Người phụ nữ ba mươi sáu tuổi đã làm vợ được mười một năm. Năm thứ hai sau khi kết hôn, cô sinh được một cô con gái. Nhưng người chồng lại hy vọng cô sinh con trai. Thế là người phụ nữ ấy dường như có tội. Trước mặt chồng, cô nhẫn nhục chịu đựng, thân phận làm vợ hầu như bị hạ thấp xuống thành nô tỳ.
Con gái chưa tròn thôi nôi, chồng đã vào thành phố làm thuê. Làng cô ở vốn không phải là một ngôi làng nghèo khó. Mọi người chỉ cần chăm chỉ, cuộc sống gia đình của ai nấy đều có thể đủ ăn đủ mặc.
Người chồng bỏ xứ đi là vì chê bai cô và đứa con gái của họ.
Điểm này trong lòng người phụ nữ hiểu rất rõ.
Vào dịp Tết năm con gái một tuổi rưỡi, chồng về nhà một chuyến; năm con gái bốn tuổi, chồng về thăm nhà lần thứ hai; năm con gái bảy tuổi, chồng ở nhà thời gian ngắn nhất, chỉ mười mấy ngày.
Từ đó cho đến nay, chồng không hề về nhà nữa.
Thời gian đầu còn gửi thư về nhà, còn gửi tiền về nhà; sau này thư viết ngắn lại, số tiền ít đi; rồi đến sau nữa chỉ nhận được tiền, không nhận được thư nữa...
Cuối cùng, đến tiền cũng không nhận được nữa.
Những chuyện thế này, ở cõi đời vốn không ít. Nông thôn có, thành phố có; Trung Quốc có, nước ngoài có.
Cho nên khi người bạn kể cho tôi nghe, tôi không để tâm lắm.
Người phụ nữ có họ hàng xa với bạn tôi, anh ấy khá quan tâm đến hoàn cảnh sống hiện tại của cô.
Chuyện mà anh ấy kể tiếp theo, thậm chí khiến tôi cũng trở thành một người quan tâm đến người phụ nữ đó:
Cô là một người phụ nữ chi tiêu tằn tiện. Một xu tiền chồng gửi cô cũng không dám tiêu xài bừa bãi. Không chỉ có một khoản tiết kiệm nhỏ, cô còn dựng hai nhà kính nhựa, trồng rau theo mùa, thu nhập hàng năm cũng khá. Cô đã thuê một nhân công người tỉnh khác, từng làm nữ chủ nhân của anh ta suốt ba năm rưỡi.
Cô thuê người làm đó sau lần chồng về thăm nhà lần thứ ba. Anh ta là một lao động lang thang. Thỉnh thoảng cũng lang thang từ thành phố về nông thôn, làm thuê trồng lúa trồng rau cho những người nông dân khác. Cô gặp anh ta ở "chợ lao động" trong huyện. Sau khi hỏi han một hồi, cô thấy anh ta có vẻ vô cùng thật thà chất phác. Cô lại là người phụ nữ chu đáo, bèn hỏi thăm chi tiết mọi bề về anh ta với người quản lý đăng ký lao động. Người ta nói với cô cứ yên tâm thuê anh ta. Nói anh ta đã được giới thiệu qua "chợ lao động" này, được thuê mấy lần rồi. Không có chủ thuê nào không hài lòng về anh ta cả.
Trên phiếu đăng ký, ghi thanh niên ấy hai mươi bảy tuổi, chưa kết hôn.
"Hai mươi bảy tuổi rồi sao vẫn chưa lập gia đình?"
"Hỏi câu này thật là, người ở nơi nghèo khó ấy mà! Chẳng phải vì kiếm chút tiền cưới vợ nên mới phải rời xa quê hương hay sao!"
Thế là cô dẫn anh ta về làng, dẫn về nhà mình, dọn trống kho chứa đồ ngoài sân cho anh ta ở.
Cậu thanh niên là người tận tụy, tinh thần trách nhiệm rất cao. Coi hai nhà kính lớn nhà cô như của nhà mình mà chăm chút tỉ mỉ. Thu nhập hàng năm của cô nhờ hai nhà kính đó tất nhiên càng đáng mừng hơn. Cô cũng đối xử với anh ta ôn hòa, không coi anh ta là người ngoài.
Năm đó trước Tết, cậu thanh niên chuẩn bị về quê. Cô hào phóng cho thêm anh ta hai trăm đồng tiền công, lại mua ít đồ tặng anh ta.
Lúc đi anh ta hỏi cô: "Chủ nhà, năm nay còn thuê tôi không?"
Cô nói: "Đương nhiên là thuê chứ. Nhưng cậu có thể đoàn tụ với bố mẹ già nhiều ngày hơn chút. Chỉ cần trước cuối tháng năm cậu có thể quay lại, tôi đảm bảo không thuê người khác."
Sau khi anh ta đi, cô thầm nghĩ —— quan hệ thế này, người làm thuê nào có giữ chữ tín gì? Không thể tin lời anh ta cứ qua Tết là quay lại ngay được. Cậu ta hỏi tôi như vậy, chẳng qua vì tôi cho thêm hai trăm đồng tiền công và ít đồ, nên cậu ta tỏ ra hài lòng mà thôi.
Cô quyết định ra Giêng sẽ đến "chợ lao động" tìm người khác.
Không ngờ mùng Tám anh ta đã quay về nhà cô.
Cô hỏi anh ta sao lại quay về gấp thế?
Anh ta bảo hơi không yên tâm về lời hứa của cô, sợ cô đã thuê người khác rồi.
Anh ta nói rất thật thà. Cô nghe xong phì cười.
Năm đó rau củ dư thừa, rất khó bán. Việc bán rau không phải là chuyện phận sự của cậu thanh niên. Lúc thuê, hai bên đã nói rõ ràng, anh ta chỉ chịu trách nhiệm rau củ trong nhà kính sinh trưởng tốt hay xấu. Nhưng cậu thanh niên ngay cả việc ngoài phận sự cũng chủ động gánh vác. Nhờ có anh ta hết lòng hết sức, năm đó nhà kính của cô không bị lỗ vốn...
Cô càng không coi anh ta là người ngoài nữa. Gặp chuyện gì không quyết định được là lại muốn bàn bạc với anh ta, nghe ngóng cách nhìn của anh ta. Anh ta cũng gần như coi nhà cô như nhà mình, trong mắt luôn có việc để làm. Từ sáng đến tối làm cái này cái nọ, khiến cô nhìn thấy mà thấy áy náy...
Cô hay hỏi anh ta sao không biết mệt là gì nhỉ?
Anh ta cười chất phác đáp, từ nhỏ đã thích làm việc rồi.
Ngay cả con gái cô, cũng cảm thấy anh ta là người đáng yêu thứ hai chỉ sau mẹ.
Tháng mười một năm đó, cứ nghĩ đến cảnh hai mẹ con cô đơn vào dịp Tết những năm trước, cô lại không khỏi dâng trào nỗi buồn, vương vấn trên mày.
Có một hôm cô cuối cùng không kìm được, dò hỏi xem ở lại cùng hai mẹ con cô qua Tết có được không?
Anh ta do dự chốc lát, thẳng thắn nói, phải cho phép anh ta về quê một chuyến, đưa bố mẹ già đến nhà họ hàng thân thiết đã. Anh ta bảo nếu không sẽ thấy có lỗi với bố mẹ, sợ bố mẹ trong ngày Tết vui cờ hoa lại cảm thấy lạnh lẽo cô đơn.
Qua lời anh ta, cô nghe ra anh ta là một người con có hiếu. Cũng cho rằng yêu cầu của anh ta hợp tình hợp lý. Liền thanh toán tiền công trước, cho anh ta đi.
Tết đang đến gần từng ngày.
Qua một ngày, cô lại không khỏi nghĩ ngợi —— một người con có hiếu, sao lại có chuyện đã về đến quê nhà, mà không cùng bố mẹ già đoàn tụ sum vầy qua Tết, trái lại còn lặn lội ngàn dặm quay lại đất khách quê người để cùng hai mẹ con chủ nhà qua Tết chứ?
Chủ nhà chính là chủ nhà, người làm thuê chính là người làm thuê, giữa hai bên là sự tính toán được mất lợi ích lẫn nhau đấy thôi. Quan hệ có hòa hợp đến đâu thì chẳng qua cũng chỉ là hiện tượng bề ngoài mà thôi.
Thế nhưng hôm hai mươi tám anh ta lại quay về nhà cô, còn mang theo cả đặc sản quê hương của anh ta nữa.
Có thêm một người đàn ông, Tết năm đó, trong nhà cô có thêm bầu không khí sinh khí vốn dĩ thiếu vắng vào dịp Tết những năm trước, thứ mà chỉ đàn ông mới có thể mang đến cho một hộ gia đình.
Tết năm đó con gái trải qua rất vui vẻ.
Trên gương mặt cô cũng thường phảng phất nụ cười vui vẻ hiếm hoi.
Cô không phải là một người phụ nữ có cảm nhận thô mòn. Dần dần, từ điểm cậu thanh niên thường hay đỏ mặt không vì duyên cớ gì trước mặt cô, cô nhận ra anh ta đã đem lòng yêu mến nữ chủ nhà này rồi.
Còn bản thân cô thì sao, ban đêm tự hỏi lòng mình, cũng đành phải thừa nhận, cô cũng đã thích anh ta biết bao nhiêu rồi!
Nhưng cứ nghĩ đến việc trên danh nghĩa cô là phụ nữ có chồng; cứ nghĩ đến việc cô lớn hơn anh ta ba, bốn tuổi; cứ nghĩ đến việc hai năm nay anh ta vẫn luôn là người làm thuê của cô, quan hệ giữa họ vẫn luôn trong sạch rõ ràng; cứ nghĩ đến việc nếu giữa họ xảy ra chuyện gì không nên xảy ra, cho dù không ai hay biết, liệu bản thân cô còn giữ được hình tượng trang trọng của nữ chủ nhà trước mặt anh ta nữa không? Mà giả sử bị người ngoài phát hiện, lời ra tiếng vào đồn thổi khắp nơi, liệu cô còn ngẩng cao đầu nổi ở cái làng này không?
Thế là cô lại cố tình ra điều kiện nghiêm nghị đúng mực ở khắp nơi trước mặt anh ta, nghiêm túc đến mức không chê vào đâu được...
Còn cậu thanh niên kia, thân phận của anh ta là người làm thuê, tình cảm của anh ta đối với nữ chủ nhà —— không, chúng ta cứ nói thẳng ra đó là tình yêu dành cho nữ chủ nhà đi, vốn không có tư cách để chủ động bộc lộ. Đối với một người làm thuê, đó sẽ là điều thiếu khôn ngoan biết bao! Cô đối xử tốt với anh ta, đó là đề bạt anh ta; mà cô nói sa thải anh ta vào một buổi sáng nào đó, thì anh ta không được phép nán lại đến buổi chiều đâu! Chính vì anh ta đã yêu cô, anh ta hy vọng bản thân mình không bị sa thải. Chính vì sợ bị sa thải, anh ta càng ít nói hơn so với khi mới đến nhà cô, càng tuân thủ quy củ hơn.
Anh ta giống như con trai, đem tình yêu đối với nữ chủ nhân, kẹp thật chặt, thật kín vào trong vỏ tim mình.
Về phần cô, cũng y như vậy.
Cô là người phụ nữ có quan niệm đạo đức phong kiến vô cùng mạnh mẽ.
Anh ta là một thanh niên cực kỳ thủ phận. Rất coi trọng phẩm hạnh của bản thân có đoan chính hay không, giống như thiếu nữ truyền thống coi trọng sự còn mất của trinh tiết.
Chuyện tình yêu, đặt giữa hai con người như thế, được định sẵn là không tự nhiên, vô cùng lúng túng.
Nó rõ ràng đang diễn ra, thế nhưng lại bị hai người trăn trở tính toán, cùng nhau che giấu. Cho dù tâm hồn và thể xác của họ đều khao khát được gần gũi nhau, được chiếm đoạt lẫn nhau đến nhường nào. Dù là lén lút, theo kiểu thông dâm đi chăng nữa...
Tình yêu đối với người đàn ông ấy và người phụ nữ ấy, đã trở thành chuyện tự hành hạ bản thân và hành hạ lẫn nhau.
Thế nhưng quan hệ của họ vẫn luôn trong sạch rõ ràng.
Họ chưa từng nghĩ tới ý nghĩa thực sự của sự trong sạch rõ ràng ấy đối với mỗi người bọn họ rốt cuộc là gì?
Bởi vì, nếu so với nhân tính, so với tình yêu, thậm chí, chỉ so với dục vọng bản năng và khao khát tính giao, ý nghĩa của sự trong sạch rõ ràng giữa một đôi nam nữ đang thầm yêu nhau vốn không thể suy ngẫm sâu xa. Một khi suy ngẫm sâu xa, sẽ cực kỳ đáng ngờ. Một khi hoài nghi, sẽ giống như hoa sương trên cửa sổ bị hơi nóng bốc lên phả vào, hóa thành những giọt nước không đáng kể, đồng thời hiện lên những hạt bụi chứa trong sự trong suốt tinh khiết ấy...
Lại một năm nữa trôi qua.
Người phụ nữ mang thân phận chủ nhà, là người đầu tiên không chịu đựng nổi sự tra tấn phi thường của thứ tình yêu đó.
Đối với một người phụ nữ hơn ba mươi tuổi có chồng mà chẳng khác nào thủ tiết quanh năm, có thể tưởng tượng đó là sự dày vò nhường nào! Giá như không có người đàn ông nào mà mình thích thì thôi đi. Rõ ràng là có cơ mà, rõ ràng đang sống chung một sân với cô, muốn nhìn thấy chỉ cần ngẩng đầu lên là thấy ngay trong gang tấc! Lại rõ ràng biết rõ anh ta yêu cô mà!...
Sự kiên quyết khó hiểu khi con người đôi khi chống lại nhân tính của chính mình, có lẽ ngay cả Thượng đế cũng sẽ vô cùng khó hiểu và kinh ngạc tột cùng nhỉ?
Có một hôm cô tâm sự thật lòng với anh ta: "Em rất biết ơn sự trung thành của anh đối với chủ nhà này. Chị nghĩ chị sẽ không bao giờ thuê được người làm nào tốt hơn và đáng tin cậy hơn anh nữa. Bây giờ, chị cầu xin anh một chuyện —— chị hy vọng anh vào thành phố tìm chồng chị về. Anh sẽ hiểu chuyện này quan trọng với chị thế nào. Chị ngoài cầu xin anh ra, còn có thể cầu xin ai được nữa chứ?..."
Nói xong, cô đưa cho anh ta địa chỉ liên lạc từ nhiều năm trước của chồng cô, cùng hai nghìn đồng.
Thế mà anh ta chỉ nói đúng một chữ: "Được."
Nói không chút do dự.
Đối với người phụ nữ ấy, tìm chồng về quả thực là tâm nguyện bấy lâu nay của cô.
Nhưng cô lại cầu xin anh ta, còn có nguyên nhân khác —— cô muốn đuổi anh ta đi. Đuổi anh ta đi rồi, cô cảm thấy trái tim bị tình yêu hành hạ của mình sẽ dần bình yên trở lại. Nếu anh ta thực sự có thể giúp cô tìm chồng về chẳng phải rất tốt sao? Cô tự tin mình đã biết cách níu giữ chồng, không để anh ta rời bỏ mình nữa. Giả sử mục đích này không đạt được, sự tín nhiệm của cô đối với người làm chẳng phải cũng là cách ôn hòa nhất để đuổi anh ta đi đó sao? Ý tưởng này là cô đã vắt óc suy nghĩ mấy đêm liền mới nghĩ ra. Cô không muốn làm tổn thương anh ta. Cô cảm thấy cô đã suy tính chu đáo đủ đường cho cả cô và anh ta rồi...
Còn cậu thanh niên lúc đó nghĩ gì, thì chúng ta không được hay biết nữa.
Nói chung, sáng sớm hôm sau anh ta đã rời khỏi nhà cô...
Trong nửa năm, cô không nhận được bất kỳ tin tức gì về anh ta. Anh ta tựa như dã tràng xe cát, bặt vô âm tín giữa chốn thành phố...
Trái tim người phụ nữ quả thực dần bình yên trở lại. Thế nhưng điều này hoàn toàn không có nghĩa là cô có thể quên sạch sành sanh anh ta. Trên thực tế cô không thể. Trên thực tế cô vẫn thường nghĩ về anh ta. Đặc biệt là vào ban đêm, vào thời điểm trái tim người phụ nữ dễ vì cô đơn mà khổ sở nhất ấy, cô nhớ anh ta da diết, nhớ đến mức không biết phải làm sao với chính mình nữa...
Những lúc ấy cô lại tự nhủ bản thân nên chán ghét anh ta, lý do là anh ta phụ lòng tin tưởng của cô. Cô suy diễn xa hơn, cho rằng anh ta vì muốn chiếm đoạt hai nghìn đồng kia nên mới bặt vô âm tín.
Mình thật ngốc nghếch làm sao, sao lại có thể tin tưởng một người làm thuê người tỉnh khác chứ? Chẳng lẽ nữ chủ nhà lại có thể tin tưởng người làm thuê hay sao? Vậy thì còn loại người nào là tuyệt đối không thể tin tưởng được nữa chứ?
May mắn là quan hệ giữa cô và anh ta trong sạch rõ ràng.
Nghĩ như vậy, cô lại cảm thấy, mất hai nghìn đồng mà từ đó đảm bảo được sự trong sạch, là điều vô cùng xứng đáng.
Thế nhưng vào một ngày nọ nửa năm sau, anh ta vậy mà lại quay về nhà cô, còn dẫn theo cả chồng cô nữa.
Cậu thanh niên nọ tóc rất dài, mặt mọc đầy râu, quần áo xộc xệch, còn vương bụi đất.
Anh ta tránh mặt chồng cô, áy náy nói với cô rằng, theo địa chỉ cô đưa đã không tìm thấy chồng cô. Anh ta không cam lòng, tiền tiêu hết rồi, vừa đi làm thuê vừa tiếp tục tìm, tìm qua mấy tỉnh mới rốt cuộc tìm thấy chồng cô. Chồng cô không chịu về cùng anh ta, anh ta đã đánh chồng cô hai trận, đánh cho hắn sợ hãi, hắn mới buộc phải theo về...
Nghe xong, nhất thời cô không biết nên nói gì với anh ta cho phải.
Ngay tối hôm đó anh ta lại rời khỏi nhà cô. Không từ giã, không để lại lời nhắn, lủi thủi đi mất.
Thế nhưng người chồng mà anh ta tìm về cho cô là loại người thế nào chứ! Chồng cô ban đầu ở thành phố học nghề sửa mô tô, sau đó lại học sửa chữa ô tô đơn giản, kiếm được chút tiền; hùn vốn mở một cửa hàng sửa chữa xe cộ với người ta. Việc làm ăn ngày càng khấm khá, túi tiền rủng rỉnh, thế là hắn lại bắt đầu ăn chơi trác táng. Cuối cùng lại tiêu xài hết sạch tiền, việc làm ăn cũng đổ bể. Từng đi ăn mày, từng lừa đảo, từng cướp giật, từng bị đưa đi lao động cải tạo, nhưng thói hư tật xấu khó mà sửa đổi. Hắn vốn dĩ không còn mặt mũi nào về quê đối mặt với người làng, đối mặt với vợ con. Đã về rồi, thì nên thu lại tâm tính tồi tệ để an cư lạc nghiệp chứ? Nhưng hắn đã biến thành một kẻ khác biệt, vô phương cứu chữa, vào một đêm nọ hắn trộm sạch toàn bộ tiền mặt trong nhà, lại chuồn mất...
Mấy ngày sau, người phụ nữ làm vợ ấy sắp xếp cho con gái vào học nội trú tại một ngôi trường, cũng rời khỏi làng lên thành phố.
Mục đích của cô vô cùng rõ ràng —— tìm chồng.
Thế nhưng, không phải tìm người đàn ông vốn là chồng cô.
Tìm kiếm một người làm thuê lang thang khắp nơi không phải là chuyện dễ dàng gì.
Thế nhưng cô thề rằng nhất định phải tìm cho bằng được.
Cô đã tìm thấy.
Hai năm sau.
Tại quê nhà của anh ta.
Anh ta đã là chồng người ta. Hơn nữa còn vừa mới lên chức bố.
Cô nói dối rằng không phải đến tìm anh ta, mà là đi xa tiện đường ghé qua quê nhà anh ta, nổi hứng nhất thời nên muốn gặp anh ta một lần.
Anh ta biết cô nói dối. Bởi vì bố mẹ anh ta từng kể cho anh ta nghe, trong những ngày tháng anh ta lang bạt bên ngoài, người phụ nữ từng là nữ chủ nhà của anh ta đã đến tìm anh ta...
Nhưng lúc đó anh ta đã đưa cô gái sau này là vợ mình về quê nhà rồi...
Anh ta giữ cô ở lại chơi mấy ngày.
Cô tất nhiên sẽ không ở lại rồi. Ngay cả một chén nước trà cũng chưa uống xong đã rời đi...
Trong hai năm tìm kiếm anh ta, cô già đi ba, bốn tuổi.
Sau khi về làng lại già thêm ba, bốn tuổi nữa. Hơn nữa tính tình còn trở nên quái gở, khó gần...
"Mới ba mươi sáu tuổi, nhìn lại cứ như người tuổi bốn mươi sáu vậy. Hơn nữa lại biến thành một người phụ nữ tay không rời thuốc lá! Lại còn hay uống rượu, uống là say mèm..."
Bạn tôi kết thúc câu chuyện như vậy.
Còn tôi, trong suốt mấy ngày liên tiếp, cứ ngẫm nghĩ mãi không thôi.
Cuối cùng, tôi ngộ ra được điều này —— cuộc đời mỗi con người, khó tránh khỏi sẽ mắc phải rất nhiều loại sai lầm. Mà có những sai lầm, bất kể đối với cuộc đời của chính mình hay cuộc đời người khác, thường là không thể sửa chữa. Loại sai lầm này dường như mang đặc trưng rõ rệt của số mệnh. Cho nên thường dứt khoát dùng hai chữ "định sẵn" để giải thích. Kỳ thực không phải vậy, chính những sai lầm có vẻ như không thể sửa chữa này, lại chứa đựng nhiều nhất những khúc mắc lý tính.
Người có lý tính mạnh mẽ không phải tất cả đều là "người tốt".
Còn "người tốt" theo miệng đời, thường lại là những kẻ tự giăng ra nhiều hàng rào lý tính cho mình hơn cả.
“Người tốt” đại khái đều tôn sùng nguyên tắc sống giữ danh lập phẩm.
Thế nhưng, khi lý tính của "người tốt" xung đột với nhân tính của "người tốt", thì những "người tốt" ấy lại có khả năng mắc phải những sai lầm khó mà sửa chữa biết bao!
