Tôi nghĩ điều đó tùy thuộc vào từng người. Thậm chí, còn tùy thuộc vào bản chất dòng máu của từng người nữa chứ?

Đương nhiên, cũng do hoàn cảnh kinh tế, chính trị, môi trường sống từ nhỏ và bối cảnh ảnh hưởng gia đình của mỗi người quyết định phải không nào? Thái độ của người dân miền Nam đối với thực tại, so với người dân miền Bắc thì có sự khác biệt rất lớn.

Giới trí thức miền Nam khi nhắc đến cải cách, cũng khó lòng tìm được tiếng nói chung với giới trí thức miền Bắc.

Các quan chức miền Nam và quan chức miền Bắc cũng có rất nhiều quan điểm không thể nói chung với nhau được.

Các nhà văn miền Nam và nhà văn miền Bắc, thể hiện một trạng thái quan niệm gần như đi ngược về hai ngả, thì hoàn toàn không có gì là lạ cả. Điều này cũng giống như những con mèo trước kia và những con mèo hiện nay, đều muốn tìm kiếm cái cảm giác tuyệt vời nhất của loài mèo, đều cho rằng thứ mình tìm được là tuyệt vời nhất và cũng chính xác nhất, nhưng thực ra với tư cách là loài mèo, thì tất cả vẫn là mèo mà lại không phải là mèo nữa rồi. Đối với miền Nam mà nói, điều đó không có nghĩa là sự tiến hóa gì cả. Đối với miền Bắc mà nói thì chẳng có nghĩa là sự thoái hóa nào cả. Chẳng qua chỉ là sự biến hóa của cùng một giống loài mà thôi. Hơn nữa, bất kể là ở miền Nam hay miền Bắc, các nhà văn cũng chỉ còn lại một nhúm nhỏ, sắp bị thời đại tiêu hóa một cách sạch sẽ và triệt để rồi.

Cho nên hiện nay là một thời đại ít cần phải bàn về văn học nhất. Có bàn cãi cũng chẳng đưa ra được kết quả gì. Hoàn toàn phù hợp với triết lý "tồn tại là hợp lý".

Còn như việc có mấy người phương Tây đưa ra những lời bình phẩm về giới văn đàn Trung Quốc, thì điều đó cực kỳ phù hợp thị hiếu và đầy vẻ khoe khoang. Về phần họ, tôi cũng biết rõ một vài ngọn ngành. Họ đến Trung Quốc vài chuyến, ở lại vài ngày, học nói được dẫu vài câu tiếng Trung, bạn thế nào cũng phải cho phép họ tìm kiếm cơ hội để khoe mẽ chứ. Cứ coi như đó là tiếng kêu meo meo của những con mèo Tây lớn lên bằng đồ hộp ăn liền dành cho những con mèo Trung Quốc – những con mèo từ bắt chuột đã biến thành vật nuôi trong nhà, cùng với những con mèo cam tâm tình nguyện làm vật nuôi trong nhà nhưng vẫn muốn bắt chuột vậy. Xét về ý nghĩa giống loài, sự biến hóa của chúng diễn ra trước chúng ta. Người từng trải luôn nói lời của người từng trải, mèo từng trải cũng thế. Giải thưởng Nobel Văn học kỳ này, trao cho một nữ nhà văn người Mỹ gốc Phi, mà cô ấy lại rất xứng đáng khi phản ánh cuộc sống của người da đen, điều này tự bản thân nó đã là một sự châm biếm ngấm ngầm đối với văn học đương đại Mỹ.

Còn bản thân tôi, giờ đây hình như ngày càng ngộ ra một điều – bản chất của tiểu thuyết lẽ ra phải rất bình thường, rất giản dị, rất thông thường. Ngay cả triết học mà cũng bắt đầu trở nên phổ cập trong thời đại này, thì cái gọi là sự thâm sâu của tiểu thuyết, nếu không phải là sự làm màu của nhà văn, thì cũng là sự ca tụng nhàm chán và tầm thường của những kẻ ăn cơm "phê bình". Tôi đã nhìn thấu cái hiện tượng giả tạo này rồi – cái gọi là nhà văn vì văn học nghệ thuật mà viết văn, ngày nay thực chất hoàn toàn không tồn tại. Cho rằng bản thân mình là người khai sáng cho đại chúng hoặc là chiến sĩ gánh vác sứ mệnh thời đại, đương nhiên là một suy nghĩ quá đỗi viển vông, rất đỗi Đông Ki-sốt. Nhưng cho rằng bản thân mình cao nhã thoát ly khỏi thời đại này, trên đôi vai đã mọc ra một đôi cánh như thể được Thượng Đế ban tặng, tự do bay lượn trên một bầu trời văn học trong trẻo không bị ô nhiễm bởi chốn hồng trần, thì đó cũng chỉ là một cảm giác nực cười mà thôi. Hoàn toàn mất đi gánh nặng của trách nhiệm văn học nửa phân, chẳng thể nào bám vào quả khinh khí cầu văn học "chính tông" do chính mình thổi phồng để bay lên thiên đường, mà lại vừa vặn rơi phịch xuống chiếc ghế mà nữ thần Muses đã chuẩn bị sẵn cho hắn ta trên đỉnh Olympus...

Nhưng có một hôm khi tôi làm khách mời đường dây nóng tại phòng phát thanh của đài phát thanh Bắc Kinh, lại không nói nhiều như vậy. Suy cho cùng, đây đều là những lời vô vị. Giống như mọi chủ đề về văn học ngày nay đều vô cùng vô vị. Cho nên việc vẫn lãng phí giấy mực viết ra, chẳng qua là vì buông thả ý tưởng không thể thu bút lại được nữa mà thôi...