[TIÊU ĐỀ GỐC]: III

Cũng như năm trước, những vị khách cuối cùng đến thăm bà là Krylin, một ủy viên hội đồng thực thụ, và Lysevitch, một luật sư có tiếng. Khi họ tới trời đã sẩm tối. Krylin, một người đàn ông sáu mươi tuổi có cái miệng rộng, hàng riêm xám cụp sát mang tai và gương mặt tựa loài linh mao, đang khoác bộ quân phục đính dải huân chương Anna và quần ổng trắng. Ông cầm tay Anna Akimovna bằng cả hai tay trong một lúc lâu, đăm đăm nhìn vào mặt bà, mấp máy môi và cuối cùng cất giọng đều đều kéo dài:

– Tôi từng kính trọng chú của cô... và cả cha cô nữa, lại có vinh dự được hưởng tình bằng hữu với họ. Giờ đây, như cô thấy đấy, tôi cảm thấy đó là một bổn phận dễ chịu khi đến chúc mừng Giáng sinh người thừa kế đáng kính của họ, bất chấp tuổi già sức yếu và quãng đường xa xôi... Và tôi rất vui được thấy cô mạnh khỏe.

Viên luật sư Lysevitch, một người đàn ông cao ráo, đẹp trai với mái tóc vàng và những sợi bạc lác đác ở thái dương cùng chòm râu, nổi bật với phong thái cực kỳ tao nhã; hắn bước đi với dáng uyển chuyển, cúi đầu có vẻ miễn cưỡng, nhún vai khi nói chuyện, và tất cả những điều đó mang một vẻ duyên dáng thờ ơ, giống như một con ngựa kiêu kỳ vừa lồng ra khỏi chuồng. Hắn ăn ngon, cực kỳ khỏe mạnh và rất giàu có; có lần hắn đã thắng bốn mươi nghìn rúp nhưng giấu tiệt bạn bè. Hắn thích những món ăn ngon, đặc biệt là phô mai, nấm cục và củ cải mài trộn dầu gai dầu; hồi ở Paris, hắn từng ăn, theo như hắn kể, món ruột động vật nướng nhưng chưa rửa sạch. Hắn nói năng trôi chảy, lưu loát, không chút do dự, và chỉ thỉnh thoảng, để tạo hiệu ứng, mới làm ra vẻ ngập ngừng rồi búng tay như thể đang tìm kiếm một từ ngữ. Hắn đã từ lâu không còn tin vào bất cứ điều gì hắn phải biện hộ trước tòa, hoặc giả hắn có tin, nhưng chẳng mảy bận tâm đến ý nghĩa của nó; mọi thứ đã quá quen thuộc, nhàm chán, tầm thường... Hắn chỉ tin vào những gì độc đáo và khác lạ. Một bài học đạo đức trong sách vỡ lòng được trình bày theo một hình thức độc đáo cũng đủ làm hắn cảm động phát khóc. Cả hai cuốn sổ tay của hắn đều đầy rẫy những lối diễn đạt kỳ lạ mà hắn nhặt nhạnh được từ các tác giả khác nhau; và khi cần tra cứu một cụm từ nào đó, hắn lại bồn chồn lục lọi trong cả hai cuốn sổ, để rồi thường là chẳng tìm thấy gì. Cha của Anna Akimovna, trong một phút vui vẻ phô trương, từng bổ nhiệm hắn làm cố vấn pháp lý cho các vấn đề liên quan đến nhà máy, với mức lương mười hai nghìn rúp. Công việc pháp lý của nhà máy chỉ gói gọn trong hai hoặc ba vụ kiện đòi nợn vặt vãnh, mà Lysevitch toàn giao phó cho các trợ lý của mình.

Anna Akimovna thừa nhận rằng hắn chẳng có việc gì làm ở nhà máy, nhưng bà không thể sa thải hắn – bà không đủ can đảm đạo đức; hơn nữa, bà đã quen với hắn. Hắn thường tự gọi mình là cố vấn pháp lý của bà, còn khoản tiền lương mà cứ đến mùng Một hàng tháng là hắn đều đặn sai người đến lĩnh, thì hắn gọi là "văn xuôi lạnh lùng". Anna Akimovna biết rằng sau khi cha bà qua đời, khi số gỗ trong khu rừng của bà được bán để làm tà-vẹt đường sắt, Lysevitch đã kiếm được hơn mười lăm nghìn từ thương vụ đó và chia chác với Nazaritch. Lúc đầu, khi phát hiện ra họ đã lừa gạt mình, bà đã khóc nức nở, nhưng rồi sau đó bà cũng quen dần.

Chúc bà một mùa Giáng sinh hạnh phúc và hôn cả hai tay bà, hắn đảo mắt nhìn bà từ đầu đến chân rồi cau mày.

– Cô không được làm thế, – hắn nói với vẻ thất vọng chân thật. – Tôi đã nói với cô rồi, em yêu ạ, cô không được phép thế!

– Ý anh là gì, Viktor Nikolaitch?

– Tôi đã bảo là cô không được để mình béo lên. Cả gia đình cô đều có xu hướng tăng cân không mong muốn. Cô không được phép thế, – hắn nhắc lại bằng giọng nài nỉ và hôn tay bà. – Cô thật quá đỗi xinh đẹp! Cô thật tuyệt vời! Nào, thưa Ngài, xin cho phép tôi được giới thiệu người phụ nữ duy nhất trên thế giới này mà tôi từng thực sự yêu thương.

– Chẳng có gì đáng ngạc nhiên ở đó cả. Biết Anna Akimovna ở tuổi của anh mà không yêu nàng, điều đó mới là không thể.

– Tôi tôn sùng nàng, – viên luật sư tiếp tục với vẻ hoàn toàn chân thành nhưng mang theo dáng vẻ duyên dáng thờ ơ quen thuộc của hắn. – Tôi yêu nàng, nhưng không phải vì tôi là đàn ông và nàng là đàn bà. Khi ở bên nàng, tôi luôn cảm thấy như thể nàng thuộc về một giới tính thứ ba nào đó, còn tôi thuộc giới tính thứ tư, và chúng ta cùng trôi dạt vào lãnh hạt của những sắc thái tinh tế nhất, rồi hòa quyện vào nhau trong dải quang phổ. Leconte de Lisle định nghĩa những mối quan hệ ấy hay hơn bất cứ ai. Ông ta có một đoạn văn tuyệt đỉnh, một đoạn văn kỳ diệu...

Lysevitch lục lọi cuốn sổ tay này đến cuốn sổ tay khác, và không tìm thấy câu trích dẫn, bèn ngồi thụp xuống. Họ bắt đầu trò chuyện về thời tiết, về nhà hát opera, về việc Duse sắp đến. Anna Akimovna nhớ ra rằng năm ngoái Lysevitch và, hình như cả Krylin nữa, đã dùng bữa tối với bà, và giờ đây khi họ chuẩn bị ra về, bà liền dùng giọng điệu nài nỉ đầy chân thành để chỉ cho họ thấy rằng vì họ không còn cuộc viếng thăm nào khác phải thực hiện, họ nên ở lại dùng bữa tối với bà. Sau một hồi ngập ngừng, các vị khách đã đồng ý.

Ngoài bữa ăn gia đình thông thường gồm canh bắp cải, lợn sữa quay, ngỗng sốt táo vân vân, người ta còn chuẩn bị sẵn trong bếp một bữa ăn gọi là "kiểu Pháp" hoặc "kiểu đầu bếp" cho những ngày lễ lớn, phòng khi có vị khách nào ở tầng trên muốn dùng bữa. Khi nghe tiếng bát đĩa lách cách ở phòng ăn, Lysevitch bắt đầu lộ rõ vẻ phấn khích thấy rõ; hắn xoa tay, nhún vai, nheo mắt và miêu tả đầy cảm xúc về những bữa tối mà cha và chú của bà từng thết đãi trước kia, cùng món súp cá bơn tuyệt hảo mà đầu bếp ở đây có thể nấu: đó không phải là một món súp cá bơn đơn thuần, mà là một sự hiển linh thực sự! Hắn đã thèm thuồng bữa tối từ trước, tưởng tượng ra nó và tận hưởng nó trong tâm trí. Khi Anna Akimovna khoác tay dẫn hắn vào phòng ăn, hắn ngửa cổ nốc cạn một ly rượu vodka và nhét ngay một miếng cá hồi vào miệng; hắn thực sự rên lên vì thỏa mãn. Hắn nhai tóp tép, nghe đến phát tởm, phát ra những âm thanh từ mũi trong khi đôi mắt trở nên mờ đục và tham lam.

Các món khai vị quả thực tuyệt hảo; ngoài ra còn có nấm trắng tươi hầm kem, sốt Provençale làm từ hàu chiên và tôm đất, nêm nếm đậm đà với một chút dưa muối vị hăng. Bữa tối với những món ăn lễ hội cầu kỳ thực sự xuất sắc, và các loại rượu vang cũng vậy. Mishenka phục vụ bàn ăn với đầy nhiệt huyết. Khi hắn đặt một món ăn mới lên bàn và nhấc chiếc nắp sáng loáng ra, hoặc khi rót rượu, hắn thực hiện những động tác đó với sự trang nghiêm của một giáo sư ma thuật đen, và ngắm nhìn gương mặt cùng những chuyển động gợi nhớ đến điệu nhảy tứ tấu của hắn, viên luật sư thầm nghĩ hết lần này đến lần khác: "Đúng là một tên ngốc!"

Đến món thứ ba, Lysevitch quay sang nói với Anna Akimovna:

– Người phụ nữ fin de siècle – ý tôi là khi cô ấy còn trẻ, và tất nhiên là giàu có – phải độc lập, thông minh, tao nhã, trí tuệ, táo bạo và hơi trụy lạc một chút. Trụy lạc trong giới hạn thôi, một chút thôi; bởi vì sự quá đà, cô biết đấy, rất tẻ nhạt. Cô không nên sống kiếp thực vật, em yêu ạ; cô không nên sống như tất cả mọi người, mà phải tận hưởng trọn vẹn hương vị của cuộc sống, và một chút vị trụy lạc chính là thứ gia vị của cuộc đời. Hãy đắm mình giữa những đóa hoa tỏa hương ngào ngạt, hít hà mùi hương xạ hương, hút cần sa, và trên hết, hãy yêu, yêu và yêu... Trước hết, nếu ở vị trí của cô, tôi sẽ lập ra bảy người tình – mỗi người cho một ngày trong tuần; và tôi sẽ đặt tên một người là Thứ Hai, người thứ hai là Thứ Ba, người thứ ba là Thứ Thứ Tư, cứ thế để mỗi người biết rõ ngày của mình.

Cuộc trò chuyện này khiến Anna Akimovna cảm thấy phiền muộn; bà chẳng ăn gì mà chỉ uống một ngụm rượu vang.

– Xin hãy để tôi nói thế này, – bà lên tiếng. – Về phần cá nhân mình, tôi không thể hình dung nổi tình yêu lại tách rời khỏi đời sống gia đình. Tôi cô đơn, cô đơn như vầng trăng trên trời, lại là một vầng trăng khuyết nữa; và dù các anh có nói gì đi chăng nữa, tôi vẫn đinh ninh rằng, tôi cảm thấy sự khuyết tàn này chỉ có thể được bù đắp bởi tình yêu theo nghĩa thông thường nhất. Tôi nghĩ rằng một tình yêu như thế sẽ định hình bổn phận, công việc của tôi, làm cho quan niệm sống của tôi trở nên sáng tỏ. Tôi tìm kiếm ở tình yêu sự bình yên trong tâm hồn, sự tĩnh lặng; tôi muốn những thứ hoàn toàn trái ngược với xạ hương, với chủ nghĩa tâm linh và phong cách fin de siècle... tóm lại – bà ngượng ngùng – một người chồng và những đứa con.

– Cô muốn kết hôn ư? Chà, cô cũng có thể làm thế thôi, – Lysevitch tán đồng. – Cô nên trải nghiệm tất cả mọi thứ: hôn nhân, sự ghen tuông, vị ngọt ngào của lần ngoại tình đầu tiên, và thậm chí cả con cái nữa... Nhưng hãy mau chóng sống đi – hãy mau chóng lên, em yêu: thời gian đang trôi đi; nó sẽ chẳng đợi chờ ai đâu.

– Vâng, tôi sẽ đi kết hôn! – bà nói, trừng mắt nhìn gương mặt béo tốt, mãn nguyện của hắn. – Tôi sẽ kết hôn một cách đơn giản, bình thường nhất và rạng ngời hạnh phúc. Và các anh có tin không, tôi sẽ kết hôn với một người lao động bình thường nào đó, một thợ máy hay một họa viên.

– Điều đó cũng chẳng có hại gì. Nữ công tước Josiana đã yêu Gwinplin, và điều đó được phép đối với nàng vì nàng là một đại công tước. Mọi thứ cũng đều được phép đối với cô, bởi vì cô là một người phụ nữ đặc biệt: nếu, em yêu, cô muốn yêu một người da đen hay một người Ả Rập, đừng ngần ngại gì cả; hãy gọi ngay một người da đen đến. Đừng từ chối bản thân bất cứ điều gì. Cô phải táo bạo như những khao khát của mình; đừng tụt lại phía sau chúng.

– Bộ khó hiểu đến thế sao? – Anna Akimovna kinh ngạc hỏi, đôi mắt ngấn lệ. – Hiểu cho tôi với, tôi đang gánh vác một cơ ngơi khổng lồ – hai ngàn công nhân, những người mà tôi phải chịu trách nhiệm trước Chúa. Những con người làm việc cho tôi đang dần trở nên mù lòa và điếc lác. Tôi sợ phải tiếp tục sống thế này; tôi sợ lắm! Tôi đau khổ, vậy mà các anh lại nhẫn tâm nói với tôi về những kẻ da đen và... và các anh còn cười nữa chứ! – Anna Akimovna đấm mạnh tay xuống bàn. – Cứ tiếp tục sống cái cuộc đời mà tôi đang sống lúc này, hoặc kết hôn với một kẻ lười biếng và bất tài y như tôi, đó sẽ là một tội ác. Tôi không thể tiếp tục sống thế này được nữa, – bà nói trong cơn phẫn uộ, – tôi không thể!

– Nàng mới đẹp làm sao! – Lysevitch thốt lên, bị mê hoặc bởi bà. – Chúa ơi, nàng mới đẹp làm sao! Nhưng sao cô lại nổi giận thế, em yêu? Có lẽ tôi sai; nhưng chắc là cô không hình dung được rằng nếu vì nhữngLý tưởng mà tôi hết sức tôn trọng, cô từ bỏ những niềm vui của cuộc sống và dẫn dắt một sự tồn tại tẻ nhạt, thì công nhân của cô sẽ được nhờ cậy gì từ điều đó chứ? Chẳng được mảy may nào đâu! Không, sự phù phiếm, sự phù phiếm! – hắn quả quyết nói. – Đó là điều thiết yếu đối với cô; bổn phận của cô là phải phù phiếm và trụy lạc! Hãy ngẫm nghĩ về điều đó đi, em yêu, hãy ngẫm nghĩ kỹ đi.

Anna Akimovna cảm thấy nhẹ nhõm vì đã trút hết nỗi lòng, tâm trạng bà phấn chấn hẳn lên. Bà hài lòng vì mình đã nói rất hay, vì những tư tưởng của bà thật đẹp đẽ và đúng đắn, và bà đã bắt đầu tin chắc rằng nếu Pimenov, chẳng hạn, yêu bà, bà sẽ vui vẻ kết hôn với anh ta.

Mishenka bắt đầu rót Sâm-panh.

– Anh làm tôi giận đấy, Viktor Nikolaitch, – bà nói, chạm ly với viên luật sư. – Tôi thấy anh đưa ra lời khuyên mà chính bản thân anh lại chẳng hiểu gì về cuộc sống cả. Theo anh, cứ hễ là thợ máy hay họa viên thì mặc nhiên phải là kẻ quê mùa, dốt nát hay sao? Nhưng họ mới là những con người thông minh nhất! Những con người phi thường!

– Chú và cha của cô... tôi từng biết và kính trọng họ... – Krylin cất tiếng, ngưng lại để nhấn mạnh (từ nãy đến giờ hắn vẫn ngồi thẳng đơ như cột nhà và cặm cụi ăn uống suốt), – là những con người có trí tuệ uyên bác và... phẩm chất tinh thần cao quý.

– Ồ, dĩ nhiên rồi, chúng ta thừa biết về những phẩm chất của họ, – viên luật sư lầm bầm, rồi xin phép được hút thuốc.

Khi bữa tối kết thúc, Krylin được dìu đi chợp mắt. Lysevitch hút xong điếu xì-gà, dáng đi lảo đảo vì ăn quá no, theo chân Anna Akimovna vào phòng làm việc của bà. Những góc ấm cúng treo đầy ảnh và quạt trên tường, cùng những chiếc đèn lồng màu hồng hoặc xanh nhạt không thể thiếu ở giữa trần nhà, là những thứ hắn không hề thích, bởi chúng là biểu hiện của một tính cách nhạt nhẽo, thiếu độc đáo; hơn nữa, ký ức về một số mối tình mà giờ đây hắn cảm thấy hổ thẹn lại gắn liền với những chiếc đèn lồng kiểu ấy. Phòng làm việc của Anna Akimovna với những bức tường trống trải và nội thất kém thẩm mỹ lại khiến hắn vô cùng hài lòng. Hắn thấy vô cùng ấm cúng và thoải mái khi ngồi trên chiếc ghế bành Thổ Nhĩ Kỳ để ngắm nhìn Anna Akimovna – người thường ngồi trên tấm thảm trước lò sưởi, hai tay ôm đầu gối, đăm đăm nhìn ngọn lửa và suy tư điều gì đó; và trong những khoảnh khắc ấy, hắn có cảm giác như dòng máu Old Believer quê mùa của bà đang trỗi dậy trong huyết quản.

Mỗi lần sau bữa tối, khi cà phê và rượu mùi được dọn lên, hắn lại trở nên hoạt bát hơn và bắt đầu kể cho bà nghe những chuyện phiếm văn học đủ loại. Hắn nói năng đầy hùng biện, hứng khởi và bị cuốn theo chính câu chuyện của mình; còn bà lắng nghe hắn và lần nào cũng thầm nghĩ rằng để có được niềm thưởng ngoạn ấy, người ta không chỉ đáng trả mười hai nghìn rúp, mà còn gấp ba lần số tiền đó nữa, và thế là bà tha thứ cho hắn tất cả những gì bà vốn không thích ở con người hắn. Thỉnh thoảng hắn kể lại cốt truyện của một câu chuyện hay cuốn tiểu thuyết nào đó mà hắn vừa đọc, và thế là hai hoặc ba trôi qua nhanh như một phút mà chẳng ai hay biết. Giờ đây, hắn cất giọng bắt đầu có vẻ rầu rĩ, yếu ớt với đôi mắt nhắm nghiền.

– Đã lâu lắm rồi, em yêu ạ, tôi chẳng đọc gì nữa, – hắn nói khi bà giục hắn kể chuyện gì đó. – Dù thỉnh thoảng tôi vẫn đọc Jules Verne.

– Tôi cứ tưởng anh sẽ kể cho tôi nghe cái gì mới mẻ chứ.

– Hừm!... mới mẻ, – Lysevitch lầm bầm trong cơn ngái ngủ, rồi ngả người sâu hơn vào góc ghế sofa. – Chẳng có nền văn học mới nào, em yêu ạ, là thích hợp cho cả cô lẫn tôi cả. Dĩ nhiên, nó buộc phải mang hình hài như thế, và việc từ chối thừa nhận nó cũng đồng nghĩa với việc từ chối thừa nhận – nghĩa là từ chối thừa nhận trật tự tự nhiên của vạn vật, và tôi thì có thừa nhận, nhưng mà... – Lysevitch có vẻ như đã chìm vào giấc ngủ. Nhưng chỉ một phút sau, người ta lại nghe thấy giọng hắn vang lên:

– Toàn bộ nền văn học mới đều rên rỉ và tru tréo như gió thu thổi qua ống khói. "Ôi kẻ khốn cùng bất hạnh! Ôi cuộc đời ngươi ngẫm giống như ngục tù! Ôi trong ngục tù của ngươi sao mà ẩm ướt và tối tăm thế! Ôi ngươi chắc chắn sẽ đi đến diệt vong, và chẳng còn chút cơ hội trốn chạy nào cho ngươi nữa!" Điều đó rất hay, nhưng tôi thích một nền văn học nào chỉ cho chúng ta cách trốn chạy khỏi ngục tù hơn. Tuy nhiên, trong số tất cả các nhà văn đương đại, tôi vẫn thích Maupassant nhất. – Lysevitch mở mắt ra. – Một nhà văn tuyệt vời, một nhà văn hoàn hảo! – Lysevitch dịch chuyển chỗ ngồi. – Một nghệ sĩ kỳ tài! Một nghệ sĩ đáng sợ, phi thường, siêu phàm! – Lysevitch đứng phắt dậy khỏi ghế sofa và giơ cao cánh tay phải. – Maupassant! – hắn thốt lên đầy mê đắm. – Em yêu, hãy đọc Maupassant đi! Chỉ một trang sách của ông ấy thôi cũng cho em nhiều thứ hơn tất cả mọi sự giàu có trên trái đất này! Mỗi dòng chữ là một chân trời mới. Những xung động mềm mại và dịu dàng nhất của tâm hồn đan xen với những cảm xúc bạo liệt, bão tố; tâm hồn em, như thể đang chịu sức ép của bốn mươi nghìn bầu khí quyển, bỗng hóa thành một mảnh nhỏ vô nghĩa của một thứ vĩ đại nào đó mang sắc hồng mờ ảo mà tôi hình dung rằng, nếu người ta có thể đặt nó lên đầu lưỡi, nó sẽ mang lại một hương vị cay nồng, đê mê. Thật là một sự cuồng nộ của những bước chuyển vần, của những động cơ, của những giai điệu! Em đang yên bình nghỉ ngơi giữa những đóa hoa loa kèn và hoa hồng, để rồi bỗng nhiên một ý nghĩ – một ý nghĩ khủng khiếp, lộng lẫy, không thể cưỡng lại – lao sầm xuống em như một đầu máy xe lửa, tắm táp em trong dòng hơi nước nóng bỏng và làm em điếc đặc bởi tiếng còi tàu. Hãy đọc Maupassant đi, cô gái kính yêu của tôi; tôi khăng khăng bắt cô phải đọc đấy.

Lysevitch vung tay đi lại từ góc này sang góc khác trong cơn hưng phấn mãnh liệt.

– Vâng, điều đó thật không thể tưởng nổi, – hắn tuyên bố, như thể đang tuyệt vọng; – tác phẩm mới nhất của ông ấy đã làm tôi choáng ngợp, làm tôi say đắm! Nhưng tôi sợ cô sẽ không thích nó đâu. Để có thể say mê nó, cô phải nhấm nháp từng chút một, từ từ hút lấy phần tinh chất từ mỗi dòng chữ, uống cạn lấy nó... Cô phải uống cạn lấy nó!...

Sau một lời mở đầu dài dòng, chứa đầy những từ ngữ như tính dục quỷ quái, mạng lưới thần kinh tinh tế nhất, gió ximoon, pha lê vân vân, cuối cùng hắn cũng bắt đầu kể lại cốt truyện của cuốn tiểu thuyết. Hắn không kể câu chuyện theo lối kỳ quặc, mà kể lại với những chi tiết tỉ mỉ đến từng chân tơ kẽ tóc, trích dẫn từ trí nhớ toàn bộ những đoạn miêu tả và hội thoại; các nhân vật trong tiểu thuyết làm hắn say mê, và để miêu tả họ, hắn không ngần ngại tạo dáng, thay đổi biểu cảm khuôn mặt và giọng nói hệt như một diễn viên thực thụ. Có lúc hắn cười vang thích thú với âm thanh trầm ấm, có lúc lại cất cao giọng thé lên, hai tay đan vào nhau và ôm lấy đầu với vẻ mặt như thể cái đầu ấy sắp nổ tung đến nơi. Anna Akimovna say sưa lắng nghe, dù bà đã đọc cuốn tiểu thuyết đó rồi, và bà cảm thấy phiên bản qua lời kể của viên luật sư dường như còn hay hơn và tinh tế hơn gấp bội so với chính cuốn sách. Hắn hướng sự chú ý của bà vào những nét tinh tế khác nhau, nhấn mạnh những câu chữ đắc ý và những tư tưởng uyên thâm, nhưng bà nhìn thấy trong đó, chỉ có cuộc sống, cuộc sống, cuộc sống và chính bản thân bà, như thể bà chính là một nhân vật trong tiểu thuyết vậy. Tâm trạng bà phấn chấn hẳn lên, và chính bà cũng, vừa cười vừa đan tay vào nhau, thầm nghĩ rằng bản thân không thể tiếp tục sống một cuộc đời như thế nữa, rằng chẳng việc gì phải chịu đựng một cuộc sống khốn khổ khi người ta hoàn toàn có thể có một cuộc đời rực rỡ. Bà nhớ lại những lời nói và suy nghĩ của mình trong bữa tối, và cảm thấy tự hào về chúng; và khi hình ảnh Pimenov bất chợt hiện lên trong tâm trí, bà cảm thấy hạnh phúc và khao khát được anh yêu thương.

Khi đã kể xong câu chuyện, Lysevitch ngồi phịch xuống ghế sofa, thở hổn hển vì kiệt sức.

– Cô mới tuyệt vời làm sao! Xinh đẹp làm sao! – hắn cất lời một lúc sau đó với giọng yếu ớt như thể đang lâm bệnh. – Tôi rất hạnh phúc khi được ở bên cô, em yêu, nhưng sao tôi lại là một lão già bốn mươi hai tuổi chứ không phải là một chàng trai ba mươi? Sở thích của cô và tôi chẳng hề trùng khớp: cô phải là một kẻ trụy lạc, thế mà tôi thì đã qua giai đoạn đó từ lâu rồi, và giờ chỉ khao khát một thứ tình yêu tinh tế và vô hình như một tia nắng sớm – nghĩa là, đứng từ góc độ của một người phụ nữ ở tuổi cô, tôi chẳng còn tích sự gì trên đời này nữa.

Theo lời tự thuật, hắn yêu Turgenev, người ca tụng tình yêu trinh bạch và sự thuần khiết, tuổi trẻ và phong cảnh đượm buồn của đất Nga; nhưng hắn yêu tình yêu trinh bạch không phải từ trải nghiệm thực tế mà qua lời đồn đại, như một thứ trừu tượng tồn tại ngoài đời thực. Giờ đây, hắn tự đoan chắc rằng mình yêu Anna Akimovna một cách thuần khiết, lý tưởng, dẫu cho hắn chẳng hiểu những từ đó nghĩa là gì. Nhưng hắn cảm thấy dễ chịu, ấm cúng và ấm áp. Anna Akimovna trong mắt hắn thật mê hoặc, độc đáo, và hắn tưởng tượng rằng cảm giác dễ chịu được khơi gợi trong lòng hắn bởi khung cảnh này chính là thứ người ta gọi là tình yêu thuần khiết.

Hắn áp má lên bàn tay bà và cất giọng dỗ dành như người ta vẫn dùng để dỗ dành trẻ nhỏ:

– Vật báu của tôi ơi, sao cô lại trừng phạt tôi thế?

– Gì cơ? Lúc nào cơ?

– Tôi chẳng nhận được món quà Giáng sinh nào từ cô cả.

Anna Akimovna trước giờ chưa từng nghe nói chuyện họ phải gửi quà Giáng sinh cho viên luật sư, và lúc này bà đâm ra bối rối không biết nên cho hắn bao nhiêu. Nhưng ngặt một nỗi bà buộc phải cho hắn cái gì đó, bởi hắn đang ngóng chờ kìa, dẫu cho đôi mắt hắn vẫn đang nhìn bà đắm đuối tình tứ.

– Chắc là Nazaritch quên mất rồi, – bà nói, – nhưng vẫn chưa quá muộn để sửa sai đâu.

Bà chợt nhớ đến khoản tiền một nghìn rưỡi nhận được hôm trước, hiện đang nằm trong ngăn kéo bàn trang điểm ở phòng ngủ. Và khi bà mang số tiền vô ơn đó ra trao cho viên luật sư, để rồi hắn nhét nó vào túi áo với một vẻ duyên dáng thờ ơ, toàn bộ sự việc đã diễn ra một cách vô cùng duyên dáng và tự nhiên. Lời nhắc nhở bất chợt về món quà Giáng sinh và khoản tiền một nghìn rưỡi rúp này đối với Lysevitch lại chẳng có gì là không phù hợp cả.

– Merci, – hắn nói và hôn lên ngón tay bà.

Krylin bước vào với vẻ mặt mãn nguyện, ngái ngủ nhưng đã tháo hết huân chương.

Hắn và Lysevitch ở lại thêm chút nữa, uống mỗi người một tách trà rồi bắt đầu chuẩn bị ra về. Anna Akimovna có chút ngượng ngùng... Bà hoàn toàn quên bẵng mất Krylin làm ở bộ phận nào, và không biết mình có phải cho ông ta tiền hay không; và nếu có, thì nên đưa ngay bây giờ hay gửi qua phong bì sau.

– Ông ấy công tác ở đâu nhỉ? – bà thì thầm hỏi Lysevitch.

– Ai mà biết được chứ, – Lysevitch vừa ngáp vừa lầm bầm.

Bà thầm nghĩ nếu Krylin từng đến thăm cha và chú mình và tỏ ra kính trọng họ, thì chắc hẳn không phải là vô cớ: hình như ông ta từng làm việc thiện bằng tiền túi của họ, phục vụ trong một cơ quan từ thiện nào đó. Khi nói lời chào tạm biệt, bà nhét vội ba trăm rúp vào tay ông ta; ông ta có vẻ giật mình, trân trân nhìn bà suốt một phút bằng đôi mắt màu chì, nhưng rồi dường như đã hiểu ra và cất giọng:

– Biên lai, thưa Anna Akimovna đáng kính, cô chỉ có thể nhận được vào dịp Năm Mới thôi.

Lysevitch lúc này đã rũ rượi và nặng nề hẳn đi, dáng đi lảo đảo khi được Mishenka mặc cho chiếc áo khoác ngoài.

Lúc bước xuống cầu thang, trông hắn như một kẻ đã kiệt sức đến đường cùng, và hiển nhiên là hắn sẽ lăn ra ngủ ngay khi vừa trèo lên xe trượt tuyết.

– Thưa Ngài, – hắn uể oải nói với Krylin, dừng lại ngay giữa cầu thang, – ngài đã bao giờ trải qua cảm giác như thể có một thứ thế lực vô hình nào đó đang kéo cơ thể ngài dài ra mãi chưa? Ngài bị kéo dãn ra và biến thành một sợi dây kim loại mỏng manh nhất. Về mặt chủ quan, điều này bộc lộ qua một cảm giác đê mê kỳ lạ mà chẳng thể đem so sánh với bất cứ thứ gì.

Anna Akimovna đứng trên đỉnh cầu thang, nhìn thấy từng người bọn họ đưa cho Mishenka một tờ giấy bạc.

– Tạm biệt nhé! Lại đến chơi nhé! – bà gọi với theo họ, rồi chạy ào vào phòng ngủ.

Bà nhanh chóng cởi bỏ bộ váy đã khiến mình phát ngán từ lâu, mặc chiếc áo choàng tắm vào người rồi chạy xồng xộc xuống cầu thang; vừa chạy bà vừa cười vang và nện chân thình thịch như một đứa học trò; bà đang dâng trào một khao khát nghịch ngợm đến tột cùng.