Nó có màu đen, thân bút to, bề ngoài vụng về. Ngòi bút hoàn toàn lộ ra, nắp bút kiểu vặn ren. Ruột bút bằng cao su không có thanh kẹp, lúc hút mực, bóp một cái, chỗ phồng lên rất chậm. Mực hút quá đầy, viết chữ thường hay "nôn mửa", làm bẩn giấy và tay.

Loại sản phẩm kiểu cũ này, mười lăm năm trước đã bị đào thải. Ngày nay, để tìm một món "cùng loại" với nó, không dễ gì hơn tìm một chiếc áo mãng bào. Nếu hỏng, bất kỳ tiệm sửa bút nào cũng không thể sửa chữa và thay thế, người ta chắc chắn sẽ khuyên bạn vứt quách đi, mua chiếc mới.

Tôi sử dụng nó, đã hơn hai mươi năm rồi. Ngòi bút từng bị chẻ, từng bị gãy, đã được tôi mài phẳng, cũng mài ngắn đi rồi. Nét bút rất thô, viết một chữ nhiều nét, hai ô của giấy nháp lớn cũng không chứa nổi. Đã không thể dùng nó để sáng tác nữa, chỉ có thể viết giấy nhắn hoặc phong bì. Nắp bút nếu không có băng dính quấn quanh, thì sớm đã chia năm xẻ bảy. Ruột bút từ mấy năm trước đã cứng lại, bị tôi vứt bỏ, coi như bút chấm mực dùng tạm. Thân bút đã được thay, dùng lửa hơ cho nóng rồi cứng rắn "lắp" vào. "Lắp" thì đã "lắp" vào, nhưng không thể vặn ra được nữa.

Nó là mẹ mua cho tôi. Là cây bút máy đầu tiên tôi sử dụng. Năm đó, tôi lên lớp năm tiểu học. Nhà trường quy định, mỗi tuần có hai tiết chữ bút máy. Một số bài tập, yêu cầu học sinh bắt buộc phải dùng bút máy để hoàn thành. Tất cả học sinh trong lớp, đều có một cây bút máy hoàn toàn mới. Thậm chí có học sinh có tới hai cây. Nhưng tôi lại không có bút máy để dùng, đến một cây cũ cũng không có. Tôi chỉ có bút máy chấm mực. Mỗi lần hoàn thành bài tập bút máy, bàn tay phải luôn bị mực nhuộm xanh. Bàn tay bị nhuộm xanh lại làm vở bài tập vấy bẩn. Tôi thường vì thế mà cảm thấy tủi thân. Tôi vô cùng ngưỡng mộ các bạn học của mình, nằm mơ cũng muốn có được một cây bút máy hoàn toàn mới.

Một hôm, cuối cùng tôi cũng khóc lóc om sòm, bẻ gãy cây bút chấm mực đó, ép mẹ nhất định phải mua ngay cho tôi một cây bút máy bơm mực.

Mẹ nói với tôi rằng: "Con à, chẳng phải mẹ đã hứa với con, đợi bố con gửi tiền về, nhất định sẽ mua cho con một cây bút máy bơm mực sao?"

Tôi không ngừng khóc lóc, gào lên: "Không, không! Con hôm nay muốn cơ! Mẹ đi mượn tiền mua cho con đi!..."

Mẹ thở dài một hơi, khó xử nói: "Con cái nhà này, thật không hiểu chuyện gì cả! Tiền mua lương thực tháng này, là đi mượn hàng xóm đấy. Tiền nộp nhà, cũng là đi mượn hàng xóm đấy. Tiền khám bệnh cho em con, vẫn là đi mượn hàng xóm đấy. Vì hôm nay mua cho con một cây bút máy, mà con cứ ép mẹ phải đi mượn tiền hàng xóm nữa hay sao? Bảo mẹ mở miệng ra kiểu gì với hàng xóm đây hả?..."

Vậy mà tôi mặc kệ việc mẹ có ngại ngùng mở miệng mượn tiền hàng xóm nữa hay không, càng khóc lóc om sòm dữ dội hơn. Mẹ bực bội, tát tôi hai cái. Tôi dỗi khóc chạy thộc mặt ra khỏi cửa nhà...

Hôm đó trời mưa. Tôi lang thang trong mưa suốt nửa ngày không chịu về nhà, quần áo bị ướt sũng, đầu óc cũng bị mưa xối cho tỉnh táo lại, trong lòng không khỏi hối hận tự trách mình. Phải rồi, cuộc sống gia đình khó khăn, chỉ trông chờ vào người bố làm việc ở nơi xa mỗi tháng gửi về mấy chục đồng để sống qua ngày, mẹ đành phải thường xuyên mở miệng đi mượn tiền hàng xóm. Mẹ là một người rất coi trọng thể diện, mỗi lần sang nhà hàng xóm mượn tiền, đều phải lấy hết can đảm. Sao tôi có thể vì muốn mua một cây bút máy, mà làm khó mẹ như thế chứ? Tôi cảm thấy bản thân thật sự có lỗi với mẹ quá.

Thế là tôi nảy sinh một ý định, muốn tự mình kiếm tiền mua một cây bút máy. Ý định này vừa nảy sinh, tôi liền đội mưa đi về phía ga xe lửa. Gần ga xe lửa có một cây cầu độ dốc rất lớn. Mấy đứa trẻ lớn thường đợi ở dưới dốc, giúp những người phu xe kéo hàng đẩy lên dốc, có thể kiếm được năm xu hoặc một hào.

Tôi đi đến dưới cây cầu lớn đó, đợi rất lâu. Không thấy chiếc xe kéo nào tới cả. Mưa mỗi lúc một lớn, tôi đành phải đứng vào dưới một gốc cây để trú mưa. Những hạt mưa tí tách quất vào phiến lá dương to lớn, cọ rửa mặt đường. Trên mặt đường không thấy bóng dáng một người qua đường nào, chỉ có xe buýt thỉnh thoảng chạy qua chạy lại. Cách mấy cái cột điện là đã mờ mịt chẳng nhìn rõ thứ gì nữa rồi.

Tôi đang cảm thấy chán nản, muốn rời đi nhưng mưa lại quá lớn, đợi tiếp thì bụng lại đói, bỗng nhiên phát hiện ra một chiếc xe kéo, chở đầy những tầng thùng gỗ cao, được che phủ bằng vải bạt. Người kéo xe đang trong cơn mưa lớn chậm chạp, từng bước từng bước kéo đến đây. Có thể nhìn thấy rõ, người đó kéo rất tốn sức, thắt lưng cong rất thấp, thân trên gần như cúi sát song song với mặt đất, hai ống quần đều xắn lên trên đầu gối, hai tay dốc sức đè chặt càng xe, mỗi bước tiến lên, dường như đều dùng hết sức lực toàn thân. Người đó không mặc áo mưa, trên đầu đội một chiếc nón lá. Do thân trên của người ấy cúi quá thấp, nên không thể nhìn thấy mặt, cũng không biết đó là một ông già hay một thanh niên.

Người ấy vừa kéo xe đến chân dốc cầu, tôi liền từ dưới gốc cây lao vút ra, lớn tiếng hỏi: "Có cần giúp một tay không?"

Người ấy đáp một tiếng. Tôi nghe không rõ người ấy đáp cái gì, chỉ hiểu là có ý đang cần tôi "giúp một tay", liền vội vàng vòng ra sau xe, không hề giấu giếm sức lực mà đẩy lên. Không biết trên xe chở vật gì, rất nặng. Vẫn chưa đẩy lên tới lưng chừng dốc, tôi đã không còn chút sức lực nào nữa, hai chân bủn rủn, thở hồng hộc. Lúc đó tôi mới biết rằng, đối với một số người mà nói, tiền không hề dễ kiếm chút nào. Cho dù là một hào, cũng không hề dễ kiếm chút nào. Tôi đang bụng đói cơ mà. Đẩy thêm mấy bước nữa, thật sự đẩy không nổi nữa, liền nảy sinh ý định "lười biếng". Dằng nào người kéo xe cũng có thể nhìn thấy tôi đâu! Tôi vừa thả lỏng sức lực một chút, liền cảm thấy bánh xe rõ ràng bị trôi ngược xuống dốc. Không được! Không cho phép tôi "lười biếng". Người kéo xe kia, chắc chắn cũng đang dựa vào chút sức lực cuối cùng để kiên trì, đang kiên cường kéo lên dốc. Tôi không nành lòng "lười biếng" nữa. Tôi cắn chặt răng, dồn hết một cục sức lực, phát ra tiếng hừ hô khi dùng sức của một đứa trẻ, từng bước tiếp từng bước, máy móc tiến về phía trước.

Bánh xe bỗng nhiên chuyển động nhanh hơn. Lúc này tôi mới biết, đã đẩy xe lên tới đỉnh dốc, bắt đầu xuống dốc rồi. Xe kéo lao vùn vụt xuống dốc, người kéo xe thân hình quá nhẹ, không đè nổi càng xe, ngược lại bị càng xe nhấc bổng người lên, hai chân rời khỏi mặt đất, không thể khống chế được hướng đi của xe. May mà hướng đi của xe không bị lệch ra giữa đường cái, vẫn luôn bám sát lề đường dành cho người đi bộ, trượt thẳng đến chân dốc mới từ từ dừng lại.

Tôi vẫn luôn chạy theo sau xe, xe dừng lại, tôi cũng đứng sững lại. Người kéo xe vừa xoay người lại, tôi liền chìa một tay ra với người ấy, lớn tiếng nói: "Đưa tiền!..."

Người kéo xe ngẩn ngơ nhìn tôi, bất động, cũng không lấy tiền ra, cũng không nói năng gì.

Tôi ngẩng mặt lên nhìn người ấy, không khỏi ngây người ra. "Người ấy"... hóa ra là mẹ!

Nước mưa, hòa lẫn với mồ hôi, từ khuôn mặt tiều tụy của mẹ cứ thế xuôi dòng chảy xuống. Quần áo của mẹ hoàn toàn ướt sũng, giống như vừa vớt từ trong nước ra vậy, ướt sũng dán chặt vào người, hiện rõ đường nét hai bả vai gầy gò của mẹ. Ngực mẹ phập phồng dữ dội, sắc mặt tái nhợt, há hốc miệng thở hồng hộc...

Tôi nhìn mẹ, mẹ nhìn tôi, hai mẹ con chúng tôi hoàn toàn chết trân tại chỗ.

Ngay vào ngày hôm đó, tôi đã có được cây bút máy ấy, cây bút máy hằng mong ước bấy lâu.

Lúc mẹ đặt nó vào tay tôi, đầy vẻ kỳ vọng mà dặn dò: "Con à, con phải chăm chỉ học hành đấy! Con mà không chăm chỉ học hành, thì thật có lỗi với mẹ lắm đấy!..."

Trong suốt những năm tháng đi học của tôi, chưa có một khoảnh khắc nào tôi quên mất lời mà mẹ đầy vẻ kỳ vọng đã nói với tôi ngày hôm nay.

Giờ đây, hơn hai mươi năm đã trôi qua, tôi đã là một người trưởng thành rồi, mẹ đã biến thành một bà cụ rồi. Cây bút đó, có thể nói cũng sớm hoàn thành giá trị sử dụng và sứ mệnh lịch sử của nó rồi. Nhưng tôi, lại muốn mãi mãi giữ gìn nó, mãi mãi trân quý nó, mãi mãi không vứt bỏ nó.

Học sinh lớp năm hiện tại, sẽ không còn vì trong nhà không mua nổi một cây bút máy mà khóc lóc om sòm nữa; những người mẹ hiện tại, cũng sẽ không vì mua cho con một cây bút máy mà đi đội mưa kéo xe nữa. Cuộc sống đang phát triển của chúng ta, đang từng bước xóa bỏ đói nghèo trên chín triệu sáu trăm nghìn ki-lô-mét vuông đất đai. Những thứ hữu ích trưởng thành trong nghèo khó, sẽ mãi lưu lại trong lòng thế hệ mai sau.

Mẹ ơi, mẹ ơi, con mãi mãi biết ơn mẹ vì năm xưa đã mua cho con cây bút máy loại cũ giá rẻ ấy...