Con người ai cũng có dục vọng.

Điều chúng ta bàn đến là dục vọng, chứ không phải đang bàn về bản năng ham muốn.

Ham muốn là bản năng.

Dục vọng chính là hoạt động tinh thần vượt lên trên bản năng. Loại hoạt động tinh thần này, thường biến thành xung động tinh thần mãnh liệt và vĩ đại. Nó vượt xa những gì mà sự thỏa mãn bản năng có thể kìm hãm và giới hạn.

Sự khác biệt giữa ham muốn và dục vọng cũng giống như sự khác biệt giữa tình dục và tình yêu. Thậm chí còn giống hơn sự khác biệt giữa việc tắm rửa và múa nghệ thuật dưới nước.

Nếu loài người dừng lại ở khía cạnh thỏa mãn ham muốn, sự thay đổi của thế giới này cũng sẽ chấm dứt đột ngột.

Một gia đình cũng có dục vọng. Một đoàn thể cũng có dục vọng. Một dân tộc cũng có dục vọng. Một quốc gia cũng có dục vọng. Loài người không thể không có dục vọng, bởi vì con người cụ thể đều có dục vọng. Loài người không thể không có dục vọng, bởi vì nhân loại cũng dựa vào chính dục vọng của bản thân để tiến hóa, tiến bộ và văn minh lên. Một gia đình, một đoàn thể, chỉ khi dựa vào sự đồng thuận về dục vọng của các thành viên để ngưng kết lại và phát huy năng lực khác nhau của mỗi người, mới có thể thực hiện được mục tiêu theo đuổi. Một dân tộc cũng là như vậy. Một quốc gia cũng là như vậy.

Gia đình dựa vào gia trưởng để thống nhất dục vọng và thực hiện dục vọng. Đoàn thể dựa vào các thành viên cốt cán để phát huy vai trò này. Dân tộc và quốc gia dựa vào các nhà lãnh đạo và nhân vật chính trị kiệt xuất để phát huy vai trò này. Việc thực hiện dục vọng chung đòi hỏi phải thiết lập và duy trì một thứ uy quyền nào đó. Thiếu sự dẫn dắt của uy quyền, dục vọng chung rất khó thực hiện. Dục vọng chung đã khó thực hiện, chất lượng dục vọng của đa số người ắt sẽ bị ảnh hưởng lớn.

Dục vọng đương nhiên có sự phân biệt tốt xấu. Dục vọng tốt thực ra chính là lý tưởng. Dục vọng xấu thực ra chính là dã tâm. Một người nảy sinh dục vọng xấu, cực kỳ dễ trượt ngã vào con đường phạm tội. Một gia đình bao trùm bởi đủ thứ dục vọng xấu, cực kỳ dễ biến nơi ấm cúng này thành ổ tội ác. Một đoàn thể được kết dính bởi dục vọng xấu, sẽ gây ra sự tổn hại cho xã hội. Một dân tộc, một quốc gia bị thống trị bởi dục vọng xấu, thì ắt sẽ gây hại cho hòa bình của toàn nhân loại.

Cho nên dục vọng của một con người cụ thể, cần phải luôn luôn dùng lý trí để tự giác xem xét, phán đoán và kiểm soát. Một kẻ nảy sinh dục vọng vừa xấu vừa mãnh liệt, một kẻ như vậy mà lại không thể xem xét, phán đoán tốt xấu về dục vọng của mình, đồng thời không thể kiểm soát nó, thì kẻ đó là một mối nguy hiểm đối với người khác. Một đoàn thể, một dân tộc, một quốc gia, cũng đều là như vậy.

Nếu nói dục vọng cũng chính là mục đích, thì chúng ta nên hiểu rằng, việc đạt được mỗi loại dục vọng hầu như đều phải đánh đổi bằng việc từ bỏ một hoặc vài loại dục vọng khác. Hoặc là bằng cách từ bỏ một phần khác để thực hiện một phần nào đó. Nhìn chung, trong quá trình thực hiện dục vọng, nguyên tắc lý tưởng là không thích hợp. Thậm chí, việc đầu tiên phải bị từ bỏ chính là nó.

Hầu hết trẻ em đều là những “kẻ mộng tưởng” triệt để. Chúng mưu cầu thực hiện hoặc đạt được, thứ chúng một lòng theo đuổi thường là toàn bộ. Cho nên trẻ em thường rơi vào tình thế tiến lưỡng nan này—khi chúng thò tay vào chiếc bình gốm cổ hẹp để vớt vái hay lấy thứ gì đó, tay chúng hầu như đều tham lam nắm chặt lấy một cách đầy ắp. Kết quả là ngay cả bàn tay của chúng cũng bị kẹt cứng không rút ra được nữa. Chúng hoặc là sẽ phát khóc lên vì sốt ruột. Hoặc là sẽ nổi cáu đập vỡ cái bình gốm. Khóc thì chẳng ích gì. Rơi bao nhiêu nước mắt cũng không bằng buông bỏ đi một chút thứ mình muốn có. Mà việc đập vỡ bình gốm, lại giống như hành động giết gà lấy trứng...

Những người theo chủ nghĩa lý tưởng thực thụ, là những người giỏi kiểm soát dục vọng. Họ đối mặt với dục vọng, giống như cách cư xử của một người có giáo dục tốt trong bữa tiệc. Mọi thứ đều ở trước mặt, nhưng họ chỉ lấy lượng vừa đủ. Họ hiểu rõ một đạo lý này—sở dĩ vẫn còn phần của họ quay đi quay lại rồi lại quay về, là vì trong nhà hàng có trật tự. Trong nhà hàng có trật tự, là vì rất nhiều người cũng giống như họ, đang kiểm soát dục vọng của chính mình. Bằng không, dao nĩa ăn uống, trong chốc lát sẽ biến thành vũ khí tấn công...

Cải cách mở cửa là dục vọng chung của đa số người Trung Quốc. Đây là dục vọng tốt. Cho nên nó là lý tưởng. Đã là lý tưởng, đương nhiên lúc nào cũng phải dùng lý trí để xem xét và kiểm nghiệm. Không ai có thể nói “Đại nhảy vọt” không phải là dục vọng tốt, không phải là lý tưởng. Nhưng Đại nhảy vọt là hành động thiếu lý trí. Là thứ dục vọng mang tính trẻ con.

Dục vọng tốt, lý tưởng chung, thường cũng sẽ vì những yếu tố thiếu lý trí mà đi ngược lại kết quả mong đợi.

Không để cho dục vọng tốt của dân tộc và quốc gia đi ngược lại mục đích ban đầu—trách nhiệm cao nhất và vinh quang lớn nhất của chính trị gia, chính thể hiện ở điểm này.

Chính trị gia là bộ óc của dân tộc và quốc gia.

Bộ óc này mà phát sốt, thì toàn dân tộc và cả đất nước sẽ bị “lên cơn sốt rét”.

Bộ óc này luôn giữ được sự tỉnh táo, chính là may mắn của dân tộc và quốc gia.

Thời kỳ đầu của thời đại thương mại, đủ thứ dục vọng của con người đều bị kích thích đến mức chưa từng có. Dục vọng của con người trong giai đoạn này mang màu sắc cực kỳ tham lam. Làm thế nào để ngưng kết dục vọng cá nhân đang phình to mãnh liệt thành lý tưởng chung của dân tộc và quốc gia, đó là sứ mệnh đầy gian nan của thời đại. Thời đại không hoàn thành được sứ mệnh này, thời đại sẽ đi đến mặt đối lập. Khi có rất nhiều cánh tay cùng thò vào chiếc bình gốm cổ hẹp, đều nắm chặt đầy ắp, đều không muốn buông bỏ dù chỉ một chút ít, đều bị kẹt cứng không rút ra được, thì cái bình gốm rất dễ bị làm vỡ vụn. Trong hoàn cảnh như thế này, lý trí của một số ít người đã khó mà phát huy được tác dụng gì nữa...

“Điều tiết vĩ mô” là một thứ lý trí.

“Chống tham nhũng, đề cao sự liêm chính” là một thứ lý trí.

Tăng cường xây dựng pháp chế là một thứ lý trí.

Giúp đỡ người nghèo cứu trợ người hoạn nạn là một thứ lý trí.

Biện pháp tái mưu sinh cho người “xuất ngũ/mất việc” là một thứ lý trí...

May thay tất cả vẫn chưa quá muộn!