[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

TRƯỚC khi lên đường đi thi môn Hy Lạp, Vanya đã hôn tất cả các ảnh thánh. Cảm giác như dạ dày cậu đang lộn nhão lên; tim cậu lạnh ngắt, vừa đập thình thịch vừa chết lặng vì sợ hãi trước những điều chưa biết. Hôm nay cậu sẽ đạt điểm mấy đây? Điểm ba hay điểm hai? Sáu lần cậu sang xin mẹ ban phước, và lúc ra về, cậu còn nhờ dì cầu nguyện cho mình. Trên đường đến trường, cậu bố thí cho một kẻ ăn xin hai kopeck, với hy vọng rằng hai kopeck đó sẽ chuộc lại cho sự dốt nát của mình, và ơn Chúa, cậu sẽ không phải gặp những con số có hàng bốn mươi và tám mươi chết tiệt ấy.

Cậu trở về từ trường trung học khá muộn, vào khoảng bốn, năm giờ chiều. Cậu bước vào nhà, lặng lẽ nằm bẹp xuống giường. Gươm mặt gầy gò tái nhợt. Quanh đôi mắt đỏ ngầu hằn những quầng thâm đen.

– Thế nào, con thi thố ra sao? Được mấy điểm? – mẹ cậu vừa hỏi vừa tiến lại bên giường.

Vanya chớp chớp mắt, méo xệch miệng rồi òa khóc. Người mẹ tái mặt đi, há hốc miệng và chắp hai tay lại. Chiếc quần đùi bà đang vá tuột khỏi tay.

– Con khóc cái gì? Thế là trượt rồi à? – bà gặng hỏi.

– Con bị đánh trượt rồi. . . . Con được điểm hai.

– Ta biết ngay mà! Lòng ta đã có linh tính trước rồi còn gì, – người mẹ kêu lên. – Chúa từ bi! Sao con lại không đỗ? Lý do là thế nào? Con bị trượt môn gì?

– Môn Hy Lạp. . . . Mẹ ơi, con . . . Họ hỏi con thì tương lai của từ phero, và con . . . đáng lẽ phải đọc là oisomai thì lại đọc thành opsomai. Rồi . . . rồi nếu âm tiết cuối dài thì không có dấu trọng âm, còn con . . . con lại đâm ra luống cuống. . . . Con quên mất nguyên âm alpha trong từ đó là âm dài . . . . Thế là con cứ thế đặt dấu trọng âm vào. Rồi Artaxerxov bắt con đọc danh sách các tiểu từ bổ nghĩa. . . . Con đọc, nhưng lại vô tình lộn xộn cả đại từ vào trong đó . . . và mắc lỗi . . . thế là ông ấy cho con điểm hai. . . . Con đúng là một kẻ khốn khổ. . . . Con đã thức trắng cả đêm. . . . Cả tuần nay hôm nào con cũng dậy từ bốn giờ sáng . . . .

– Không, người khốn khổ không phải là mày đâu, mà là tao đây này, đồ con trai bất hiếu ạ! Tao mới là kẻ khốn khổ! Mày vắt kiệt sức tao ra rồi, đồ Hê-rốt, đồ báo cô, đồ khắc tinh của đời tao! Tao phải còng lưng đóng tiền ăn học cho mày, một thứ đồ bỏ đi không tích sự gì; tao vắt óc lao động vì mày, lo lắng đến đứt hơi, nói thật là tao vô cùng bất hạnh, vậy mà mày có mảy may quan tâm không hả? Mày học hành kiểu gì thế?

– Con . . . con có học mà. Học suốt đêm luôn. . . . Chính mẹ cũng thấy còn gì.

– Tao đã cầu xin Chúa đưa tao đi đi, nhưng Ngài chẳng thèm đoái hoài đến một người đàn bà tội lỗi như tao . . . . Đồ nghiệt súc! Nhà người ta ai cũng có con cái nên người, còn tao chỉ có độc một đứa con mà chẳng biết điều gì, chẳng được nhờ cậy chút an ủi nào. Đánh đòn mày à? Tao muốn đánh lắm chứ, nhưng còn sức lực đâu nữa chứ? Mẹ Thiên Chúa ơi, con tìm đâu ra sức lực đây hả giời?

Người mẹ giấu mặt vào những nếp áo và nức nở khóc. Vanya quằn quại vì đau đớn, áp chặt trán vào tường. Người gì bước vào.

– Ra là thế. . . . Đúng như ta đoán, – dì nói, vừa phỏng đoán ngay được chuyện gì xảy ra, vừa tái mặt chắp tay lại. – Ta cứ thấy bứt rứt suốt từ sáng đến giờ. . . . Nghĩ là có chuyện chẳng lành sắp đến . . . và quả nhiên nó xảy ra thật . . .

– Đồ báo cô, đồ khắc tinh!

– Chị mắng nó làm gì? – người dì bực dọc giật phăng chiếc khăn màu cà phê trên đầu ra, quay sang quát người mẹ. – Có phải lỗi tại nó đâu! Là lỗi tại chị đấy chứ! Chị mới là người đáng trách! Sao lại cứ đâm đầu tống cổ nó vào cái trường trung học ấy làm gì? Chị làm như mình là bà lớn lắm ấy nhỉ? Chị muốn làm quý phái chắc? A-a-ah! Tưởng thế nào, khéo rồi nhà chị cũng hóa thành dòng dõi quý tộc cho xem! Thế mà nếu chịu nghe lời tôi, cho nó đi làm ăn buôn bán . . . vào làm văn phòng, như thằng Kuzya nhà tôi ấy . . . đây này, thằng Kuzya kiếm được năm trăm một năm đấy. . . . Năm rúp thì cũng đáng kể chứ bộ, phải không nào? Còn chị thì cứ tự hành hạ mình, rồi lại hành hạ cả đứa bé bằng cái trò học hành chữ nghĩa chết tiệt này! Trông nó kìa, gầy tong teo, ho hắng . . . nhìn nó mà xem! Đã mười ba tuổi đầu rồi mà trông chẳng khác gì đứa trẻ lên mười.

– Không, Nastenka, không, em yêu ạ! Tao đánh nó vẫn còn ít chán, đồ báo cô! Lẽ ra phải đánh cho một trận nhừ tử mới đúng đời nó chứ! Chà . . . đồ Dòng Tên, đồ Mahomet, đồ khắc tinh! – bà giơ nắm đấm dọa con trai. – Mày thèm ăn đòn lắm rồi đấy, nhưng ngặt nỗi tao hết cả sức lực rồi. Mấy năm trước, lúc nó còn nhỏ, người ta đã bảo tao rồi: “Đánh chết nó đi, đánh cho chừa đi!” Tao lại không nghe, đúng là cái tội đồ ma mãnh mà. Giờ thì tao đang phải gánh chịu hậu quả đây. Mày cứ chờ đấy! Tao lột da mày ra cho mà xem! Cứ chờ đấy . . .

Người mẹ giậm chân thình thịch với bàn tay ướt đẫm nước mắt, rồi nức nở bước vào phòng của người khách trọ. Vị khách trọ tên là Yevtihy Kuzmitch Kuporossov đang ngồi bên bàn đọc cuốn sách “Tự học khiêu vũ”. Yevtihy Kuzmitch là một người có học thức và hiểu biết. Ông ta nói giọng mũi, dùng một loại xà phòng có thứ mùi làm cho tất cả mọi người trong nhà phải hắt xì hơi, ăn thịt vào những ngày ăn chay, lại đang lăm le tìm kiếm một ý trung nhân có học thức tao nhã, thế nên ông được coi là người thông thái nhất trong số những người thuê trọ. Ông biết hát giọng nam cao.

– Bác thân mến của cháu ơi, – người mẹ bắt đầu mếu máo khóc lóc. – Nếu bác rộng lòng thương - xin hãy đánh hộ cháu thằng bé nhà cháu một trận. . . . Làm ơn giúp cháu với! Nó thi trượt rồi bác ạ, cái thằng giặc giông ấy! Bác có tin được không, nó thi trượt đấy! Cháu thì không tài nào phạt nổi nó vì sức khỏe yếu kém... Xin bác hãy ra tay trừng trị nó hộ cháu, nếu bác rộng lòng chiếu cố và thương xót cho Yevtihy Kuzmitch! Xin hãy rủ lòng thương một người đàn bà đau yếu bệnh tật!

Kuporossov cau mày, thở dài sườn sượt qua đường mũi. Ông ngẫm nghĩ một lát, gõ ngón tay lên mặt bàn, rồi lại thở dài thêm một tiếng nữa trước khi bước sang phòng Vanya.

– Người ta dạy dỗ cậu, có thể nói là thế, – ông bắt đầu giáo huấn, – người ta cho cậu ăn học, cho cậu một tương lai cơ hội, vậy mà cái đồ thanh niên ngang bướng kia! Tại sao cậu lại làm thế hả?

Ông ta nói một bài dài dằng dặc, làm cả một bài diễn văn ra trò. Ông nhắc đến khoa học, đến ánh sáng và bóng tối.

– Đúng vậy đấy, cậu thanh niên ạ.

Khi đã đọc xong bài diễn văn, ông cởi thắt lưng ra và nắm lấy tay Vanya.

– Đây là cách duy nhất để đối phó với cậu, – ông nói. Vanya ngoan ngoãn quỳ sụp xuống, cúi gằm đầu rúc vào giữa hai đầu gối của người khách trọ. Đôi tai hồng hào vểnh lên cọ sát vào chiếc quần sẫm màu may bằng vải sẹc mới tinh của ông khách, với những đường viền kẻ nâu dọc theo đường may bên ngoài.

Vanya không thốt ra dù chỉ một tiếng kêu. Đến buổi họp gia đình vào buổi tối hôm đó, mọi người quyết định tống cổ cậu đi làm ăn buôn bán.