Tôi từng hỏi con trai: "Có phải con vẫn luôn mong mình mau lớn không?"

Nó lắc đầu, dứt khoát đáp: "Không!"

Tôi cũng từng hỏi những đứa bạn của nó câu hỏi tương tự với vẻ đầy nghiêm túc, bọn chúng đều lắc đầu đáp một cách dứt khoát rằng không hề mong bản thân mau lớn. Chúng bảo lớn lên chẳng thú vị chút nào cả. Bây giờ mới là học sinh tiểu học, mỗi ngày đi học đã đủ mệt rồi. Lớn lên ngày nào đi làm chẳng phải càng mệt hơn sao? Thậm chí Tết đến lễ lạt cũng sẽ biến thành một chuyện mệt mỏi. Chán ngắt! Nhìn người lớn các bác xem, trước dịp lễ Tết cứ tất bật ngược xuôi. Tết nhất còn chưa qua hết thường đã bắt đầu càu nhàu — giống như là đang bận rộn vì người khác, đang sống vì người khác vậy...

Đúng vậy, những đứa trẻ sống trong môi trường vô tư lơ là sẽ chẳng bao giờ mong mình mau lớn cả. Chúng theo bản năng trì hoãn việc gánh vác bất kỳ loại tinh thần trách nhiệm nào. Mà đứa trẻ trong một gia đình nghèo khó, lại giống như mong được mặc một chiếc áo mới vậy, mong sao bản thân sớm một ngày được trưởng thành. Bọn chúng, theo bản năng mong mỏi có thể sớm một ngày gánh vác thay gia đình một trách nhiệm nào đó. Lý Ngọc Hòa trong "Hồng Đăng Ký", chẳng phải từng hết lời khen ngợi con gái thế này sao —

Xách giỏ đi bán nhặt than xỉ, gánh nước chẻ củi cũng cậy vào nó, trong ngoài đều là tay hòm chìa khóa, con nhà nghèo sớm biết lo toan việc nhà.

Từ thủa nhỏ, tôi đã là một đứa trẻ nhà nghèo sớm biết lo toan việc nhà.

Có đôi khi nhìn con trai mình, tôi thầm hỏi bản thân trong lòng — Hồi tôi mười hai tuổi, thực sự mỗi ngày phải cùng đứa em trai kém tôi hai tuổi đi đến một nơi rất xa để gánh nước sao? Thực sự mỗi tháng phải kéo chiếc xe ba gác nhỏ đi mua một lần than và củi đun sao? Mấy thứ đó gộp lại nặng tới năm sáu trăm cân đấy! Lúc nấu ăn, thực sự có thể bưng nổi chiếc nồi gang lớn đường kính hai thước dùng để nấu cháo ở miền Bắc đó không? Lúc mua lương thực xong, thực sự có thể vác bao lương thực nặng hai ba mươi cân, đi xa cả một trạm đường để về nhà ư?......

Đến cả bản thân tôi cũng không dám tin, những cảnh tượng sinh hoạt thời thơ ấu và thiếu niên còn sót lại trong ký ức đều là thật. Mà đương nhiên lại là thật. Không phải là mơ...

Vì nhà nghèo, hồi nhỏ tôi cực kỳ không thích Tết đến lễ lạt. Bởi vì ngày Tết nhất định phải qua, thế nào cũng phải có một khoản tiền chi cho dịp Tết. Dù là bao nhiêu, không nhiều hơn tiền của những tháng bình thường một chút, thì cái Tết ấy phải trải qua thế nào đây?

Nhưng người cha đang làm việc ở Tứ Xuyên cách xa vạn dặm, số tiền gửi về nhà mỗi tháng chỉ vừa đủ duy trì cuộc sống nghèo khổ nhất. Tôi từ khi còn rất nhỏ đã biết thấu hiểu cho cha. Ông là một công nhân xây dựng. Người làm cha này sống quá đỗi mệt mỏi, một mình kiếm tiền, phải nuôi sống một đại gia đình bảy miệng ăn bao gồm cả bản thân ông. Há lại không muốn mỗi năm đều để chúng tôi — những người con của ông, vào dịp Tết đều được mặc áo mới, được ăn những món ăn ngày Tết hay sao? Cơ thể chúng tôi năm này qua năm khác lớn lên, nhưng tiền lương của ông thì không năm nào tăng lên cả. Ông chẳng thể nào cắt thịt của mình xuống, rút máu của mình ra để gửi về nhà vào dịp Tết được. Nếu ông có thể làm thế, tôi nghĩ nhất định ông đã làm rồi. Mà trên thực tế, chúng tôi cũng coi như được nuôi dưỡng bằng mồ hôi nước mắt của ông...

Những người mẹ của những đứa trẻ nghèo, vào dịp lễ Tết lại là những người càng khiến người ta thương xót nhất. Lúc này, con người so với chim muôn thú vật, liền bộc lộ rõ sự bất lực của con người. Cuộc sống của chim muôn không phân biệt ngày Tết, cho nên những người mẹ của chúng cũng chẳng cần phải bận tâm đến việc khi những ngày nào đó sắp đến, lại phải nơm nớp lo sợ ngày đêm nghĩ đến nghĩa vụ nào đó mà mình đặc biệt phải làm tròn.

Tôi ghét Tết nhất, hoàn toàn là vì không nỡ nhìn cảnh mẹ buộc phải lấy hết can đảm để đi vay tiền hàng xóm nhưng lại thực sự chẳng có nổi mấy phần can đảm. Lúc ấy dáng vẻ của mẹ là điều khiến trong lòng tôi thầm buồn nhất. Hàng xóm của chúng tôi cũng đều là những gia đình nghèo khó. Người nghèo đi vay tiền người nghèo, đặc biệt là vào dịp lễ Tết, đại khái là một trong những việc không ai muốn làm nhất. Nhưng ngày Tết cứ rành rành ra đấy ở những ngày tháng qua đi, không vay tiền thì không thể qua loa cho xong chuyện được. Đương nhiên, không coi ngày Tết ra gì thì cũng được thôi. Nhưng làm thế, mẹ lại cảm thấy quá có lỗi với các con của mình. Trước khi vay tiền cũng sầu, sau khi vay tiền vẫn cứ sầu. Vay rồi thì thế nào cũng phải trả. Chẳng thể nào đợi chúng tôi đều lớn khôn, đều kiếm ra tiền rồi mới trả được. Mẹ không dám vay nhiều. Ngay cả dịp Tết Nguyên Đán, thông thường cũng chỉ vay hai mươi đồng. Có lúc hàng xóm tốt bụng hỏi có đủ không? Mẹ luôn nói: "Đủ! Đủ rồi..." Rất nhiều năm dịp Tết Nguyên Đán, nhà chúng tôi đều dựa vào hai mươi đồng tiền vay mượn của mẹ mà qua đi. Hai mươi đồng trải qua Tết Nguyên Đán, đặt vào ngày nay dường như là chuyện không thể tưởng tượng nổi. Năm ấy thật sự cũng làm khó cho mẹ rồi...

Tôi nhớ có một năm vào dịp Tết Nguyên Đán, khoảng chừng là năm tôi học lớp một cấp hai, năm tôi mười bốn tuổi, tôi kiên quyết nói với mẹ rằng: "Mẹ ơi, Tết năm nay, mẹ đừng đi vay tiền hàng xóm nữa!"

Mẹ thở dài nói: "Không vay thì sống thế nào qua đây?"

Tôi nói: "Cứ sống như những ngày bình thường thôi!"

Mẹ nói: "Sao mà được chứ! Con nghĩ thoáng được, còn các em của con thì sao!"

Tôi đưa mắt nhìn quanh nhà một lượt, rồi lại nói: "Vậy thì bán cặp rương cũ rách này nhà mình đi!"

Đó là cặp rương được mua lúc mẹ và cha kết hôn.

Thấy mẹ do dự, tôi nói bồi thêm một câu: "Đợi con lớn lên, kiếm được tiền, sẽ mua cái mới hơn, tốt hơn ạ!"

Mẹ đã đồng ý.

Hôm sau, mẹ giúp tôi cột chặt cặp rương cũ rách ấy lên một chiếc xe trượt tuyết nhỏ, kéo ra chợ để bán. Chờ từ chiều đến tận trời tối, chẳng có ai mua. Người tôi lạnh cóng, hai bàn chân tê cứng, cuối cùng thì tủi thân đến khóc oà lên. Vừa khóc tôi vừa gào: "Ai mua cặp rương này đi..."

Tôi lại kéo lê hai chiếc rương cũ không ai mua ấy về nhà. Vừa bước chân vào nhà, tôi lao vào lòng mẹ, oà khóc nức nở...

Mẹ cũng rơi nước mắt. Mẹ an ủi tôi: "Không ai mua thì càng tốt, mẹ còn chẳng nỡ bán cơ..."

Mẹ bảo tôi — mẹ đoán chừng tôi không bán được, nên đã đi vay mười đồng rồi. Chỉ có điều không phải vay hàng xóm cùng khu nhà. Mà là đi từ đầu này thành phố đến đầu kia, vay người hàng xóm cũ từ trước đây. Vay của một nhà hàng xóm cũ từ trước lúc tôi ra đời...

Giờ đây, tôi thực sự rất mong vào một dịp Tết Nguyên Đán nào đó, có thể quây quần bên cha mẹ và các em, trải qua một cái Tết trọn vẹn. Thế mà cha đã qua đời rồi. Răng của mẹ đã rụng sạch. Món gì ngon cũng chẳng thể nhai nổi nữa, chỉ đành đứng nhìn mà thôi. Các em đều đã có gia đình riêng, đã làm cha làm mẹ cả rồi. Thường hay đáp lại suy nghĩ của tôi rằng — "Anh lại cần gì phải phân biệt ngày Tết ngày nhất nào cơ chứ! Anh thích đoàn tụ vào lúc nào, thì lúc đó chính là Tết của chúng ta rồi còn gì!"

Đúng vậy, dẫu sao thì, cuộc sống đều đã khá giả hơn trước, ý nghĩa của ngày Tết, đối với người lớn cũng không còn quá quan trọng nữa.

Cho nên, bây giờ tôi cũng không quá xem trọng việc đón Tết hay ngày lễ nữa. Giống như việc chưa từng tự tổ chức sinh nhật cho chính mình vậy. Cho dù có chuẩn bị chu đáo để đón Tết, phần lớn cũng chỉ vì muốn các con được vui vẻ mà thôi...