Thật sự không biết nên đặt tựa đề như thế nào cho đoạn văn bản tôi đang bắt đầu viết này.

Từ nhỏ tôi đã thích đọc sách, vì những con người hoặc sự việc trong một số cuốn sách mà ghi nhớ những tựa sách ấy. Thậm chí còn ghi nhớ cả tác giả của chúng suốt đời. Thế nhưng cũng có những trường hợp, tựa sách và tác giả đã bị quên sạch sành sanh, dù có nghĩ thế nào cũng không thể nhớ lại được. Nhưng con người hoặc sự việc trong sách, lại hằn sâu trong đầu óc từ lâu. Tựa như đầu óc là thẻ tre, còn con người hoặc sự việc trong sách được khắc lên những thẻ tre đại não ấy. Tựa như cho dù tôi có chết đi, thể xác hoàn toàn mục rữa, đại não bằng vật chất hòa lẫn vào đất bùn, thì vẫn sẽ có một thứ gì đó vô cùng khác thường tồn tại trong đất bùn, chỉ cần nước mưa xối qua là sẽ hiện lên vậy. Lại tựa như, cho dù thi thể của tôi có hỏa hóa theo cách thức thông thường hiện nay, trên những mảnh hài cốt trắng phau của hộp sọ tôi, chắc chắn vẫn sẽ có những vết khắc sâu tựa như vài dòng văn bản hiện lên rõ ràng. Nói cho người khác biết rằng trong đại não của tôi - một kẻ đã chết - quả thực từng lưu giữ đến tận lúc chết một loại mật mã nào đó có liên quan đến ký ức mà năm tháng khó lòng san phẳng...

Thực ra mà nói, những con người và sự việc từ trong sách khắc sâu vào đại não ấy, vốn không có gì gọi là chấn động tâm can, cũng hoàn toàn chẳng có cốt truyện khúc chiết nào đặc biệt hấp dẫn. Chúng đơn giản giống như bài văn tiểu học, phổ thông giống như nước máy. Hơn nữa, đều là ký ức thời niên thiếu của tôi.

Ký ức này, sao cứ quấn quýt mãi không thôi thế nhỉ?

Sao lại khó quên giống như mối tình đầu thế cơ chứ?

Tôi từng mưu cầu suy nghĩ ra một lời giải thích có thể tự thuyết phục chính mình.

Thế nhưng sự suy ngẫm của tôi chưa từng mang lại kết quả khiến bản thân hài lòng.

Giống như mối tình đầu vốn dĩ mãi mãi không thể dùng lý trí để phân tích rõ ràng.

Cho nên, tôi nghĩ, chi bằng hãy để tôi dùng con chữ của mình để viết chúng ra vậy!

Tôi thà mong những mảnh hài cốt nơi hộp sọ sau khi hỏa hóa của mình giống như mảnh gốm sứ trắng, còn hơn muốn nó có những vết tích khiến người ta cảm thấy kỳ lạ...

Một

Trong bệnh viện ở vùng quê, có một người cha sắp qua đời. Nhưng ông kiên cường chống cự không chịu chết, sự kiên cường ấy giống như ánh hoàng dương không đành lòng lặn xuống. Trong tự nhiên, nó thể hiện trong vòng một tiếng đồng hồ. So với người cha ấy, nó sẽ kéo dài đến hơn mười tiếng đồng hồ.

Sinh mệnh trong hoàn cảnh ấy vừa bướng bỉnh lại vừa mong manh.

Y tá hiểu rõ điều này.

Bác sĩ lại càng hiểu rõ hơn.

Nguyên nhân người cha ấy chết không nhắm mắt không phải vì tài sản để lại. Ông là một người làm vườn, ngoài mấy chục gốc cây ăn quả vừa kết trái xanh ở khu vườn phía sau nhà mình ra, ông chẳng có bất kỳ tài sản nào khác.

Ngoài con trai ra, ông cũng chẳng còn bất kỳ người thân nào trên thế giới này.

Ông kiên cường không chịu chết là vì hy vọng trước lúc lâm chung có thể nhìn thấy con trai mình một lần nữa.

Ông cũng chẳng có chuyện gì quan trọng để dặn dò con trai.

Ông chỉ đơn giản là hy vọng trước lúc lâm chung được nhìn thấy con trai mình một lần nữa, được nắm lấy bàn tay con trai một lần nữa...

Thực tế lúc ấy ông đã không thể cất thành lời.

Ông lúc tỉnh lúc mê. Những khoảng thời gian tỉnh táo giữa hai cơn mê sảng ngày càng ngắn hơn...

Nhưng con trai ông ở tận bang Ohio.

Bệnh viện đã thay ông gửi điện tín — gọi điện thoại đường dài không tìm thấy người con trai ấy, liệu điện tín có chắc chắn được chuyển đến tay con trai ông kịp thời không? Cho dù được chuyển đến kịp thời, phỏng chừng anh ta cũng chỉ có thể mua được vé máy bay của ngày hôm sau. Sau khi xuống máy bay, anh ta còn phải đi xe khách đường dài hơn bốn tiếng đồng hồ nữa mới có thể đến bên cạnh cha mình...

Mà cha anh ta thực sự có thể kiên trì lâu đến vậy sao?

Hiện tượng sinh mệnh hấp hối kiên trì không chịu chết khiến người ta kính nể mà cũng xót xa. Hơn nữa, lại lực bất tòng tâm đến thế...

Cuối cùng thì ánh hoàng hôn cũng từ bỏ sự kiên trì của nó, lặn mất tăm.

Khiến người ta liên tưởng đến câu thơ của Án Thù — "Năm tháng vô hạn thân hữu hạn", "Hoàng hôn buông xuống mấy lúc về lại"?

Thế nhưng người cha ấy vẫn đang ngoan cường đối đầu với tử thần. Kiểu đối đầu ấy đã được định sẵn là tuyệt đối không có cơ hội chiến thắng. Cho nên chẳng có bất kỳ ý nghĩa nào ngoài bản năng...

Ánh hoàng hôn sót lại chiếu vào phòng bệnh, tựa như tấm voan màu cam, bao trùm lấy chiếc giường bệnh, bao trùm lấy người cha ấy, trên khuôn mặt...

Trong phòng bệnh tĩnh lặng như tờ.

Kiểu tĩnh lặng thích hợp nhất để người ta trút hơi thở cuối cùng...

Người cha ấy chỉ còn lại vài hơi thở. Cổ họng ông phát ra tiếng khò khè, lồng ngực nhấp nhô phập phồng sâu, vô cùng luyến tiếc mà sử dụng từng hơi thở của mình. Mỗi một hơi thở đều vô cùng trân quý đối với ông. Hơi thở lúc này chẳng qua chỉ là đang thở ra luồng khí của sự sống.

Đó là sự "tiết kiệm" khiến người ta nhìn vào vô cùng đau xót.

Rõ mười mươi, ông đã rơi vào khoảnh khắc lâm chung.

Ông nhắm nghi mắt, vô ích thực hiện sự kiên trì cuối cùng.

Trông thì có vẻ như đang mê man, nhưng thực chất lại cực kỳ tỉnh táo. Sự tỉnh táo ấy chính là ánh đèn hồi quang phản chiếu của sinh mệnh trong lĩnh vực đại não.

Cánh cửa nhẹ nhàng mở ra.

Có người bước vào phòng bệnh. Tiếng bước chân đi thẳng đến bên giường bệnh của ông.

Đó là niềm hy vọng mà trong sự tuyệt đối tuyệt vọng ông vẫn nhất quyết không chịu lơi lỏng một chút nào.

Ngoài con trai ra, thì còn có thể là ai được nữa chứ?

Lúc này, sinh mệnh mỏng manh đã đưa ra phản ứng tựa như phép màu — ông bất chợt vươn một tay chộp về phía thành giường. Hơn nữa, thật trùng hợp làm sao, ông đã túm được bàn tay của vị bác sĩ nam trung niên...

"Con trai!..."

Ông vậy mà thốt thành lời, đó là câu nói cuối cùng ông để lại trên cõi đời này.

Một giọt nước mắt già nua rỉ ra từ khóe mắt ông...

Ông đã chẳng còn chút sức lực nào để mở to hai mắt nhìn "con trai" mình lần cuối...

Bàn tay ông nắm chặt lấy tay vịn bác sĩ thật chặt, thật chặt...

Nữ y tá trẻ tuổi đi cùng bác sĩ vào phòng bệnh. Phản ứng bất ngờ không kịp đề phòng của người sắp chết khiến cô ngây người ra. Còn phản ứng tiếp theo của chính cô là — bước lên một bước, định gạt tay của người sắp chết ra, để bàn tay của bác sĩ được "giải phóng".

Nhưng vị bác sĩ đã kịp thời ngăn cô lại bằng ánh mắt.

Bác sĩ chậm rãi cúi người xuống, đặt một nụ hôn lên trán người cha ấy. Tiếp đó lại áp sát miệng vào tai người cha ấy, thấp giọng nói: "Cha yêu dấu, vâng, là con, con trai của cha đây."

Bác sĩ đứng thẳng người dậy, lại ra hiệu bằng ánh mắt bảo y tá chuyển một chiếc ghế qua hộ mình.

Dưới ánh mắt chăm chú của nữ y tá trẻ tuổi, vị bác sĩ ngồi xuống ghế. Như vậy, bàn tay của người sắp chết và bàn tay của bác sĩ, có thể đặt ở cạnh giường rồi. Vị bác sĩ còn nhẹ nhàng úp bàn tay còn lại của mình lên bàn tay của người cha mà anh nhận làm "con trai".

Anh ra hiệu cho y tá rời đi.

Hơn ba mươi năm sau, khi y tá nhớ lại chuyện này, đoạn văn cô viết là: "Tôi cảm giác mình không phải bước ra khỏi phòng bệnh, mà là bay vút ra ngoài tựa như không khí, chỉ sợ dù là tiếng bước chân nhẹ nhàng nhất, cũng sẽ khiến người già sắp chết ấy bất chợt mở to hai mắt. Tôi cảm thấy tựa như Thượng Đế đã nâng cơ thể tôi rời khỏi mặt đất..."

Cho đến nay đoạn văn này vẫn hằn sâu ở mặt trong hộp sọ tôi, giống như bóng dáng nhập thiền của Thích Ca Mâu Ni in trên vách đá trong hang động.

Màn đêm đã thu lại ánh hoàng hôn màu cam từ phòng bệnh.

Nữ y tá trẻ tuổi nhìn từ ngoài phòng bệnh vào thấy tư thế ngồi của bác sĩ mới đoan trang làm sao, bất động không nhúc nhích.

Cô biết, ngày hôm ấy chính là kỷ niệm mười năm ngày cưới của bác sĩ. Người vợ yêu dấu của anh đang chờ anh về nhà cùng nhau ăn mừng một phen.

Trời sáng rồi — bác sĩ vẫn ngồi bên giường bệnh...

Ánh nắng ban mai chiếu rọi khắp phòng bệnh rồi — bác sĩ vẫn ngồi bên giường bệnh...

Bởi vì anh cảm thấy bàn tay đang nắm lấy tay mình, vẫn chưa lạnh đi cứng lại...

Đến buổi chiều, bàn tay đó mới lạnh ngắt và cứng đờ.

Mà bác sĩ đã ngồi gần suốt hai mươi tiếng đồng hồ...

Cánh tay của anh sớm đã tê dại, đôi chân của anh sớm đã cứng đờ, anh đã không thể tự đứng dậy từ trên ghế được nữa, mà phải có người dìu đứng lên...

Viện trưởng cảm động nói: "Tôi cho rằng anh là một tín đồ Cơ Đốc vô cùng thành kính."

Còn vị bác sĩ thì điềm đạm đáp: "Tôi không phải tín đồ Cơ Đốc. Không phải Thượng Đế yêu cầu tôi. Mà là chính tôi yêu cầu bản thân mình."

Hơn ba mươi năm sau, nữ y tá trẻ tuổi năm nào đã trở thành một y tá già, vào ngày cô nghỉ hưu, khi mọi người dùng "trái tim tựa thiên sứ" để ca ngợi tấm lòng y tá tràn ngập tình yêu thương của cô, cô đã kể lại sự việc khiến cô khắc ghi suốt đời ở trên...

Cuối cùng cô cũng dùng giọng điệu điềm đạm mà nói: "Tôi cũng không phải tín đồ Cơ Đốc. Có những lúc trái tim của chính chúng ta yêu cầu chúng ta làm, còn tự nguyện hơn cả những gì Thượng Đế dùng tín điều của ngài để yêu cầu. Lòng nhân ái là chuyện của nhân gian và chúng ta may mắn là con người. Cho nên chúng ta cần lòng nhân ái hơn cả Thượng Đế, đồng thời cũng đáng lẽ phải sẵn lòng ban phát hơn cả Thượng Đế."

Không có tiếng vỗ tay.

Bởi vì mọi người đều đang suy ngẫm về sự việc cô kể, cùng những lời cô nói, mà quên mất việc vỗ tay...

Ở nhân gian chúng ta, những chuyện khiến chúng ta quên vỗ tay đã ít đi rồi; mà khi chúng ta nhiệt liệt vỗ tay liệu có thực sự đều xuất phát từ đáy lòng như vậy không?

Hai

Sự việc này xảy ra ở một cửa hàng trang sức nhỏ tại một thành phố lớn ở nước ngoài.

Chòm đông lạnh giá, bên ngoài cửa hàng tuyết bay lả tả.

Ba nhân viên bán hàng đều là nữ giới. Nói một cách chính xác, là ba cô gái trẻ. Trong đó người trẻ tuổi nhất mới mười tám, mười chín tuổi.

Đã đến giờ có thể tan làm rồi, hai cô gái kia chào cô gái trẻ nhất xong, liền cùng nhau rời khỏi cửa hàng.

Lúc này, trong cửa hàng trang sức nhỏ, chỉ còn lại một mình cô gái trẻ tuổi nhất mà thôi.

Đang là thời kỳ xám xịt của cuộc đại suy thoái kinh tế ở các nước phương Tây. Người thất nghiệp nhiều hơn bất kỳ năm nào trước đó. Khắp nơi đều có thể nhìn thấy những gương mặt chán nản ủ rũ. Ngân hàng thưa thớt vắng tanh. Siêu thị lạnh lẽo quạnh hiu. Những người nhận tiền cứu tế lại bắt đầu xếp hàng từ trong đêm. Bất kể ở đâu, hễ dán thông cáo tuyển dụng lên, cho dù chỉ tuyển một người, cũng sẽ tạo thành cục diện tụ tập đông người không chịu giải tán.

Cô gái có được công việc này là từ mấy ngày trước.

Cô cảm thấy vô cùng may mắn.

Thậm chí có thể nói là cảm thấy hạnh phúc. Dù cho tiền lương vô cùng bèo bọt.

Cô khẽ ngâm nga giai điệu, chốc chốc lại ngước nhìn chiếc đồng hồ trên tường.

Nửa tiếng nữa thôi, chủ tiệm sẽ tới. Cô báo cáo tình hình kinh doanh trong ngày với chủ tiệm, là cũng có thể tan làm rồi.

Cô gái rất chăm chỉ, không muốn đứng chờ không công. Thế là cô quét dọn nhà cửa, lau chùi quầy hàng. Điều này chưa chắc đã được chủ tiệm khen ngợi. Cô cũng chẳng trông mong được khen ngợi. Cô chăm chỉ là vì tâm trạng cô tốt. Tâm trạng tốt là vì cảm thấy may mắn và hạnh phúc.

Bỗng nhiên, cánh cửa kêu kẽo kẹt một tiếng mở ra, bước vào một người đàn ông trung niên.

Trên vai anh ta phủ đầy tuyết. Trên đầu không đội mũ. Tuyết đọng lại trên đầu anh ta thành một chiếc mũ màu trắng.

Cô gái lập tức nhiệt tình lên tiếng: "Chào quý khách!"

Người đàn ông gật đầu một cái.

Cô gái do dự trong chốc lát, rút khăn tay ra, giúp anh ta phủi đi những bông tuyết trên đầu, trên vai.

Tiếp đó cô đi vòng ra sau quầy hàng, chuẩn bị phục vụ vị khách hàng này.

Thực ra cô hoàn toàn có thể nói với anh ta rằng: "Thưa ông, đã qua giờ tan làm rồi, xin ngày mai hãy tới."

Nhưng cô đã không nói như vậy.

Thời kỳ kinh tế suy thoái, người ghé qua tiệm trang sức quá ít ỏi, việc kinh doanh ế ẩm.

Cô hy vọng có thể bán giúp ông chủ thêm một món trang sức.

Dù mới đi làm được mấy ngày, cô đã hình thành một thói quen nghề nghiệp, đó chính là phán đoán gia cảnh của một người. Ước chừng khách hàng có thể hứng thú với món trang sức ở mức giá nào.

Cô phát hiện phần mép cổ chiếc áo khoác đang dựng lên của người đàn ông đã bị mài mòn đến mức hở cả vân nỉ ra rồi. Hơn nữa, cô nhìn ra chiếc áo khoác đó là một món đồ lỗi thời. Dĩ nhiên, cô cũng nhận ra khuôn mặt của người đàn ông đó vừa mới cạo râu xong, hai bên má ửng xanh.

Biểu cảm của anh ta mới ảm đạm làm sao!

Anh ta mưu cầu che giấu tâm trạng tồi tệ của mình bằng cử chỉ tao nhã. Thế nhưng rõ ràng anh ta không phải là một diễn viên giỏi trong cuộc sống thực tế.

Cô gái phán đoán anh ta là một người trong ví chẳng có mấy đồng tiền.

Thế là cô dẫn anh ta lại gần quầy trưng bày trang sức giá rẻ, lần lượt giới thiệu giá cả, có thể phối với trang phục thế nào cho anh ta.

Mà anh ta hình như chẳng thèm ngó ngàng gì đến những món trang sức đó.

Anh ta chuyển hướng sang quầy trưng bày những món trang sức có giá đắt hơn, yêu cầu cô gái liên tục lấy cho mình xem. Có chốc lát anh ta đồng thời so sánh hai món trang sức, tựa như sắp đưa ra lựa chọn cuối cùng.

Anh ta hầu như xem qua toàn bộ số trang sức trong quầy đó, nhưng lại nói là không mua món nào nữa cả.

Cô gái đương nhiên rất thất vọng.

Người đàn ông tao nhã mà áy náy nói: "Cô bé, làm phiền em lâu thế này, thực sự rất xin lỗi."

Cô gái mỉm cười nói: "Thưa ông, không có gì đâu. Có cơ hội phục vụ ông em rất vui ạ."

Khi người đàn ông ấy quay người bước ra ngoài, cô gái lơ đễnh liếc nhìn quầy hàng một cái. Cái liếc mắt lơ đễnh ấy khiến cô tức khắc biến sắc kinh hãi — chiếc nhẫn đắt giá nhất đã không cánh mà bay!

Đó là một tiệm trang sức nhỏ, dĩ nhiên cũng không thể có chiếc nhẫn nào đắt đến mức giá mấy nghìn mấy vạn được.

Thế nhưng cô gái vẫn chết trân tại chỗ. Tựa như bị đóng băng vậy. Khoảnh khắc ấy sắc mặt cô trắng bệch. Tim đập dường như ngừng đập. Máu cũng dường như không lưu thông nữa...

Mà người đàn ông đã đẩy cửa tiệm ra, một bước chân đã bước ra ngoài cửa...

"Thưa ông!..."

Cô gái nghe ra giọng nói của chính mình đang run rẩy biết bao.

Bước chân còn lại của người đàn ông, liền không bước ra ngoài cửa nữa.

Người đàn ông cũng tựa như bị đóng băng ở đó.

Cô gái lại nói: "Thưa ông, em có thể cầu xin ông đừng rời đi trước được không?"

Bước chân đã bước ra ngoài cửa tiệm của người đàn ông vậy mà lại thu về...

Anh ta chậm rãi, chậm rãi quay người lại...

Anh ta thấp giọng nói: "Cô bé, tôi còn có việc rất gấp đang đợi tôi đi giải quyết."

Rõ mười mươi, anh ta sẵn sàng chuồn thẳng bất cứ lúc nào...

Cô gái vòng khỏi quầy hàng, bước đến cửa, vô tình hay cố ý chặn anh ta lại ở cửa...

Ánh mắt người đàn ông trở nên lạnh lẽo...

Cô gái nói: "Thưa ông, em chỉ cầu xin ông nghe em nói mấy câu thôi..."

Người đàn ông gật đầu.

Cô gái nói: "Thưa ông, ông có lẽ sẽ biết em kiếm được công việc này khó khăn biết nhường nào! Cha em thất nghiệp rồi. Anh trai em cũng thất nghiệp rồi. Vì trong nhà không có tiền nuôi hai người đàn ông sức dài vai rộng, mẹ em đã mang đứa em trai đang bệnh tật về quê rồi. Tiền lương của em tuy bèo bọt, nhưng cha em, anh trai em và chính bản thân em, chính nhờ vào tiền lương của em mà mỗi ngày mới có thể ăn được vài mẩu bánh mì nhỏ. Nếu như em mất đi công việc này, vậy thì chúng ta tiêu đời rồi. Trừ phi em đi làm gái mại dâm..."

Mỗi một câu cô gái nói đều là lời thật lòng.

Cô gái nói tiếp không nổi nữa. Rơi nước mắt. Lặng lẽ khóc...

Người đàn ông thấp giọng nói: "Cô bé, tôi không hiểu lời cô."

Cô gái lại nói: "Thưa ông, chiếc nhẫn vừa rồi cho ông xem bây giờ không cánh mà bay rồi. Nếu không tìm thấy nó, em không chỉ mất việc, mà chắc chắn còn bị đưa ra tòa án nữa. Mà nếu em không thể giải thích rõ ràng với quan tòa, chẳng phải em sẽ phải ngồi tù sao? Thưa ông, bây giờ em vô cùng tuyệt vọng, vô cùng sợ hãi. Em cầu xin ông giúp em tìm với! Em tin rằng dưới sự giúp đỡ của ông, em mới tìm thấy nó..."

Mỗi một câu cô gái nói đều xuất phát từ đáy lòng.

Ánh mắt người đàn ông không còn lạnh lẽo nữa.

Anh ta do dự chốc lát, lại gật đầu.

Thế là anh ta lùi khỏi cửa, giúp cô gái tìm kiếm.

Hai người chia ra tìm kiếm khắp nơi nhưng không thấy.

Người đàn ông nói: "Cô bé, tôi thực sự không thể giúp cô tìm tiếp được nữa. Tôi buộc phải rời đi rồi. Cô bé cô nhìn xem, khe hở trên sàn nhà trước quầy rộng thế này cơ mà! Tôi dám khẳng định chiếc nhẫn đó nhất định đã rơi vào khe hở sàn nhà rồi. Cô tự tìm lại đi! Nghe lời tôi, ngàn vạn lần đừng mất đi niềm tin..."

Người đàn ông nói dứt lời liền lao vụt ra ngoài cửa...

Cô gái ngẩn người một lát, bước đến trước khe hở sàn nhà cúi người nhìn kỹ — chiếc nhẫn đang kẹt giữa các khe sàn nhà...

Mà trước khi đi người đàn ông đã ngồi xổm ở đó buộc dây giày...

Hôm sau, mọi người chuyền tai nhau — trong đêm có một người đàn ông trung niên cướp ngân hàng bất thành...

Mấy ngày sau, khi phạm nhân bị áp giải đến nhà tù, ánh mắt anh ta đã nhìn thấy cô gái ấy trong đám đông vây xem ven đường...

Cô bước lên trước nói với anh ta: "Thưa ông, em muốn nói cho ông biết em đã tìm thấy chiếc nhẫn đó rồi. Cho nên em vô cùng biết ơn ông biết bao!..."

Hơn nữa, cô còn tặng cho phạm nhân một chiếc bánh mì vòng nhỏ.

Cô lại nói: "Em chỉ có thể tặng nổi chiếc bánh mì vòng nhỏ bé thế này thôi."

Phạm nhân rơi nước mắt.

Khi chuyến xe tù tiếp tục lăn bánh tiến về phía trước, cô gái đuổi theo chiếc xe tù, chân thành nói: "Thưa ông, hãy nghe lời em, ngàn vạn lần đừng mất đi niềm tin!..."

Đó là câu nói mà anh ta từng nói với cô gái.

Anh ta — phạm nhân, gật đầu...

Ba

Đây là một đêm mưa mùa thu. Mưa lúc lớn lúc nhỏ. Từ lúc trời tối hẳn vẫn chưa ngừng. Nghĩ là suốt đêm sẽ không ngừng rồi.

Trong phòng trực của đội cứu hỏa thuộc một khu nào đó trong thành phố, một lính cứu hỏa lớn tuổi và một lính cứu hỏa trẻ tuổi đang đánh cờ. Bên bàn cờ là chiếc điện thoại, là cốc cà phê của mỗi người.

Nhiệm vụ trực ban của họ là — hễ có điện thoại báo hỏa hoạn gọi tới, lập tức hú còi báo động.

Lính cứu hỏa lớn tuổi sắp sửa về hưu sau ít ngày nữa; lính cứu hỏa trẻ tuổi mới tham gia công tác chưa bao lâu.

Đây là lần đầu tiên họ cùng nhau trực ban.

Vào lúc lính cứu hỏa lớn tuổi nhấc một quân cờ lên còn đang do dự không quyết, chuông điện thoại đột ngột reo vang...

Lính cứu hỏa trẻ tuổi phản ứng nhanh nhạy chộp lấy ống nghe điện thoại...

“Cứu tôi với... Đầu tôi va vào góc lò sưởi rồi, chảy rất nhiều máu... Tôi sắp chết rồi, cứu tôi với...”

Đầu dây bên kia truyền đến giọng nói yếu ớt của một người phụ nữ lớn tuổi.

Đó là một chiếc điện thoại khuếch đại âm thanh.

Lính cứu hỏa trẻ tuổi ngây người ra một lúc, lực bất tòng tâm đáp: “Nhưng thưa phu nhân, bà không nên gọi số điện thoại này. Đây là phòng trực của đội cứu hỏa...”

Đầu dây bên kia lại chẳng hề truyền đến bất kỳ âm thanh nào nữa.

Lính cứu hỏa trẻ tuổi với vẻ mặt đầy bất an, chậm rãi, chậm rãi cúp điện thoại xuống.

Ngay khi ánh mắt của họ vừa hướng trở lại bàn cờ, liền đồng thời nhìn sang chiếc điện thoại.

Tiếp đó ánh mắt họ đan xen vào nhau...

Lính cứu hỏa lớn tuổi nói: “Nếu tôi nghe không nhầm, bà ấy bảo với chúng ta là bà ấy đang chảy rất nhiều máu...”

Lính cứu hỏa trẻ tuổi gật đầu một cái: “Vâng.”

“Bà ấy còn bảo với chúng ta là bà ấy sắp chết, đúng chứ?”

“Vâng.”

“Bà ấy đang cầu cứu chúng ta.”

“Nhưng chúng ta... lại đang đánh cờ...”

“Không... sao tôi còn có tâm trạng đánh cờ được nữa chứ?”

“Rốt cuộc chúng ta cũng phải làm chút việc gì đó nên làm chứ đúng không?”

“Đúng... nhưng tôi, thực sự không biết nên làm gì...”

Lính cứu hỏa lớn tuổi lầm bầm: “Rốt cuộc cũng phải làm chút gì đó chứ...”

Thế là họ đều không nói gì nữa.

Đều đang nghĩ rốt cuộc nên làm gì đây.

Họ trước tiên gọi điện cho trung tâm cấp cứu, nhưng vì không rõ địa chỉ chính xác, câu trả lời của trung tâm cấp cứu khiến họ vô cùng tiếc nuối...

Họ cũng gọi điện cho cảnh sát, lý do tương tự, câu trả lời của cảnh sát cũng khiến họ vô cùng thất vọng...

Việc nên làm đã làm rồi, đến lính cứu hỏa lớn tuổi cũng không biết phải tiếp tục làm gì...

Ông nói: “Chúng ta vì cứu mạng một người mà đã làm hai việc, nhưng không có nghĩa là chúng ta đã cứu được một người từng cầu cứu chúng ta.”

Lính cứu hỏa trẻ tuổi nói: “Em cũng nghĩ vậy.”

“Bà ấy chắc chắn vẫn đang chảy máu không ngừng.”

“Chắc chắn rồi.”

“Nếu không có ai thực sự đến cứu bà ấy, bà ấy sẽ chết thật đấy.”

“Sẽ chết thật mất...”

Lính cứu hỏa trẻ tuổi nói dứt lời, bỗng vỗ nhẹ lên trán mình: “Này, sao chúng ta không tra hỏi cục viễn thông nhỉ? Như vậy, ít nhất chúng ta có thể biết bà ấy ở con phố nào!...”

Lính cứu hỏa lớn tuổi vội vàng chộp lấy điện thoại...

Một phút sau, họ đã biết người cầu cứu ở con phố nào...

Hai phút sau, họ tìm thấy con phố đó trên bản đồ.

Nó nằm ở khu vực thành phố khác.

Lại thông báo tình hình đã làm rõ cho trung tâm cấp cứu hoặc cảnh sát ư?

Nhưng một bên thì tạm thời không có xe cấp cứu có thể đi được, một bên thì đường dây bận, gọi mãi không thông...

Lính cứu hỏa lớn tuổi nảy ra ý hay, quay sang gọi điện đến phòng trực đội cứu hỏa của khu vực thành phố khác, hy vọng cử xe cứu hỏa đến cứu mạng một người phụ nữ lớn tuổi...

Ông đã bị từ chối.

Lý do từ chối vừa đơn giản vừa đường hoàng: Phái xe cứu hỏa đi cứu người? Chuyện hoang đường! Trong điều kiện không có hỏa hoạn cũng không được phê chuẩn đặc biệt mà xuất động xe cứu hỏa, không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy luật kỷ luật của đội cứu hỏa, mà còn vi phạm nghiêm trọng luật quản lý đô thị nữa đấy!

Họ đành bó tay hết cách...

Lính cứu hỏa lớn tuổi đờ đẫn nhìn tấm bản đồ treo trên tường một lúc, chủ ý đã quyết nói: “Vậy thì, vì cứu mạng một người, đành để tôi vi phạm kỷ luật và phá luật vậy!...”

Ông đứng dậy hú còi báo động.

Lính cứu hỏa trẻ tuổi nói: “Không thể để bác chịu bất kỳ hình phạt nào trước khi về hưu được. Còi báo động là do em hú, mọi hậu quả em xin chịu trách nhiệm.”

Lính cứu hỏa lớn tuổi nói: “Cậu vẫn là một nhân viên tập sự, sao có thể liên lụy đến cậu chứ? Còi báo động rõ ràng là do tôi hú mà!”

Mà trong sân đã ồn ào náo nhiệt lên rồi, một số lính cứu hỏa ở lại qua đêm chờ lệnh đang vội vã mặc trang phục cứu hỏa...

Khi lính cứu hỏa lớn tuổi giải thích nguyên nhân hú còi báo động, trong sân chìm vào sự tĩnh lặng bao trùm.

Lính cứu hỏa lớn tuổi nói: “Ai cho rằng chúng ta không phải đang làm nhảm, thì xin hãy đi theo chúng tôi nhé!...”

Ông nói dứt lời liền bước về phía một chiếc xe cứu hỏa, lính cứu hỏa trẻ tuổi sát cánh theo sau.

Chẳng có ai quay người trở về ký túc xá cả.

Cũng chẳng có ai nói năng hay hỏi han gì.

Tất cả đều tản ra bước lên hai chiếc xe cứu hỏa...

Trời lại đổ mưa lớn hơn.

Các phương tiện trên đường lớn đều di chuyển chậm chạp...

Hai chiếc xe cứu hỏa hú còi suốt dọc đường, tranh thủ từng giây từng phút chạy từ khu vực thành phố này sang khu vực thành phố khác...

Chúng nhanh chóng chạy trên con phố đó.

Đó là một con phố rất dài. Đang là cuối tuần, mọi người ngủ muộn. Gần như cửa sổ của mọi nhà đều sáng trưng.

Người cầu cứu rốt cuộc ngã gục ở tòa nhà nào căn phòng nào chứ?

Những người dân khẳng định trên phố này không hề xảy ra hỏa hoạn, cảm thấy vô cùng tức giận vì sự xuất hiện của xe cứu hỏa đã làm nhiễu loạn sự yên bình nơi đây. Có người đẩy cửa sổ ra mắng xối xả các chiến sĩ cứu hỏa...

Lính cứu hỏa trẻ tuổi đứng trên bệ bước của xe cứu hỏa, tay cầm loa phát thanh đưa ra những lời giải thích cần thiết.

Rất nhiều người lớn và trẻ nhỏ nhìn qua khung cửa sổ nhà mình, chứng kiến cảnh anh và những lính cứu hỏa khác đang dầm trong cơn mưa xối xả...

“Thưa người dân, xin hãy phối hợp với chúng tôi, tắt đèn điện tất cả các phòng trong nhà quý vị đi!...”

Lính cứu hỏa trẻ tuổi liên tục yêu cầu...

Một ô cửa sổ sáng rực đã tắt ngấm...

Lại một ô cửa sổ sáng rực nữa tắt ngấm...

Không còn ai mắng chửi nữa...

Tại thành phố này, trên con phố này, trong đêm tối này, giữa trận mưa như trút nước, hai chiếc xe cứu hỏa tựa như chiến hạm tuần tra trên biển đêm, chậm rãi song hành tiến về hai bên trái phải...

Các loại phương tiện đi ngược chiều lần lượt lùi lại...

Trừ tài xế ra, mỗi một chiến sĩ cứu hỏa đều đứng trên bệ bước ở hai bên xe cứu hỏa, ánh mắt chăm chú theo dõi các tòa nhà ở hai bên đường. Bao gồm cả vị lính cứu hỏa lớn tuổi ấy...

Mưa, càng rơi lớn hơn...

Các ô cửa sổ của các tòa nhà hai bên đường đều tối then thét, chỉ còn hai hàng đèn đường là vẫn sáng...

Con phố lúc ấy thật tĩnh lặng làm sao...

“Nhìn kìa!...”

Một chiến sĩ cứu hỏa kích động hét lớn lên...

Cuối cùng họ đã phát hiện ra ô cửa sổ duy nhất còn sáng đèn của một hộ gia đình...

Một cụ bà hơn bảy mươi tuổi đã được xe cứu hỏa đưa đến bệnh viện...

Bác sĩ nói, muộn thêm mười phút nữa thôi, tính mạng của bà ấy sẽ không giữ nổi vì mất máu quá nhiều.

Hai chiến sĩ cứu hỏa đương nhiên không bị trừng phạt.

Thị trưởng đã tận tay trao giấy chứng nhận danh dự cho họ, ca ngợi họ là "những người dân đáng yêu nhất" của thành phố. Các chiến sĩ cứu hỏa khác cũng nhận được những lời khen ngợi nồng nhiệt.

Cụ bà đó sau này đã trở thành tình nguyện viên hoạt động từ thiện lớn tuổi nhất và cũng tích cực nhất của thành phố ấy...

Khoảng năm lớp bảy, tôi tình cờ lật xem được một cuốn "Đọc giả Văn Trích" bản Hong Kong từ đống báo chí phế liệu mà chú Lư hàng xóm thu gom. Mẩu chuyện ký sự trong đó khiến trái tim tôi rung động từng hồi. Nhưng năm ấy tôi không dám nói với bất kỳ ai về sự rung động mà mình phải chịu đựng — bởi vì sự việc xảy ra ở nước Mỹ.

Năm ấy, trái tim thiếu niên của tôi vừa cảm động lại vừa hoang mang — bởi vì lính Mỹ đang dùng vũ khí hiện đại giết người phóng hỏa ở Việt Nam.

Bản chất con người tựa như dòng suối, chảy ở nơi trong sạch thì cuốn đi những thứ không sạch sẽ; chảy ở nơi không sạch sẽ thì chính nó cũng trở nên vẩn đục.

Sau đó thì diễn ra "Cách mạng Văn hóa". Trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", tôi càng liên tưởng nhiều lần hơn đến mẩu ký sự này...

Bốn

Mẩu "câu chuyện" dưới đây được kể theo ngôi thứ nhất. Vậy thì hãy để tôi tôn trọng "bản gốc", kể lại theo ngôi thứ nhất...

"Tôi" là một nữ sinh đại học chuyên ngành văn đã tốt nghiệp hai năm. "Tôi" trong hai năm trời đi phỏng vấn mấy chục lần, chỉ có vài lần được nhận vào thử việc. Thậm chí có nhiều lần cuộc phỏng vấn chưa kết thúc đã phải nhận lời từ chối thẳng thừng hoặc lịch sự. Dù cho mấy lần được thử việc kia, cũng rất nhanh chóng bị cho nghỉ việc với đủ mọi lý do...

Điều này khiến "I" sinh ra cảm giác thất bại to lớn trong cuộc đời.

Vừa mới bước chân vào xã hội cơ mà!

"Tôi" thậm chí từng nảy sinh ý định tự tử.

Nguyên nhân chính khiến "Tôi" không tìm được việc làm không phải vì có tì vết đạo đức nào, cũng không phải năng lực bẩm sinh kém cỏi — trước thềm tốt nghiệp đại học "Tôi" từng bị xe tông ngã một lần, để lại di chứng khó lòng chữa khỏi — hễ tâm trạng căng thẳng là đôi tai sẽ điếc đặc.

“Tôi” là một người trung thực.

Mỗi lần đi phỏng vấn, "Tôi" đều tuyên bố điều này.

Mà kết quả thường là — các nhà quản lý tuyển dụng đánh giá cao sự trung thực của "Tôi", nhưng lại không chịu hạ mình trọng dụng. Dù "Tôi" hiểu rõ điều này, nhưng chẳng thể làm giảm bớt nỗi buồn phiền trong cuộc đời.

“Tôi” vẫn giữ nguyên ý định ban đầu, mỗi lần đi phỏng vấn, vẫn như mọi lần tuyên bố trước tiên, thế nên cũng như mọi lần chuốc lấy hy vọng tan vỡ hết lần này đến lần khác...

Vào những ngày tháng "Tôi" chán nản cùng cực, điều khiến "Tôi" vô cùng vui mừng bất ngờ là — "Tôi" đã được một tòa soạn báo nhận thử việc!

Đó là vì sự trung thực của cô ấy đã phát huy tác dụng.

Cũng bởi vì trải nghiệm kiên quyết không đổi và không hối hận về sự trung thực ấy đã khơi gợi lòng trắc ẩn.

Người phỏng vấn trực tiếp với "Tôi" là một trưởng phòng.

Ông ấy nói với "Tôi": "Cô đã được thụ giáo giáo dục bậc cao. Xã hội nên chừa lại cho một người trung thực như cô một công việc phù hợp với cô. Bằng không, chẳng ai có tư cách yêu cầu cô phải thiết tha yêu cuộc đời nữa cả."

Những lời của trưởng phòng cũng khiến "Tôi" vô cùng cảm động.

Công việc cụ thể của "Tôi" là quản lý tư liệu.

Công việc này có được không dễ dàng, "Tôi" vô cùng trân trọng. Hơn nữa, cũng dần yêu thích công việc này. Tâm trạng của "Tôi" tốt chưa từng có, mỗi ngày đều tươi cười rạng rỡ. Dĩ nhiên, hiện tượng di chứng điếc hai tai chưa từng xảy ra lần nào...

Các đồng nghiệp không chỉ chấp nhận "Tôi" — một nhân viên quản lý tư liệu này, mà thậm chí còn bắt đầu ca ngợi biểu hiện làm việc xuất sắc của "Tôi".

Thời gian thử việc từng ngày trôi qua, chẳng mấy chốc, "Tôi" sẽ được chính thức ký hợp đồng tuyển dụng.

Đây chính là điều "Tôi" hằng mong ước ao ước bấy lâu nay mà!

“Tôi” không còn cảm thấy mình là một kẻ bất hạnh nữa, ngược lại còn cảm thấy bản thân là một người vô cùng may mắn.

Một ngày nọ, ngày hôm ấy là ba ngày trước khi thời hạn thử việc kết thúc — các đồng nghiệp trong tòa soạn bận rộn ngược xuôi, vì tranh giành đưa tin đầu tiên về một sự kiện tin tức mà ai nấy đều từ bỏ cả thời gian nghỉ trưa. Người đến phòng tư liệu tra cứu tư liệu liên quan nối đuôi nhau kéo tới...

Chịu ảnh hưởng bởi bầu không khí căng thẳng, điều "Tôi" lo lắng nhất đã xảy ra, tai "Tôi" bị điếc đặc!

Điều này đẩy tôi rơi vào hoàn cảnh lúng túng không biết phải làm sao.

Cũng đẩy các đồng nghiệp rơi vào hoàn cảnh lúng túng không biết phải làm sao.

Viết chữ thay cho lời nói. Thời gian đối với tin tức có ý nghĩa gì thì ai cũng rõ chớ đừng nói chi lại có nhiều cơ quan truyền thông đang tranh đua phát hành cùng một bản tin với tờ báo đó!...

Kết quả là tờ báo ấy đã thua cuộc trong cuộc chiến thông tin.

Đối với tờ báo đó, gần như có nghĩa là một đội bóng đá thảm bại bị loại trong một trận đấu nắm chắc phần thắng...

Một cách khách quan mà nói, kết quả như vậy không hoàn toàn do một mình "Tôi" gây ra. Nhưng "Tôi" quả thực khó mà chối bỏ trách nhiệm nha!

“Tôi” cảm thấy có lỗi với tòa soạn báo và các đồng nghiệp biết bao nhiêu!

“Tôi” cảm thấy vô cùng áy náy.

Đồng thời, lại vô cùng sợ hãi cảnh ba ngày sau bị lạnh nhạt cho nghỉ việc biết nhường nào!

“Tôi” bày tỏ sự xin lỗi chân thành đến tất cả những người từng đến phòng tư liệu vào ngày hôm đó; "Tôi" trực tiếp nhận "sai lầm" trước mặt trưởng phòng, mặc dù cô ấy không hề lơ là nhiệm vụ vì thái độ làm việc...

Mọi người dường như đều tha thứ cho "Tôi".

Nhưng dưới góc nhìn của "Tôi", thì chỉ là dường như mà thôi.

“Tôi” có cảm giác cực kỳ nhạy cảm rằng việc mọi người tha thứ cho mình là giả. Là giả vờ giả vịt. Tóm lại chỉ là bề ngoài mà thôi. Chẳng qua chỉ để chứng minh sự hào phóng rộng lượng của bản thân mà thôi...

“Tôi” đoán chừng, thực chất trên dưới tòa soạn báo, ai nấy đều mong sao ba ngày sau mình mất mặt không thèm đến đi làm nữa...

Nhưng mà, chẳng phải "Tôi" lại thất nghiệp nữa rồi sao?

Liệu "Tôi" còn có thể may mắn tìm được một công việc khác nữa không?

Cơ hội may mắn thứ hai rốt cuộc nằm ở đâu chứ?

“Tôi” đã hoàn toàn không còn tin vào sự tồn tại của nó nữa...

Điều kỳ lạ là — ba ngày sau chẳng có ai gọi "Tôi" vào nói chuyện, thông báo tôi bị sa thải; dĩ nhiên cũng chẳng có ai bảo "Tôi" đến ký hợp đồng tuyển dụng chính thức.

“Tôi” quá trân trọng công việc có được không dễ dàng này!

“Tôi” quyết định vứt bỏ lòng tự tôn, không ai thông báo thì vẫn cứ đi làm như bình thường.

Mọi người hễ nhìn thấy "Tôi", vẫn cứ thân thiện gật đầu hoặc chào hỏi với "Tôi".

Nhưng "Tôi" lại cảm thấy sự thân thiện của mọi người đã biến chất, cái gật đầu mỉm cười đã mang vẻ giả tạo rồi.

Rõ mười mươi, thái độ của mọi người đối với "Tôi" khác biệt hoàn toàn so với trước kia. Trở nên cực kỳ gượng gạo. Tựa như đang dốc sức che giấu sự giả tạo của bản thân cho thật thành công vậy...

Trước kia, cứ đến cuối tuần, mọi người đều sẽ nhiệt tình mời "Tôi" tham gia các hoạt động giải trí "tiệc tùng" thường lệ của tòa soạn.

Bây giờ, hai ngày cuối tuần đã trôi qua, "I" đều không nhận được lời mời nào — nếu đây không phải là kỳ thị, thì thế nào mới tính là kỳ thị chứ?

“Tôi” từ áy náy đau lòng chuyển sang tức giận — chi bằng dứt khoát cho "Tôi" nghỉ việc luôn đi! Tại sao lại cứ dùng cách thức giả tạo nhường này ép "Tôi" phải tự mình rời đi chứ? Chẳng phải vừa muốn đạt được mục đích lại vừa mưu cầu tiếng thơm đối xử tử tế với nhân viên thử việc đó sao?

“Tôi” thầm sinh lòng ghét bỏ vị trưởng phòng từng đưa ra quyết định nhận mình vào thử việc lúc trước, cùng với các đồng nghiệp tòa soạn mà bản thân từng vô cùng kính trọng.

Ai nấy đều bảo sự giả tạo là căn bệnh chung trong bản tính con người đương đại, "Tôi" coi như đã được lĩnh hội sâu sắc rồi!

Cuối tuần thứ ba, sau giờ tan làm, mọi người lại vội vã kéo nhau rời đi.

Phòng hoạt động giải trí "tiệc tùng" nằm ngay trên tầng cao nhất, mọi người đương nhiên là đi xả láng giải trí rồi!

Chỉ còn một mình "Tôi" ở lại phòng tư liệu ngẩn ngơ, tiếp đó là rơi nước mắt.

Về nhà ư?

Ngày mai vẫn đến đi làm bình thường chứ?

Hay là ngày mai bản thân chủ động yêu cầu thanh toán lương, sau đó chửi rủa trên dưới tòa soạn một trận rồi hiên ngang bỏ đi?

“Tôi” đã đưa ra quyết định cuối cùng.

Một khi đã quyết định, "Tôi" lại nghĩ, sao còn phải đợi đến ngày mai nữa chứ? Sao không ngay tối nay lên tầng cao nhất, đột ngột xuất hiện, nhân lúc mọi người đều ngẩn người, mắng xối xả sự giả tạo của mọi người. Nhân lúc mọi người bị mắng cho ngớ người ra, quay người bỏ đi thì có gì là không ổn chứ?

Chẳng lẽ sự giả tạo không đáng bị mắng mỏ hay sao?!

Chẳng phải chỉ là tiền lương ba tuần thôi sao? Vì để trút giận cho chính mình, không cần nữa là được chứ gì!

Thế là "Tôi" lau khô nước mắt, phắt đứng dậy, lao thẳng tới thang máy...

“Tôi” tung một cước đá văng cửa phòng giải trí — mọi người hết sức ngạc nhiên trước sự xuất hiện của "Tôi", quả thực là ngớ người ra cả lũ; mà "Tôi" cũng hết sức ngạc nhiên trước khung cảnh trước mắt, cũng ngớ người ra mất một lúc...

“Tôi” nhìn thấy một giáo viên ngôn ngữ ký hiệu, đang dạy ngôn ngữ ký hiệu cho toàn thể người trong tòa soạn, bao gồm cả tổng biên tập và chủ biên cũng ở trong đó...

Trưởng phòng bước lên trước với giọng điệu ôn hòa nói: "Mọi người đều hiểu công việc hiện tại này quan trọng với cô nhường nào. Mỗi người đều muốn giúp cô giữ lại công việc của mình. Ba tuần cuối tuần qua đều là như vậy. Tôi từng nói với cô rằng — xã hội nên chừa lại cho một người trung thực như cô một công việc phù hợp. Lời nói của tôi lúc bấy giờ cũng đại diện cho tòa soạn đại diện cho mọi người. Đối với cô, tất cả chúng tôi chưa từng thay đổi thái độ..."

“Tôi” đảo mắt nhìn quanh các đồng nghiệp, ai nấy đều mỉm cười thiện cảm với "Tôi"...

Vẫn những gương mặt quen thuộc ấy, vẫn nụ cười quen mắt ấy...

Nhưng không còn khiến "I" sinh ra cảm giác giả tạo nữa.

Vẫn ánh mắt quan tâm ấy, nhìn "Tôi" từ trong đôi mắt của những người lớn tuổi và trẻ tuổi, dường như còn mang theo cả sự áy náy, dường như mỗi người đều đang dùng ánh mắt thầm nói với "Tôi": "Hãy tha thứ cho chúng tôi vì trước kia đã không nghĩ ra cách giúp đỡ cô như thế này..."

Tất cả những nội dung từng khiến tôi cảm thấy may mắn và hạnh phúc, hóa ra vẫn chưa hề biến chất. Không những không hề biến chất, mà còn gắn kết lại với nhau một cách tốt đẹp ấm áp khiến "Tôi" vô cùng cảm động, những thứ không thể nhìn thấy nhưng lại tồn tại một cách chân thật...

Nước mắt của "Tôi" tức khắc trào ra khỏi khóe mi.

“Tôi” đứng ở cửa, cúi gằm mặt, hai tay ôm mặt, khóc nức nở như một đứa trẻ...

Nước mắt rơi vì được quan tâm...

Cũng rơi vì hiểu lầm các đồng nghiệp...

Khoảnh khắc ấy "Tôi" vừa cảm động lại vừa hổ thẹn, thế là mọi người dần tụ lại xung quanh "Tôi"...

Năm

Vẫn là mùa đông; vẫn là buổi chiều tà tuyết bay lả tả; vẫn là ở một thị trấn nhỏ dân số thưa thớt; sự việc vẫn liên quan đến một cửa hàng trang sức nhỏ...

Đó là một cửa hàng trang sức nhỏ hơn cả cửa hàng được nhắc đến trước đó. Tiệm trang sức được nhắc đến trước đó, vào thời kỳ đại suy thoái kinh tế, ít ra vẫn thuê nổi ba cô gái. Còn chủ nhân của tiệm trang sức nhỏ này, lại chẳng thuê nổi bất kỳ ai...

Anh ta là một thanh niên trạc tuổi ba mươi mốt, ba mươi hai. Thanh niên chưa vợ. Gia đình anh ta chỉ còn lại một mình anh ta, cha mẹ đã qua đời từ lâu, chị gái đã đi lấy chồng xa ở nơi khác. Tiệm trang sức nhỏ là do cha mẹ để lại cho anh ta thừa kế. Nó không tính là một khối tài sản đáng để gìn giữ, nhưng nó rất quan trọng đối với anh ta, anh ta dựa vào nó để kiếm sống.

Sự suy thoái vẫn tiếp diễn.

Tiệm trang sức nhỏ của anh ta ngày càng vắng vẻ hoang vu, việc kinh doanh ngày càng ế ẩm.

Đó là buổi chiều ngày lễ Giáng sinh.

Anh ta cô độc ngồi sau quầy hàng đọc sách, ao ước có người ghé thăm tiệm trang sức nhỏ của mình. Đã năm sáu ngày không có ai bước chân vào tiệm trang sức nhỏ của anh ta rồi. Anh ta vừa ao ước, lại cũng chẳng mấy trông mong. Vào buổi chiều ngày Giáng sinh anh ta ngồi trong tiệm trang sức nhỏ của mình, hoàn toàn là do thói quen. Đằng nào về nhà thì cũng chỉ có một mình anh ta. Cũng cô độc và quạnh hiu như vậy thôi. Giáng sinh hay bất kỳ ngày lễ nào trong suốt mấy năm qua, anh ta đều trải qua trong tiệm trang sức nhỏ của mình...

Lỡ như có người...

Anh ta chỉ ôm ấp một chút hy vọng mong manh mà thôi.

Nếu không phải thời kỳ đại suy thoái kinh tế, vào các dịp lễ đặc biệt là Giáng sinh, người ghé thăm tiệm trang sức nhỏ của anh ta vẫn khá nhiều.

Bởi vì phần lớn trang sức trong tiệm của anh ta đều đặc biệt rẻ tiền. Rất phù hợp để những người tầng lớp đáy xã hội lựa chọn làm quà tặng từ trước đến nay.

Thời kỳ đại suy thoái kinh tế được định sẵn là sẽ tước đoạt đi tư cách nào đó của con người. Trước tiên tước đoạt chính là tư cách tặng quà lẫn nhau trong dịp lễ của những người dưới đáy xã hội. Đối với những người dưới đáy, tư cách này trong thời kỳ đại suy thoái kinh tế đã trở thành một thứ xa xỉ...

Ánh mắt người thanh niên, chốc chốc lại rời khỏi trang sách nhìn ra ngoài cửa sổ, rồi thở dài một hơi thật dài đầy ủ rũ...

Vậy mà lại có người ghé thăm tiệm trang sức nhỏ của anh ta!

Người ghé thăm là một thiếu nữ. Trông chỉ khoảng mười một, mười hai tuổi. Một chiếc khăn choàng cổ dài màu xám cũ kỹ, quấn chặt lấy đầu cô bé, chỉ để lộ khuôn mặt nhỏ nhắn ở chính diện.

Khuôn mặt của thiếu nữ đỏ lựng vì lạnh.

Đôi tay cũng vậy.

Chỉ có mấy bà già mới choàng cái loại khăn màu xám kiểu đó. Chắc chắn rồi, lúc cô bé sắp rời khỏi nhà, người bà nội hoặc bà ngoại yêu thương cô bé đã choàng chiếc khăn của mình cho cô bé — người thanh niên thầm nghĩ.

Anh ta đặt sách xuống, đứng dậy nói: "Chào cô bé, chúc mừng lễ Giáng sinh! Hy vọng anh có thể khiến em hài lòng, và em cũng có thể khiến anh hài lòng." Người thanh niên có vóc dáng cao lớn.

Thiếu nữ ngẩng phắt khuôn mặt nhìn anh ta, trang trọng đáp: "Thưa chú, cũng chúc chú Giáng sinh vui vẻ! Em nghĩ, chúng ta chắc chắn đều sẽ hài lòng thôi."

Cô bé mặc một chiếc áo khoác cũ vá víu ở nhiều chỗ.

Khi trả lời, một tay cô bé vỗ nhẹ vào chiếc túi áo khoác bên cạnh. Tựa như cô bé là đại gia phú hào, trong chiếc túi áo khoác ấy đang đựng đầy một túi tiền vàng vậy.

Ánh mắt người thanh niên cách quầy hàng ngắm nghía cô bé, nhìn thấy cô bé đi một đôi bốt nỉ có phần cổ rất cao. Đôi bốt nỉ cũng là đồ cũ. Rõ ràng là lớn hơn chân cô bé rất nhiều. Còn chiếc áo khoác ban đầu rõ ràng rất dài, không nghi ngờ gì nữa là đồ của mấy cô thiếu lớn mặc. Ai đã giúp cô bé cắt ngắn vạt dưới chiếc áo khoác đi, lại còn sửa khâu lại theo vóc dáng của cô bé vậy chứ? Cũng là bà nội hay bà ngoại của cô bé sao?

Anh ta đưa ra kết luận — thiếu nữ đến từ một gia đình nghèo khó.

Cô bé khiến anh ta liên tưởng đến truyện ngắn "Cô bé bán diêm". Mà cuốn sách anh ta vừa cầm đọc lúc nãy, chính là một tập truyện cổ tích của Andersen.

Người thanh niên bỗng cảm thấy vô cùng yêu chiều thiếu nữ này. Cảm thấy biểu cảm trên khuôn mặt cô bé lúc đó thuần khiết đến mức gần như thánh thiện. Anh ta quyết định, nếu như thứ cô bé muốn mua chỉ là một chiếc hoa tai, vậy thì anh ta sẽ tặng cô bé. Hoặc chỉ lấy tượng trưng vài đồng xu nhỏ...

Để nhìn cho thật kỹ, thiếu nữ rướn nửa thân trên lên quầy hàng, khuôn mặt suýt chút nữa thì áp sát vào mặt kính — cô bé bị cận thị.

Người thanh niên đoán được điểm này, vừa dùng khăn lau mặt kính quầy hàng, vừa trìu mến nhìn cô bé. Thực ra mặt kính quầy hàng rất sạch sẽ, có thể nói là sạch bóng không một hạt bụi. Anh ta vẫn muốn lau tiếp, là vì cảm thấy bản thân lẽ ra nên làm gì đó cho cô bé mới phải.

“Thưa chú, xin hãy lấy chiếc vòng cổ này ra đi ạ.”

Thiếu nữ cuối cùng cũng ngẩng đầu lên chỉ tay nói.

“Sao cơ...”

Anh ta không khỏi do dự.

“Em muốn mua nó.”

Giọng điệu của thiếu nữ tự tin biết bao, tựa như số tiền trong túi áo khoác của cô bé, đủ để mua bất kỳ món trang sức nào trong tiệm của anh ta vậy.

“Nhưng mà...”

Người thanh niên nhất thời không biết nên diễn đạt những lời mình muốn nói như thế nào cho phải.

“Nhưng chiếc vòng cổ này rất đắt ư?”

Ánh mắt thiếu nữ chằm chằm dán chặt vào mặt anh ta.

Anh ta gật đầu.

Chiếc vòng cổ đó là món trang sức đắt giá nhất trong tiệm trang sức nhỏ của anh ta. Nó là bảo vật trấn tiệm của anh ta. Giá trị của tất cả những món trang sức khác cộng lại, cũng chẳng bì kịp giá của chiếc vòng cổ ấy. Dĩ nhiên, những kẻ giàu có chắc chắn sẽ chẳng thèm ngó ngàng tới nó. Còn người nghèo thì chỉ có thể đứng nhìn mà thôi. Thế nên nó được trưng bày trong quầy hàng nhiều năm trời vẫn không bán được. Có nó, người thanh niên mới cảm thấy bản thân rốt cuộc cũng là chủ một tiệm trang sức nhỏ. Anh ta thường nghĩ như vậy — giả như ngày nào đó anh ta kết hôn, mà nó vẫn chưa bán được, vậy thì anh ta sẽ không bán nó nữa. Anh ta muốn tự tay đeo nó lên cổ người vợ mới cưới của mình trong lễ cưới...

Bây giờ, anh ta tự nhủ với bản thân, anh ta buộc phải đối đãi thật nghiêm túc với cô bé trước mặt.

Thứ mà cô bé hứng thú lại chính là bảo vật trấn tiệm của anh ta cơ mà!

Nào ngờ thiếu nữ lại nói: "Em mua nổi mà."

Thiếu nữ nói dứt lời, chật vật móc từ trong túi áo khoác ra một chiếc túi vải nhỏ. Chiếc túi vải nhỏ trông có vẻ nặng trĩu, tựa như bên trong quả thực đang đựng một túi tiền vàng.

Thiếu nữ tháo túi vải nhỏ ra, dốc ngược toàn bộ đổ lên quầy hàng, thế là trên quầy xuất hiện một đống tiền xu. Nhưng không phải là những đồng tiền vàng lấp lánh, mà là một đống tiền xu lẻ mà những công nhân thu nhập thấp khi uống rượu trong quán rượu nhỏ, tỏ vẻ hào phóng đem làm tiền boa...

Có mấy đồng tiền xu lăn lóc rơi xuống đất. Thiếu nữ cúi người lần lượt nhặt chúng lên. Do cô bé đi đôi bốt nỉ cao cổ, việc cúi người xuống cực kỳ khó khăn. Tư thế giống như biểu diễn tạp kỹ vậy. Lại có mấy đồng tiền xu lăn xuống dưới gầm quầy, cô bé dứt khoát nằm rạp xuống đất, vươn tay vào gầm quầy để nhặt...

Khi cô bé đứng thẳng người lại trước mặt anh ta, khuôn mặt đỏ bừng lên. Cô bé đặt mấy đồng tiền xu vừa nhặt lên quầy hàng, đôi mắt to chớp chớp lặng lẽ và trang trọng nhìn người thanh niên, tựa như đang hỏi: "Em dùng từng này tiền chẳng lẽ vẫn không mua nổi chiếc vòng cổ của chú ư?"

Khuôn mặt người thanh niên cũng đỏ bừng lên, anh ta không kìm được mà né tránh ánh mắt của cô bé.

Những lời anh ta muốn nói lại càng không biết phải mở lời thế nào cho phải.

Toàn bộ số tiền xu, không đủ để mua lấy một hạt, không, nửa hạt châu trên chiếc vòng cổ đó.

Anh ta trầm ngâm mất nửa ngày mới ấp úng nói: "Cô bé, thực ra chiếc vòng cổ này không đẹp cho lắm đâu. Chú... chú muốn gợi ý cho em một chiếc hoa tai độc đáo..."

Thiếu nữ lắc đầu đáp: "Không ạ. Em không mua hoa tai gì cả. Em muốn mua chiếc vòng cổ này..."

“Cô bé, tuổi của em, thực ra vẫn chưa đến cái tuổi bắt buộc phải đeo vòng cổ đâu...”

“Thưa chú, điều này em hiểu chứ. Em mua nó để làm quà Giáng sinh tặng chị em, mang lại cho chị ấy một bất ngờ...”

“Nhưng mà cô bé ơi, thông thường là chị gái tặng quà Giáng sinh cho em gái chứ...”

“Nhưng mà thưa chú, chú không biết em yêu chị em nhiều nhường nào đâu! Em yêu chị ấy lắm! Em dù có tặng chị ấy món quà đắt giá thế nào đi nữa, cũng không thể bày tỏ hết tình yêu của em dành cho chị ấy...”

Thế là thiếu nữ chậm rãi kể về người chị gái của mình...

Lúc cô bé còn rất nhỏ, cha mẹ đã qua đời. Chính người chị gái đã nuôi lớn cô bé. Sức khỏe cô bé vốn ốm yếu từ khi lên ba lên bốn tuổi. Không có người chị chăm sóc mình như người mẹ hiền chăm sóc đứa con yêu dấu, có lẽ cô bé đã chết từ lâu rồi. Chị gái vì cô bé mà mãi vẫn chưa chịu lấy chồng. Chị gái vì nuôi nấng cô bé, đủ mọi công việc hạ đẳng bị người đời khinh bỉ đều đã làm qua, chỉ thiếu mỗi việc đi làm nữ tiếp viên rót rượu. Nhưng vì để chữa bệnh cho cô bé, chị ấy đã bán máu hai lần rồi...

Biểu cảm của người thanh niên dần trở nên trang nghiêm.

Lời cô bé nói khiến anh ta liên tưởng đến chị gái mình. Thế nhưng chị gái anh ta lại chẳng hề tốt với anh ta chút nào. Sau khi đi lấy chồng còn quay về tranh giành quyền thừa kế tiệm trang sức nhỏ này với anh ta. Năm đó anh ta mới mười chín tuổi cơ mà! Chị gái đã làm tổn thương sâu sắc trái tim anh ta...

“Thưa chú, chú đã hiểu suy nghĩ của em chưa ạ?” Cô bé nghẹn ngào hỏi.

Anh ta thấp giọng đáp: “Cô bé, chú hoàn toàn hiểu.”

“Vậy thì, xin hãy đếm số tiền của em đi ạ. Em tin là chú sẽ trả lại số tiền thừa cho em đầy đủ...”

Người thanh niên nhìn đống tiền xu ngẩn người một hồi lâu, vậy mà lại lặng lẽ, đầy vẻ trang trọng bắt đầu đếm...

“Cô bé, đây là số tiền thừa của em, xin hãy cầm cho cẩn thận.”

Anh ta vậy mà còn trả lại cho thiếu nữ mấy đồng tiền xu. Bản thân anh ta cũng chẳng biết mình đang làm gì nữa.

Anh ta lại lủi thủi, đầy vẻ trang trọng đặt chiếc vòng cổ vào trong hộp của nó, đóng gói thật cẩn thận.

“Cô bé, bây giờ, nó thuộc về em rồi.”

“Thưa chú, cảm ơn chú.”

“Cô bé kính mến, bên ngoài đường trơn trượt, đi đường cẩn thận nhé.”

Anh ta vòng ra khỏi quầy hàng, mở cửa giúp cô bé. Tựa như cô bé là một vị phu nhân quý tộc hào phóng, đã khiến anh ta kiếm được một vố đậm vậy.

Nhìn bóng lưng thiếu nữ đi xa khuất trong màn đêm, anh ta mới đóng cửa tiệm lại.

Mất đi bảo vật trấn tiệm, anh ta đột nhiên cảm thấy tiệm nhỏ của mình trở nên trống huơ trống hoắc chẳng còn thứ gì sót lại.

Ánh mắt lơ đễnh của anh ta rơi vào trang sách, không kìm được mà thầm nói trong lòng: "Tiên sinh Andersen ơi, tất cả đều là nhờ những câu chuyện cổ tích của ngài mà tôi mới trở nên ngốc nghếch thế này. Nhưng tôi đã là người lớn rồi cơ mà!..."

Khoảnh khắc ấy, tiếng chuông đầu tiên của đêm Giáng sinh vang lên...

Hôm sau, tiệm trang sức nhỏ đóng cửa.

Người thanh niên đi nơi khác làm thuê. Mang theo cuốn "Tuyển tập truyện cổ tích Andersen" mà anh ta thích đọc...

Ba năm sau, anh ta lại quay về thị trấn nhỏ.

Đêm Giáng sinh, anh ta lại ngồi trong tiệm trang sức nhỏ của mình, lặng lẽ đọc một cuốn "Tuyển tập truyện cổ tích Andersen" khác...

Khi nhà thờ gióng lên tiếng chuông đầu tiên trong đêm, cửa tiệm bật mở — người bước vào chính là thiếu nữ của ba năm trước, cùng chị gái của cô bé, một người phụ nữ dung mạo đoan trang khoảng hai mươi lăm, hai mươi sáu tuổi...

Người phụ nữ nói: "Thưa chú, ba năm nay em gái cháu và cháu vẫn luôn mong ngóng chú quay lại thị trấn này, giống như ngóng trông người thân của chúng ta vậy. Bây giờ, cuối cùng chúng cháu cũng có thể trả lại chiếc vòng cổ cho chú rồi..."

Thiếu nữ lớn hơn ba tuổi nói: "Tiên sinh, vậy em vẫn cứ phải cảm ơn anh. Bởi vì chiếc vòng cổ của anh đã khiến chị em càng hiểu rõ hơn, rằng chị ấy đối với em quan trọng tựa như người mẹ..."

Chàng thanh niên bỗng chốc rưng rưng nước mắt.

Anh và cô gái ấy nếu không yêu nhau, chẳng phải sẽ rất kỳ lạ sao?

---❊ ❖ ❊---

Năm mẩu chuyện trên, đều là người thật việc thật, ít nhất là trong ký ức của tôi. Từ thời thiếu niên đến thanh niên rồi trung niên, chúng từng giống như vitamin bảo dưỡng cơ thể con người, nuôi dưỡng tâm hồn tôi. Thời gian đọc mẩu chuyện thứ tư muộn hơn một chút, khoảng vào cuối những năm bảy thập niên. Lúc đó tôi sắp bước sang tuổi ba mươi. "Cách mạng Văn hóa" kết thúc mới được hai, ba năm, những vết thương của Trung Quốc lần lượt phơi bày ra trước mắt người đời. Nó thể hiện ở phương diện đau đớn nhất, phổ biến nhất và khiến người Trung Quốc chúng ta cảm thấy xấu hổ nhất, chính là những vết thương mang số phận của biết bao đồng bào. Đó cũng là những gì mà bằng đôi mắt thiếu niên và thanh niên, tôi đã chứng kiến quen mắt trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa". "Cách mạng Văn hóa" dù không thể triệt để phá hủy niềm tin kiên định của bản thân tôi vào tính thiện của con người, thì cũng khiến tôi ở mức độ cực lớn bắt đầu hoài nghi liệu tính thiện của con người có phù hợp với quy luật của con người với tư cách là con người hay không. Trên thực tế, một người từng trải qua "Cách mạng Văn hóa" như tôi, lại có chút cảm thấy tính thiện của con người thật mỏng manh, thật mập mờ, thật không mấy đáng tin cậy. Tôi đã sắp biến thành một thanh niên nhìn đời với ánh mắt lạnh lùng. Hơn nữa, còn buộc phải chuẩn bị một cỗ lòng dạ sắt đá để trải nghiệm thời đại Trung Quốc mà tôi sinh ra và lớn sắc.

May thay, "Cách mạng Văn hóa" đã kết thúc.

Nếu không, tôi không dám chắc chắn một số nguyên tắc mà tôi tuân thủ với tư cách là một con người, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng sẽ không từ bỏ; không dám chắc chắn bản thân tuyệt đối sẽ không thỏa hiệp với thời đại đó; thậm chí không dám chắc chắn bản thân tuyệt đối sẽ không thông đồng làm bậy, hùa theo thời đại ấy...

Cụ thể đối với tôi, tôi thường nghĩ, sự kết thúc của "Cách mạng Văn hóa" chưa chắc không phải là sự cứu rỗi kịp thời đối với chất lượng bản tính con người của tôi, ở giai đoạn mà nó có khả năng biến chất bất cứ lúc nào...

Cho nên, khi tôi đọc được những dòng chữ ghi chép về nội dung bản tính con người thật mộc mạc, thật ấm áp biết bao, cảm xúc trong tôi lại càng sâu sắc hơn.

Tôi nghĩ, một con người có thể từ một ngày nào đó mà bắt đầu một cuộc đời mới, thế gian chẳng lẽ cũng có thể từ một năm nào đó mà bắt đầu sự dung hợp mới hay sao?

Thế là tôi lại một lần nữa thắp lên niềm tin kiên định vào tính thiện của con người; thế là tôi lại dùng một tâm thế đặc biệt mang tính lý tưởng chủ nghĩa để cảm nhận thời đại, dùng một ánh nhìn đặc biệt lý tưởng để nhìn nhận xã hội...

Trạng thái này vẫn cứ tiếp diễn hơn mười năm trời. Trong hơn mười năm ấy, việc sáng tác của tôi cơ bản mang màu sắc lý tưởng chủ nghĩa vô cùng rõ rệt. Thỉnh thoảng có những bài viết mang tính bất mãn với đời được công bố, thì đó cũng thường là vì tôi cho rằng mức độ lý tưởng hóa của thời đại và xã hội không hợp với sở thích cá nhân của tôi...

Thế nhưng, bước vào tuổi trung niên, tôi thẳng thắn thừa nhận rằng, tôi ngày càng hoài nghi tính chân thực của mấy mẩu "câu chuyện" trên.

Nhưng rõ ràng chúng là thật mà!

Rõ ràng chúng từng củng cố niềm tin của tôi vào tính thiện của con người mà!

Rõ ràng chúng từng nuôi dưỡng tâm hồn tôi mà!

Tôi biết rằng, không chỉ thời đại đã thay đổi, hệ thống tư tưởng của chính tôi cũng đã âm thầm tái cấu trúc từ lúc nào không hay. Tôi rất rõ điểm này.

Tôi không còn là một người theo chủ nghĩa lý tưởng nữa.

Hơn nữa, có lẽ sẽ mãi mãi không bao giờ còn là như vậy nữa.

Điều này khiến tôi thường xuyên cảm thấy đau buồn âm thầm.

Kinh nghiệm nhân sinh nói với tôi rằng — con người trong giai đoạn thiếu niên và thanh niên nếu chưa từng ôm ấp lý tưởng chủ nghĩa đặc biệt đối với cõi đời này, thì sau này cả đời sẽ sống vô cùng thực tế.

Thời kỳ thiếu niên và thanh niên từng có lý tưởng chủ nghĩa thì chẳng có gì không tốt, cả đời sống với trải nghiệm nhân sinh vô cùng thực tế cũng chưa chắc đã là tốt đẹp bao nhiêu; nói ngược lại cũng được. Đó chính là — cả đời sống với nhân sinh vô cùng thực tế cũng không tính là tiếc nuối gì lớn, thời kỳ thiếu niên và thanh niên từng có lý tưởng chủ nghĩa cũng chưa chắc đã là một chuyện đáng để an ủi...

Mấy mẩu "câu chuyện" trên, theo tôi nghĩ, trong hiện thực Trung Quốc ngày nay, hầu như đều không còn tính "thực thi" nữa. Nếu ai đó ở trong hoàn cảnh tương tự, suy nghĩ và hành động giống như các nhân vật trong đó, không biết kết quả sẽ ra sao? e rằng sẽ là gieo gió gặt bão và bị người ta lạnh lùng mỉa mai là tự làm tự chịu phải không nào?

Tôi cũng sẽ không suy nghĩ và hành động như thế nữa rồi.

Cho nên tôi kể lại chúng, tuyệt đối không có ý cổ súy. Chẳng qua chỉ là một cách để rũ bỏ sự vương vấn của ký ức mà thôi.

Còn có động cơ nào khác nữa không, đó chính là cung cấp sự thưởng thức về nội dung tính người và nhân đạo mộc mạc, ấm áp mà thôi.

Thưởng thức thì dù sao cũng chẳng tổn hại gì đến chúng ta...