Jude trở lại Melchester, nơi có một ưu điểm đáng ngờ là chỉ cách chốn ở thường trực của nàng Sue độ mười dặm rưỡi. Ban đầu, chàng thấy khoảng cách gần gũi này là một lý do rõ mồn một để không bao giờ đặt chân về phía nam nữa; nhưng Christminster lại là một chốn đau thương khôn tả, trong khi sự sát vách giữa Shaston và Melchester có thể mang lại cho chàng vinh quang khi chiến thắng Kẻ thù trong một trận giáp lá cà—giống như cách mà các vị linh mục và trinh nữ thời Giáo hội sơ khai từng chủ ý tìm kiếm, những kẻ khinh miệt việc tháo chạy nhục nhã trước cám dỗ, thậm chí còn chung phòng mà vẫn bình an vô sự. Jude đã không dừng lại để nhớ rằng, theo lời văn ngắn gọn của sử gia, "thiên nhiên một khi bị xúc phạm đôi khi sẽ tự đòi lại quyền lợi của mình" trong những hoàn cảnh như vậy.
Giờ đây, chàng quay lại với sự tha thiết đến mức cuồng nhiệt với việc học để trở thành linh mục—khi nhận ra rằng sự nhất tâm trong mục tiêu và lòng trung thành của mình đối với lý tưởng đã có phần đáng ngờ trong thời gian gần đây. Niềm đam mê dành cho Sue ray rứt tâm can chàng; thế nhưng việc thuận tình để sống chung với Arabella trong mười hai tiếng đồng hồ lại mang đến cho chàng cảm giác bản năng tồi tệ hơn nhiều—dù cho mụ chưa hề kể cho chàng nghe về người chồng tên Sydney cho đến tận sau đó. Chàng thực sự tin rằng mình đã vượt qua mọi khuynh hướng sa đà vào rượu chè—thứ mà thực ra chàng chưa bao giờ uống vì sở thích, mà chỉ như một cách trốn chạy khỏi nỗi thống khổ tinh thần khôn cùng. Thế nhưng, chàng nhận ra với vẻ chán chường rằng, xét cho cùng, chàng mang quá nhiều dục vọng để có thể trở thành một mục tử tốt lành; điều duy nhất chàng có thể hy vọng là trong một cuộc chiến nội tâm giằng xé không dứt giữa thể xác và linh hồn, phần trước không phải lúc nào cũng giành phần thắng.
Như một thú tiêu khiển phụ trợ cho việc nghiên cứu Thần học, chàng bắt đầu phát triển chút ít kỹ năng về âm nhạc nhà thờ và hợp âm tổng quát, cho đến khi có thể tham gia hát bè theo bản nhạc với độ chính xác tương đối. Cách Melchester độ một hoặc hai dặm có một ngôi nhà thờ làng vừa được trùng tu, nơi Jude từng đến để gắn các cột và đầu cột mới. Nhờ cơ duyên này, chàng đã làm quen với người chơi đàn phong cầm, và kết quả cuối cùng là chàng gia nhập dàn hợp xướng với tư cách là một giọng trầm.
Chàng đi bộ đến giáo xứ này hai lần mỗi Chủ nhật, và đôi khi vào các ngày trong tuần. Một buổi tối gần lễ Phục sinh, dàn hợp xướng tụ họp để tập luyện, và một bài thánh ca mới mà Jude từng nghe đồn là do một nhà soạn nhạc xứ Wessex sáng tác sắp được đem ra thử giọng và chuẩn bị cho tuần tiếp theo. Hóa ra đó là một tác phẩm mang cảm xúc kỳ lạ. Khi tất cả cùng nhau hát đi hát lại, những giai điệu hòa âm ấy cứ thấm sâu vào lòng Jude, khiến chàng xúc động vô cùng.
Khi họ tập xong, chàng đi vòng ra chỗ người chơi đàn phong cầm để thăm dò. Bản tổng phổ viết tay, với tên nhà soạn nhạc được đề ở trang đầu, đi kèm tựa đề bài thánh ca: "Dưới chân thập tự giá."
"Đúng vậy," người chơi đàn nói. "Ông ấy là người ở vùng này. Là một nhạc sĩ chuyên nghiệp ở Kennetbridge—nằm giữa nơi đây và Christminster. Cha xứ quen biết ông ấy. Ông được nuôi dưỡng và giáo dục theo các truyền thống của Christminster, điều đó giải thích cho chất lượng của tác phẩm. Tôi nghĩ ông ấy đang chơi đàn ở nhà thờ lớn trên đó, và có một dàn hợp xướng mặc áo lễ. Thỉnh thoảng ông ấy vẫn đến Melchester, và từng một lần cố gắng giành lấy vị trí chơi đàn đại phong cầm ở nhà thờ lớn khi chiếc ghế đó còn trống. Bài thánh ca này đang lan truyền đi khắp nơi trong dịp lễ Phục sinh này."
Trên đường về nhà, vừa đi vừa ngâm nga giai điệu ấy, Jude đâm ra trầm ngâm về người nhạc sĩ và lý do khiến ông sáng tác nên tác phẩm. Quả là một con người đầy đồng cảm làm sao! Bản thân đang bối rối và lao tâm khổ tứ vì Sue và Arabella, lại thêm lương tâm cắn rứt bởi hoàn cảnh rối ren của mình, chàng ao ước được quen biết con người kia biết bao! "Trong tất cả mọi người, chính ông ấy sẽ là kẻ th́u hiểu những khó khăn của tôi," Jude bộc trực thốt lên. Nếu có bất kỳ ai trên thế giới này để chọn làm người tâm sự, thì nhà soạn nhạc này sẽ là người duy nhất, bởi vì chắc chắn ông đã từng đau khổ, từng thổn thức và khao khát.
Nói tóm lại, dù chẳng dư dả gì về thời gian lẫn tiền bạc cho chuyến đi, Fawley vẫn quyết định, ngây thơ như một đứa trẻ, sẽ đến Kennetbridge ngay vào Chủ nhật tuần tới. Chàng khởi hành đúng hẹn vào sáng sớm, bởi chỉ có thể đến thị trấn đó qua một loạt các tuyến xe lửa quanh co. Khoảng giữa trưa, chàng đến nơi, và khi bước qua cây cầu để vào khu đô thị cổ kính kỳ lạ, chàng liền hỏi thăm nhà của người nhạc sĩ.
Họ bảo đó là một tòa nhà gạch đỏ cách đó thêm một đoạn ngắn. Hơn nữa, chính người nghệ sĩ đó vừa mới đi qua con phố chưa đầy năm phút trước.
"Lối nào vậy?" Jude nhanh nhảu hỏi.
"Cứ đi thẳng theo hướng từ nhà thờ về nhà."
Jude rảo bước nhanh hơn, và chẳng mấy chốc đã có được niềm vui khi nhìn thấy một người mặc áo khoác đen và đội chiếc mũ phớt nỉ vànhụp đen đang ở phía trước cách đó không xa lắm. Sải những bước chân dài hơn nữa, chàng rảo theo sau.
"Một tâm hồn khao khát đang săn đuổi một tâm hồn trọn vẹn!" chàng tự nhủ. "Mình phải nói chuyện với con người đó!"
Tuy nhiên, chàng không thể bắt kịp người nhạc sĩ trước khi ông bước vào nhà riêng của mình, và khi ấy câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải là thời điểm thích hợp để ghé thăm hay không. Dù quyết định thế nào đi nữa vào lúc này, khi mà chàng đã đến tận đây, thì quãng đường về nhà lại quá xa để có thể chờ đợi cho đến tận chiều muộn. Con người tâm hồn này hẳn sẽ không màng đến những lễ tiết rườm rà, và rất có thể sẽ là một cố vấn hoàn hảo cho một trường hợp mà trong đó một niềm đam mê trần tục và sai trái đã lén lút xâm nhập vào trái tim thông qua cánh cửa mở ra dành cho tôn giáo.
Jude bèn bấm chuông, và được cho phép vào nhà.
Người nhạc sĩ ra gặp chàng chỉ sau một thoáng, và vì chàng ăn mặc lịch sự, có vẻ ngoài ưa nhìn cùng phong thái cởi mở, Jude đã được tiếp đón niềm nở. Mặc dù vậy, chàng vẫn nhận thức rõ rằng sẽ có sự lúng túng nhất định khi phải giải thích mục đích chuyến đi của mình.
"Tôi từng hát trong dàn hợp xướng của một nhà thờ nhỏ gần Melchester," chàng nói. "Và tuần này chúng tôi có tập bài ‘Dưới chân thập tự giá,’ mà tôi được biết, thưa ngài, là do ngài sáng tác?"
"Đúng vậy—tôi viết cách đây chừng một năm."
"Tôi—rất thích bài đó. Tôi nghĩ nó tuyệt diệu vô cùng!"
"À vâng—những người khác cũng từng nói thế. Phải, kiếm được tiền từ nó đấy, nếu như tôi có thể lo liệu để xuất bản nó. Tôi còn có những sáng tác khác đi kèm nữa chứ; ước gì tôi có thể cho ra mắt chúng; vì tôi chưa kiếm được nổi một tờ năm bảng nào từ bất kỳ bài nào trong số đó cả. Mấy vị bên nhà xuất bản ấy—họ muốn có bản quyền tác phẩm của một nhà soạn nhạc vô danh như tôi, với mức giá hầu như còn rẻ hơn cả số tiền tôi phải trả cho người ta để sao chép lại một bản tổng phổ sạch sẽ. Bài mà anh vừa nhắc đến, tôi đã cho mấy người bạn quanh đây và ở Melchester mượn, thế là nó được mang ra hát đôi chút. Nhưng âm nhạc là một chỗ dựa nghèo nàn—tôi đang từ bỏ nó hoàn toàn đây. Anh phải bước chân vào thương trường nếu muốn kiếm tiền trong thời đại ngày nay. Ngành kinh doanh rượu vang mới là thứ tôi đang nhắm tới. Đây là danh mục sắp phát hành của tôi—nó chưa được tung ra đâu—nhưng anh có thể cầm lấy một bản."
Ông ta trao cho Jude một tập quảng cáo dày vài trang hình cuốn sách nhỏ, được viền trang trí bằng một đường mực đỏ, trong đó bày biện đủ loại rượu vang đỏ, sâm-panh, rượu vang nặng, rượu xê-ri và các loại rượu khác mà ông dự định dùng để khởi xướng cho canh bạc kinh doanh mới của mình. Jude thực sự ngỡ ngàng trước việc con người đầy tâm hồn ấy lại hóa ra thế này đây; và chàng cảm thấy mình không thể nào thổ lộ tâm sự được nữa.
Họ trò chuyện thêm một lát, nhưng trong sự gượng gạo, bởi khi người nhạc sĩ nhận ra Jude là một kẻ nghèo khó, thái độ của ông ta đã thay đổi khác hẳn so với lúc diện mạo và cách xưng hô của Jude còn đang đánh lừa ông về thân thế và nghề nghiệp của chàng. Jude lắp bắp vài câu về tình cảm của mình khi muốn gửi lời chúc mừng đến tác giả của một tác phẩm cao cả nhường ấy, rồi lúng túng xin phép ra về.
Suốt dọc đường về trên chuyến tàu Chủ nhật chậm chạp, ngồi trong những phòng chờ không có lò sưởi vào cái ngày mùa xuân lạnh lẽo này, chàng cảm thấy vô cùng chán nản cho sự ngây ngô của mình khi thực hiện một chuyến đi như thế. Thế nhưng vừa về đến phòng trọ ở Melchester, chàng đã thấy đợi sẵn mình một bức thư vừa đến vào sáng nay, chỉ vài phút sau khi chàng rời khỏi nhà. Đó là một lá thư ngắn đầy vẻ ăn năn từ Sue, trong đó nàng viết với sự khiêm nhường ngọt ngào rằng nàng cảm thấy mình thật tệ hại khi bảo chàng không được đến thăm nàng, rằng nàng khinh bỉ chính bản thân vì đã quá câu nệ thói đời; và rằng chàng hãy chắc chắn đến bằng chuyến tàu mười một giờ bốn mươi lăm ngay vào Chủ nhật hôm đó, rồi ăn trưa cùng họ lúc một giờ rưỡi.
Jude suýt vứt tóc vì bỏ lỡ bức thư này cho đến khi quá muộn để làm theo những gì trong đó; thế nhưng dạo gần đây chàng đã tự kìm chế bản thân đi rất nhiều, và cuối cùng thì chuyến thám hiểm kỳ quặc đến Kennetbridge hóa ra lại thực sự giống như một sự can thiệp đặc biệt của Chúa Trời nhằm giữ chàng tránh xa chốn cám dỗ. Dù vậy, sự thiếu kiên nhẫn ngày càng lớn đối với đức tin—điều mà chàng đã nhận thấy ở bản thân nhiều hơn một lần trong thời gian gần đây—lại khiến chàng cười trừ đầy mỉa mai trước ý nghĩ rằng Chúa lại sai con người ta đi vào những chuyến đi vô bổ. Chàng khao khát được gặp nàng; chàng giận bản thân vì đã bỏ lỡ nàng: và chàng viết thư ngay lập tức, kể cho nàng nghe những gì đã xảy ra, đồng thời nói rằng mình không đủ kiên nhẫn để đợi cho đến Chủ nhật tuần sau, mà sẽ đến vào bất kỳ ngày nào trong tuần mà nàng muốn chọn.
Vì lá thư của chàng có phần hơi nồng nhiệt quá mức, nên theo thói quen của mình, Sue đã trì hoãn hồi âm cho đến tận ngày thứ Năm trước Ngày thứ Sáu Tuần Thánh, khi nàng bảo rằng chàng có thể đến vào chiều hôm đó nếu muốn, vì đây là ngày sớm nhất nàng có thể chào đón chàng, bởi bây giờ nàng đang là giáo viên phụ tá tại trường học của chồng mình. Do đó, Jude đã xin nghỉ việc ở công trình nhà thờ lớn với cái giá nhỏ nhặt là bị trừ lương, và lên đường đi ngay.
