Có một người đàn ông tên là Cincinnatus sống trong một nông trại nhỏ không xa thành phố Rome. Ông từng giàu có và giữ chức vụ cao nhất trong xứ, nhưng vì lý do này hay lý do khác, ông đã mất hết cơ ngơi. Lúc này, ông nghèo đến mức phải tự tay làm mọi việc đồng áng. Thế nhưng, vào thời đó, việc cày bừa được xem là một điều cao quý.

Cincinnatus vô cùng khôn ngoan và công chính đến mức ai nấy đều tin tưởng và xin lờikeu cứu ông; và khi có ai gặp rắc rối mà không biết phải làm sao, hàng xóm của ông thường bảo,—

"Hãy đến gặp Cincinnatus. Ông ấy sẽ giúp anh."

Thuở ấy, sống giữa chốn núi non cách đó không xa là một bộ tộc hung dữ, bán khai, đang có chiến tranh với người La Mã. Họ đã thuyết phục một bộ tộc chiến binh dũng mãnh khác đến giúp sức, rồi kéo về phía thành phố, cướp bóc và tàn phá trên đường đi. Chúng khoác lác rằng sẽ san bằng tường thành Rome, đốt phá nhà cửa, giết sạch đàn ông, và bắt phụ nữ cùng trẻ em làm nô lệ.

Ban đầu, người La Mã vốn kiêu hãnh và dũng cảm không cho rằng có mối nguy lớn nào. Mỗi người đàn ông ở Rome đều là một người lính, và đội quân xuất trận dẹp loạn là đạo quân ưu tú nhất trên đời. Chẳng ai ở nhà với phụ nữ, trẻ em và các thiếu niên ngoài những vị "Trưởng lão" râu tóc bạc phơ—những người đặt ra luật lệ cho thành phố—cùng một đội vệ binh nhỏ canh giữ tường thành. Mọi người đều nghĩ rằng việc đánh đuổi đám người miền núi trở về sào huyệt của chúng là chuyện dễ như trở bàn tay.

Thế nhưng, vào một buổi sáng nọ, có năm kỵ mã phóng như bay xuống con đường từ miền núi. Cả người lẫn ngựa đều phủ đầy bụi đất và máu. Người gác cổng thành nhận ra họ và hô lên khi họ phi mã vào trong. Tại sao họ lại phi nước đại thế kia? Và chuyện gì đã xảy ra với quân đội La Mã?

Họ không trả lời, cứ thế phi thẳng vào thành phố qua những con đường yên ả; và người ta chạy theo nườm nượp, nóng lòng muốn biết chuyện gì đang xảy ra. Rome thuở ấy chưa phải là một thành phố lớn; chẳng mấy chốc họ đã đến quảng trường nơi các vị Trưởng lão tóc bạc đang tề tựu. Ở đó, họ nhảy xuống ngựa và kể lại câu chuyện của mình.

"Chỉ mới hôm qua thôi," họ kể, "đội quân của chúng ta đang hành quân qua một thung lũng hẹp giữa hai sườn núi dựng đứng. Bỗng nhiên, hàng ngàn tên dã nhân từ các hốc đá trước mặt và trên cao lao xum xuống. Chúng đã chặn đứng lối đi; đèo hiểm trở đến mức chúng ta không tài nào giao chiến được. Ta định quay lui, nhưng chúng cũng đã bịt kín đường ở phía sau. Những kẻ miền núi hung hãn ở cả đằng trước lẫn đằng sau chúng ta, và chúng đang ném đá xối xả từ trên cao xuống. Chúng ta đã rơi vào bẫy. Rồi mười người trong chúng ta quất ngựa phóng tới; năm người đã phá được vòng vây, nhưng năm người kia đã gục ngã dưới những ngọn giáo của bọn người miền núi. Giờ đây, hỡi các Trưởng lão La Mã! Hãy cử viện binh đến cứu quân ta ngay lập tức, bằng không tất cả sẽ bị tàn sát và thành phố của chúng ta sẽ thất thủ."

"Chúng ta phải làm gì đây?" các vị Trưởng lão tóc bạc hỏi. "Ta có thể phái ai ngoài lực lượng vệ binh và đám thanh thiếu niên? Và ai đủ khôn ngoan để dẫn dắt họ, qua đó cứu lấy Rome?"

Tất cả đều lắc đầu vẻ đầy u sầu; bởi dường như chẳng còn chút hy vọng nào. Rồi một người lên tiếng, "Hãy đi gọi Cincinnatus. Ông ấy sẽ giúp chúng ta."

Cincinnatus đang cày ngoài đồng thì những sứ giả được cử đến tìm ông tới nơi với vẻ mặt vô cùng gấp gáp. Ông dừng tay, ân cần chào hỏi họ và chờ họ lên tiếng.

"Hãy khoác áo choàng vào, hỡi Cincinnatus," họ nói, "và lắng nghe lời của nhân dân La Mã."

Cincinnatus ngạc nhiên tự hỏi không biết họ có ý gì. "Mọi chuyện ở Rome vẫn ổn chứ?" ông hỏi, rồi gọi vợ mang áo choàng ra cho mình.

Bà mang chiếc áo ra; Cincinnatus phủi bụi trên tay và cánh tay rồi khoác áo lên vai. Bấy giờ các sứ giả mới bày tỏ mục đích chuyến đi.

Họ kể cho ông nghe về việc đạo quân cùng những nhân vật ưu tú nhất của Rome đã rơi vào bẫy ở đèo núi ra sao. Họ kể về hiểm họa khổng lồ mà thành phố đang đối mặt. Rồi họ nói, "Nhân dân La Mã tôn ông làm lãnh chúa và người cai trị thành phố này, toàn quyền định đoạt mọi việc theo ý muốn; và các Trưởng lão thỉnh cầu ông lên đường ngay lập tức để nghênh chiến với kẻ thù, tức đám người miền núi hung hãn."

Thế là Cincinnatus để nguyên chiếc cày ở đó và vội vã tiến về thành phố. Khi ông đi qua những con đường và ban hành mệnh lệnh về những việc cần làm, một số người cảm thấy sợ hãi, bởi họ biết ông nắm giữ toàn bộ quyền lực ở Rome để làm bất cứ điều gì mình muốn. Dẫu vậy, ông vẫn trang bị vũ khí cho lực lượng vệ binh cùng các thiếu niên, rồi đứng đầu họ xuất trận để đánh bại lũ người miền núi hung hãn và giải cứu đạo quân La Mã khỏi cạm bẫy.

Chỉ vài ngày sau, khắp Rome ngập tràn niềm vui lớn. Có tin vui từ chỗ Cincinnatus gửi về. Đám người miền núi đã bị đánh tan tác với tổn thất nặng nề. Chúng đã bị đánh đuổi về tận sào huyệt của mình.

Và giờ đây, đạo quân La Mã cùng các thiếu niên và vệ binh đang khải hoàn trở về trong tiếng hò reo chiến thắng và cờ hoa phấp phới; đi đầu họ là Cincinnatus. Ông đã cứu lấy Rome.

Lẽ ra Cincinnatus đã có thể tự xưng vương, bởi lời nói của ông chính là luật pháp, và chẳng ai dám bén mảng trái ý. Thế nhưng, trước khi người ta kịp bày tỏ hết lòng biết ơn đối với những gì ông đã làm, ông đã trao trả quyền lực lại cho các vị Trưởng lão La Mã tóc bạc, rồi lặng lẽ trở về nông trại nhỏ cùng chiếc cày của mình.

Ông đã làm người cai trị Rome trong mười sáu ngày.