chúng vốn không thể chui vào trong huyệt của chúng ta để làm hại chúng ta. Nhưng cái cửa huyệt này, chúng ta buộc phải bịt lại rồi. Bởi vì con người có lẽ sẽ quạt khói, rót nước, rắc thuốc vào trong huyệt của chúng ta......

Dường như cũng không có sự lựa chọn thứ hai.

Thế là kiến chúa ban hành lệnh tổng động viên của mình; thế là bầy kiến chôn cất người chết, sắp xếp những người tàn phế đến nơi an toàn hơn, bắt đầu công cuộc lao động gian khổ cực nhọc. Chúng không bịt chết hoàn toàn khe nứt đó. Chúng vẫn cần một tia ánh nắng chiếu rọi vào. Chúng chuẩn bị một lượng lớn đất bùn ở hai bên khe nứt; phái nhân viên quan sát ngày đêm quan sát động tĩnh bên ngoài; phái kiến binh có tinh thần trách nhiệm nhất canh gác ở đó, không cho phép bất kỳ con kiến nào vì bất kỳ lý do gì đến gần nơi đó. Cẩn thận đề phòng vì hành động tự ý của một con kiến nào đó, mà khiến tai nạn giáng xuống đầu giống loài một lần nữa. Sự tồn vong của giống loài cao hơn tất cả. Kẻ nào dám trái lệnh, chém không tha. Sau đó chúng mở ra cửa huyệt khác. Chúng đào bới trong huyệt, đào bới, đào bới từng con đường thông đạo. Có con đường thông đạo vì đụng phải đá cứng, công sức bỏ ra gấp đôi mà kết quả thu về chỉ một nửa; có con đường thông đạo vì phán đoán sai lầm, có vẻ như vĩnh viễn cũng không đào ra được bên ngoài, đành phải từ bỏ công trình; mà có con đường thông đạo trong quá trình đào bới đã bị sập — đó thực sự là công cuộc lao động gian khổ cực nhọc làm sao! Kiến nhỏ và kiến già đều không chối từ trách nhiệm tham gia. Tinh thần kiên cường bất khuất và tinh thần làm nhiều hưởng nhiều mà loài kiến thể hiện ra, thật vĩ đại và ca khúc khải hoàn. Cuối cùng thì, có một hôm ánh nắng mặt trời đã chiếu rọi vào con đường thông đạo từ một nơi khác. Chúng đã thành công. Cửa huyệt khác đã được mở ra. Lúc ấy mỗi một con trong bầy kiến này, đều mệt mỏi rã rời gầy xơ xác. Thức ăn dự trữ ngày càng ít đi, từ lâu đã bắt đầu phân phát theo định mức. Cân nhắc "lắm kiến nhiều sức mạnh", cho nên kiến chúa thúc giục gia tăng ấp trứng đời sau, vắt kiệt tâm tư trí óc. May mà đường thông đạo đã được đào thành công kịp thời, bằng không "cả đời nó" chắc chắn sẽ tuẫn chức......

Nhưng đó là một cái cửa huyệt tồi tệ làm sao! Phía trước nó là vũng nước. Vũng nước được hình thành bởi nước nhỏ giọt từ mái hiên. Đúng vào mùa mưa, vũng nước đó đối với loài kiến mà nói, giống như "biển lớn mênh mông". Chúng vừa chui ra khỏi cửa huyệt, liền bằng như đặt mình ở đường bờ biển của "biển lớn mênh mông" rồi......

Bầy kiến này phát huy truyền thống tốt đẹp một không sợ khổ, hai không sợ chết, liên tục chiến đấu, trả giá bằng sự hy sinh rất lớn rất lớn, với chí lớn hùng tâm vĩ đại hơn nữa ca khúc khải hoàn hơn nữa, cứng rắn xây dựng nên một con đường bằng phẳng băng qua "biển" trong "biển lớn mênh mông"!

Thế nhưng bờ bên kia của "biển" không phải phong cảnh một mình ta đẹp. Đó là nơi xa lạ mà bầy kiến này chưa từng đặt chân tới. Hai bên của một lối nhỏ lát đá trơn lu, mọc đầy cỏ ngải dại rậm rạp, trong bụi cỏ tỏa ra mùi hương kỳ lạ. Chúng dựa vào bản năng nhận thức được mùi hương đó cực kỳ nguy hiểm. Bản năng của chúng là chính xác. Nơi đó từng là quê hương của muỗi, chủ nhà từng xịt hóa chất diệt muỗi ở đó. Chúng không dám đến bụi cỏ ngải dại để tìm kiếm thức ăn. Mà nếu muốn tìm kiếm thức ăn đủ cho giống loài sinh sống trên lối nhỏ lát đá trơn lu thì thật là phi thực tế biết bao! Hơn nữa, phía trước lối nhỏ, có một cây già mục ruỗng. Trong hốc cây sinh sôi nảy nở một bầy kiến khác. Đó là một tập đoàn kiến khổng lồ có số lượng đông hơn chúng gấp mười mấy lần. Chúng cũng tuyệt đối không dám mông muội, không tự lượng sức mình xông vào lãnh thổ của đối phương. Chúng phát hiện ra một chút thức ăn là mừng rỡ biết bao! Chúng mang về huyệt một chút thức ăn là không dễ dàng biết bao! Những con kiến thợ đáng kính hàng ngày đều đang nỗ lực phát huy tác dụng của chính mình, thế nhưng thức ăn mang về huyệt mỗi ngày lại vừa vặn đủ cho giống loài tiêu dùng trong ngày, thường thì hoàn toàn không thừa thãi chút nào. Nói cách khác hầu như không thể nào có thêm dự trữ mới nào nữa. Cứ tiếp tục như vậy thì phải làm sao đây? Con kiến nào cũng hiểu được điều này. Con kiến nào cũng vì điều này mà canh cánh trong lòng. Chúng thật sự nghĩ đến tương lai, mà lạnh sống lưng rợn cả tóc gáy!

Những ngày tháng trước đây vô ưu vô lo biết bao! Hễ ra khỏi tổ kiến lúc đó là sân nhà nông dân. Lúc đó chúng chưa từng phải phiền muộn vì thức ăn. Mỗi ngóc ngách của sân nhà nông dân, đều tựa hồ như kho hàng ngoài trời của chúng. Đều có thức ăn giàu dinh dưỡng dồi dào mà chúng vận chuyển mãi không hết. Mặc dù sân nhà chỉ bị biển lớn ngăn cách, thế nhưng chúng từ lâu đã quên mất sự may mắn ngày xưa từng tồn tại ở phương hướng nào. Nơi đó trong đầu óc chúng có mà như không, xa xôi lại mơ hồ, phảng phất biến thành một thứ ảo giác nào đó. Loài kiến có bản năng cắt bỏ triệt để ấn tượng khổ nạn khỏi "ý thức". Chúng từng chịu tổn thương nghiêm trọng ở con đường nào, chúng hầu như vĩnh viễn không xuất hiện ở con đường đó nữa. Điều này chính là do "phương thức tư duy" hợp chất của chúng quyết định. Chúng sẽ không giống như con người đúc rút và nhận thức được điều gì từ khổ nạn. Chúng chỉ quên đi......

Thế nhưng trong bầy kiến này có một con kiến ngoại lệ — chính là con kiến nhỏ từng hỏi kiến già "con người là gì" đó. Nó bây giờ đã trưởng thành thành một con kiến thợ rồi. Công cuộc lao động gian khổ cực nhọc của giống loài khiến nó cảm động. Cái giá đắt to lớn mà giống loài phải trả vì điều đó khiến nó kính cẩn và xót xa. Nguy cơ sinh tồn mà giống loài đối mặt cũng là điều nó không thể làm ngơ. Hễ mỗi khi kết thúc công cuộc lao động mệt mỏi mà hiệu quả lại rất ít ỏi, nó thường ở một mình dưới sườn dốc cao của cửa huyệt ban đầu, ngước nhìn khe nứt gần như đã bị xây bít lại đó, rơi vào trầm tư suy nghĩ dài lâu. Không có lửa phun vào huyệt từ đó nữa; không có "cuồng phong" thổi vào huyệt từ đó nữa; không có nước rót vào từ đó; không có "con người" tiếp tục mai phục ngoài hang lúc nào cũng sẵn sàng tập kích — nó cho rằng điểm này là hiển nhiên. Con người đã là yêu ma thần thông quảng đại lại giỏi chế tạo vũ khí như vậy, thế thì nếu chúng mưu đồ tiếp tục làm tổn thương chính mình, cái hang này há chẳng phải chắc chắn từ lâu đã không tồn tại rồi sao?......

Nó nghĩ: Chuyện đã xảy ra, tất nhiên phải có một nguyên nhân nào đó khác.

Đó là nguyên nhân gì chứ? Nó vắt óc suy tư, thế nhưng lại không thể tự tin cho mình một câu trả lời. Nó rốt cuộc vẫn còn quá trẻ. Nó hoàn toàn thiếu kinh nghiệm đối với thế giới này. Sự nghi ngờ của nó không mang tính kinh nghiệm. Trái lại hoàn toàn, chính là vì hoàn toàn thiếu kinh nghiệm đối với thế giới này.

Ánh nắng mặt trời xuyên thấu từ khe nứt gần như đã bị xây bít lại đó, há chẳng phải cũng rực rỡ ấm áp y như ánh nắng mặt trời ở những nơi khác hay sao? Nhớ lại những ngày xưa tự do tự tại rong chơi đông tây trong sân nhà nông dân, cũng như những loại thức ăn phong phú đa dạng đó, cảm giác trong nội tâm, há chẳng phải vừa tốt đẹp lại vừa hấp dẫn hay sao! Con kiến trẻ tuổi này vốn dĩ là một con kiến nhút nhát. Nó vừa mới trưởng thành thành một con kiến thợ, chưa chủ động trao đổi thức ăn với những con kiến thợ khác. Cho nên trong đầu óc của nó, vẫn lưu giữ lại một vài mảnh vỡ ký ức chưa bị đồng hóa bởi giống loài......

Nhưng nó không dám leo lên sườn dốc cao để tiếp cận khe nứt đó. Hễ nó bước thêm một bước về phía trước, những con kiến binh trung thành tận tụy với chức trách trên sườn dốc cao, sẽ đồng loạt chĩa mâu kích về phía trước......

Hai đứa trẻ — có một hôm chúng nghe giáo viên đọc một câu chuyện cổ tích về loài kiến, vô cùng xúc động trước những phẩm chất đáng quý đủ điều mà sinh vật nhỏ bé như loài kiến sở hữu. Chúng liên tưởng đến trò ác ý của bản thân, không kìm được vô cùng hối hận. Phương thức mà chúng mưu đồ bày tỏ sự sám hối với loài kiến chính là — vò nửa cái bánh bao thành vụn nhỏ, trộn với đường đỏ và dầu mè, rắc ở phía bên ngoài khe nứt đó......

Mùi hương ngọt ngào hỗn hợp, trước tiên khiến hệ thống phản ứng thần kinh của những con kiến binh ở gần khe nứt nhất đơn giản là không thể kháng cự nổi sự hấp dẫn loại đó. Thế là chúng được thay phiên theo từng đội ngày một thường xuyên hơn......

Vào một đêm khuya, con kiến trẻ tuổi thừa lúc đám kiến binh thiu thiu ngủ, lén lút bò ra từ khe nứt đó. Đúng như những gì nó mong ước, nó không hề gặp phải bất kỳ nguy hiểm nào ở bên ngoài, càng không bị con người tập kích. Cảnh đêm mê hoặc làm sao! Thức ăn ngon làm sao! Nó ăn uống thả cửa. Sau khi ăn no căng bụng lại đặt một ít thức ăn lên một chiếc lá liễu, kéo về phía tổ trong huyệt. Đối với nó mà nói đó là việc vô cùng tốn sức, cũng là việc mạo hiểm tính mạng. Thế nhưng con kiến trẻ tuổi này cho rằng rất đáng......

Kỳ thực đám kiến binh nào có thiu thiu ngủ bao giờ chứ? Đứng ở vị trí canh gác mà thiu thiu ngủ thì còn xứng đáng làm kiến binh nữa sao? Dáng vẻ buồn ngủ của chúng đều là giả vờ đấy. Chúng cố tình thả cho một đồng loại gan dạ của mình bò ra khỏi khe nứt đó một lần. Việc mà bản thân do giới luật nghiêm ngặt của vai trò không được phép làm, chúng hy vọng có một người anh em làm thay. Điều này hơi mang tính dương phụng âm vi, nhưng cũng coi như là sự thành toàn ngầm vậy!

Chúng giúp con kiến trẻ tuổi kéo chiếc lá liễu vào trong huyệt.

- Ngươi đã phạm tội chết, đáng lẽ phải chém không tha!

- Ta biết chứ, nhưng chẳng phải các ngươi cũng muốn thưởng thức một bữa ăn ngon sao?

Thế là, những con kiến binh gác cổng cũng ăn uống thả cửa. Chúng vậy mà đã ăn sạch toàn bộ thức ăn trên chiếc lá liễu.

Một con kiến binh nói:

- Bây giờ, chúng ta nên xử lý chuyện này thế nào đây?

Nhất thời, mọi người nhìn trân trân vào nhau.

Con kiến thợ trẻ tuổi điềm tĩnh nói:

- Hoặc là, các ngươi tố giác ta; hoặc là, ngày mai ta lại từ đây bò ra, mang thêm nhiều thức ăn vào hơn nữa. Sự thật các ngươi đã tận mắt nhìn thấy rồi. Sự thật này nên để cho giống loài của chúng ta biết chứ!......

Những con kiến binh đó đã chọn cách sau. Thế là chúng trở thành "đồng chí dưới đất" của con kiến thợ trẻ tuổi đó......

Đêm hôm sau, số kiến bò từ khe nứt ra bên ngoài, ít nhất cũng có mấy chục con kiến thợ.

Hai đứa trẻ phát hiện thức ăn mà chúng rắc trên mặt đất cho kiến đã sạch trơn, vô cùng vui mừng. Chúng vò nhiều vụn bánh bao hơn nữa, trộn thơm hơn, ngọt hơn.

Đêm ngày thứ ba, ngày thứ tư, số kiến bò ra từ khe nứt đó cũng nhiều hơn......

Vụn bánh bao thơm ngon ngọt ngào, thế là trở thành thức ăn ngoài định mức trong giống loài. Đây là sự bổ sung mà sự sinh tồn của giống loài bắt buộc phải có; thế nhưng cũng là thức ăn "bất hợp pháp". Là kỷ luật truyền thống của giống loài tuyệt đối không dung thứ. Thức ăn "bất hợp pháp" sau khi trải qua quá trình nhai nuốt rồi trao đổi lẫn nhau đã khiến cho một thứ tư tưởng mang tính hóa hợp khác lan tràn trong giống loài — đã thế sự thực là có thể đi ra ngoài từ khe nứt đó, tại sao lại không làm chứ? Tại sao không đục khoét khe nứt đó rộng hơn nữa? Tại sao không khiến cho ánh nắng mặt trời chiếu rọi từ đó vào nhiều hơn nữa? Tại sao không vận chuyển từ đó vào nhiều hơn nữa thức ăn thơm ngon?......

Hành động cả gan làm loạn đã bị phát hiện......

- Chúng ta phong bít khe nứt đó lại và phái kiến binh canh gác là vì cái gì?!......

- Chúng ta trải qua muôn vàn cay đắng vất vả mở ra một cửa huyệt khác lại là vì cái gì?!......

- Nhưng chúng ta có thể vẫn đi ra ngoài từ đó mà, và chúng ta đã bình an trở về rồi......

- Hơn nữa chúng ta cũng đang thực hiện trách nhiệm và nghĩa vụ đối với giống loài......

Thế là, giữa bầy kiến này, đã xảy ra xung đột "tư tưởng" dữ dội. Bên nào cũng cho rằng bản thân mình là đúng. Hơn nữa bên nào cũng có căn cứ để cho là như vậy. Xung đột "tư tưởng" một khi không thể thống nhất nữa, thế là diễn biến thành sự chinh phục và phản chinh phục bằng bạo lực......

Đó là tình huống vô cùng thảm liệt. Bên nào cũng chiến đấu kiên cường như vậy. Bên nào cũng đang công thủ vì niềm tin. Con kiến nào cũng "hy sinh" vô cùng bi tráng. Trong trận chiến này, con kiến thợ trung niên vốn đã trở nên khôn ngoan giữ mình ấy, lại một lần nữa bị đánh thức xung động "cao cả". Nó dùng sự dũng cảm xem cái chết tựa chốn không người của mình để chứng minh rằng nó không chỉ là một con kiến thợ ưu tú, mà còn không hổ thẹn là một dũng sĩ mù trong loài kiến. Đôi mắt của nó đã bị đầu nhang đốt mù rồi. Cổ của nó đã bị con kiến trẻ tuổi cắn đứt rồi. Khi cái đầu của nó rơi khỏi cơ thể, trong mắt con kiến trẻ tuổi rơi xuống những giọt nước mắt lớn. Vốn dĩ nó rất kính yêu "kẻ thù" của mình cơ mà......

Một bên đồng tâm hiệp lực, nhưng tiến mạnh mẽ há có điểm dừng, chí khí nam nhi đến chết vẫn kiên sắt như sắt; một bên đồng cừu địch khái, lòng trung thành há màng tới máu và xương, ý chí kiên định tuyệt không lơi lỏng chút nào......

Kiến chúa tự mổ bụng mình mà chết; kiến già lấy đầu đập vào vách tường quyên sinh. Đó là kiếp nạn lớn nhất của bầy kiến này. Đối với chúng, dường như cũng chỉ có duy nhất sự lựa chọn "được mất trước mắt tựa khói mây, thị phi sau lưng treo nhật nguyệt" này mà thôi......

Khi con kiến trẻ tuổi dẫn dắt mọi người "vượt vây" ra từ khe nứt đó — trong sân nhà nông dân chủ nhà đang nhào bùn. Ngày nay đại đa số vùng nông thôn không còn dùng bùn cỏ trát tường nữa, thứ dùng là xi măng.

- Anh, anh ơi, kiến lại bò ra từ đây rồi!......

- Đừng tổn thương chúng, lần này tuyệt đối đừng tổn thương chúng......

Mà người nông dân, lại dùng bay trát thợ hồ đỡ phẳng xi măng, trước tiên trát úp xuống khe nứt đó......

- Cha! Cha không thể......

- Tránh sang một bên! Đừng cản trở ta làm việc......

Xi măng được trát xuống. Khe nứt biến mất. Tiếp theo đó, bay trát thứ hai, bay trát thứ ba, xi măng lần lượt từng lớp trát xuống — bức tường gạch đất dưới cửa sổ, dần dần được trát dày lên. Vừa dày vừa láng mịn......

Hai đứa trẻ chết lặng, trong mắt đứa em đẫm lệ.

Con kiến trẻ tuổi ngoảnh đầu nhìn lại, theo sau là một đội kiến nhỏ nhoi lác đác, lảo đảo bước đi. Chân tường xi măng dưới cửa sổ nói cho nó biết, sẽ không bao giờ có một con kiến nào đuổi kịp nữa......

Nó mình mẩy đầy thương tích, trong lòng tràn ngập nỗi buồn bã và bi tráng vô bờ.

Nó bỗng nhận thức được rằng, đối với giống loài của nó, có những thứ còn đáng sợ hơn cả tai nạn và "con người". Rốt cuộc đó là gì? Ở trong đầu óc của chúng, hay là ở thế giới bên ngoài? Nó thề nhất định phải nghĩ cho thông điều này, và đời đời kiếp kiếp kể lại cho hậu đại của chúng nghe......

Đội kiến thoát chết trong gang tấc này, dưới sự hộ tống bên trái bên phải của hai đứa trẻ, chậm rãi bò ra khỏi sân nhà nông dân, bò qua con đường làng gập ghềnh lởm chởm ổ gà, di dời đi về phía bên ngoài cái làng đó......