Có một lão bà bà bán trứng trà. Vào một ngày tháng Mười Hai lạnh giá, ở gần Long Khánh Hiệp, Bắc Kinh. Con trai tôi cần làm một bài "du ký", tôi dẫn thằng bé đến đó để "trải nghiệm cuộc sống".

Những người bán trứng trà đều là các cô thôn nữ và phụ nữ trẻ. Chỉ có duy nhất một lão bà bà chen chúc giữa bọn họ. Bà không hề nhiệt tình mời chào. Thỉnh thoảng mới cất tiếng rao, giọng khàn khàn. Thế nên việc buôn bán của bà rất ế ẩm.

Trứng trà thì đều là trứng luộc. Trứng trong nồi của lão bà bà chưa chắc đã nhỏ hơn trứng trong nồi người khác. Tôi không tài nào hiểu nổi tại sao đàn ông đến mua trứng trà mà cũng phải chọn lựa nữ chủ nhân.

Lão bà bà dường như tự cam chịu sự ế ẩm, cúi đầu nghịch những quả trứng trong nồi. Thỉnh thoảng ngẩng đầu lên, ánh mắt liếc nhìn người qua lại trước mặt, dường như cũng chỉ vì không thể cứ cúi đầu mãi. Trong ánh mắt hoàn toàn không có chút ý tứ van xin nào.

Vì một nỗi bất bình nhất thời, một chút cảm thông nhất thời, một chút thương hại nhất thời, tôi đã mua cho bà vài quả trứng trà. Những kẻ sống ở bên lề của người tốt, đại khái trong lòng thường nảy sinh loại thiện lương nhỏ nhoi nhất thời này, lại luôn không kìm chế được sự thôi thúc muốn thể hiện bản thân ấy. Thể hiện rồi, tự tin rằng mình vẫn đứng vững ở biên giới người tốt, liền thu được một sự tự nguyện, và một thứ cảm giác an tâm cùng thỏa mãn trong lòng như đã chứng minh được điều gì đó...

Lão bà bà phải thối lại cho tôi hai hào. Còn tôi thì kéo con trai quay người bỏ đi, làm như không tính toán chuyện tiền nong nhỏ nhặt.

Con trai vừa đi vừa nói: "Bố ơi, bà ấy thối thiếu chúng mình hai hào."

Tôi nói: "Biết chứ. Nhưng chúng ta không lấy nữa. Trời lạnh thế này bà ấy bán một quả trứng trà chẳng kiếm được mấy đồng, thật không dễ dàng gì..."

Thế là tôi giảng cho con trai nghe, thế nào là lòng trắc ẩn, tại sao con người ta nên có lòng trắc ẩn, cũng như lòng trắc ẩn là một thứ mỹ đức ra sao...

Hơn hai tiếng đồng hồ sau, tôi và con trai từ trong công viên đi ra, thì bị ai đó gọi lại – hóa ra chính là lão bà bà đó. Hai tay đút trong ống tay áo, cổ rụt lại, thân hình vì lạnh mà còng xuống.

“Người gì thế này.” Bà nói, “Cậu vừa mua trứng trà của tôi, tôi vẫn chưa thối tiền cho cậu, chớp mắt một cái, đã không thấy cậu đâu nữa...”

Một bàn tay của lão bà bà rút từ trong ống tay áo ra, một bàn tay già nua khô khốc, chìa ra đưa cho tôi hai hào, tờ hai hào nhàu nát...

Con trai ngẩng đầu nhìn tôi.

Tôi đành phải nhận lấy tiền. Tôi không biết lúc ấy mình đã nói với bà câu gì...

Còn người gác cổng công viên nói với tôi rằng: "Bà cụ ấy, vì hai hào của anh mà đứng đợi ở chỗ tôi lâu thế đấy!..."

Khi tôi và con trai đi ngang qua quầy bán trứng trà lần nữa, liền thấy một ông lão đang canh chừng cái nồi luộc ấy. Giống như lão bà bà, ông cúi đầu nghịch những quả trứng trong nồi. Thỉnh thoảng cất tiếng rao, giọng cũng khàn khàn như thế. Ánh mắt thỉnh thoảng liếc nhìn người qua lại trước mặt, cũng chỉ là một cái nhìn bâng quơ, hoàn toàn không có chút ý tứ van xin nào. So với người khác, việc buôn bán vẫn cứ ế ẩm...

Sự tôn quý của lòng người, một khi đã gần như bản năng, chúng ta cũng chỉ biết vì thế mà kính cẩn trang nghiêm. Tôi cảm thấy hành vi mang tính bố thí của mình đối với lão bà bà ấy, thực sự vô cùng ti tiện...