Đã đến thời điểm giết con lợn mà Jude cùng vợ đã vỗ béo trong chuồng suốt những tháng mùa thu, và công việc đồ tể được ấn định diễn ra ngay khi trời hửng sáng, để Jude có thể kịp đến Alfredston mà không bị mất quá nửa buổi làm việc.

Đêm hôm ấy có vẻ tĩnh lặng một cách kỳ lạ. Jude nhìn ra cửa sổ từ lâu trước khi trời rạng đông, và nhận ra mặt đất đã phủ một lớp tuyết — thứ tuyết có vẻ khá dày so với thời điểm này trong năm, và vài bông tuyết vẫn đang rơi lả tả.

— Anh sợ rằng người mổ lợn sẽ không đến được, — anh nói với Arabella.

— Ồ, ông ta sẽ đến chứ. Anh phải dậy đun nước nóng lên, nếu muốn ông Challow cạo lông cho nó. Dù em thích cách thui hơn.

— Anh sẽ dậy, — Jude nói. — Anh thích cách làm theo phong tục quê nhà mình hơn.

Anh xuống nhà, nhóm lửa dưới chiếc vạc đồng, rồi bắt đầu cho cọng đậu vào đun, hoàn toàn không cần đến ngọn nến nào, ánh lửa hắt vào phòng một thứ ánh sáng ấm áp; dẫu vậy, cảm giác vui vẻ trong lòng anh đã vơi bớt phần nào khi nghĩ đến lý do của ngọn lửa ấy — đun nước để cạo sạch lông trên thân một sinh vật hãy còn đang sống, và tiếng kêu của nó vẫn vẳng lên liên tục từ một góc vườn. Đến sáu giờ rưỡi, thời gian đã hẹn với tay đồ tể, nước vừa sôi thì vợ Jude bước xuống nhà.

— Ông Challow đến chưa? — cô ta hỏi.

— Chưa.

Họ chờ đợi, và trời dần sáng hơn với ánh sáng ảm đạm của buổi bình minh tuyết phủ. Cô ta đi ra ngoài, phóng tầm mắt dọc theo con đường, rồi quay vào nói: — Ông ta không đến đâu. Chắc tối qua lại say xỉn rồi. Chắc chắn tuyết không đủ dày để cản chân ông ta được!

— Thế thì chúng ta phải hoãn lại thôi. Chỉ tội nồi nước đun công cốc. Có lẽ tuyết đày đặc dưới thung lũng ấy chứ.

— Không hoãn được đâu. Hết thức ăn cho con lợn rồi. Nó ăn mẻ bột lúa mạch cuối cùng vào sáng hôm qua cơ mà.

— Sáng hôm qua ư? Thế từ đó đến nay nó sống bằng gì?

— Chẳng bằng gì cả.

— Sao cơ — nó bị bỏ đói ư?

— Đúng thế. Chúng ta vẫn luôn làm vậy một hoặc hai ngày cuối, để đỡ phiền phức với bộ lòng bên trong. Thật là dốt nát khi chuyện đó mà cũng không biết!

— Thảo nào nó kêu la dữ thế. Tội nghiệp con vật!

— Thôi — anh đành phải tự tay đâm vậy — chẳng còn cách nào khác đâu. Em sẽ chỉ cho anh cách làm. Hoặc để em tự làm lấy — em nghĩ mình làm được. Dù sao thì đây là một con lợn lớn, em vẫn muốn ông Challow làm cho thì hơn. Tuy nhiên, giỏ dao kéo và đồ đạc của ông ta đã được gửi đến đây rồi, chúng ta cứ thế mà dùng.

— Dĩ nhiên là em không được làm rồi, — Jude nói. — Anh sẽ làm, vì dã lỡ phải làm thế.

Anh đi ra chuồng lợn, xúc sạch tuyết trong khoảng chừng vài thước vuông, đặt chiếc ghế đẩu phía trước, sẵn sàng dao và thừng bên cạnh. Một con chim cổ đỏ ghé mắt nhìn xuống những chuẩn bị từ cái cây gần nhất, và vì không thích vẻ u ám của khung cảnh ấy, nó bay vụt đi dù đang bụng đói. Lúc này Arabella đã ra với chồng, và Jude tay cầm thừng bước vào chuồng, quăng tròng vào con vật đang hoảng sợ; ban đầu nó cất lên tiếng kêu chít chít vì ngạc nhiên, rồi chuyển thành những tiếng giận dữ gào thét liên hồi. Arabella mở cửa chuồng, và hai người cùng nhau nhấc bổng nạn nhân lên ghế đẩu, bốn chân chổng lên trời, trong lúc Jude giữ chặt thì Arabella trói nghiến nó lại, luồn dây qua các chân để ngăn nó vùng vẫy.

Âm thanh của con vật bỗng đổi giọng. Đó không còn là sự giận dữ nữa, mà là tiếng kêu của sự tuyệt vọng; kéo dài, chậm rãi và vô vọng.

— Thề có Chúa là anh thà không có con lợn này còn hơn là phải làm việc này! — Jude nói. — Một sinh vật mà chính tay anh đã nuôi nấng.

— Đừng có tỏ ra ngốc nghếch mềm lòng thế chứ! Kìa con dao đâm — cái có đầu nhọn ấy. Giờ anh làm gì thì làm, đừng có đâm sâu quá đấy.

— Anh sẽ đâm một nhát thật dứt khoát để giải quyết cho nhanh. Đó mới là điều quan trọng nhất.

— Anh không được làm thế! — cô ta thét lên. — Thịt phải được róc hết máu, và muốn vậy nó phải chết từ từ. Chúng ta sẽ mất toi một shilling mỗi vạ nếu thịt còn đọng máu đỏ đấy! Chỉ chạm vào tĩnh mạch thôi, thế là đủ. Em được dạy từ nhỏ nên em biết rõ. Người đồ tể giỏi nào cũng giữ cho nó chảy máu từ từ. Ít ra nó cũng phải mất tám đến mười phút mới chết.

— Nó sẽ không quá nửa phút nếu anh có thể làm được, mặc cho miếng thịt trông ra sao đi nữa, — Jude quả quyết nói. Cạo sạch lớp lông cứng ở cổ con lợn đang ngửa lên, y như cách anh từng thấy những kẻ đồ tể làm, anh rạch lớp mỡ; rồi cắm ngập con dao bằng tất cả sức lực.

— Khỉ thật đấy! — cô ta la lên, — đời nào tôi lại phải thốt ra câu này! Anh đâm quá tay mất rồi! Trong khi tôi đã dặn anh suốt từ nãy đến giờ…

— Thôi im đi, Arabella, và tỏ lòng thương xót con vật một chút đi! —

— Giữ cái xô để hứng máu vào, đừng có nói nhiều nữa! —

Dù việc làm chẳng ra dáng thợ chút nào, nhưng nó đã được thực hiện một cách nhân đạo. Máu tuối xối xả thành dòng thay vì rỉ ra từng giọt như cô ta mong muốn. Tiếng kêu của con vật đang hấp hối chuyển sang giai đoạn thứ ba và cũng là cuối cùng, tiếng thét của sự đớn đau; đôi mắt đang mờ đục của nó xoáy chặt vào Arabella với vẻ oán trách sắc bén đầy sức gợi của một kẻ cuối cùng đã nhận ra sự phản bội từ những kẻ từng được coi là bạn bè duy nhất.

— Làm cho nó câm cái mồm đi! — Arabella nói. — Làm trò ồn ào thế này sẽ kéo khối kẻ tới đây mất, và tôi không muốn thiên hạ biết chúng ta tự làm lấy đâu.

Nhặt con dao từ dưới đất nơi Jude vừa vứt xuống, cô ta chọc thẳng vào vết cắt và rạch đứt khí quản. Con lợn im bặt ngay lập tức, hơi thở hấp hối thoát ra qua lỗ thủng.

— Thế có phải hơn không, — cô ta bảo.

— Thật là một việc đáng ghớm ghiếc! — anh nói.

— Lợn thì thể nào cũng phải giết.

Con vật giật nảy lên trong cơn co giật cuối cùng, và mặc cho sợi dây thừng, nó vẫn quẫy đạp bằng tất cả chút sức lực tàn tàn. Một muỗng canh máu đông sẫm trào ra, sau khi dòng máu đỏ đã ngừng chảy từ vài giây trước.

— Thế là xong; giờ thì nó đi đời rồi, — cô ta bảo. — Lũ ranh ma này — chúng lúc nào cũng cố nấn ná giữ lại một giọt cho đến tận phút chót!

Cú vùng vẫy cuối cùng đến bất ngờ khiến Jude lảo đảo, và trong lúc lấy lại thăng bằng, anh đã đá văng chiếc chậu đựng máu.

— Kìa! — cô ta thét lên, nổi giận đùng đùng. — Giờ thì chẳng làm được món dồi huyết nào nữa rồi. Phí phạm thế này, tất cả là tại anh đấy!

Jude dựng ngược chiếc xô lên, nhưng chỉ còn lại khoảng một phần ba chất lỏng bốc khói ấm ở bên trong, phần lớn đã văng tung tóe khắp bãi tuyết, tạo nên một cảnh tượng ảm đạm, tồi tàn và xấu xí — đối với những ai nhìn nhận nó ngoài khía cạnh đơn thuần là lấy thịt. Môi và mũi con vật chuyển sang màu tái xanh, rồi trắng bệch, và các thớ cơ trên chân nó thả lỏng ra.

— Ơn Chúa! — Jude nói. — Nó chết rồi.

— Chúa nhúng tay gì vào cái việc mổ lợn bầy hầy này cơ chứ, tôi muốn biết đấy! — cô ta bĩu môi khinh khỉnh. — Người nghèo thì phải sống chứ.

— Anh biết rồi, anh biết rồi, — anh nói. — Anh có mắng mỏ gì em đâu.

Bỗng nhiên họ nhận ra có tiếng người ở ngay gần đó.

— Giỏi lắm đôi vợ chồng trẻ! Khéo tôi tự làm cũng chẳng khá hơn được là bao, thề có quỷ nếu tôi nói điêu! — Giọng nói khàn khàn cất lên từ phía cửa vườn, và ngước lên khỏi bãi tàn sát, họ nhìn thấy thân hình vạm vỡ của ông Challow đang tì người lên cổng, săm soi đánh giá màn thể hiện của họ.

— Ô hay cho ông đứng đấy mà săm với soi nhỉ! — Arabella chì chiết. — Tại ông đến muộn nên thịt bị ứ máu và hỏng nửa chừng rồi đây này! Chẳng còn bán được giá cao hơn một shilling mỗi vạ đâu đấy!

Challow bày tỏ sự hối hận. — Lẽ ra cô chú phải chờ một lát, — ông ta vừa nói vừa lắc đầu, — chứ không nên làm thế này — vả lại trong cái hoàn cảnh nhạy cảm của cô lúc này nữa chứ, thưa bà. Liều lĩnh quá mức đấy.

— Ông chẳng cần phải bận tâm chuyện đó đâu, — Arabella cười nói. Jude cũng cười, nhưng nụ cười của anh ẩn chứa một vị đắng ngắt.

Challow bù đắp cho sự lơ đễnh trong việc mổ xẻ bằng lòng nhiệt tình khi cạo lông và dội nước sôi. Jude cảm thấy bất mãn với bản thân mình như một người đàn ông về những gì đã làm, dẫu biết rằng mình thiếu óc thực tế, và rằng sự việc cũng chẳng khác gì nếu thuê người khác làm thay. Tấm tuyết trắng ngần bị vấy máu bởi một sinh vật đồng loại mang một vẻ phi lý đối với một kẻ vốn yêu chuộng công lý, chưa muốn nói là một tín đồ Thiên Chúa giáo; nhưng anh chẳng tài nào nghĩ ra cách nào để vãn hồi tình hình. Rõ ràng anh đúng là một kẻ ngốc nghẻo mềm lòng như lời vợ anh vừa gọi.

Giờ đây anh chẳng hề thích con đường dẫn đến Alfredston chút nào. Nó cứ trân trân nhìn anh đầy vẻ giễu cợt. Những cảnh vật ven đường gợi nhớ quá nhiều về thời kỳ anh theo đuổi vợ mình, thế nên để tránh nhìn ngắm chúng, anh cứ tranh thủ đọc sách bất cứ khi nào có thể trên quãng đường đi và về làm việc. Tuy vậy, đôi khi anh cảm thấy rằng việc ham chuộng sách vở cũng chẳng giúp mình thoát khỏi sự tầm thường hay thu lượm được ý tưởng hiếm hoi nào, bởi vì bất kỳ người lao động nào thời nay cũng có sở thích ấy. Khi đi ngang qua cái vũng nước gần dòng suối nơi anh lần đầu làm quen với cô ta, một ngày nọ anh tình cờ nghe thấy tiếng người y như cái thuở ban đầu ấy. Một trong những cô bạn của Arabella đang trò chuyện với một người bạn trong cái lán, và chủ đề bàn tán chính là anh, có lẽ vì họ đã trông thấy anh từ đằng xa. Họ hoàn toàn không hay biết rằng những bức vách lán mỏng tang đủ để anh nghe rõ mồn một từng lời khi đi qua.

— Dù sao đi nữa, chính tao đã xui con nhỏ đấy làm thế đấy! “Có gan làm giàu,” tao bảo thế. Nếu không có tao thì đời nào nó làm tình nhân của hắn được như tao đâu.

— Tao tin chắc là con nhỏ thừa biết chẳng có chuyện gì xảy ra sất khi nó nói với hắn rằng nó…

Arabella đã được người đàn bà này xui giẩy điều gì, để rồi anh phải biến cô ta thành “tình nhân,” hay nói cách khác là vợ mình? Gợi ý ấy thực sự khó chịu đến mức tột cùng, và nó cứ dằn vặt tâm trí anh mãi, thế nên thay vì bước vào tổ ấm của mình khi vừa về đến nơi, anh vất toi chiếc giỏ qua cửa vườn rồi cứ thế đi thẳng, quyết định đi thăm người cô già và kiếm chút bữa tối ở đó.

Việc này khiến anh về nhà khá muộn. Tuy nhiên, Arabella đang bận rộn thắng mỡ từ phần mỡ của con lợn xấu số, bởi cô ta đã đi chơi rong suốt cả ngày nên bị trễ việc. Sợ rằng những gì vừa nghe được sẽ khiến mình thốt ra những lời đáng tiếc với cô ta, anh ít nói hẳn. Nhưng Arabella lại rất hay huyên thuyên, và trong số những điều cô ta nói có chuyện cô ta đang cần tiền. Thấy cuốn sách lú ra ở túi áo, cô ta bồi thêm rằng anh nên kiếm nhiều tiền hơn.

— Lương thợ học việc vốn dĩ không đủ để nuôi một người vợ đâu, em yêu ạ.

— Thế thì đáng lẽ anh không nên lấy vợ chứ.

— Nào, Arabella! Em quá đáng lắm rồi đấy, khi mà em thừa biết mọi chuyện bắt đầu như thế nào cơ mà.

— Tôi xin thề trước Chúa là tôi cứ đinh ninh những gì nói với anh là thật. Bác sĩ Vilbert cũng tưởng thế đấy. Đúng là may ơn phước cho anh là mọi chuyện không phải thế đấy!

— Anh không nói chuyện đó, — anh vội vã đáp. — Anh muốn nói đến khoảng thời gian trước đó cơ. Anh biết đó không phải lỗi tại em; nhưng những người bạn gái của em đã cho em những lời khuyên tồi tệ. Nếu họ không làm thế, hoặc nếu em không nghe theo, thì giờ phút này chúng ta đã chẳng bị trói buộc vào một mối quan hệ mà — nói thẳng ra — đang bóp nghẹt cả hai đứa một cách khốn nạn. Có thể nghe rất đau lòng, nhưng đó là sự thật.

— Ai đã kể cho anh nghe về bạn bè tôi? Lời khuyên nào cơ chứ? Tôi bắt buộc anh phải khai ra đấy.

— Thôi đi — anh không muốn nhắc đến đâu.

— Nhưng anh phải nói — anh có bổn phận phải nói. Anh thật tiểu nhân khi giấu giếm đấy! —

— Thôi được. — Và anh nhẹ nhàng ám chỉ những gì đã bị phơi bày. — Nhưng anh không muốn xoáy sâu vào chuyện đó nữa. Đừng bàn thêm gì về nó nữa nhé.

Vẻ phòng thủ của cô ta sụp đổ. — Chẳng có gì to tát cả, — cô ta lạnh lùng cười nhạt. — Đàn bà ai chẳng có quyền làm thế. Rủi ro thì người chịu là họ chứ ai.

— Anh hoàn toàn bác bỏ điều đó, Bella. Cô ấy có thể làm thế nếu không có hình phạt kéo dài cả đời trút lên đầu người đàn ông, hoặc nếu không có anh ta thì chính cô ấy phải gánh chịu; nếu sự yếu lòng của khoảnh khắc ấy có thể kết thúc cùng khoảnh khắc đó, hoặc chí ít là trong năm ấy. Nhưng khi hệ lụy kéo dài quá xa như thế, cô ta không được phép làm cái trò giăng bẫy một người đàn ông nếu anh ta là người lương thiện, hoặc tự bẫy chính mình nếu anh ta là kẻ ngược lại.

— Thế tôi phải làm thế nào mới đúng?

— Cho anh thêm thời gian… Sao em cứ phải cuống cuồng đi rán mỡ con lợn vào tối muộn thế này nhỉ? Cất nó đi hộ anh cái!

— Thế thì sáng mai em lại phải làm. Nó để không được đâu.

— Thôi được — tùy em.