Tuy nhiên, nếu Chúa không định đoạt như vậy, thì đàn bà lại tính khác. Hai ngày sau, vào buổi sáng, anh nhận được bức thư này từ nàng:

Đừng đến vào tuần tới. Vì lợi ích của chính anh, đừng đến! Chúng ta đã quá tự do, dưới ảnh hưởng của bài thánh ca ảm đạm và ánh chạng vạng đó. Đừng nghĩ ngợi gì thêm nữa về

SUSANNA FLORENCE MARY.

Nỗi thất vọng thật sâu sắc. Anh thừa hiểu tâm trạng nàng, ánh nét trên gương mặt nàng, khi nàng ký tên đầy đủ như thế. Nhưng dẫu tâm trạng nàng ra sao, anh cũng không thể nói rằng nàng có cái nhìn sai lầm. Anh đáp lại:

Anh đồng ý. Em nói đúng. Đó là một bài học về sự từ bỏ mà có lẽ anh nên học vào lúc này.

JUDE.

Anh gửi bức thư đi vào chiều thứ Bảy Phục Sinh, và có vẻ như đã có một sự dứt khoát trong quyết định của hai người. Nhưng những thế lực và quy luật khác ngoài họ lại đang vận hành. Vào sáng thứ Hai Phục Sinh, anh nhận được một lời nhắn từ góa phụ Edlin, người mà anh đã dặn phải đánh điện nếu có chuyện gì nghiêm trọng xảy ra:

Dì của anh đang lả đi. Hãy đến ngay lập tức.

Anh quăng dụng cụ xuống và lên đường. Ba tiếng rưỡi sau, anh đang băng qua những ngọn đồi thoai thoải quanh Marygreen, rồi chốc lát sau lao xuống cánh đồng trũng nơi có lối tắt dẫn về làng. Khi anh leo lên phía bên kia, một người thợ làm thuê, kẻ nãy giờ vẫn đứng quan sát sự đến gần của anh từ một chiếc cổng bên kia lối đi, chuyển động bứt rứt và chuẩn bị lên tiếng. “Tôi có thể nhìn thấy trên nét mặt ông ấy rằng bà đã mất,” Jude tự nhủ. “Tội nghiệp dì Drusilla!”

Mọi chuyện đúng như anh đã đoán, và bà Edlin đã phái người đàn ông ra để báo tin dữ cho anh.

“Bà ấy có nhận ra ông đâu. Nằm cứng đờ như một con búp bê mắt thủy tinh; thế nên ông không có mặt ở đây cũng chẳng sao,” hắn nói.

Jude đi tiếp về ngôi nhà, và vào buổi chiều, khi mọi việc đã xong xuôi, những người khâm liệm đã uống xong phần bia của họ và rời đi, anh ngồi lại một mình trong chốn yên lặng. Việc liên lạc với Sue là hoàn toàn cần thiết, dẫu cho hai hay ba ngày trước họ đã đồng ý cắt đứt quan hệ. Anh viết những lời ngắn ngủn nhất có thể:

Dì Drusilla đã qua đời, ra đi gần như đột ngột. Đám tang diễn ra vào chiều thứ Sáu.

Anh ở lại trong và quanh Marygreen suốt những ngày tiếp theo, đi ra nghĩa trang vào sáng thứ Sáu để xem ngôi mộ đã hoàn tất chưa, và tự hỏi liệu Sue có đến không. Nàng không hề viết thư, và điều đó dường như ngụ ý rằng nàng sẽ đến nhiều hơn là không đến. Tính toán thời gian theo chuyến tàu duy nhất có thể đưa nàng tới, anh khóa cửa vào khoảng giữa trưa, băng qua cánh đồng trũng đến mép vùng cao gần Brown House, nơi anh đứng nhìn phóng tầm mắt bao la về phía bắc, và bao quát cảnh sắc cận kề nơi thành phố Alfredston tọa lạc. Cách đó hai dặm về phía sau, một làn hơi nước trắng đang chuyển động từ trái sang phải của bức tranh phong cảnh.

Vẫn còn phải chờ đợi một khoảng thời gian dài, ngay cả lúc này, cho đến khi anh biết được nàng đã đến hay chưa. Quả nhiên anh vẫn chờ, và cuối cùng một chiếc xe thuê nhỏ dừng lại ở chân đồi, một bóng người bước xuống, chiếc xe quay đầu đi trong lúc vị hành khách bắt đầu leo dốc. Anh nhận ra nàng; và hôm nay trông nàng mảnh dẻ đến mức dường như nàng có thể bị nghiền nát trong sức nặng của một cái ôm quá đỗi nồng nhiệt—thứ tình cảm mà không phải phần anh để trao tặng. Hai phần ba đoạn đường lên dốc, đầu nàng chợt nghiêng đi với vẻ bận tâm lo lắng, và anh biết rằng vào khoảnh khắc đó nàng đã nhận ra anh. Gương mặt nàng chẳng mấy chốc ánh lên một nụ cười đượm buồn, kéo dài cho đến khi anh đi xuống một đoạn và gặp nàng.

“Em cứ nghĩ,” nàng bắt đầu với vẻ vội vã đầy ắp sự căng thẳng, “rằng thật là buồn biết bao nếu để anh dự đám tang một mình! Và thế là—vào phút chót—em đã đến.”

“Sue trung thực và đáng yêu của anh!” Jude thì thầm.

Tuy nhiên, với sự khó nắm bắt vốn có trong bản tính kép kỳ lạ của nàng, Sue không đứng yên để đón nhận thêm bất kỳ lời chào hỏi nào nữa, dù vẫn còn chút thời gian trước giờ cử hành tang lễ. Một nỗi bi ai được pha trộn hiếm có như nỗi niềm gắn liền với giờ phút này khó lòng lặp lại trong nhiều năm, nếu có chăng nữa, và lẽ ra Jude đã dừng lại, ngẫm ngợi và trò chuyện. Nhưng Sue hoặc là hoàn toàn không nhận ra điều đó, hoặc là, dẫu có nhận ra rõ hơn anh, cũng không cho phép bản thân mình cảm nhận nó.

Buổi lễ buồn bã và giản dị nhanh chóng khép lại, đoàn người tiến về nhà thờ gần như với bước chạy kiệu, bởi gã chủ tang bận rộn còn một đám tang quan trọng hơn vào một tiếng sau, cách đó ba dặm. Drusilla được an táng ở phần đất mới, nằm tách biệt hoàn toàn khỏi tổ tiên của bà. Sue và Jude đã đi bên nhau ra nôi mộ, và giờ đây ngồi xuống dùng trà trong ngôi nhà quen thuộc; cuộc đời họ cuối cùng đã hòa quyện trong sự quan tâm trọn vẹn cuối cùng này dành cho người đã khuất.

“Từ đầu đến cuối, bà ấy đều phản đối hôn nhân, phải không anh?” Sue thì thầm.

“Ừ. Nhất là đối với các thành viên trong gia đình chúng ta.”

Đôi mắt nàng chạm vào mắt anh, và lưu lại trên người anh một lúc.

“Chúng ta quả là một gia đình buồn bã, anh có nghĩ thế không, Jude?”

“Bà ấy bảo chúng ta là những người chồng, người vợ tồi tệ. Chắc chắn là chúng ta tạo ra những cuộc hôn nhân bất hạnh. Dù thế nào đi nữa, ít ra anh là thế!”

Sue im lặng. “Có sai trái không, hỡi Jude,” nàng cất lời với một nỗi run rẩy đầy dò dẻ, “khi một người vợ hoặc người chồng thổ lộ với người thứ ba rằng họ bất hạnh trong hôn nhân? Nếu lễ cưới là một điều thiêng liêng, thì có lẽ đó là sai trái; nhưng nếu nó chỉ là một thứ hợp đồng đê tiện, dựa trên sự thuận lợi vật chất trong việc quản gia, nộp thuế, và việc con cái thừa kế đất đai tiền bạc, khiến cho việc phải xác định rõ người cha là ai trở thành điều cần thiết—mà hình như đúng là thế—thì hà cớ gì một người lại không thể nói ra, thậm chí ra sức loan báo trên mái nhà, rằng điều đó đang tổn hại và làm đau khổ cho anh ta hoặc cô ta chứ?”

“Dù sao thì anh cũng đã nói điều đó với em rồi.”

Chốc lát sau nàng tiếp lời: “Anh có nghĩ rằng có rất nhiều cặp đôi mà trong đó người này ghét người kia mà chẳng vì một lỗi lầm cụ thể nào không?”

“Có chứ, anh đoán vậy. Chẳng hạn như nếu một trong hai người trót vương vấn kẻ khác.”

“Nhưng ngay cả khi gạt điều đó sang một bên? Chẳng phải người phụ nữ, ví dụ thế, sẽ là kẻ tồi tệ lắm sao nếu cô ấy không thích sống với chồng mình; chỉ đơn thuần là—” giọng nàng chùng xuống, và anh láng máng đoán ra sự tình—“chỉ đơn thuần là vì cô ấy có một cảm xúc cá nhân chống lại điều đó—một sự cự tuyệt về mặt thể xác, một sự khó tính, hay bất cứ tên gọi nào đi chăng nữa—mặc dù cô ấy vẫn có thể tôn trọng và biết ơn anh ấy? Em chỉ đang đặt ra một giả thiết. Liệu cô ấy có nên cố gắng vượt qua những sự kiêu kỳ, e ấp ấy không?”

Jude ném cho nàng một cái nhìn đầy trăn trở. Nhìn đi chỗ khác, anh nói: “Đó sẽ là một trong những trường hợp mà trải nghiệm của anh đi ngược lại với các giáo điều của mình. Nếu nói với tư cách là một người ưa chuộng kỷ cương—điều mà anh hy vọng mình là thế, dù anh e rằng không phải—anh sẽ trả lời là có. Còn nếu nói từ trải nghiệm và bản tính không thiên kiến, anh sẽ trả lời là không... Sue, anh tin là em không hạnh phúc!”

“Đương nhiên là em hạnh phúc chứ!” nàng phản bác. “Làm sao một người phụ nữ lại có thể bất hạnh khi cô ấy chỉ mới kết hôn được tám tuần với người mà cô ấy hoàn toàn tự nguyện lựa chọn cơ chứ?”

“‘Hoàn toàn tự nguyện lựa chọn!’”

“Sao anh cứ phải nhắc lại thế? ... Nhưng em phải quay về bằng chuyến tàu lúc sáu giờ. Chắc anh sẽ ở lại đây tiếp chứ?”

“Trong vài ngày để giải quyết nốt việc của dì. Ngôi nhà này giờ không còn nữa rồi. Anh đi ra ga với em nhé?”

Một tiếng cười nhỏ mang ý từ chối bật ra từ Sue. “Em nghĩ là không cần. Anh có thể tiễn em một đoạn đường.”

“Nhưng khoan đã—em không thể đi tối nay được! Chuyến tàu đó sẽ không đưa em về Shaston đâu. Em phải ở lại và mai hãy về. Nhà bà Edlin còn rất nhiều chỗ trống, nếu em không thích ở lại đây?”

“Được thôi,” nàng nói với giọng đầy ngờ vực. “Em đâu có chắc chắn với anh ấy là em sẽ đến đâu.”

Jude bước sang ngôi nhà của người góa phụ bên cạnh để báo tin cho bà; và chỉ vài phút sau khi quay lại, anh lại ngồi xuống.

“Thật kinh khủng khi chúng ta lại rơi vào hoàn cảnh thế này, Sue—thật kinh khủng!” anh đột ngột cất lời, đôi mắt dán chặt xuống sàn nhà.

“Không! Tại sao chứ?”

“Anh không thể kể hết cho em phần tâm tối của anh. Phần của em là lẽ ra em không nên kết hôn với anh ta. Anh đã nhìn thấy điều đó trước khi em làm thế, nhưng anh cứ nghĩ mình không được phép nhúng tay vào. Anh đã sai. Lẽ ra anh nên làm thế!”

“Nhưng cái gì khiến anh lại mặc định tất cả những điều này thế, người yêu?”

“Bởi vì—anh có thể nhìn thấu em dù em có ngụy trang thế nào đi nữa, chú chim nhỏ tội nghiệp của anh ạ!”

Bàn tay nàng đang đặt trên bàn, và Jude đặt tay mình lên đó. Sue liền rụt tay lại.

“Thật vớ vẩn, Sue,” anh kêu lên, “sau những gì chúng ta vừa bàn nãy giờ! Nếu xét đến cùng thì anh còn nguyên tắc và câu nệ hơn em; và việc em lại phản đối một hành động vô hại như thế cho thấy em thật ngớ ngẩn và mâu thuẫn làm sao!”

“Có lẽ hơi ra vẻ đạo đức giả quá chăng,” nàng nói với giọng ăn năn. “Chỉ là em cứ ngỡ đó là một thứ thói quen của chúng ta thôi—có lẽ là quá thường xuyên. Thôi được, anh muốn cầm thế nào cũng được đấy. Em ngoan chưa nào?”

“Rồi; rất ngoan.”

“Nhưng em phải kể cho anh ấy nghe.”

“Ai cơ?”

“Richard.”

“À—đương nhiên rồi, nếu em thấy cần thiết. Nhưng vì nó chẳng có ý nghĩa gì sất, việc đó chỉ tổ làm phiền anh ta không đâu.”

“Này—anh chắc chứ là anh chỉ xem em như một người họ hàng thôi đấy chứ?”

“Hoàn toàn chắc chắn. Trong anh không còn chút cảm xúc yêu đương nào sót lại nữa.”

“Thật là tin mới mẻ đấy. Sao lại thế được nhỉ?”

“Anh đã gặp Arabella.”

Nàng khẽ co rúm lại trước cú đánh trúng đích ấy; đoạn tò mò hỏi, “Anh gặp cô ta khi nào?”

“Khi anh ở Christminster.”

“Thế là cô ta đã quay về; vậy mà anh chưa từng nói với em một tiếng! Chắc là anh sẽ sống với cô ta bây giờ chứ?”

“Đương nhiên rồi—giống y như cách em đang sống với chồng mình vậy.”

Nàng nhìn ra những chậu hoa phong lữ và xương rồng đặt bên cửa sổ, đã héo úa vì thiếu sự chăm sóc, và phóng tầm mắt qua chúng ra khoảng không xa xăm bên ngoài, cho đến khi đôi mắt bắt đầu ngấn lệ. “Sao thế em?” Jude cất lời với giọng dịu dàng hơn.

“Tại sao anh lại mừng rỡ khi được quay lại với cô ta như thế—nếu như... nếu những gì anh từng nói với ý nghĩa vẫn còn đúng—ý em là nếu lúc đó nó đúng! Đương nhiên là bây giờ thì không rồi! Làm sao trái tim anh lại có thể quay về với Arabella nhanh đến thế chứ?”

“Chắc là có một sự quan phòng đặc biệt nào đó đã giúp nó bước đi trên con đường ấy.”

“À—không đúng đâu!” nàng nói với vẻ hờn dỗi nhẹ nhàng. “Anh đang trêu em đấy thôi—chỉ thế thôi—vì anh nghĩ là em không hạnh phúc!”

“Anh không biết. Anh cũng chẳng muốn biết.”

“Nếu em có bất hạnh thì đó cũng là lỗi của em, là sự hư hỏng của em; chứ không phải là em có quyền ghét bỏ anh ấy! Anh ấy rất chu đáo với em trong mọi chuyện; và anh ấy vô cùng thú vị, nhờ vào lượng kiến thức phổ thông mà anh ấy tích lũy được qua việc đọc bất cứ thứ gì rơi vào tay... Anh có nghĩ rằng, Jude, một người đàn ông nên kết hôn với một người phụ nữ bằng tuổi mình, hay với một người trẻ tuổi hơn—mười tám tuổi—giống như em so với anh ấy không?”

“Điều đó tùy thuộc vào cảm xúc họ dành cho nhau.”

Anh chẳng tạo cho nàng chút cơ hội nào để tự mãn, và nàng buộc phải tiếp tục câu chuyện trong vô vọng, với giọng điệu như một kẻ bại trận, chực trào nước mắt:

“Em—em nghĩ là em phải thành thật với anh hệt như anh đã thành thật với em. Có lẽ anh đã nhận ra điều em muốn nói là gì rồi chứ?—rằng dẫu em quý mến anh Phillotson như một người bạn, nhưng em lại không yêu anh ấy—đó là một sự tra tấn đối với em khi phải—sống với anh ấy như một người vợ!—Đấy, giờ thì em đã thốt ra được rồi đấy—em không thể kìm lại được nữa, mặc dù em cứ luôn—giả vờ là mình hạnh phúc.—Giờ thì chắc anh sẽ khinh bỉ em suốt đời luôn quá, phỏng ạ!” Nàng gục mặt vào hai bàn tay đang đặt trên chiếc khăn trải bàn, và lặng lẽ nấc nghẹn từng tiếng ngắt quãng khiến chiếc bàn ba chân mỏng manh rung lên bần bật.

“Em chỉ mới kết hôn được một hai tháng nay thôi!” nàng nói tiếp, đầu vẫn gục trên bàn và nức nở vào lòng bàn tay. “Và người ta vẫn bảo rằng những gì mà một người phụ nữ thấy ghê sợ—trong những ngày đầu kết hôn—thì cô ấy sẽ quen dần với sự dửng dưng thoải mái sau nửa tá năm trời. Nhưng điều đó chẳng khác nào nói rằng việc cắt cụt một chân tay chẳng phải là đau khổ gì, vì con người ta rồi cũng sẽ quen một cách thoải mái với việc dùng chân hoặc tay giả theo thời gian!”

Jude hầu như không thể thốt nên lời, nhưng anh vẫn nói, “Anh cứ nghĩ là có điều gì đó không ổn, Sue à! Ồ, anh cứ nghĩ là có!”

“Nhưng sự tình không phải như anh nghĩ đâu!—chẳng có gì không ổn cả ngoại trừ sự hư hỏng của chính em, chắc anh sẽ gọi thế—một sự cự tuyệt từ phía em, vì một lý do mà em không thể tiết lộ, và là thứ sẽ không được thế gian công nhận là một lý do hợp lý! ... Điều tra tấn em nhiều đến thế chính là sự bắt buộc phải đáp lại người đàn ông này bất cứ khi nào anh ấy muốn, dẫu anh ấy có là một người tốt về mặt đạo đức đi nữa!—cái bản hợp đồng kinh khủng buộc phải cảm nhận theo một cách thức cụ thể trong một vấn đề có bản chất nằm ở sự tự nguyện! ... Ước gì anh ấy đánh đập em, hay phản bội em, hoặc làm một điều gì đó rành rành ra đấy để em có thể mang ra bàn tán như một sự biện minh cho cảm xúc hiện tại của mình! Nhưng anh ấy chẳng làm gì cả, ngoại trừ việc trở nên có chút lạnh nhạt kể từ khi anh ấy phát hiện ra cảm giác của em. Đó là lý do vì sao anh ấy không đến đám tang... Ồ, em khổ sở lắm—em chẳng biết phải làm thế nào nữa! ... Đừng đến gần em, Jude, vì anh không được phép làm thế. Đừng—đừng mà!”

Nhưng anh đã chồm dậy và áp mặt mình vào mặt nàng—hoặc đúng hơn là vào tai nàng, vì khuôn mặt nàng không thể chạm tới được.

“Em đã bảo anh là đừng mà, Jude!”

“Anh biết là em có nói thế—anh chỉ muốn—an ủi em thôi! Tất cả mọi chuyện suy cho cùng đều bắt nguồn từ việc anh đã kết hôn trước khi chúng ta gặp nhau, phải không? Lẽ ra em đã là vợ anh rồi, Sue, nếu không vì chuyện đó, phải thế không?”

Thay vì trả lời, nàng đứng phắt dậy, bảo rằng mình sẽ đi ra mộ của dì ở nghĩa trang để lấy lại bình tĩnh, rồi bước ra khỏi nhà. Jude không đi theo nàng. Hai mươi phút sau, anh nhìn thấy nàng băng qua bãi cỏ của làng hướng về phía nhà bà Edlin, và chẳng mấy chốc nàng sai một đứa bé gái đến lấy túi xách và nhắn lại rằng cô đã quá mệt để có thể gặp lại anh vào tối hôm đó.

Trong căn phòng cô quạnh của ngôi nhà người dì, Jude ngồi nhìn ngôi nhà tranh của góa phụ Edlin khuất dần sau bóng đêm. Anh biết rằng Sue cũng đang ngồi trong những bức tường ấy với nỗi cô đơn và chán chường chẳng kém gì mình; và anh lại một lần nữa hoài nghi cái phương châm tôn giáo của mình rằng mọi chuyện xảy ra đều có lý do tốt đẹp của nó.

Anh đi nằm từ sớm, nhưng giấc ngủ cứ chập chờn vì cảm giác Sue đang ở quá gần. Vào khoảng thời gian gần hai giờ sáng, khi anh bắt đầu chìm vào giấc ngủ say hơn, anh chợt bị đánh thức bởi một tiếng kêu ré sắc lảnh vô cùng quen thuộc đối với anh hồi còn sống hẳn ở Marygreen. Đó là tiếng kêu của một con thỏ bị mắc bẫy kẹp. Theo thói quen của loài vật nhỏ bé ấy, nó không kêu liên hồi ngay; và có lẽ cũng sẽ chỉ kêu chừng một hai tiếng rồi thôi; mà sẽ chịu đựng sự tra tấn cho đến tận hôm sau khi người thợ săn đến và đập vào đầu nó.

Kẻ từng cứu mạng những con giun đất thời thơ ấu giờ đây bắt đầu mường tượng ra những nỗi thống khổ của con thỏ từ chiếc chân bị xé rách của nó. Nếu đó là một “cú dính bẫy tồi” ở chân sau, con vật sẽ giãy giụa suốt sáu tiếng đồng hồ sau đó cho đến khi những chiếc răng sắt của cái bẫy lột sạch phần thịt của xương còng, để rồi, nếu một cỗ lò xo yếu ớt nào đó giúp nó thoát ra được, nó cũng sẽ chết trên đồng cỏ vì hoại tử chi. Nếu đó là một “cú dính bẫy tốt”, tức là dính ở chân trước, phần xương sẽ bị gãy và cẳng chân gần như đứt đôi trong những nỗ lực trốn thoát bất thành.

Gần nửa tiếng trôi qua, và con thỏ lại phát ra tiếng kêu. Jude không thể chợp mắt được nữa nếu chưa chấm dứt nỗi đau đớn cho nó, thế là anh nhanh chóng mặc quần áo đi xuống, và dưới ánh trăng băng qua bãi cỏ theo hướng phát ra âm thanh. Anh đến bên hàng rào bao quanh khu vườn của góa phụ thì đứng lại. Tiếng lách cách mờ ảo của chiếc bẫy bị kéo lê bởi con vật đang quằn quại nay đã dẫn đường cho anh, và khi đến nơi, anh dùng cạnh bàn tay giáng một cú vào gáy con thỏ, và nó nằm duỗi thẳng ra bất động.

Anh đang quay bước đi thì nhìn thấy một người phụ nữ đang ngó ra từ ô cửa sổ mở rộng ở tầng trệt của ngôi nhà tranh bên cạnh.

“Jude!” một giọng nói vang lên đầy rụt rè—giọng của Sue. “Là anh phải không—có phải anh không đấy?”

“Ừ, em yêu!”

“Em không tài nào ngủ được, rồi em nghe thấy tiếng con thỏ, và cứ nghĩ mãi đến những gì nó phải chịu đựng, cho đến khi em cảm thấy mình phải đi xuống và giết nó cho rồi! Nhưng em mừng là anh đã đến đó trước... Người ta không nên cho phép giăng những cái bẫy sắt này, phải không anh!”

Jude đã đến sát cửa sổ, một ô cửa khá thấp nên anh có thể nhìn thấy nàng đến tận ngang eo. Nàng buông thanh chống cửa sổ ra và đặt tay lên tay anh, khuôn mặt đẫm ánh trăng nhìn anh đầy đăm chiêu.

“Nó làm em thức giấc à?” anh hỏi.

“Không—em vẫn thức.”

“Sao lại thế?”

“Ồ, giờ thì anh biết rồi đấy! Em biết là với những giáo lý tôn giáo của mình, anh nghĩ rằng một người phụ nữ đã có chồng mà vướng vào rắc rối kiểu như em lại phạm phải trọng tội khi biến một người đàn ông thành kẻ tâm sự cho chuyện đó, hệt như em đã làm với anh vậy. Giờ thì em lại ước gì mình đừng làm thế!”

“Đừng ước thế, em yêu,” anh nói. “Đó có thể từng là quan điểm của anh; nhưng các giáo điều của anh và bản thân anh bắt đầu đi ngược hướng nhau rồi.”

“Em biết mà—em biết mà! Và đó là lý do vì sao em thề sẽ không làm xáo trộn niềm tin của anh. Nhưng—em rất đỗi vui mừng khi được gặp anh!—và, ồ, em vốn chẳng định gặp lại anh nữa đâu, bây giờ khi sợi dây liên kết cuối cùng giữa chúng ta là dì Drusilla đã qua đời rồi!”

Jude chộp lấy bàn tay nàng và hôn lên đó. “Vẫn còn một sợi dây gắn kết mạnh mẽ hơn thế sót lại!” anh nói. “Anh sẽ không bao giờ bận tâm đến những giáo điều hay tôn giáo của mình nữa! Cứ để chúng đi đi! Hãy để anh giúp em, ngay cả khi anh yêu em, và ngay cả khi em...”

“Đừng nói nữa!—Em hiểu ý anh định nói gì mà; nhưng em không thể thừa nhận đến mức độ đó đâu. Thấy chưa! Anh muốn đoán sao thì đoán, nhưng đừng ép em phải trả lời mấy câu hỏi ấy!”

“Anh chỉ ước gì em được hạnh phúc, mặc cho anh ra sao đi nữa!”

“Em không thể nào hạnh phúc được! Rất ít người có thể thấu hiểu cảm xúc của em—họ sẽ bảo rằng đó là sự khó tính kỳ quặc của em, hay đại loại thế, và lên án em... Đó không phải là những bi kịch tự nhiên của tình yêu vốn là bi kịch thông thường của tình yêu trong đời sống văn minh, mà là một bi kịch được tạo ra một cách nhân tạo cho những kẻ mà trong trạng thái tự nhiên sẽ tìm thấy sự giải thoát bằng cách chia tay! ... Lẽ ra em đã sai lầm khi kể nỗi thống khổ của mình cho anh, nếu như em có thể kể nó cho bất kỳ ai khác. Nhưng em chẳng có ai cả. Và em buộc phải kể cho ai đó nghe chứ! Jude, trước khi kết hôn với anh ấy, em chưa từng suy ngẫm thấu đáo về ý nghĩa của hôn nhân, dẫu cho em có biết đi chăng nữa. Thật là ngốc nghếch—chẳng có lời bào chữa nào hết. Em đã đủ lớn, và em cứ nghĩ mình rất từng trải. Thế nên em đã đâm đầu lao vào, khi vướng vào cái rắc rối ở trường sư phạm đó, với tất cả sự tự tin thái quá của một kẻ ngốc nghếch mà em vốn là! ... Em chắc chắn rằng người ta phải được phép hủy bỏ những gì mình đã làm một cách ngu ngốc như thế chứ! Em dám cá là điều đó xảy ra với rất nhiều phụ nữ, chỉ có điều họ chịu đựng, còn em thì phản kháng... Khi những con người ở thời đại sau nhìn lại những phong tục và mê tín dị đoan của thời đại mà chúng ta đang bất hạnh phải sống này, họ sẽ thốt lên những gì đây!”

“Em thật cay đắng làm sao, Sue dấu yêu! Anh ước gì—anh ước chi—”

“Anh phải vào nhà thôi!”

Trong một phút bốc đồng, nàng rướn người qua bệ cửa sổ, áp mặt lên mái tóc anh, bật khóc, rồi in một nụ hôn nhỏ hầu như không thể cảm nhận được lên đỉnh đầu anh, nhanh chóng rụt lại để anh không thể vòng tay ôm lấy nàng như lẽ ra anh chắc chắn đã làm. Nàng khép cửa sổ lại, còn anh quay trở về ngôi nhà tranh của mình.