Khi Sue về đến nhà, Jude đang đợi cô ở cửa để thực hiện bước đầu tiên tiến tới hôn nhân. Cô níu lấy tay anh, và họ cứ thế lặng lẽ bước đi cùng nhau, như những người bạn tri kỷ vẫn thường làm. Anh nhận thấy cô đang bận tâm suy nghĩ điều gì, nên kiềm chế không gặng hỏi.
— Ôi Jude — em vừa mới nói chuyện với cô ta — cuối cùng cô bé lên tiếng. — Em ước gì mình đừng làm thế! Mà thôi, đôi khi được nhắc nhở lại về mọi chuyện cũng là điều tốt nhất.
— Anh hy vọng cô ta lịch sự với em.
— Có chứ. Em... em không tài nào ghét nổi cô ta — chỉ một chút thôi! Cô ta không phải là người có bản tính hẹp hòi; và em rất mừng vì mọi rắc rối của cô ta đã đột ngột chấm dứt. Cô giải thích cách Arabella được triệu hồi về, và sẽ có thể lấy lại được vị thế của mình. — Em đang nhắc lại câu hỏi cũ của chúng ta. Những gì Arabella nói với em càng làm cho em cảm thấy rõ hơn bao giờ hết thể chế hôn nhân hợp pháp thật là một thứ vô duyên đến tuyệt vọng — giống như một chiếc bẫy để tóm lấy đàn ông — em không sao chịu nổi khi nghĩ đến điều đó. Em ước gì mình đã không hứa để anh cho đăng thông cáo hôn phối vào sáng nay!
— Ôi, đừng bận tâm về anh. Lúc nào đối với anh cũng được cả. Anh chỉ nghĩ là em có lẽ muốn làm cho xong chuyện đi cho nhanh, vào lúc này.
— Thật ra, bây giờ em chẳng thấy lo lắng hơn trước chút nào cả. Có lẽ với bất kỳ người đàn ông nào khác thì em có thể sẽ hơi lo lắng; nhưng trong số rất ít những đức tính mà gia đình anh và gia đình em sở hữu, anh yêu ạ, em nghĩ mình có thể kể đến sự kiên định. Thế nên em chẳng mảy may sợ hãi gì về việc sẽ mất anh, bây giờ khi em thực sự là của anh và anh thực sự là của em. Thậm chí, lòng em còn thấy nhẹ nhõm hơn trước, bởi vì lương tâm em đã thanh thản đối với Richard, người giờ đây đã có quyền tự do của mình. Trước kia em cứ có cảm giác chúng ta đang lừa dối anh ấy.
— Sue này, khi em ở tâm trạng thế này, trông em giống như một người phụ nữ từ một nền văn minh cổ đại vĩ đại nào đó, những người mà anh từng hay đọc đến trong những ngày tháng học kinh điển lãng phí và đã qua đi của mình, hơn là một cư dân của một xứ sở thuần đạo Thiên chúa đơn thuần. Vào những lúc như thế này, anh cứ suýt ngỡ là em sắp bảo rằng em vừa mới trò chuyện với một người bạn nào đó gặp được trên con đường Via Sacra, về những tin tức mới nhất của Octavia hay Livia; hoặc vừa lắng nghe sự hùng biện của Aspasia, hay đang ngắm nhìn Phidias — à không, Praxiteles — đang đục đẽo bức tượng Venus mới nhất của ông, trong lúc Phryne phàn nàn rằng cô ta đã mỏi nhừ cả người vì phải làm mẫu.
Bấy giờ họ đã đến nhà của thư ký giáo khu. Sue đứng lùi lại, trong khi người yêu cô bước tới cửa. Tay anh giơ lên định gõ thì cô cất tiếng gọi: — Jude!
Anh quay lại nhìn.
— Chờ một chút đã, anh chịu không?
Anh quay lại phía cô.
— Chúng ta hãy suy nghĩ đã nào, cô rụt rè nói. — Em đã có một giấc mơ thật khủng khiếp vào một đêm nọ!... Và Arabella...
— Arabella đã nói gì với em vậy? — anh hỏi.
— Ồ, cô ta bảo rằng khi người ta đã bị trói buộc vào nhau rồi thì anh có thể dùng pháp luật để trị một người đàn ông dễ dàng hơn nếu hắn đánh đập em — và khi các cặp vợ chồng cãi vã... Jude, anh có nghĩ rằng khi buộc phải ở bên nhau theo luật định, chúng ta sẽ hạnh phúc được như bây giờ không? Đàn ông và đàn bà trong gia đình chúng ta rất hào phóng khi mọi chuyện đều tùy thuộc vào thiện chí của họ, nhưng họ luôn chống lại sự ép buộc. Bộ anh không sợ cái thái độ vốn sẽ vô hình trung nảy sinh từ sự ràng buộc pháp lý đó sao? Bộ anh không nghĩ rằng nó hủy hoại một thứ đam mê mà bản chất nằm ở sự tự nguyện hoàn toàn đó sao?
— Thật tình đấy, em yêu, chính em cũng đang bắt đầu làm anh hoảng sợ với tất cả những mối lo âu điềm gở này rồi đấy! Thôi được, chúng ta hãy quay lại và suy nghĩ thêm về chuyện đó.
Khuôn mặt cô bừng sáng lên. — Vâng — chúng ta hãy làm thế! — cô nói. Và họ quay người rời khỏi cửa nhà viên thư ký, Sue níu lấy tay anh và lẩm bẩm khi họ tiếp tục bước đi trên đường về nhà:
Nào ai ngăn nổi ong bay lượn,
Hay giữ cổ gù đổi sắc lông?
Không thể! Tình yêu xiềng xích...
Họ đã suy nghĩ về điều đó, hoặc trì hoãn việc suy nghĩ. Chắc chắn là họ đã trì hoãn hành động, và dường như vẫn tiếp tục sống trong một thiên đường đầy mộng mị. Hết thời hạn hai hay ba tuần, mọi việc vẫn dậm chân tại chỗ, và chẳng có thông cáo hôn phối nào được cất lên cho tai của bất kỳ giáo dân Aldbrickham nào nghe thấy cả.
Trong lúc họ cứ lần lữa trì hoãn như thế, một bức thư và một tờ báo đã được gửi đến trước bữa sáng vào một buổi sáng nọ từ Arabella. Nhận ra nét chữ quen thuộc, Jude đi lên phòng Sue và báo cho cô biết, và ngay khi thay đồ xong, cô vội vã chạy xuống. Sue mở tờ báo; còn Jude mở thư. Sau khi lướt qua tờ báo, cô chìa trang đầu tiên sang cho anh với ngón tay chỉ vào một đoạn tin; nhưng anh quá mải mê đọc thư nên một lúc sau mới quay nhìn.
— Nhìn kìa! — cô bảo.
Anh nhìn theo và đọc. Tờ báo đó chỉ phát hành riêng ở Nam London, và mẩu quảng cáo được đánh dấu đơn giản là thông báo về một đám cưới tại nhà thờ St. John, đường Waterloo, dưới tên của hai người:
“CARTLETT — DONN”;
hai mảnh đời kết hợp làm một chính là Arabella và người chủ quán trọ.
— Chà, thế là thỏa đáng rồi, — Sue điềm nhiên nhận xét. — Mặc dù sau chuyện này, việc làm theo như thế có vẻ hơi hạ thấp mình, và em thấy mừng. Dù sao đi nữa, bây giờ thì cô ta cũng đã có nơi có chốn rồi, chắc là vậy, dẫu có những thối nát gì đi nữa, tội nghiệp. Biết được điều đó vẫn dễ chịu hơn là cứ phải lo lắng cho cô ta. Có lẽ em cũng nên viết thư cho Richard và hỏi xem anh ấy dạo này thế nào nhỉ?
Nhưng sự chú ý của Jude vẫn đang bị cuốn đi nơi khác. Sau khi chỉ liếc qua thông báo nọ, anh cất giọng đầy bận tâm: — Hãy nghe bức thư này đây. Anh phải nói gì hay làm gì đây?
QUÁN THE THREE HORNS,
LAMBETH.
JUDE THÂN MẾN (tôi sẽ không gọi ông là ông Fawley cho xa cách đâu), — Hôm nay tôi gửi tới một tờ báo, từ tài liệu hữu ích đó anh sẽ biết rằng tôi đã kết hôn lại với Cartlett vào thứ Ba tuần trước. Thế là chuyện đó cuối cùng cũng được giải quyết ổn thỏa và chắc chắn rồi nhé. Nhưng điều tôi muốn viết thư nói rõ hơn lại là chuyện riêng tư mà tôi từng muốn bàn với anh khi tôi xuống Aldbrickham. Tôi không tiện kể chuyện đó lắm với người bạn gái của anh, và rất muốn được nói trực tiếp với anh để có thể giải thích dễ hơn là viết thư. Sự thật là thế này, Jude, dẫu cho trước đây tôi chưa từng thông báo cho anh biết, đã có một bé trai ra đời từ cuộc hôn nhân của chúng ta, tám tháng sau khi tôi rời bỏ anh, lúc tôi đang ở Sydney sống cùng bố mẹ đẻ. Mọi chuyện đó đều rất dễ chứng minh. Vì tôi đã ly thân với anh trước khi nghĩ rằng chuyện đó sắp xảy ra, và lúc đó tôi đang ở tận bên ấy, lại thêm trận cãi vã giữa chúng ta khá gay gắt, nên tôi thấy không tiện viết thư báo tin về đứa bé. Hồi đó tôi đang lo tìm một chỗ làm ổn định, nên bố mẹ tôi đã nhận nuôi đứa trẻ, và nó ở với ông bà từ bấy đến nay. Đó là lý do vì sao tôi không nhắc đến chuyện này khi gặp anh ở Christminster, cũng như trong các thủ tục pháp lý. Đương nhiên là bây giờ nó đã ở độ tuổi biết suy nghĩ, và bố mẹ tôi gần đây vừa viết thư bảo rằng, vì ông bà khá vất vả chật vật ở bên đó, trong khi tôi đã ổn định thoải mái ở đây, nên họ không thấy lý do gì phải gánh nặng với đứa trẻ nữa khi bố mẹ đẻ của nó vẫn còn sống. Tôi rất muốn đón nó về đây với mình ngay lập tức, nhưng nó chưa đủ lớn để có thể phụ giúp gì ở quầy rượu và còn lâu lắm mới làm được, và dĩ nhiên là Cartlett có thể sẽ thấy nó vướng víu ngáng đường. Tuy nhiên, họ đã tống cổ nó lên đường về với tôi nhờ sự chiếu cố của mấy người quen tình cờ về nước, và tôi phải nhờ anh đón lấy nó khi nó đến nơi, vì tôi chẳng biết phải làm gì với nó nữa. Nó đích thực là con hợp pháp của anh, điều đó tôi xin thề độc. Nếu có ai bảo nó không phải, cứ mắng thẳng mặt chúng là lũ chó chết dối trá, vì tình nghĩa xưa nay. Dù tôi có từng làm gì trước hay sau đó đi nữa, tôi vẫn chung thủy với anh kể từ khi chúng ta cưới nhau cho đến lúc tôi ra đi, và tôi vẫn là, vợ của anh, &c.,
ARABELLA CARTLETT.
Khuôn mặt Sue bàng hoàng tái cắt. — Anh sẽ tính sao đây, mình? — cô thều thào hỏi.
Jude không đáp, và Sue lo lắng dõi theo anh, từng nhịp thở nặng nề.
— Chuyện này giáng xuống đầu anh nặng nề thật! — anh lẩm bẩm. — Có thể đó là sự thật! Anh không tài nào hiểu nổi. Chắc chắn là nếu thời điểm ra đời của thằng bé đúng y như cô ta nói, thì nó là con anh. Anh không tài nào hiểu được tại sao cô ta không nói cho anh biết lúc anh gặp cô ta ở Christminster, và đi cùng cô ta về đây tối hôm đó!... À — bây giờ thì anh nhớ ra là cô ta có nói bóng gió gì đó về việc đang vướng bận một chuyện trong lòng mà cô ta rất muốn anh biết, nhỡ mai này chúng ta có về sống lại với nhau.
— Đứa trẻ tội nghiệp xem ra chẳng được ai màng tới cả! — Sue đáp, mắt cô ngấn lệ.
Đến lúc này Jude đã định thần lại. — Thằng bé chắc phải có cái nhìn về cuộc đời như thế nào đây, dù là con anh hay không phải! — anh nói. — Anh phải nói thế này, nếu như kinh tế của anh khá giả hơn, anh sẽ chẳng chần chừ dù chỉ một giây để bận tâm xem nó là con cái nhà ai. Anh sẽ đón nó về và nuôi nấng nên người. Cái câu hỏi nghèo kiết xác về huyết thống ấy — xét cho cùng thì nó là cái thá gì chứ? Khi ngẫm nghĩ lại thì việc một đứa trẻ có phải là con ruột của mình hay không có quan trọng gì đâu? Tất cả những sinh linh bé nhỏ thời đại chúng ta tựu trung lại đều là con cái của tất cả những người lớn chúng ta trong thời đại này, và đều có quyền được chúng ta chung tay chăm sóc. Cái thói quá ư coi trọng con đẻ của các bậc làm cha làm mẹ, và sự ghẻ lạnh của họ đối với con cái nhà người khác, cũng giống như thói kỳ thị giai cấp, lòng áu quốc mù quáng, chủ nghĩa lo cứu lấy linh hồn mình, và những đức tính khác, xét đến cùng thì đều là sự ích kỷ hẹp hòi ti tiện mà thôi.
Sue chồm dậy và ôm hôn Jude với một tình cảm thiết tha nồng cháy. — Vâng — đúng là như thế đấy, anh yêu quý ạ! Và chúng ta sẽ đón nó về đây! Và nếu nó không phải con anh thì lại càng tuyệt hơn nữa. Em rất mong là nó không phải — mặc dù có lẽ em không nên cảm thấy như vậy cho lắm! Nếu nó không phải, em rất thích chúng ta nhận nuôi nó như con nuôi!
— Thôi được, em cứ mặc sức suy diễn điều gì làm em thấy vui lòng nhất đi, cô bạn nhỏ kỳ lạ của anh ạ! — anh nói. — Anh cảm thấy rằng, dù thế nào đi nữa, anh cũng không nỡ bỏ mặc tội nghiệp sinh linh bé nhỏ ấy. Cứ nghĩ đến cuộc sống của nó ở một quán rượu tồi tàn xứ Lambeth, cùng với tất cả những ảnh hưởng xấu xa nơi đó, với một người mẹ không màng đến nó, và thực sự là hiếm khi nhìn thấy nó, cùng với một người cha dượng chẳng hề biết nó là ai. “Nguyền rủa ngày ta đã sinh ra, và đêm đã nói rằng: Một đứa con trai đã được thụ thai!” Đó là điều mà thằng bé — đứa con trai của anh, có lẽ vậy — sẽ thấy mình phải thốt lên trước khi quá muộn cho mà xem!
— Ôi không!
— Vì anh là nguyên đơn trong vụ kiện, nên thực ra anh hoàn toàn có quyền nuôi dưỡng nó, anh nghĩ thế.
— Dù thế nào đi nữa, chúng ta cũng phải đón nó về. Em hiểu điều đó. Em sẽ cố gắng hết sức để làm một người mẹ của nó, và chúng ta thế nào cũng đủ khả năng nuôi nấy nó bằng cách này hay cách khác. Em sẽ làm việc chăm chỉ hơn. Không biết bao giờ thì nó tới nhỉ?
— Chắc là trong vài tuần tới thôi.
— Em ước chi... Khi nào chúng ta mới đủ can đảm để kết hôn đây, hả Jude?
— Bất cứ khi nào em có can đảm, anh nghĩ là anh cũng sẽ sẵn sàng. Tôn ý của em tất cả đấy, em yêu. Chỉ cần em mở lời là xong ngay.
— Trước khi thằng bé đến chứ?
— Chắc chắn rồi.
— Làm vậy có lẽ sẽ tạo ra một mái ấm tự nhiên hơn cho nó, cô lẩm bẩm.
Ngay sau đó, Jude liền viết một bức thư với những lời lẽ hoàn toàn xã giao yêu cầu gửi thằng bé đến cho họ ngay khi nó vừa tới nơi, hoàn toàn không đưa ra bất kỳ bình luận nào về tính chất gây ngỡ ngàng trong thông tin của Arabella, cũng chẳng hé lộ dù chỉ một lời phán đoán về huyết thống của thằng bé, hay việc liệu rằng nếu biết trước tất cả những chuyện này, cách ứng xử của anh đối với cô ta có còn y nguyên như thế hay không.
Trên chuyến tàu xuôi tuyến dự kiến sẽ tới ga Aldbrickham vào khoảng mười giờ tối hôm sau, người ta có thể nhìn thấy khuôn mặt nhỏ nhắn, nhợt nhạt của một đứa trẻ ẩn hiện trong bóng tối của một toa xe hạng ba. Nó có đôi mắt to tròn, đầy hoảng sợ, và quàng một chiếc khăn choàng bằng len trắng, vắt ngang qua đó là một chiếc chìa khóa đượcòng vào cổ bằng một đoạn dây thừng thông thường: chiếc chìa khóa ấy thu hút sự chú ý bởi những lúc lóe lên dưới ánh đèn tàu. Tấm vé nửa chặng đường của nó được cài ngang vành mũ. Ánh mắt nó hầu như dán chặt vào tấm ván lưng của chiếc ghế đối diện, và chẳng thèm quay ra cửa sổ ngay cả khi tàu đến ga và có tiếng hô gọi tên ga. Trên chiếc ghế đối diện là hai hoặc ba hành khách khác, trong đó có một người phụ nữ lao động đặt một cái giỏ trên đùi, bên trong có một con mèo con lông vằn. Người phụ nữ thỉnh thoảng lại mở nắp giỏ ra, thế là con mèo con liền ló đầu ra ngoài và nghịch ngợm những trò tinh nghịch. Trước những cảnh đó, những hành khách đi cùng đều phì cười, ngoại trừ cậu bé đơn độc mang theo chìa khóa và tấm vé, kẻ đang nhìn chằm chằm vào con mèo con bằng đôi mắt to trừng trừng như cái đĩa, trông như thể đang lặng lẽ thầm bảo: “Mọi tiếng cười đều bắt nguồn từ sự hiểu lầm. Nếu nhìn nhận đúng đắn, chẳng có gì dưới ánh mặt trời này là đáng cười cả.”
Thỉnh thoảng, mỗi khi tàu dừng lại, người nhân viên soát vé lại ngó vào khoang và nói với cậu bé: — Cố lên nhé, cậu bé. Vali của cháu được cất an toàn ở toa hành lý rồi đấy. Cậu bé sẽ đáp: — Dạ, không chút hào hứng, cố gắng nặn ra một nụ cười nhưng bất thành.
Nó là Tuổi Già đang cải trang thành Tuổi Thơ, và làm việc đó quá ư vụng về đến nỗi bản chất thật của nó cứ lòi cả ra qua các kẽ hở. Một làn sóng ngầm từ những năm tháng đêm đen cổ xưa dường như thỉnh thoảng lại nhấc bổng đứa trẻ lên giữa cuộc đời buổi sớm mai này của nó, khi khuôn mặt nó ngoảnh nhìn lại phía sau một vùng Đại Tây Dương mênh mông của Thời Gian, và có vẻ chẳng màng bận tâm đến những gì nó đang trông thấy.
Khi những hành khách khác nhắm mắt lại, hết người này đến người khác — ngay cả con mèo con cũng cuộn tròn mình lại trong giỏ vì mệt mỏi với những trò chơi quá mức gò bó — cậu bé vẫn giữ nguyên tư thế như cũ. Lúc bấy giờ trông nó tỉnh táo gấp bội, tựa như một vị thần bị bắt làm nô lệ và bị thu nhỏ lại, ngồi lặng lẽ bất động và ngắm nhìn những người đồng hành như thể nó đang nhìn thấu toàn bộ cuộc đời trọn vẹn của họ thay vì chỉ nhìn thấy thân hình trước mắt.
Đó chính là đứa con trai của Arabella. Với thói quen cẩu thả thường ngày, cô ta đã trì hoãn việc viết thư cho Jude về nó cho đến tận trước đêm nó lên đường, lúc mà cô ta tuyệt đối không thể trì hoãn thêm được nữa, dẫu cho cô ta đã biết trước từ nhiều tuần về việc nó sắp sửa về đến nơi, và như cô ta đã thành thật thổ lộ, cô ta đến Aldbrickham cốt là để tiết lộ sự tồn tại của đứa trẻ cũng như việc nó sắp về nhà với Jude. Ngay chính ngày hôm đó, khi cô ta nhận được câu trả lời từ người chồng cũ vào một thời điểm nào đó trong buổi chiều, đứa trẻ đã tới các bến tàu London, và gia đình nhận trách nhiệm đưa nó về, sau khi nhét nó lên một chiếc xe ngựa chạy hướng Lambeth và dặn dò người đánh xe đưa tới nhà mẹ nó, đã nói lời tạm biệt và đường ai nấy đi.
Khi nó đến quán The Horns, Arabella đã đảo mắt ngắm nghía nó từ đầu đến chân với một biểu cảm mang ý nghĩa tương đương câu: “Mày y hệt như những gì tao tưởng tượng,” cho nó ăn một bữa no nê, cho một ít tiền, và dù trời đã khuya, vẫn tống cổ nó đi gặp Jude trên chuyến tàu tiếp theo, vì không muốn người chồng Cartlett của cô ta — lúc đó đang đi vắng — trông thấy nó.
Tàu đến ga Aldbrickham, và đứa trẻ được bế xuống sân ga vắng lặng bên cạnh chiếc vali của nó. Nhân viên thu vé kiểm soát vé của nó, và với một cảm giác suy tư về sự trớ trêu vô lý của hoàn cảnh, đã hỏi nó đi đâu một mình vào giờ này đêm hôm khuya khoắt.
— Cháu đến phố Spring — cậu bé điềm nhiên đáp.
— Ơ hay, chỗ đó cách đây xa lắm đấy; gần như tận ngoài vùng ngoại ô rồi; và giờ này người ta đi ngủ hết cả rồi còn gì.
— Cháu phải đến đó.
— Cháu phải gọi xe ngựa cho cái vali này thôi.
— Dạ không. Cháu phải đi bộ.
— Ồ chà: tốt nhất là cháu nên gửi lại vali ở đây rồi hãy cho người ra lấy. Có chuyến xe buýt chạy được nửa đường, nhưng đoạn còn lại cháu vẫn phải đi bộ.
— Cháu không sợ đâu.
— Sao người nhà của cháu không ra đón cơ chứ?
— Chắc là họ không biết cháu đến.
— Người nhà của cháu là ai?
— Mẹ cháu không muốn cháu nói.
— Vậy thì chú chỉ có thể giữ hộ cái này thôi. Giờ thì đi bộ nhanh hết mức có thể đi nhé.
Không nói thêm lời nào nữa, cậu bé bước ra đường, ngoảnh đầu nhìn quanh để chắc chắn rằng không có ai đi theo hay dòm ngó mình. Khi đã đi được một đoạn ngắn, nó hỏi đường đến con phố mình cần tới. Nó được chỉ dẫn cứ đi thẳng một mạch là ra tới tận vùng ngoại ô của thị trấn.
Đứa trẻ rơi vào một nhịp bước lê la đều đặn, cơ học mang một vẻ vô hồn — chuyển động của ngọn sóng, hay của cơn gió, hay của đám mây. Nó tuân thủ đúng từng lời chỉ dẫn một cách nguyên vẹn, không hề đưa mắt ngó nghiêng thắc mắc bất cứ thứ gì. Người ta có thể nhận thấy rằng những ý niệm về cuộc đời của cậu bé khác hẳn so với những đứa trẻ bản địa. Trẻ con thường bắt đầu từ những chi tiết cụ thể, rồi mới học dần lên cái chung; chúng bắt đầu từ những thứ cận kề, rồi mới dần dần lĩnh hội được thế giới bao la. Còn cậu bé dường như đã bắt đầu bằng những khái niệm chung lớn lao của cuộc đời, và chưa từng bận tâm đến những chi tiết nhỏ nhặt bao giờ. Đối với nó, những ngôi nhà, những hàng liễu, những cánh đồng heo hút phía xa dường như không được nhìn nhận dưới dạng những dinh cơ bằng gạch, những thân cây cụt ngọn, những đồng cỏ; mà được coi như những chốn ở của con người nói chung, thảm thực vật, và thế giới rộng lớn tối tăm ngoài kia.
Nó tìm ra lối rẽ vào con hẻm nhỏ, và gõ cửa nhà Jude. Jude vừa mới đi nghỉ, còn Sue thì chuẩn bị bước vào căn phòng ngủ cạnh bên thì nghe tiếng gõ cửa và vội vã chạy xuống.
— Có phải đây là nhà Bố ở không ạ? — đứa trẻ hỏi.
— Ai cơ? — ông Fawley, tên chú ấy là thế.
Sue chạy vội lên phòng Jude và báo cho anh biết, và anh vội vã chạy xuống ngay khi có thể, mặc dù trong sự sốt ruột của cô thì anh có vẻ đi quá lâu.
— Gì cơ — là nó đấy ư — nhanh thế sao? — cô hỏi khi Jude bước tới.
Cô săm soi từng đường nét trên khuôn mặt đứa trẻ, rồi đột ngột quay người bước thẳng vào phòng khách nhỏ bên cạnh. Jude nhấc bổng đứa trẻ lên ngang tầm mình, đăm đăm nhìn nó bằng một sự trìu mến tối tăm, và bảo rằng nếu biết nó đến sớm thế thì đã có người ra đón, rồi tạm thời đặt nó ngồi lên một chiếc ghế trong lúc anh đi tìm Sue, người đang bị sự nhạy cảm thái quá làm cho xao động, như anh vẫn biết. Anh tìm thấy cô trong bóng tối, đang cúi gập người trên một chiếc ghế bành. Anh vòng tay ôm lấy cô, áp mặt sát vào mặt cô và thì thầm: — Có chuyện gì thế em?
— Những gì Arabella nói là sự thật — sự thật! Em nhìn thấy hình bóng anh trong nó!
— Thôi nào: ít ra đó cũng là một điều trong đời anh diễn ra đúng ý muốn.
— Nhưng một nửa còn lại của nó chính là... cô ta! Và đó là điều em không tài nào chịu nổi! Nhưng em phải chịu... em sẽ cố gắng tập quen dần; vâng, em phải thế!
— Sue ghen tuông đáng yêu của anh ơi! Anh xin rút lại mọi lời nói về việc em không có tính nữ nhé. Đừng bận tâm! Thời gian có thể sẽ sửa chữa mọi chuyện... Và Sue cưng ạ; anh có một ý kiến này! Chúng ta sẽ nuôi dưỡng và dạy dỗ nó hướng tới con đường đại học. Những gì bản thân anh không thể hoàn thành được, có lẽ anh sẽ thực hiện nó thông qua nó chăng? Bây giờ người ta đang tạo điều kiện dễ dàng hơn cho các sinh viên nghèo rồi mà em.
— Ôi anh chàng mộng mơ này! — cô nói, rồi nắm lấy tay anh quay trở lại chỗ đứa trẻ cùng với anh. Cậu bé nhìn cô y như cách cô vừa nhìn nó. — Cô có phải là người mẹ thực sự của cháu cuối cùng không ạ? — nó hỏi.
— Sao cơ? Trông ta giống vợ của bố cháu lắm à?
— Dạ vâng; chỉ có điều bố có vẻ quý cô, và cô cũng quý bố. Cháu gọi cô là Mẹ được không ạ?
Ngay lập tức, một vẻ khao khát trào dâng trên khuôn mặt đứa trẻ và nó bắt đầu khóc nấc lên. Thế là Sue không sao kìm nén được bản thân nên cũng lập tức làm theo, cô vốn dĩ là một tiếng đàn lia mà chỉ cần cơn gió nhẹ thoảng qua từ nỗi niềm của kẻ khác cũng đủ làm rung động dễ dàng chẳng kém gì một cơn chấn động xuất phát từ chính cõi lòng mình.
— Cháu có thể gọi ta là Mẹ, nếu cháu muốn, đứa con tội nghiệp thân yêu của ta! — cô nói, áp gò má mình vào má nó để giấu đi những giọt nước mắt.
— Cái gì vòng quanh cổ cháu thế này? — Jude hỏi với vẻ điềm tĩnh giả tạo.
— Chiếc chìa khóa vali của cháu để ở nhà ga ạ.
Họ tất bật chuẩn bị ít đồ ăn tối cho nó, và dọn cho nó một chiếc giường tạm, nơi nó nhanh chóng chìm vào giấc ngủ say. Cả hai cùng đến ngắm nhìn nó đang nằm ngủ.
— Nó đã gọi em là Mẹ tới hai ba lần trước khi thiếp đi đấy, — Jude lẩm bẩm. — Chẳng phải lạ lùng lắm sao khi nó lại muốn thế! — Vâng — điều đó thật có ý nghĩa, — Sue đáp. — Có nhiều điều để chúng ta phải suy ngẫm trong một trái tim bé nhỏ đang đói khát tình thương ấy hơn là tất cả các vì sao trên bầu trời... Em nghĩ là, anh yêu ạ, chúng ta phải gom góp can đảm và làm cho xong cái nghi lễ đó thôi nhỉ? Chống lại dòng nước xiết chẳng ích gì đâu, và em cảm thấy bản thân mình đang dần hòa quyện gắn kết với giống loài của mình. Ôi Jude, sau này anh sẽ yêu thương em thật lòng chứ? Em rất muốn được đối xử tử tế với đứa trẻ này, và làm một người mẹ của nó; và việc chúng ta bổ sung thêm hình thức pháp lý vào cuộc hôn nhân của mình có lẽ sẽ làm cho mọi chuyện trở nên dễ dàng hơn đối với em.
