Không biết từ "đồ hộp" rốt cuộc là phép dịch sát nghĩa của ngoại ngữ, hay là cách gọi quen thuộc của dân chúng Trung Quốc. Mỗi lần nhìn thấy nó và ngẫm nghĩ, chữ "hộp" hình như còn có chút đạo lý, nhưng phía sau lại nối thêm chữ "đầu" thì rốt cuộc có ý gì nhỉ? Nghĩ mãi mà vẫn không tài nào hiểu nổi.

Tôi hình như đã khoảng mười năm nay không ăn đồ hộp rồi. Nói một cách chính xác, là chưa từng ăn đồ hộp do chính mình bỏ tiền ra mua. Đương nhiên không phải là tiếc tiền không dám mua ăn. Ngày nay đồ hộp thực sự rất rẻ, loại đóng lọ chỉ có bốn năm nhân dân tệ, ngang giá với một quả dưa hấu lớn vừa phải. Những gia đình điều kiện sống không đến nỗi quá khó khăn, mua vài hộp đồ hộp để ăn tuyệt đối không tính là xa xỉ. Đương nhiên cũng không phải là ăn đến phát ngán, trên thực tế từ khi sinh ra cho tới nay, tôi ăn đồ hộp đếm trên đầu ngón tay.

Có đôi khi họp hành gì đó hoặc tham gia hoạt động nào đó ăn cơm tập thể, trên bàn ăn thường hay có một đĩa hoa quả đóng hộp. Hoặc lê, hoặc đào, hoặc vải, hoặc dứa gì đó. Khi mọi người rời khỏi bàn ăn, đĩa hoa quả đóng hộp đó thường lại chẳng vơi đi bao nhiêu rõ rệt. Có người có lẽ đã ăn một miếng, có người có lẽ lười chẳng buồn chìa đũa hay thìa vào đĩa ấy. Tôi thuộc về loại người thứ hai. Chính vào những lúc như vậy, lại không kìm được mà liên tưởng miên man.

Những dịp lễ Tết, khách đến nhà, mang theo chút quà cáp nhỏ, thế nào cũng có một hai hộp đồ hộp. Khách vừa đi, liền được cất vào tủ lạnh bảo quản. Mà cất vào thế này, có lẽ một hai tháng hoặc thậm chí thời gian dài hơn đã quên béng mất không mở ra ăn. Cuối cùng đến một ngày dọn dẹp tủ lạnh lấy ra, thế là lại không tránh khỏi việc lớn tiếng trách mắng. Trách mắng đương nhiên trước hết là nhắm vào người vợ.

"Thế này là thế nào? Sao cho đến giờ vẫn chưa ăn? Tưởng cứ bỏ vào tủ lạnh là không hỏng chắc? Để trong tủ lạnh lâu ngày thì vẫn cứ hỏng như thường! Chút kiến thức tối thiểu thế này mà cũng không hiểu à? Để hỏng rồi chẳng phải là lãng phí hay sao?"

Vợ bèn sẽ nói: "Vậy anh ăn đi! Mau mở ra mà ăn! Ăn rồi thì khỏi phải bỏ vào tủ lạnh nữa! Lại còn đỡ chật chỗ!"

"Anh ăn thì anh ăn!"

Lời vừa thốt ra, bản thân nghe cũng thấy có gì đó không đúng lắm. Tựa như đang thể hiện một thứ tinh thần bất khuất "thấy nguy hiểm là lao lên" vậy.

Trong gia đình xuất hiện nguy hiểm, kẻ dũng cảm hy sinh thân mình đương nhiên phải là chồng, phải là cha. Nhưng đây đâu phải là nguy hiểm! Đây là ăn đồ hộp cơ mà!

Làm sao thế nhỉ, việc ăn đồ hộp đối với người Trung Quốc, rốt cuộc lại thành ra thế này cơ chứ? Cứ như là còn cần phải "động viên trước trận chiến" vậy.

Trong lòng nghĩ như vậy, bèn mở ra. Đổ vào bát, tự mình ăn trước. Có cái ý nghĩa làm gương cho người khác.

Ăn một chút, uống một ngụm nước cốt, cảm thấy hoàn toàn không thể sánh bằng vị ngon của đồ hộp trong ký tự. Thừa biết rằng một mình mình dù thế nào cũng không thể ăn hết, thế là chia ra làm ba bát.

"Này, em cũng phải ăn đấy!"

Câu này là nói với vợ.

"Cả con nữa, đừng tưởng không có việc của con!"

Câu này là nói với con trai.

Ngoài miệng nói vậy, bản thân nghe xong, lại càng cảm thấy quá đáng. Giống như đang phân phái cho vợ con một "nhiệm vụ" cực kỳ miễn cưỡng vậy.

Vợ nói: "Cứ để đấy đã! Không thấy em đang bận dọn dẹp tủ lạnh đây à?"

"Lát nữa đừng quên ăn đấy nhé!"

Nói là dặn dò, chi bằng nói là uy hiếp thì hơn.

Con trai nói: "Con không ăn."

Thái độ kiên quyết làm sao.

Mày không ăn? Dựa vào đâu mà mày không ăn?

"Bố đang nói cái gì thế ạ? Thế nào gọi là dựa vào đâu chứ?"

"Được, coi như bố diễn đạt sai đi. Vậy không hỏi con dựa vào đâu nữa, mà hỏi con tại sao. Tại sao không ăn?"

"Không tại sao cả. Chỉ là không muốn ăn thôi."

"Không muốn ăn? Lại... lại còn chỉ là thôi nữa ư?! Chẳng lẽ đồ hộp không ngon chắc?"

"Con cũng có nói là không ngon đâu!"

"Không nói là không ngon, thế thì đồng nghĩa với việc thừa nhận, đồ hộp thực chất là một thứ rất ngon! Đồ ngon mà lại không muốn ăn, thì phải đưa ra lý do chứ!"

"Đưa lý do thì đưa lý do, con đau dạ dày."

"Đau dạ dày? Nói dối! Không đau sớm không đau muộn, bảo con ăn một bát đồ hộp nhỏ là bắt đầu đau dạ dày ngay thế à? Có đau dạ dày cũng phải ăn! Ăn đồ hộp chữa đau dạ dày!"

Vợ đứng bên cạnh nghe không thông nữa, bèn giải vây cho con trai: "Anh độc đoán quá đấy! Con đã bảo là nó đau dạ dày rồi, sao anh cứ ép nó ăn đồ hộp lạnh làm gì? Anh cũng đừng ép nó nữa, em ăn thay con cho! Thật là, chẳng phải chỉ là một bát đồ hộp nhỏ thôi sao?"

Nghe cái giọng điệu đó, mang đậm ý nghĩa hy sinh thân mình để chịu phạt thay.

Không muốn chuốc lấy sự khó chịu cho cả vợ lẫn con, cho nên tôi không nói gì nữa, âm thầm ăn bát nhỏ của chính mình.

Trong lòng lại không kìm được mà liên tưởng miên man...

Đợi ăn sạch bát nhỏ của mình xong, vợ cũng đã đóng tủ lạnh sau khi dọn dẹp lại.

Tôi lân la bắt chuyện nói: "Đồng chí ơi, anh đã ăn xong rồi, em cũng phải ăn cho hết đấy nhé! Bao gồm cả phần của con trai nữa!"

Đi đi đi, đừng lải nhải nữa! Khi nào em ăn, là chuyện của em, không cần anh quản.

Vợ rửa tay xong, cứ thế đi xem tiễn thị.

Nhưng tâm tư của tôi, vẫn ở chỗ nội dung hai bát đồ hộp kia. Thấy vợ xem tivi tập trung đến mức độ ấy, một bộ dáng hoàn toàn không có chút "sứ mệnh" nào cả, thế là bưng một bát nhỏ, sán lại gần, cố gắng dùng giọng điệu yêu thương nói: "Anh bưng qua cho em đây, vừa xem vừa ăn, thế nào? Hả?"

Vợ ăn hai miếng, đứng dậy bỏ đi. Tôi đi theo phía sau vợ để "giám sát", thấy cô ấy gộp nội dung hai bát đồ hộp lại thành một, rồi lại cất vào trong tủ lạnh.

Thế là lại dùng lời hay ý đẹp để phê bình: "Em xem em kìa, đều đã mở ra rồi, đổ ra rồi, không ăn hết, lại vứt vào tủ lạnh, em cố tình muốn để cho nó hỏng phải không?..."

Thế thì, bây giờ em không ăn nổi nữa thì phải làm sao? Là tội ác? Đáng chém đầu chắc? ...

Thế là bản thân nổi giận đùng đùng, ôm lấy từ trong tủ lạnh ra, bưng lấy ngồi thẫn thờ một bên, âm thầm thề độc không ăn sạch sành sanh thì không thôi.

Quả thực đã ăn sạch sành sanh.

Nhưng ngày hôm sau đường ruột dạ dày của tôi liền trở chứng lâm bệnh...

Vợ không phải là tiểu thư nhà giàu. Người giàu trên toàn thế giới không phải suốt ngày ăn hoa quả đóng hộp, đây là điều ai cũng biết. Cho nên vợ không tồn tại vấn đề có bị ngấy hay không. Kể từ khi cô ấy trở thành vợ tôi, hình như chỉ mua hoa quả đóng hộp có mấy lần. Lúc con trai còn nhỏ, tôi từng mua hoa quả đóng hộp cho nó vài lần. Chỉ đếm trên đầu ngón tay vài lần. Nhiều nhất không quá năm lần. Hễ nó lên tiểu học, là tuyệt đối không còn thích ăn hoa quả đóng hộp nữa.

Tất cả các loại đồ hộp đều do người phương Tây phát minh ra. Ban đầu là một loại thực phẩm quân dụng. Sau đó mới phổ biến rộng rãi đến dân thường. Hoa quả đóng hộp chẳng qua lại chỉ là phương thức bảo quản hoa quả. Ở phương Tây, người giàu đương nhiên không ăn hoa quả đóng hộp, mà ăn hoa quả tươi theo mùa. Hoa quả đóng hộp là thực phẩm đại chúng. Là thứ chuyên để cho dân thường ăn.

Những năm gần đây, mức sống của người Trung Quốc nâng cao khá nhanh. Sự nâng cao rõ rệt được thể hiện ở phương diện ăn uống. Quy luật thị trường đã kích thích tính tích cực của người trồng cây ăn quả. Cho nên những năm gần đây nguồn cung cấp dưa hấu, táo, lê, đào trên thị trường Trung Quốc vô cùng phong phú. Thậm chí có lúc còn xuất hiện xu hướng dư thừa. Hơn nữa giá cả năm sau rẻ hơn năm trước. Cho dù so sánh theo mức tiêu thụ của mức lương thấp, Trung Quốc cũng là quốc gia có giá bán các loại quả thông thường rẻ nhất. Lấy Bắc Kinh làm ví dụ, ngoại trừ các loại quả miền Nam như vải, nhãn, xoài, kiều diỡi v.v. mà dân thường bình dân không dám dễ dàng dòm ngó, táo, lê, đào, mơ, dứa, nho v.v., giá thông thường gần như tương đương với rau xanh. Đương nhiên, hoa quả đóng hộp liền không được mặn mà cho lắm. Ngày nay, đến cả người thành phố biếu quà, cũng không còn nghĩ đến hoa quả đóng hộp nữa. Giá trị của hoa quả đóng hộp cứ tụt giá thảm hại hết lần này đến lần khác, chỉ còn vùng nông thôn và các thị trấn nhỏ là vẫn còn lưu truyền phong tục tình cảm tặng hoa quả đóng hộp làm quà biếu.

Theo tôi được biết, các nhà máy sản xuất hoa quả đóng hộp trên toàn quốc, hiệu quả kinh tế đều không mấy khởi sắc.

Lúc tôi còn nhỏ, hoa quả đóng hộp lại là thứ đồ hiếm thấy của những đứa trẻ nhà dân thường.

Năm học lớp sáu tiểu học, tôi mới biết trên đời này có một thứ gọi là hoa quả đóng hộp.

Năm đó một bạn học đang bàn tán rôm rả với mấy bạn học khác về chuyện hoa quả đóng hộp ngon thế nào, tôi đi qua hóng hớt nghe lõm được một tai, chỉ nghe rõ hai chữ "đồ hộp", bèn xen lời từ bên cạnh vào nói: "Thứ đó ai mà chẳng ăn qua chứ! Cũng có ngon như cậu nói đâu cơ chứ!"

Cậu bạn đó mỉa mai nói: "Nhà các cậu nghèo kiết xác thế, mà cũng được ăn đồ hộp á? Quỷ mới tin ấy!"

Tôi vừa khua tay múa chân vừa nói: "Tớ đương nhiên là được ăn một lần rồi! Chẳng phải to hơn bánh trung thu một vòng tròn sao? Cứng ngắc cứng ngòng luôn. Bột mì nướng lên, nhai kỹ thấy thơm lạ lắm cơ!"

Cậu ta nói: "Hả! Hả! Cậu đang khoác lác phải không đấy? Cái đó mà gọi là đồ hộp à? Cái đó gọi là "cáng đầu"! "Cáng đầu" chẳng qua chỉ là một loại lương khô thôi! Hoa quả đóng hộp ấy hả, đó là gọt vỏ hoa quả đi, cắt thành từng miếng, bỏ vào trong một cái hộp sắt, rồi cho thêm nước đường vào, sau đó bịt kín cái hộp sắt đó lại. Cậu đã từng ăn bao giờ chưa? Cậu đã từng ăn bao giờ chưa?..."

Tôi nói: "Cậu mới là kẻ khoác lác ấy! Đem hoa quả gọt vỏ đi, khoét bỏ lõi đi, cắt thành từng miếng, thế mà lại không ăn, trái lại còn muốn nhét vào trong hộp sắt, lại còn phải bịt nắp lại nữa, thế để làm gì cơ chứ? Thế chẳng phải là bệnh thần kinh à?"

Thế là chúng tôi công kích lẫn nhau.

Những bạn học khác, chỉ có một hai người từng nhìn thấy đồ hộp, liền đều đứng về phía sự thật, hết sức ủng hộ cậu ta nói trên đời này có một loại gọi là đồ hộp. Những bạn học còn lại cũng giống như tôi, không những chưa từng nhìn thấy bao giờ, mà còn chưa từng nghe thấy bao giờ, giống như chưa từng nghe thấy sô-cô-la, sữa mạch nha, nước giải khát Lếch-phúc, kem lạnh vậy, đương nhiên một cách mù quáng lại vô cùng tự tin đứng về phía tôi, đồng thanh hét to về phía cậu bạn từng ăn đồ hộp kia: "Bệnh thần kinh! Bệnh thần kinh!"

Mấy ngày sau, ở bên ngoài cổng trường, vào thời điểm vừa tan học xong, cậu bạn từng ăn đồ hộp kia và mấy cậu bạn mấy ngày trước từng ủng hộ cậu ta đã chặn tôi lại.

Cậu ta nói: "Cậu không phải không tin trên đời này có đồ hộp lắm cơ mà? Lại đây, cho cậu mở mang tầm mắt xem thế nào là đồ hộp!"

Cậu ta dẫn tôi đến một nơi vắng vẻ, từ trong cặp sách lấy ra một hộp đồ hộp — sau này tôi mới biết, vì bố cậu ta là phi công, nên cậu ta mới có diễm phúc được ăn đồ hộp. Đó là một loại đồ hộp bằng tôn giống như hộp bia hình trụ. Trên nắp có cái khoen, hễ giật nắp là sẽ bật tung hoàn toàn...

Thế là cậu ta và mấy đứa bạn từng ủng hộ cậu ta nhân danh trước mặt tôi luân phiên uống nước cốt đồ hộp. Tiếp theo lại luân phiên dùng ngón tay kẹp những miếng quả ăn một cách ngon lành...

Sau đó cậu ta nói: "Vẫn còn đấy!" — ra hiệu cho người cao nhất trong đám bọn họ, đặt hộp đồ hộp lên trên đỉnh trụ cổng nhà người ta.

Nhìn theo bóng dáng họ đi khuất, tôi ngẩng đầu nhìn hộp đồ hộp "cao cao tại thượng" đó. Tôi tự nhủ với lòng mình, mày phải có chí khí một chút chứ, nhưng đôi chân lại không kìm được mà bước tới. Tôi kiễng chân lên, vươn dài một cánh tay, thế nào cũng với không tới hộp đồ hộp trên đỉnh trụ cổng. Nhưng vẻ mặt cố tình làm quá lên khi uống khi ăn của mấy đứa bạn học, thực sự khiến tôi thèm thuồng làm sao! Tôi tìm xung quanh mấy viên gạch vỡ, xếp chồng lên nhau, kiễng một chân đứng lên mới với được hộp đồ hộp vào trong tay.

Đúng dịp nhà người ta có người bước ra khỏi phòng, quát lớn một tiếng ở trong sân: "Làm gì đấy?!" Tôi hoảng hốt, ngã chỏng gọng một cú mông đập xuống đất. Trong tay vẫn cầm hộp đồ hộp đó...

Người trong sân không bước ra khỏi sân, lại quay trở vào trong phòng rồi.

Đứng dậy, cúi đầu nhìn hộp đồ hộp, thấy bên trong thực ra trống rỗng chẳng có gì.

Đương nhiên là rất chán nản, nhưng cũng vô cùng không cam tâm, giơ cao hộp đồ hộp trống không lên ngẩng đầu há thật to cái miệng ra kiên nhẫn hứng lấy. Rất lâu sau, cuối cùng cũng có một giọt nước cốt ngọt đặc biệt ngọt rơi vào trong miệng.

Đó là một vị ngọt mà từ khi tôi lớn lên đến mười ba mười bốn tuổi chưa từng được nếm thử bao giờ. Nó cứ như làm cho cái miệng của tôi ngọt đến mức "tê dại" đi vậy. Cứ như lập tức hòa tan thành một mảng trong dạ dày của tôi, rồi qua dạ dày dần dần thấm vào các mạch máu khắp toàn thân tôi. Giống như một viên đường phèn có hàm lượng đường cao nhất trên thế giới này đang dần dần hòa tan trong một cốc nước lạnh vậy...

Bây giờ nhớ lại, dùng từ "cam lộ chốn thiên đình" để miêu tả tuyệt đối không hề tính là phóng đại.

Bỗng nhiên tôi nghe thấy một trận cười lớn. Vừa quay người lại, thấy sau một bức tường, thấp thoáng bóng dáng của mấy bạn học đó.

Tôi vô cùng xấu hổ giận dữ, vứt cái hộp đồ hộp trống không đi, ba chân bốn cẳng chạy mất dép...

Kể từ sau đó, hai chữ "đồ hộp", liền khắc sâu vào trong tâm trí tôi.

Tôi bắt đầu thường mơ thấy đồ hộp trong giấc mơ, giống như thường mơ thấy cặp sách mới trong giấc mơ...

Những đứa trẻ nhà dân thường, chỉ khi bị ốm, mới có thể được ăn những thứ mà bản thân rất thèm mà ngày thường lại không được ăn. Ví như trứng rán, mì sợi, một quả táo một quả lê gì đó...

Tôi vì thèm đồ hộp mà mong ngóng bản thân mắc một trận bệnh nặng.

Chẳng mấy chốc tôi thực sự đổ bệnh. Chỉ có điều không phải bệnh gì nặng nề lắm, là trận sốt cao do viêm tai giữa gây ra.

Các bà mẹ nhà dân thường, vào những lúc thế này khi hỏi han những đứa con nhỏ đang ốm đau theo lệ thường đều là — "Con ơi, muốn ăn chút gì nào?"

Tôi lấy hết dũng khí, đầy vẻ ngập ngừng nói: "Mẹ ơi, con muốn ăn đồ hộp."

Mẹ ngẩn người ra một lúc, hỏi người anh trai đang đứng bên cạnh: "Nó bảo nó muốn ăn cái gì cơ?"

Anh trai đáp lời thay cho tôi: "Mẹ ơi, em hai bảo em ấy muốn ăn đồ hộp."

Mẹ lại ngẩn người ra một trận, sau đó kéo anh trai ra căn phòng phía ngoài.

Tôi nghe thấy mẹ nói nhỏ ở căn phòng phía ngoài: "Thằng hai này, muốn ăn cái gì không tốt, sao lại cứ nhằm lúc này mà nhớ đến ăn đồ hộp cơ chứ? Nó nghe ngóng được đồ hộp ngon từ đâu thế hả? Tưởng nhà mình là nhà ai thế không biết!"

Mà anh trai lại nói nhỏ: "Mẹ ơi, mẹ mua cho em hai con một hộp đồ hộp ăn đi mà. Ăn đồ hộp có lợi cho việc hạ sốt đấy ạ!"

Mẹ trầm giọng mắng mỏ: "Câm miệng, đừng có nói nhảm!" — một lát sau lại hỏi: "Một hộp đồ hộp hết bao nhiêu tiền?"

Anh trai nói một hộp đồ hộp chín hào mấy.

Chín hào mấy? Đắt thế cơ à? Đủ tiền thức ăn cho ba bốn ngày rồi đấy! Con cứ nói là đi khắp nơi đều không mua được đồ hộp, mua cho em hai con hai que kem là được rồi. Kem có lợi cho việc hạ sốt hơn đấy..."

Tiếp theo, mẹ quay trở vào căn phòng phía trong, cúi người xuống, tràn ngập yêu thương đăm đăm nhìn tôi nói: "Mẹ bảo anh con đi mua đồ hộp cho con rồi đấy!"

Tôi xấu hổ nói: "Mẹ ơi, kỳ thực con cũng không thèm ăn đồ hộp cho lắm, tiện miệng nói thế thôi, mẹ đừng có tưởng thật làm gì."

Mẹ lại nói: "Một hộp đồ hộp, mẹ vẫn nỡ mua cho con ăn mà..."

Sau khi mẹ rời đi, các em quây quần lại, từng đứa nuốt nước bọt hỏi tôi, đồ hộp rốt cuộc là một thứ gì thế, ăn ngon theo cách nào thế...

Còn tôi, không kìm được, liền rơi nước mắt — vì yêu cầu quá cao của chính mình, và cũng vì tấm lòng người mẹ không thể thực hiện được món quà đó...

Năm thứ hai, bố từ Đại Tây Bắc về thăm nhà. Tôi lục lọi từ trong chiếc ba lô của bố ra hai cái hộp sắt "trần như nhộng", không có bất kỳ bao bì giấy nào cả. Mắt sáng lên, thầm nghĩ đó chắc chắn là đồ hộp rồi. Hỏi bố, quả nhiên đúng là vậy. Bố nói, đó là bố dùng một đôi giày bảo hộ lao động và mấy đôi găng tay bảo hộ đổi với người ta trên tàu hỏa. Nói là vì để trên bàn ăn dịp Tết có thể có thêm một món ăn hiếm lạ. Tôi hỏi bên trong là gì? Bố nói bố cũng không biết. Tôi nói sao lúc đổi với người ta bố không hỏi cho kỹ. Bố nói, trên tàu hỏa rất nhiều người tranh nhau dùng những thứ không ăn được để đổi lấy những thứ ăn được, bản thân chen chúc mãi mới đổi được vào tay là tạ ơn trời đất lắm rồi, còn đâu thời gian mà lo đi hỏi nữa chứ!...

Tối "ba mươi Tết", bố tự tay mở đồ hộp. Bố sơ ý làm rách một vết rách lớn ở ngón tay, máu chảy không ngừng. Lúc mẹ đang băng bó ngón tay cho bố, tôi đem hai hộp đồ hộp lần lượt đổ ra hai chiếc đĩa...

Đĩa thứ nhất xuất hiện là những miếng củ cải đỏ to chưa gọt vỏ; đĩa thứ hai xuất hiện cũng là những thứ tương tự thế. Do chất liệu làm hộp sắt không đạt tiêu chuẩn, do quá hạn sử dụng, phần nước cốt đổ ra nổi bám một lớp gỉ sét, những miếng củ cải đỏ biến chất tỏa ra một mùi kỳ lạ.

Chúng hoàn toàn không thể ăn được nữa...

Sau khi tôi xuống nông thôn, cửa hàng tạp hóa của đội sản xuất có bán đồ hộp. Nhưng nào tôi có nỡ mua ăn đâu? "Đủ tiền thức ăn cho ba bốn ngày rồi đấy!" Nhìn thấy đồ hộp, câu nói năm xưa của mẹ lại văng vẳng bên tai tôi. Tôi thà rằng bản thân vĩnh viễn không ăn đồ hộp, để tiết kiệm tiền thức ăn ba bốn ngày cho người mẹ và các em đang sống cuộc sống nghèo khó ở thành phố...

Nhưng khi tôi làm tiểu đội trưởng, các chiến sĩ trong tiểu đội đổ bệnh, tôi thường hay mua đồ hộp cho họ. Trong cửa hàng tạp hóa của đại đội ngoại trừ đồ hộp ra, cũng chẳng còn thứ gì khác ngon lành có thể mua được...

Khi làm giáo viên tiểu học, học sinh đổ bệnh, tôi cũng từng mua đồ hộp cho các học sinh...

Mỗi lần về thăm nhà, tôi đến bệnh viện tâm thần thăm người anh trai thi đỗ đại học nhưng vì gia cảnh bần hàn không có tiền học nên bị phát bệnh tâm thần, lúc nào cũng phải xách theo mấy hộp đồ hộp...

Mang theo lòng biết ơn đến những gia đình tốt bụng từng giúp đỡ gia đình tôi cũng như từng giúp đỡ tôi để đi lại theo nghi thức xã giao, đồ hộp thường cũng là một trong những thứ bắt buộc phải mua...

Năm 1974 sau khi tôi nhận được giấy báo trúng tuyển đại học, quay trở lại đại đội cũ để nói lời tạm biệt với những người đồng chí thanh niên trí thức. Họ bày biện "tiễn chân" tôi ở gian nhà lớn. Khi mấy chiếc hộp cơm đặt cạnh nhau, có một chiến sĩ nhìn rồi nói: "Sao cứ cảm thấy thiếu thiếu cái gì ấy nhỉ? Này, các cậu xem còn thiếu cái gì nào?"

Tôi không nói một lời, âm thầm đứng dậy đi ra cửa hàng tạp hóa, mua mỗi loại đồ hộp một hộp.

Năm đó tôi hai mươi tư tuổi. Lần đầu tiên ăn đồ hộp. Hơn nữa lại là ăn đồ hộp do chính mình mua. Tôi chỉ mang tính chất tượng trưng ăn vài miếng, không hiểu sao, rốt cuộc lại chẳng thấy ngon đặc biệt gì...

Năm năm sau khi tốt nghiệp đại học, tôi lập gia đình. Tiền lương của tôi nhỉnh hơn năm mươi nhân dân tệ một chút. Tiền lương của vợ cao hơn tôi vài nhân dân tệ. Sau khi có con trai, chi phí tăng lên, vợ chồng tôi bắt buộc phải "cần kiệm vun vén gia đình".

Thế nên vào mùa hè lúc cà chua rẻ, tôi học theo hàng xóm làm "đồ hộp" cà chua. Đó là "cách làm thủ công" "phát động lực lượng quần chúng". Thật đúng như câu "có điều kiện thì lên, không có điều kiện, tạo điều kiện cũng phải lên" — đây là "chỉ thị tối cao" năm xưa của Mao Trạch Đông. Cách làm nói phiền phức thì phiền phức, nói đơn giản thì đơn giản — đem mấy cái lọ thủy tinh đựng glucose luộc nước tiệt trùng, cà chua rửa sạch, cắt thành từng dải, nhét qua cổ lọ vào trong lọ, rồi cho thêm giấm đường vào, sau đó đặt vào nồi hấp để hấp. Cuối cùng nhét chặt nút lọ bằng cao su, rồi dùng màng nhựa buộc chặt miệng lọ lại, đặt ở nơi râm mát là được...

Có một năm mùa hè tôi làm hơn hai mươi lọ. Mùa đông ăn không hết, mang biếu nhà khác. Thậm chí còn mang biếu cả nhà bố mẹ vợ. Những người nhận được sau khi thưởng thức, đều nói rất ngon...

Thế nhưng tôi lại cực kỳ ít khi ăn đồ hộp do chính tay mình làm. Bẩm sinh không tài nào ăn nổi tất cả các loại hoa quả hoặc thực phẩm hóa đồ hộp. Về điểm này, một người xuất thân từ gia đình nghèo khó như tôi, lại cứ có vẻ ra điều kiêu kỳ quá mức.

Nhưng giọt nước cốt đồ hộp lọt vào miệng năm xưa, tại sao lại đặc biệt đặc biệt ngọt ngào đến thế? Nguyên nhân trong đó, tôi chưa từng suy nghĩ kỹ lưỡng, bản thân cũng không nói rõ được.

Ngày nay, ở bất kỳ cửa hàng thực phẩm phụ nào, quầy chuyên doanh đồ hộp, đại khái đều la liệt hàng hóa. Chủng loại nhiều biết bao, bao bì đẹp biết bao, vô cùng thu hút ánh nhìn của mọi người.

Tôi thích đứng trước quầy chuyên doanh đồ hộp ngắm nghía với vẻ thưởng thức, nhưng tuyệt đối sẽ không mua.

Có đôi khi, đột nhiên từ việc thưởng thức lại rơi vào sự liên tưởng lãng mạn, hy vọng bản thân là một vị thần tiên, trong miệng thầm niệm chú ngữ, nhẹ nhàng phất một tay, đem tất cả các loại đồ hộp lớn nhỏ trong các cửa hàng khắp Trung Quốc, trong kho hàng, và đang được sản xuất trong các nhà máy đồ hộp lớn nhỏ, tất cả đều dựa vào ý niệm chuyển đến những ngôi nhà nông thôn nghèo khó ở rất nhiều vùng xa xôi...