GRISHA, một đứa trẻ béo tròn, nghiêm nghị lên bảy, đang đứng bên cửa bếp, lắng nghe và hé mắt nhìn qua ổ khóa. Trong bếp đang diễn ra một chuyện kỳ lạ, theo cậu bé nghĩ là chưa từng thấy bao giờ. Một tên phu xe to lớn, vai u thịt bắp, tóc đỏ, có chòm râu và giọt mồ hôi đọng trên sống mũi, mặc chiếc áo bành tô dài của dân đánh xe, đang ngồi bên chiếc bàn bếp vốn dùng để băm thịt và thái hành. Hắn đang thăng bằng chiếc đĩa nhỏ trên năm ngón tay của bàn tay phải, vừa húp trà từ đó, vừa nhai đường kêu lạo xạo đến mức làm Grisha nổi da gà. Aksinya Stepanovna, bà vú già, đang ngồi trên chiếc ghế đẩu bẩn thỉu đối diện với hắn, và bà cũng đang uống trà. Khuôn mặt bà tỏ ra nghiêm trang, nhưng đồng thời lại rạng ngời một vẻ đắc thắng nào đó. Pelageya, cô đầu bếp, đang bận rộn bên cái lò sưởi và hình như đang cố giấu đi khuôn mặt mình. Và trên mặt Pelageya, Grisha nhìn thấy một vẻ bừng sáng rõ rệt: nó đang đỏ rực và chuyển qua đủ mọi sắc thái màu sắc, bắt đầu từ màu đỏ thẫm cho đến trắng bệch như người chết. Cô liên tục vớ lấy dao, nĩa, những mẩu gỗ và giẻ lau bằng đôi tay run rẩy, di chuyển, lầm bầm một mình, gây ra tiếng lộc cộc, nhưng thực ra chẳng làm gì cả. Cô không một lần liếc nhìn cái bàn nơi họ đang uống trà, và trước những câu hỏi của bà vú, cô chỉ đáp lại bằng những câu cộc lốc, cáu kỉnh mà không thèm quay mặt lại.

– Cậu cứ tự nhiên đi, Danilo Semyonitch, – bà vú niềm nở giục giã. – Sao cậu cứ uống trà suốt thế? Cậu phải làm một chén vodka chứ!

Rồi bà vú đặt trước vị khách một chai vodka và một chiếc ly nhỏ, trong khi nét mặt bà vô cùng ranh mãnh.

– Tôi không bao giờ đụng đến thứ đó... Không... – người đánh xe từ chối. – Đừng ép tôi, Aksinya Stepanovna ạ.

– Đúng là một người kỳ lạ! Đã là phu xe mà lại không uống rượu ư? Trai chưa vợ mà không uống thì sống sao nổi. Cứ tự nhiên đi chứ!

Người đánh xe liếc nhìn chai rượu, rồi nhìn sang vẻ mặt ranh mãnh của bà vú, và khuôn mặt hắn cũng mang một vẻ gian xảo không kém, như muốn nói rằng: "Bà không lừa được tôi đâu, cái mụ già quỷ quái kia!"

– Tôi không uống; xin bà tha lỗi cho. Cái thói hư tật xấu ấy không hợp với nghề của chúng tôi đâu. Người làm nghề thủ công thì có thể uống, vì họ ngồi một chỗ ở nhà, chứ tụi phu xe chúng tôi lúc nào cũng ở trước mắt thiên hạ. Đúng thế không nào? Cứ thử lơ là bước vào quán nhậu là mất toi con ngựa; còn nếu uống quá chén thì mọi chuyện lại càng tồi tệ hơn; chưa kịp hiểu chuyện gì xảy ra thì anh đã lăn ra ngủ gật hoặc ngã khỏi ghế ngồi trên xe rồi. Sự tình là thế đấy.

– Thế một ngày cậu kiếm được bao nhiêu, Danilo Semyonitch?

– Còn tùy chứ. Có ngày anh chở được khách kiếm ba rúp, nhưng có ngày lại quay về chuồng mà chẳng còn xu dính túi. Các ngày khác nhau lắm. Dạo này làm ăn chán lắm cô ạ. Phu xe thì đông như quân Nguyên, cỏ khô thì đắt đỏ, còn người ta bây giờ thì keo kiệt và lúc nào cũng tìm cách đi tàu điện. Dù sao thì, ơn Chúa, tôi cũng chẳng có gì phải phàn ăn cả. Tôi có đủ ăn, có quần áo tử tế để mặc, và... chúng tôi thậm chí có thể lo chu đáo cho cả người khác nữa... – người đánh xe lén liếc nhìn Pelageya – ...nếu họ vừa lòng...

Grisha không nghe thấy những lời tiếp theo. Mẹ cậu bước ra cửa và giục cậu vào nhà trẻ để học bài.

– Vào học bài đi con. Hóng hớt chuyện ở đây không phải việc của con!

Khi Grisha bước vào nhà trẻ, cậu đặt cuốn "Quyển Sách Của Tôi" trước mặt, nhưng chẳng tài nào tập trung đọc được. Tất cả những gì vừa thấy và vừa nghe đã khơi dậy trong đầu cậu vô số câu hỏi.

– Cô đầu bếp sắp lấy chồng, – cậu nghĩ. – Lạ thật – mình chẳng hiểu người ta kết hôn để làm gì. Mẹ lấy bố, chị họ Verotchka lấy anh Pavel Andreyitch. Nhưng lấy bố và anh Pavel Andreyitch thì còn được chứ: họ có dây đồng hồ vàng và những bộ đồ đẹp đẽ, giày lúc nào cũng được đánh bóng; đằng này lại đi lấy cái tên phu xe đáng sợ có cái mũi đỏ và đi ủng nỉ ấy ư... Phí! Mà sao bà vú lại cứ muốn tội nghiệp Pelageya đi lấy chồng cơ chứ?

Khi người khách đã rời khỏi nhà bếp, Pelageya xuất hiện và bắt đầu dọn dẹp. Sự bấn loạn trong lòng cô vẫn chưa dứt. Mặt cô đỏ bừng và trông có vẻ hoảng sợ. Cô hầu như chỉ chạm nhẹ chiếc chổi xuống sàn nhà và quét đi quét lại mỗi góc tới năm lần. Cô nán lại rất lâu trong căn phòng nơi mẹ đang ngồi. Rõ ràng là cô đang bị bủa vây bởi sự cô độc, và cô rất khao khát được giãi bày, được chia sẻ ấn tượng của mình với ai đó, được thổ lộ tâm tư.

– Hắn đi rồi đấy ạ, – cô lẩm bẩm, khi thấy mẹ không chịu mở lời trước.

– Nhìn là biết hắn là một người đàn ông tốt, – mẹ nói, mắt không rời khỏi đống đồ đang khâu. – Sống đàng hoàng và ổn định.

– Con thề là con không lấy hắn đâu, thưa bà! – Pelageya đột ngột kêu lên, mặt đỏ tía tai. – Con thề là con không lấy!

– Đừng có ngốc nghếch; con có phải trẻ con nữa đâu. Đó là một bước ngoặt nghiêm trọng; con phải suy nghĩ cho thấu đáo, nói nhảm nhúng làm gì. Con có thích hắn không?

– Lại còn hỏi thế, thưa bà! – Pelageya bẽn lẽn kêu lên. – Người ta nói mấy chuyện ấy... lạy Chúa tôi...

– Lẽ ra cô ấy phải nói là không thích chứ nhỉ! – Grisha nghĩ thầm.

– Sao cô lại làm hàng thế... Thế cô có thích hắn không?

– Nhưng mà hắn già rồi, thưa bà!

– Kiếm lý do khác mà nói đi, – bà vú từ phòng bên xen vào mắng chửi cô. – Hắn chưa được bốn mươi tuổi đầu; mà cô còn muốn trai trẻ gì nữa? Tốt gỗ hơn tốt nước sơn... Cứ lấy hắn đi là xong hết chuyện!

– Con thề là con không lấy đâu, – Pelageya ré lên.

– Mày lại ăn nói nhảm nhí rồi. Mày muốn cái loại lưu manh nào cơ chứ? Người khác thì đã quỳ rạp dưới chân hắn rồi, đằng này mày lại bày đặt bảo không lấy. Mày chỉ muốn cứ lúng liếng mắt với mấy tay đưa thư và gia sư thôi. Cái tay gia sư hay đến chỗ chú Grisha dạo trước ấy, thưa bà... lúc nào cô ta cũng liếc mắt đưa tình với hắn. Ôi chao là cái giống lẳng lơ không biết xấu hổ!

– Mới gặp cái tay Danilo này bao giờ chưa? – mẹ hỏi Pelageya.

– Làm sao mà con gặp hắn bao giờ chứ? Hôm nay là lần đầu tiên con giáp mặt hắn đấy. Chính con mụ Aksinya rước hắn về đây đấy... cái đồ quỷ tha ma bắt... Tự dưng đâu lại chui đầu vào chuốc lấy nợ đời thế này không biết!

Đến bữa ăn, khi Pelageya dọn các món ăn lên, ai nấy đều nhìn vào mặt cô và trêu chọc về chuyện lão phu xe. Cô đỏ bừng mặt vì sợ hãi và phát ra những tiếng cười khúc khích gượng gạo.

– Lấy chồng chắc là xấu hổ lắm, – Grisha nghĩ. – Xấu hổ kinh khủng.

Món nào cũng quá mặn, máu vẫn rỉ ra từ những con gà luộc chưa chín tới, và trớ trêu thay, trong suốt bữa ăn, đĩa và dao cứ liên tục tuột khỏi tay Pelageya, hệt như thể cái kệ vừa bị sập vậy; thế nhưng chẳng ai mắng mỏ nửa lời, bởi ai nấy đều hiểu tâm trạng lúc đó của cô. Chỉ có một lần bố giận dữ búng chiếc khăn ăn trên bàn và nói với mẹ:

– Em đi lo gả tụi nó làm gì không biết? Việc gì đến em chứ? Cứ để chúng tự lấy nhau nếu chúng muốn.

Sau bữa trưa, mấy cô đầu bếp và người làm ở các nhà bên cứ lảng vảng ra vào nhà bếp, và tiếng xì xào bàn tán kéo dài cho đến tận đêm muộn. Không hiểu sao mà họ lại đánh hơi được chuyện mai mối này hay thế không biết. Khi Grisha thức giấc giữa đêm, cậu nghe thấy tiếng vú nuôi và cô đầu bếp đang thì thầm với nhau trong nhà trẻ. Vú nuôi đang dùng lời lẽ thuyết phục, trong khi cô đầu bếp lúc thì sụt sùi khóc, lúc lại khúc khích cười. Khi chìm vào giấc ngủ sau đó, Grisha đã mơ thấy Pelageya bị Tchernomor và một mụ phù thủy bắt cóc.

Hôm sau mọi chuyện lại yên ắng trở lại. Cuộc sống trong bếp lại diễn ra theo lối mòn quen thuộc như thể gã phu xe chưa từng tồn tại. Chỉ có thỉnh thoảng bà vú lại diện chiếc khăn choàng mới, ra vẻ nghiêm nghị, uy nghiêm và đi đâu đó một hai tiếng, rõ ràng là để đi bàn chuyện... Pelageya không gặp gã phu xe, và mỗi khi nhắc đến tên hắn, cô lại đỏ bừng mặt và quát lên:

– Cầu trời cho hắn chết băm chết vằm đi! Cứ làm như tao thèm nghĩ đến hắn không bằng! Phỉ phui cái miệng!

Đến chiều, mẹ bước vào bếp khi bà vú và Pelageya đang hì hục băm thứ gì đó, và nói:

– Con muốn lấy hắn thì tùy – đó là chuyện của con – nhưng ta phải nói cho con biết thế này, Pelageya, hắn không thể sống ở đây được đâu... Con biết là ta không thích có người ngồi lì trong bếp mà. Nhớ lấy đấy, ghi nhớ cho kỹ... Và ta không thể cho con ra ngoài ngủ trọ được đâu.

– Lạy Chúa! Lại còn ý với chả kiến gì nữa, thưa bà! – cô đầu bếp ré lên. – Sao bà cứ gán ghép hắn cho con hoài thế? Mả cha nhà hắn chứ! Hắn đúng là cái đồ nghiệp chướng, quỷ tha ma bắt... –

Một sáng Chủ nhật, khi ghé mắt nhìn vào bếp, Grisha kinh ngạc đến mức chết trân cả người. Nhà bếp đông nghịt người. Nào là đầu bếp từ khắp cả khu nhà, gác cổng, hai viên cảnh sát, một hạ sĩ quan có đeo huy hiệu hạnh kiểm tốt, và thằng bé Filka... Thằng Filka này bình thường hay la cà ở chỗ giặt giũ để chơi đùa với đám chó; giờ đây nó đã được chải chuốt tóc tai sạch sẽ, mặc quần áo tươm tất và đang cầm một bức thánh ảnh được bọc thiếc. Pelageya đang đứng giữa nhà bếp trong một bộ váy bằng vải bông mới, đầu cài một bông hoa. Bên cạnh cô là gã phu xe. Cặp uyên ương mặt đỏ bừng, mồ hôi nhễ nhãi và chớp mắt vì ngượng ngùng.

– Nào... tôi nghĩ đã đến lúc rồi đấy, – viên hạ sĩ quan lên tiếng sau một hồi lâu im lặng.

Khuôn mặt Pelageya co giật và cô bắt đầu bật khóc nức nở...

Người lính cầm một ổ bánh mì lớn từ trên bàn, đứng cạnh bà vú và bắt đầu làm phép ban phúc cho đôi trẻ. Gã phu xe tiến lại gần người lính, quụp xuống đầu gối và hôn chụt một cái lên bàn tay anh ta. Hắn cũng làm điều tương tự trước mặt bà vú. Pelageya máy móc làm theo hắn, và cô cũng cúi rạp người xuống tận sàn nhà. Cuối cùng, cánh cửa ngoài bật mở, một luồng hơi lạnh trắng xóa tràn vào, và tất cả mọi người ồn ào kéo nhau từ bếp ra sân.

– Tội nghiệp quá, tội nghiệp quá, – Grisha nghĩ ngợi khi nghe tiếng khóc sụt sùi của cô đầu bếp. – Người ta đưa cô ấy đi đâu thế nhỉ? Sao bố mẹ lại không bảo vệ cô ấy chứ?

Sau đám cưới, tiếng hát hò và tiếng đàn accordéon cứ vang lên ở phòng giặt là cho đến tận đêm muộn. Mẹ khó chịu suốt cả buổi tối vì người bà vú nồng nặc mùi vodka, và vì đám cưới mà chẳng có ai nhóm lò nấu nước pha trà. Pelageya vẫn chưa quay về lúc Grisha lên giường đi ngủ.

– Tội nghiệp cô ấy đang khóc sụt sùi ở xó nào trong bóng tối ấy! – cậu nghĩ. – Trong khi gã phu xe thì đang quát vào mặt cô ấy là "câm mồm ngay!" –

Sáng hôm sau, cô đầu bếp đã có mặt ở bếp. Gã phu xe ghé vào một lát. Hắn cảm ơn mẹ, rồi nghiêm nghị liếc nhìn Pelageya và nói:

– Bà quản lý cô ấy giúp con nhé, thưa bà chủ? Hãy coi như cha mẹ đẻ của cô ấy vậy. Cả bà nữa, Aksinya Stepanovna, đừng bỏ rơi cô ấy, hãy trông nom để mọi thứ đâu ra đấy... không có chuyện lăng nhăng nhảm nhí gì hết... À nhân tiện, thưa bà chủ, nếu bà có thể ứng trước cho con năm rúp tiền lương của cô ấy thì tốt quá. Con phải mua một cái vòng cổ ngựa mới.

Lại thêm một bài toán hóc búa nữa cho Grisha: Pelageya đang sống tự do tự tại, muốn làm gì thì làm và chẳng phải báo cáo hành động của mình với ai, thế mà bỗng nhiên, chẳng vì lý do gì cả, một kẻ xa lạ xuất hiện, không hiểu bằng cách nào lại giành được quyền kiểm soát hành vi và tài sản của cô ấy! Grisha cảm thấy vô cùng buồn bã. Cậu khao khát đến cháy bỏng, suýt phát khóc, muốn được an ủi nạn nhân của sự bất công từ phía đàn ông này — theo suy nghĩ của cậu. Chọn lấy quả táo to nhất trong phòng kho, cậu lẻn vào bếp, nhét nó vào tay Pelageya rồi cắm cổ chạy vụt đi.