Stepan Arkadyevitch bước vào phòng của Alexey Alexandrovitch với vẻ mặt trang nghiêm quen thuộc như khi anh ngồi vào ghế chủ tọa trong hội đồng của mình. Alexey Alexandrovitch đang đi lại trong phòng, hai tay chắp sau lưng, suy nghĩ về chính những điều mà Stepan Arkadyevitch vừa thảo luận với vợ anh.

“Tôi không làm phiền anh chứ?” Stepan Arkadyevitch nói, khi vừa nhìn thấy người anh rể liền bất chợt cảm thấy lúng túng, một cảm giác vốn không quen thuộc với anh. Để giấu đi sự bối rối ấy, anh lấy ra chiếc hộp đựng thuốc lá vừa mới mua có kiểu mở hoàn toàn mới, hít hà mùi da thuộc, rồi rút một điếu ra.

“Không. Anh có việc gì cần à?” Alexey Alexandrovitch hỏi mà không mấy vồn vã.

“Ừ, tôi muốn... tôi muốn... phải, tôi muốn nói chuyện với anh,” Stepan Arkadyevitch nói, ngạc nhiên nhận ra bản thân đang rụt rè một cách bất thường.

Cảm giác này thật bất ngờ và lạ lẫm đến mức anh không tin đó là tiếng nói của lương tâm đang bảo anh rằng những gì anh định làm là sai quấy.

Stepan Arkadyevitch lấy hết can đảm để chiến đấu với nỗi rụt rè vừa trùm lấy mình.

“Tôi hy vọng anh tin tưởng vào tình cảm của tôi dành cho em gái mình, cũng như lòng quý mến và sự kính trọng chân thành của tôi đối với anh,” anh nói, mặt đỏ bừng.

Alexey Alexandrovitch đứng yên không nói gì, nhưng nét mặt mang vẻ hy sinh nhẫn nhục của anh đã giáng một đòn mạnh vào Stepan Arkadyevitch.

“Tôi định... tôi muốn trao đổi đôi điều với anh về em gái tôi và hoàn cảnh hiện tại giữa hai người,” anh nói, vẫn đang phải chống chọi với sự gượng gạo chưa từng có.

Alexey Alexandrovitch mỉm cười buồn bã, nhìn người anh rể, rồi không đáp lời mà bước tới chiếc bàn, cầm lấy một bức thư hãy còn dở dang và đưa cho anh rể.

“Tôi vẫn không ngừng suy nghĩ về một chuyện ấy. Và đây là những gì tôi đã bắt đầu viết, vì nghĩ rằng mình có thể bày tỏ qua thư tốt hơn, và sự hiện diện của tôi chỉ làm cô ấy thêm cáu giận,” anh vừa nói vừa trao bức thư.

Stepan Arkadyevitch đón lấy bức thư, nhìn đôi mắt đờ đẫn đang đăm đăm nhìn mình bằng vẻ ngạc nhiên hoài nghi, rồi bắt đầu đọc.

“Tôi thấy sự hiện diện của tôi là gánh nặng cho em. Dù đau đớn biết nhường nào khi phải tin điều đó, tôi vẫn thấy mọi chuyện là như vậy và không thể khác đi. Tôi không trách em, và có Chúa làm chứng rằng khi gặp lại em trong cơn bệnh trọng, tôi đã tận tâm quyết định quên đi tất cả những gì đã xảy ra giữa chúng ta để bắt đầu một cuộc sống mới. Tôi không hối tiếc, và sẽ không bao giờ hối tiếc những gì mình đã làm; nhưng tôi chỉ mong một điều—hạnh phúc của em, sự bình an cho tâm hồn em—và giờ đây tôi nhận ra mình chưa đạt được điều đó. Chính em hãy nói cho tôi biết điều gì sẽ mang lại cho em hạnh phúc thực sự và sự thanh thản trong tâm hồn. Tôi hoàn toàn trao thân phận mình vào tay em, và phó thác vào cảm nhận của em về điều phải quấy.”

Stepan Arkadyevitch trả lại bức thư, với vẻ ngạc nhiên y như trước, anh tiếp tục nhìn người anh rể mà không biết phải nói gì. Sự im lặng ấy bao trùm lấy cả hai đến mức đôi môi Stepan Arkadyevitch bắt đầu giật giật vì căng thẳng, trong khi anh vẫn lặng thấu nhìn khuôn mặt của Karenin.

“Đó là những gì tôi muốn nói với cô ấy,” Alexey Alexandrovitch quay mặt đi, nói.

“Đúng thế, đúng thế....” Stepan Arkadyevitch nói, không thể thốt nên lời vì những giọt nước mắt nghẹn ngào.

“Vâng, vâng, tôi hiểu anh rồi,” cuối cùng anh cũng rặn ra được vài tiếng.

“Tôi muốn biết cô ấy muốn gì,” Alexey Alexandrovitch nói.

“Tôi e rằng cô ấy không hiểu nổi hoàn cảnh của chính mình. Cô ấy không đủ tư cách để phán xét,” Stepan Arkadyevitch trấn tĩnh lại rồi đáp. “Cô ấy suy sụp, hoàn toàn suy sụp trước sự hào hiệp của anh. Nếu đọc bức thư này, cô ấy sẽ chẳng thể thốt nên lời nào, mà chỉ cúi gằm mặt xuống thấp hơn bao giờ hết.”

“Vâng, nhưng trong trường hợp đó thì phải làm sao? Làm thế nào để giải thích, làm thế nào để thấu hiểu mong muốn của cô ấy?”

“Nếu anh cho phép tôi bày tỏ ý kiến, tôi nghĩ chính anh là người cần phải trực tiếp vạch ra những bước đi mà anh cho là cần thiết để chấm dứt tình trạng này.”

“Vậy là anh cho rằng phải chấm dứt nó ư?” Alexey Alexandrovitch ngắt lời anh. “Nhưng bằng cách nào?” anh nói thêm, với một cử động tay trước mắt vốn không thường thấy ở anh. “Tôi không thấy có chút lối thoát nào khả dĩ cả.”

“Hoàn cảnh nào cũng có lối thoát của nó,” Stepan Arkadyevitch đứng lên, nét mặt trở nên tươi tỉnh hơn. “Đã có lúc anh nghĩ đến chuyện ly hôn.... Nếu bây giờ anh đã chắc chắn rằng hai người không thể mang lại hạnh phúc cho nhau....”

“Hạnh phúc có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Nhưng giả sử tôi đồng ý với mọi thứ, tôi chẳng đòi hỏi gì cả: thì có lối thoát nào cho hoàn cảnh của chúng ta cơ chứ?”

“Nếu anh muốn biết ý kiến của tôi,” Stepan Arkadyevitch nói với nụ cười dịu dàng chan chứa tình cảm, ngọt ngào như dầu hạnh nhân mà anh vừa dùng để nói chuyện với Anna. Nụ cười nhân hậu ấy có sức thuyết phục mạnh mẽ đến mức Alexey Alexandrovitch, cảm nhận được sự yếu mềm của chính mình và vô thức bị nó chi phối, đã sẵn sàng tin vào những gì Stepan Arkadyevitch đang nói.

“Cô ấy sẽ không bao giờ mở lời về chuyện đó đâu. Nhưng có một điều khả thi, một điều duy nhất mà cô ấy có thể khát khao,” anh tiếp tục, “đó là sự chấm dứt của mối quan hệ giữa hai người cùng mọi ký ức gắn liền với nó. Theo suy nghĩ của tôi, trong hoàn cảnh của anh, điều cốt yếu là phải thiết lập một thái độ sống mới đối với nhau. Và điều đó chỉ có thể dựa trên nền tảng tự do từ cả hai phía.”

“Ly hôn,” Alexey Alexandrovitch ngắt lời, giọng đầy vẻ ghê tởm.

“Vâng, tôi nghĩ rằng ly hôn—vâng, ly hôn,” Stepan Arkadyevitch lặp lại, mặt đỏ bừng lên. “Đó là con đường hợp lý nhất dưới mọi góc độ dành cho những cặp vợ chồng rơi vào hoàn cảnh như anh chị. Biết làm sao được nếu những người đầu gối tay ấp nhận ra cuộc sống chung là điều bất khả? Chuyện đó vẫn có thể xảy ra.”

Alexey Alexandrovitch thở dài nặng nề và nhắm nghiền mắt lại.

“Chỉ có một điểm cần cân nhắc: liệu một trong hai bên có mong muốn xây dựng mối quan hệ mới hay không? Nếu không, mọi chuyện sẽ rất đơn giản,” Stepan Arkadyevitch nói, cảm thấy sự gượng gạo vơi dần đi.

Alexey Alexandrovitch, mặt cau lại vì xúc động, lầm bầm điều gì đó một mình và không trả lời. Tất cả những điều tưởng chừng rất đơn giản đối với Stepan Arkadyevitch ấy hóa ra đã được Alexey Alexandrovitch nghiền ngẫm qua hàng ngàn lần. Và thay vì đơn giản, mọi thứ đối với anh lại hoàn toàn bất khả thi. Chuyện ly hôn, với những chi tiết mà giờ đây anh đã nắm rõ, dường như là điều không thể bàn tới; bởi lẽ ý thức về phẩm giá bản thân và lòng tôn kính đối với tôn giáo không cho phép anh gánh lấy một tội danh ngoại tình giả tạo, lại càng không cho phép người vợ mà anh đã tha thứ và yêu thương bị bắt quả tang tại trận rồi chuốc lấy nỗi nhục nhã trước công chúng. Ly hôn còn là điều bất khả đối với anh bởi những lý do khác trầm trọng hơn thế nhiều.

Chuyện gì sẽ xảy ra với con trai anh trong trường hợp ly hôn? Để thằng bé sống với mẹ là điều không thể bàn tới. Người vợ đã ly hôn sẽ có một gia đình bất hợp pháp của riêng mình, nơi mà tư cách con ghẻ cùng việc học hành của đứa trẻ sẽ chẳng đi đến đâu. Giữ nó lại bên mình ư? Anh thừa biết đó sẽ là một hành động trả thù từ phía anh, và anh không hề muốn thế. Nhưng ngoài điều đó ra, nguyên nhân lớn nhất khiến Alexey Alexandrovitch cảm thấy ly hôn là bất khả chính là vì việc đồng thuận ly hôn sẽ hủy hoại hoàn toàn cuộc đời Anna. Lời nói của Darya Alexandrovna ở Moskva rằng khi quyết định ly hôn là anh chỉ nghĩ cho bản thân chứ không cân nhắc rằng điều đó sẽ tàn phá cuộc đời cô không thể vãn hồi, đã khắc sâu vào tim anh. Và khi liên kết lời nói ấy với sự tha thứ của anh dành cho cô, với lòng tận tụy của anh đối với các con, giờ đây anh hiểu nó theo cách của riêng mình. Đồng ý ly hôn, trả lại sự tự do cho cô, đồng nghĩa trong suy nghĩ của anh là tước đoạt đi sợi dây liên kết cuối cùng níu giữ anh với cuộc đời—những đứa con mà anh thương yêu; đồng thời tước đi của cô chỗ dựa cuối cùng giữ cô trên con đường chính đạo, đẩy cô trượt dài đến bờ vực hủy diệt. Nếu ly hôn, anh biết cô sẽ nối lại cuộc đời mình với Vronsky, và mối liên kết của họ sẽ là một thứ tình cảm bất hợp pháp và tội lỗi, bởi vì theo sự giải thích của giáo luật, một người vợ không thể kết hôn khi chồng vẫn còn sống. “Cô ấy sẽ theo hắn, rồi chỉ một hay hai năm nữa hắn sẽ rũ bỏ cô ấy, hoặc cô ấy sẽ lại vướng vào một mối tình mới,” Alexey Alexandrovitch nghĩ. “Và chính tôi, bằng cách đồng thuận một cuộc ly hôn trái pháp luật, sẽ là kẻ phải chịu trách nhiệm cho sự tàn lụi của cuộc đời cô ấy.” Anh đã ngẫm nghĩ về tất cả những điều đó hàng trăm lần, và đinh ninh rằng ly hôn hoàn toàn không đơn giản như Stepan Arkadyevitch đã nói, mà là một điều hoàn toàn bất khả. Anh không tin dù chỉ một lời Stepan Arkadyevitch thốt ra; với mỗi câu nói, anh có hàng ngàn lý lẽ để bác bỏ, nhưng anh vẫn lắng nghe, cảm nhận rằng những lời ấy chính là biểu hiện của thứ sức mạnh thô bạo vĩ đại đang thao túng cuộc đời anh và buộc anh phải cúi đầu khuất phục.

“Vấn đề duy nhất là những điều khoản nào khiến anh đồng thuận ly hôn cho cô ấy. Cô ấy chẳng muốn gì cả, không dám đòi hỏi anh bất cứ điều gì, cô ấy phó mặc tất cả cho lòng hào hiệp của anh.”

“Lạy Chúa, lạy Chúa tôi! Để làm gì cơ chứ?” Alexey Alexandrovitch nghĩ ngợi, nhớ lại những thủ tục ly hôn trong đó người chồng nhận lỗi về phần mình, và với chính cử động tay y hệt như Vronsky từng làm, anh lấy hai tay che mặt vì hổ thẹn.

“Anh đang đau khổ, tôi hiểu điều đó. Nhưng nếu anh suy nghĩ kỹ lại....”

“Kẻ nào vả má bên phải của ngươi, hãy giưa luôn má bên trái cho nó; và kẻ nào muốn đoạt lấy áo sơ-mi của ngươi, hãy cho nó luôn cả áo choàng,” Alexey Alexandrovitch thầm nghĩ.

“Vâng, vâng!” anh kêu lên bằng giọng lanh lảnh. “Tôi sẽ gánh lấy nỗi nhục nhã này, tôi sẽ từ bỏ cả con trai mình, nhưng... nhưng chẳng phải để mặc thế sẽ tốt hơn sao? Dù sao thì tùy anh muốn định đoạt thế nào cũng được....”

Và quay mặt đi để người anh rể không nhìn thấy mình, anh ngồi xuống chiếc ghế bên cửa sổ. Trong lòng anh ngập tràn cay đắng và hổ thẹn, nhưng đan xen với nỗi cay đắng hổ thẹn ấy lại là niềm vui sướng và sự xúc động trước sự cao thượng và nhẫn nhục của chính mình.

Stepan Arkadyevitch vô cùng cảm động. Anh im lặng một lúc.

“Alexey Alexandrovitch, tin tôi đi, cô ấy trân trọng sự hào hiệp của anh lắm,” anh nói. “Nhưng có lẽ đó là ý Chúa,” anh nói thêm, và vừa thốt ra câu ấy anh liền thấy nó ngớ ngẩn làm sao, phải chật vật lắm mới kìm nén được một nụ cười trước sự ngớ ngẩn của chính mình.

Alexey Alexandrovitch định đáp lời điều gì đó, nhưng những giọt nước mắt đã nghẹn lại.

“Đây là một định mệnh éo le, và người ta phải chấp nhận nó như thế. Tôi chấp nhận tai họa này như một sự đã rỗi và đang cố gắng hết sức để giúp đỡ cả cô ấy lẫn anh,” Stepan Arkadyevitch nói.

Khi bước ra khỏi phòng người anh rể, anh cảm thấy vô cùng cảm động, nhưng điều đó chẳng hề ngăn được niềm vui sướng vì đã đưa mọi chuyện đi đến hồi kết tốt đẹp, bởi anh chắc mẩm Alexey Alexandrovitch sẽ không nuốt lời. Đi kèm với sự mãn nguyện ấy là việc một ý tưởng vừa lóe lên trong đầu anh về một câu đố mẹo xoay quanh chiến tích thành công này, rằng khi mọi chuyện xong xuôi anh sẽ đố vợ mình và những người bạn thân thiết nhất. Anh nhẩm đi nhẩm lại câu đố ấy theo hai ba cách khác nhau. “Nhưng mình sẽ còn gọt giũa nó hay ho hơn thế,” anh tự nhủ với một nụ cười.