Cô Chó mơ một giấc mơ kỳ quặc về một gã gác cổng đuổi theo mình bằng cây chổi, và nàng giật mình tỉnh giấc trong cơn hoảng hốt.

Căn phòng tối om và vô cùng ngột ngạt. Bọn bọ chét đang hoành hành. Chưa bao giờ Cô Chó sợ bóng tối đến thế, nhưng giờ đây, chẳng hiểu sao nàng lại cảm thấy sợ hãi và chỉ muốn sủa vang.

Ông chủ của nàng thở dài thườn thượt ở căn phòng bên cạnh, rồi chẳng mấy chốc, mụ lợn nái cũng kêu éc éc trong chuồng, để rồi mọi thứ lại chìm vào tĩnh lặng. Khi nghĩ đến chuyện ăn uống, lòng người ta thường nhẹ nhõm hơn, và Cô Chó bắt đầu nhớ lại chuyện hồi ban ngày mình đã giuỗng cái đùi gà của cụ Fyodor Timofeyitch như thế nào, rồi đem giấu nó ở phòng khách, giữa cái tủ đựng bát đĩa và bức tường – nơi có rất nhiều mạng nhện và bụi bặm. Liệu bây giờ có nên đi xem cái đùi gà ấy còn ở đó hay không? Rất có thể ông chủ đã tìm thấy và ăn mất rồi. Nhưng quy định là không được rời khỏi phòng trước khi trời sáng. Cô Chó nhắm nghiền mắt để chợp mắt lại cho thật nhanh, bởi nàng thừa kinh nghiệm biết rằng cứ ngủ mau chừng nào thì trời sáng nhanh chừng ấy. Thế nhưng, đột nhiên có một tiếng kêu kỳ lạ vang lên gần đó khiến nàng giật mình chồm dậy bằng cả bốn chân. Đó là chú ngỗng Ivan Ivanitch, và tiếng kêu của chú ta lần này không hề râm ran hay rủ rỉ như mọi khi, mà là một âm thanh hoang dại, chói tai và kỳ quái chẳng khác nào tiếng cọt kẹt của một cánh cửa đang mở. Chẳng thể nhìn rõ thứ gì trong bóng tối, lại chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra, Cô Chó càng thêm hoảng sợ và gầm gừ: “Gừ... gừ... gừ...”

Một khoảng thời gian trôi qua, dài bằng khoảng thời gian gặm một chiếc xương ngon; tiếng thét ấy không lặp lại nữa. Dần dần, nỗi bất an của Cô Chó cũng dịu xuống và nàng bắt đầu thiu thiu ngủ. Nàng mơ thấy hai con chó đen to lớn với những nhúm lông từ mùa đông năm ngoái còn sót lại bên hông và khoeo chân; chúng đang ăn cháo cám từ một cái máng lớn bốc hơi nghi ngút và tỏa ra mùi thơm ngào ngạt; thỉnh thoảng chúng lại quay lại nhìn Cô Chó, nhe răng ra và gầm gừ: “Bọn tao không cho mày ăn đâu!” Nhưng rồi một bác nông dân mặc áo lông cừu từ trong nhà chạy vụt ra đuổi chúng đi bằng một chiếc roi da; thế là Cô Chó tiến lại cái máng và bắt đầu ăn, nhưng vừa lúc bác nông dân bước ra khỏi cổng, hai con chó đen liền lao vào nàng gầm gừ, và ngay lập tức tiếng thét chói tai lại vang lên.

“Cờ-ghi! Cờ-ghi-ghi!” Ivan Ivanitch kêu lên.

Cô Chó bừng tỉnh, chồm dậy và cất tiếng sủa vang mà chẳng cần rời khỏi tấm đệm của mình. Nàng có cảm giác như kẻ đang thét lên không phải là Ivan Ivanitch mà là một ai khác, và vì lý do gì đó, mụ lợn nái lại cất tiếng kêu éc éc trong chuồng.

Rồi có tiếng dép lê sàn sạt, và ông chủ bước vào phòng trong chiếc áo choàng tắm, tay cầm một ngọn nến. Ánh nến chập chờn nhảy múa trên bức giấy dán tường ẩm mốc cùng tấm trần nhà, xua đi bóng tối ngập tràn. Cô Chó nhận ra chẳng có vị khách lạ nào trong phòng cả. Ivan Ivanitch đang ngồi bệt trên sàn và không hề ngủ. Đôi cánh của chú ta xõa ra và cái mỏ thì há hốc, trông chú có vẻ vô cùng mệt mỏi và khát nước. Lão cụ Fyodor Timofeyitch cũng chẳng ngủ. Chắc hẳn lão cũng bị đánh thức bởi tiếng thét vừa rồi.

“Ivan Ivanitch, mày bị sao thế?” Ông chủ hỏi chú ngỗng. “Sao lại kêu la thế kia? Mày ốm à?”

Chú ngỗng không đáp. Ông chủ chạm tay vào cổ chú, vuốt ve tấm lưng và nói: “Mày thật là một tay kỳ quặc. Mày đã không chịu ngủ lại còn chẳng để cho người khác ngủ yên...”

Khi ông chủ bước ra ngoài, tay cầm theo ngọn nến, bóng tối lại bao trùm. Cô Chó cảm thấy sợ hãi. Chú ngỗng không kêu nữa, nhưng nàng lại tưởng tượng rằng có kẻ lạ mặt nào điều gì đó đang ẩn nấp trong phòng. Điều đáng sợ nhất là kẻ lạ mặt ấy không thể cắn được, vì hắn vô hình và chẳng có hình thù gì. Và chẳng hiểu sao, nàng cứ đinh ninh rằng một điềm gở sẽ xảy ra trong đêm nay. Cụ Fyodor Timofeyitch cũng bồn chồn không kém.

Cô Chó có thể nghe thấy tiếng cụ xoay người trên đệm, ngáp dài và lắc đầu.

Đâu đó ngoài phố có tiếng đập cửa và mụ lợn nái lại kêu lên trong chuồng. Cô Chó bắt đầu rên rỉ, duỗi thẳng hai chân trước và gác đầu lên đó. Nàng cảm thấy trong tiếng đập cổng, trong tiếng kêu của mụ lợn nái vì lý do nào đó vẫn đang thức, trong bóng tối và sự tĩnh mịch ấy, ẩn chứa một nỗi bi thương và kinh hoàng chẳng khác nào tiếng thét của Ivan Ivanitch. Mọi thứ đều xao động và lo âu, nhưng vì sao chứ? Kẻ lạ mặt không thể nhìn thấy ấy là ai? Bỗng có hai đốm sáng xanh mờ ảo lóe lên trong chốc lát gần chỗ Cô Chó. Đó chính là cụ Fyodor Timofeyitch, lần đầu tiên kể từ khi họ quen biết nhau lại tiến đến gần nàng. Cụ muốn gì cơ chứ? Cô Chó liếm láp chân cụ, và chẳng màng hỏi xem vì sao cụ lại đến, nàng khẽ tru lên với đủ cung bậc trầm bổng.

“Cờ-ghi!” Ivan Ivanitch kêu lên, “Cờ-ghi!”

Cánh cửa lại mở ra và ông chủ bước vào cầm theo ngọn nến.

Chú ngỗng vẫn ngồi nguyên tư thế cũ, mỏ há hốc, đôi cánh xõa ra, và đôi mắt nhắm nghiền.

“Ivan Ivanitch!” Ông chủ gọi.

Chú ngỗng không nhúc nhích. Ông chủ ngồi xuống trước mặt chú trên sàn nhà, lặng lẽ ngắm nhìn một lát rồi thốt lên:

“Ivan Ivanitch, sao thế này? Mày sắp chết à? Ồ, ta nhớ ra rồi, ta nhớ ra rồi!” Ông kêu lên, ôm lấy đầu mình. “Ta biết tại vì sao rồi! Là vì con ngựa đã dẫm phải mày ngày hôm nay! Chúa tôi! Chúa tôi!”

Cô Chó chẳng hiểu ông chủ đang nói gì, nhưng nhìn nét mặt ông, nàng biết rằng ông cũng đang chờ đợi một điều gì đó khủng khiếp. Nàng hướng đầu về phía ô cửa sổ tối đen, nơi nàng có cảm giác như có kẻ lạ mặt nào đang nhòm vào, và tru lên.

“Nó đang chết đấy, Cô Chó ơi!” Ông chủ nói, hai tay vò lại vẻ tuyệt vọng. “Đúng vậy, đúng vậy, nó đang chết! Thần Chết đã bước vào phòng chúng ta rồi. Phải làm sao đây?”

Khuôn mặt tái mét và đầy vẻ hoảng loạn, ông chủ bước trở lại phòng mình, thở dài và lắc đầu. Cô Chó sợ phải ở lại trong bóng tối nên lẽo đẽo đi theo ông chủ vào phòng ngủ. Ông ngồi xuống giường và lặp đi lặp lại mấy lần: “Chúa tôi, phải làm sao bây giờ?”

Cô Chó đi quanh quẩn dưới chân ông, chẳng hiểu vì sao mình lại đau khổ và vì sao mọi người lại bồn chồn đến thế, nàng cố gắng thấu hiểu và theo dõi từng cử động của ông. Cụ Fyodor Timofeyitch, người hiếm khi rời khỏi tấm đệm nhỏ của mình, cũng bước vào phòng ngủ của ông chủ và bắt đầu cọ người vào chân ông. Cụ lắc đầu như thể muốn rũ bỏ những suy nghĩ đau đớn ra khỏi đầu, và chốc chốc lại liếc nhìn với vẻ nghi ngờ xuống gầm giường.

Ông chủ lấy một chiếc đĩa tiểu, múc chút nước từ chậu rửa mặt đổ vào đó, rồi lại tiến về phía chú ngỗng.

“Uống đi, Ivan Ivanitch!” Ông dịu dàng nói, đặt chiếc đĩa trước mặt chú; “uống đi em.”

Nhưng Ivan Ivanitch không hề nhúc nhích và cũng chẳng mở mắt. Ông chủ cúi đầu chú xuống sát chiếc đĩa và nhúng mỏ chú vào nước, nhưng chú ngỗng không uống, đôi cánh chú bỗng xõa rộng hơn trước, và cái đầu thì cứ thế nằm bất động trên chiếc đĩa.

“Thôi, chẳng còn cứu vãn được nữa rồi,” ông chủ thở dài. “Mọi chuyện chấm dứt rồi. Ivan Ivanitch đi mất rồi!”

Và những giọt nước lấp lánh, hệt như những giọt nước đọng trên ô cửa kính mỗi độ trời mưa, lăn dài trên má ông. Chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra, Cô Chó và cụ Fyodor Timofeyitch nép sát vào người ông và kinh hãi nhìn chú ngỗng.

“Tội nghiệp Ivan Ivanitch!” Ông chủ buồn bã thở dài. “Vậy mà ta cứ mơ đến mùa xuân sẽ đưa mày về quê, sẽ cùng mày đi dạo trên thảm cỏ xanh. Hỡi sinh vật đáng yêu, người bạn hiền lành của ta, mày không còn nữa rồi! Giờ đây ta biết sống sao đây nếu thiếu mày?”

Cô Chó có cảm giác rằng rồi điều tương tự cũng sẽ xảy ra với mình, nghĩa là nàng rồi cũng thế, chẳng vì lý do gì, sẽ nhắm nghiền mắt, duỗi thẳng chân, há hốc miệng, và mọi người sẽ nhìn nàng với ánh mắt kinh hoàng. Dường như những suy nghĩ y hệt cũng đang hiện lên trong bộ óc của cụ Fyodor Timofeyitch. Chưa bao giờ vị lão miêu lại ủ dột và tối tăm mặt mày đến thế.

Trời bắt đầu hửng sáng, và kẻ lạ mặt vô hình từng khiến Cô Chó sợ hãi nay đã không còn trong phòng nữa. Khi trời đã sáng hẳn, bác gác cổng bước vào, ôm lấy chú ngỗng và mang đi. Chẳng mấy chốc sau, bà lão cũng bước vào và dọn luôn chiếc máng ăn.

Cô Chó bước vào phòng khách và nhìn ra phía sau chiếc tủ: ông chủ vẫn chưa ăn cái đùi gà, nó vẫn nằm nguyên ở chỗ cũ giữa lớp bụi và những mạng nhện. Nhưng Cô Chó cảm thấy buồn bã, não nề và chỉ muốn khóc. Nàng thậm chí chẳng thèm hít hà chiếc xương ấy nữa, mà lủi thẳng xuống gầm sofa, ngồi thụp xuống đó và bắt đầu rên rỉ nho nhỏ bằng một giọng nghẹn ngào.