Sự trở về của người chồng và người cha đã tạo ra một sự thay đổi đáng kể trong gia đình nhỏ ở Stirling. Một mái ấm từ lâu chỉ toàn phụ nữ luôn cảm nhận rõ đến tận gốc rễ sự đột nhập của một kẻ thuộc “giới cao quý hơn”. Ngay từ buổi sáng đầu tiên khi những hồi chuông reo liên hồi và tiếng giày kẽo kẹt trên cầu thang vang lên, vinh quang của triều đại nữ quyền đã vụt tắt. Nếp sống tự do phóng khoáng, luật lệ lỏng lẻo và sự thờ ơ với những khuôn phép thường nhật ấy nay đã chấm dứt. Bà Rothesay không thể tiếp tục nuông chiều sự lười biếng của bản thân—không còn cảnh ăn sáng trên giường hay bước xuống nhà với đầu quấn lô uốn tóc. Những chuyến viếng thăm lê thê để buôn chuyện của hàng nghìn lẻ một người quen đã thu lại thành những lời chào buổi sáng lạnh lùng, nơi bóng dáng nghiêm nghị của người chồng lẩn ở một góc phòng, kìm hãm mọi lời tán gẫu vẩn vơ. Hệ thống giết thời gian ưa thích của Sybilla bằng những cách vô bổ kéo dài nửa tiếng trong nhà lẫn ngoài ngõ cũng bị chấm dứt ngay lập tức. Giờ đây, nàng phải học cách trở thành một người vợ ngoan ngoãn, luôn sẵn sàng theo tiếng gọi của chồng và chu đáo trước vô vàn nhu cầu của ông.

Ban đầu, nàng cảm thấy vô cùng kinh hoàng trước những yêu cầu ấy. Viên đại úy thực sự mong muốn được ăn uống ngon lành và đúng giờ mỗi ngày, mà không hề muốn bị làm phiền trước bằng câu hỏi “Hôm nay anh thích ăn món gì?”. Ông đã kiên nhẫn lắng nghe một hai lần những lời phàn nàn nhỏ nhặt của nàng về chuyện gia đình, rồi sau đó lịch sự yêu cầu nàng từ nay hãy giữ những chi tiết đó lại trong nhà bếp; khiến tội nghiệp bà Rothesay phải lui về phòng trong những giọt nước mắt. Ông thích nàng ở nhà vào buổi tối, pha trà cho ông, rồi đọc sách cho ông nghe hoặc lắng nghe khi ông đọc sách cho nàng. Đây là nhiệm vụ gian khổ hơn cả trong hai việc, dù nàng yêu giọng nói của ông biết nhường nào.

Sybilla chẳng bao giờ có thể cảm thấy hứng thú với những cuốn sách khô khan mà ông đọc, và thường ngủ gật nửa chừng; thế rồi ông luôn dừng lại đột ngột, có lúc trông giận dỗi, có lúc buồn bã; và chỉ vài phút sau, ông không bao giờ quên thắp nến cho nàng, kèm theo một lời nhắc nhở dịu dàng rằng đã đến lúc đi ngủ. Nhưng thường thì nhiều giờ sau, nàng giật mình tỉnh giấc và vẫn nghe thấy ông đang đi lại dọc ngang ở tầng dưới, hoặc cứ mải miết cời đống lửa trong lò, như một người đàn ông buộc phải coi ngọn lửa là bầu bạn duy nhất.

Và rồi trái tim ngốc nghếch nhưng vẫn đong đầy yêu thương của Sybilla lại cảm thấy buồn bã và nặng trĩu; hình ảnh người chồng, từng được tô vẽ trong tâm trí nàng bằng những sắc màu rực rỡ, bắt đầu phai nhạt. Angus thực sự không phải là Angus trong tưởng tượng của nàng. Dù sự trở về nhà ấy tràn ngập niềm vui, nhưng nó lại không được như những gì nàng mong đợi. Nếu không, tại sao có những lúc, giữa muôn vàn niềm hân hoan, nàng lại nhớ về quá khứ ngày xưa với niềm tiếc nuối, và nghĩ về tương lai với nỗi hoài nghi, thậm chí là gần như sợ hãi.

Nhưng việc biết suy nghĩ dẫu chỉ một chút lại là một điều hoàn toàn mới mẻ đối với Sybilla. Nó mang lại điều tốt lành cho nàng dẫu nàng có muốn hay không.

Trong lúc những mầm mống bất an của nỗi đau tương lai ấy đang âm ỉ trong lòng cha mẹ, thì bông hoa nhỏ bé, bị bỏ quên và kém sắc mọc lên dưới chân họ vẫn sống một cuộc đời đơn điệu, không ai ngó ngàng như trước. Olive Rothesay đã lên năm, lớn lên chẳng khác nào một nhành hoa anh thảo nơi đồng nội, lớn lên thế nào chẳng ai hay biết hay quan tâm, ngoại trừ Trời cao. Và việc Trời cao vừa hay biết vừa quan tâm được minh chứng qua sự dịu dàng ngày ngày đang thấm sâu vào bông hoa ven đường tội nghiệp ấy, để rồi chắc chắn một ngày nào đó, nó sẽ được phát hiện thông qua hương thơm vô hình mà nó tỏa ra.

Đại úy Rothesay vẫn giữ vững quyết tâm gặp cô con gái nhỏ trong phòng dưỡng nhi ít nhất một lần một ngày. Sau một thời gian, chuyến viếng thăm kéo dài từ vài phút thành một tiếng đồng hồ. Ông chăm chú lắng nghe những lời ca ngợi đầy vui sướng của Elspie dành cho đứa trẻ yêu quý của mình, thậm chí có lúc mụ còn chỉ ra vẻ đẹp trên gương mặt hốc hác của đứa bé, với sự đoan chắc rằng Olive, ít nhất là về mặt đường nét, chính là một người nhà Rothesay chính hiệu. Nhưng người cha luôn chặn lời mụ bằng một cái nhìn lạnh lùng, đầy uy nghiêm.

“Nếu cô không phiền, chúng ta hãy gác lại chủ đề đó.”

Tuy nhiên, được dẫn dắt bởi ý thức nghiêm ngặt về bổn phận của một người cha, ông đối xử với đứa trẻ bằng tất cả sự ân cần, và phong thái uy quyền của ông đối với người vợ đã buộc Sybilla, vốn từ trước đến nay vẫn hững hờ, cũng phải bày tỏ sự quan tâm tương tự. Có lẽ cũng bởi vì trong bản tính thất thường của nàng, cái lạnh lẽo đã vô tình buông xuống trái tim người vợ, lại đánh thức trái tim của người mẹ. Và rồi người mẹ đôi khi phải giật mình khi chứng kiến sự hồi đáp mà thứ tình cảm mới mẻ dẫu hãy còn mơ hồ này tạo ra nơi đứa con.

Trong một vài tháng sau khi Đại úy Rothesay trở về, gia đình nhỏ sinh sống trong ngôi nhà cổ kính, nằm khuất nẻo trên ngọn đồi Stirling. Nhịp sống đều đặn và yên bình của họ chỉ bị phá vỡ bởi những chuyến đi vắng ngắn ngày thỉnh thoảng của người trụ cột gia đình, mà theo lời ông là đi “việc công”. Việc công là một từ mang lại cảm giác chán ghét, nếu không muốn nói là kinh hoàng, đối với đôi tai của Sybilla, đến mức nàng chẳng buồn gặng hỏi, và chồng nàng cũng chẳng tự nguyện hé lộ điều gì. Thật ra, ông vốn hiếm khi có thói quen làm thế—dù có bị gặng hỏi hay không.

Cuối cùng, vào một ngày nọ khi ông đang ngồi sau bữa ăn cùng vợ và con—ông luôn ra lệnh một cách nguyên tắc rằng “ tiểu thư Rothesay” phải được đưa ra cùng món tráng miệng—Angus đưa ra một nhận xét đầy kinh ngạc:

“Sybilla yêu quý của anh, anh muốn bàn bạc với em về một vấn đề khá quan trọng.”

Nàng ngước lên với vẻ ngạc nhiên xinh xắn và ngây thơ.

“Bàn bạc với em ư! Ơi anh Angus! Xin anh đừng làm khổ em bằng mấy chuyện kinh doanh khô khan của anh chứ; em chẳng bao giờ hiểu nổi chúng đâu.”

“Và chưa bao giờ anh nghĩ là em có thể hiểu được. Thực ra, chính em đã nói với anh điều đó, và vì thế anh chưa bao giờ làm phiền em bằng những chuyện ấy, em yêu ạ,” câu trả lời vang lên, mang theo chút ít châm biếm nhẹ nhàng. Nhưng sự cay đắng ấy liền tan biến ngay khoảnh khắc Sybilla vùng đứng dậy và chạy lại ngồi xuống thảm lò sưởi ngay dưới chân ông, với một dáng vẻ chăm chú đầy ngộ nghĩnh. Nhân cơ hội ấy, ông vỗ nhẹ lên đầu nàng, đầy dịu dàng và mỉm cười, bởi ông vẫn là một người chồng chiều vợ và nàng lại là một thứ đồ chơi đáng yêu cho những giờ phút nhàn rỗi.

Một món đồ chơi! Giá như tất cả phụ nữ đều thấu hiểu ý nghĩa trọn vẹn của danh từ ấy—một thứ được khao khát, vồ vập, ve vuốt, rồi trở nên nhàm chán, bị bỏ rơi, và khinh miệt! Và cũng giá như, mọi người phụ nữ đều biết rằng số phận của mình phụ thuộc vào việc bản thân tự biến mình thành người thế nào trước mắt chồng, hơn là việc người chồng muốn nhào nặn nàng ra sao!

“Nào, anh Angus, bắt đầu đi—em đang vô cùng chú ý đây.”

Ông thoáng nhìn Olive với vẻ hoài nghi trong giây lát. Con bé đang ngồi trên chiếc ghế nhỏ ở tận đầu bên kia căn phòng, lặng lẽ, trầm mặc và ngoan ngoãn. Bên cạnh nó có vài quả mận chín sẫm, con bé không hề định ăn mà chỉ đang nghịch chúng, sắp xếp chúng cùng những chiếc lá xanh theo hàng ngàn kiểu dáng duy duyên dáng, rồi tự mỉm cười khi ánh nắng chiều lách qua khung cửa sổ mờ ảo chiếu vào, làm cho sắc màu tươi thắm của chúng càng thêm rực rỡ.

“Chúng ta có nên bảo Olive ra ngoài không?” người mẹ cất tiếng hỏi.

“Không, cứ để con bé ở lại—nó chẳng có gì quan trọng cả.”

Cả cha và mẹ đều nhìn vào gương mặt nhợt nhạt, mang nét thánh thiện của đứa trẻ, cảm nhận rõ sự trách móc ẩn chứa trong đó, rồi thở dài. Có lẽ cả cha và mẹ đều đã yêu thương con bé, nếu không vì sự hổ thẹn ở người mẹ và ký ức đau đớn về sự dối trá ở người cha.

“Sybilla,” Đại úy Rothesay đột nhiên tiếp lời, “điều anh muốn nói đơn giản là, em có thể sắp xếp để rời khỏi Stirling sớm đến mức nào?”

“Rời khỏi Stirling ư?”

“Đúng vậy; anh đã mua một ngôi nhà.”

“Thật sao! Thế mà anh chẳng hề hé răng với em một lời nào,” Sybilla nói với vẻ mặt bực dọc.

“Nào, người vợ nhỏ của anh, đừng ngốc nghếch thế chứ; em có bao giờ muốn nghe về chuyện làm ăn đâu, và anh đã làm đúng theo lời em nói đấy thôi; em không thể phản đối điều đó chứ?”

Nhưng nàng hoàn toàn có thể phản đối, và nàng có hàng tá lời phàn nàn nửa hờn dỗi nửa đùa cợt muốn tuôn ra. Nàng tuôn ra một cách khá lộn xộn; thực ra, nàng đã nói liền tù tì năm phút mà không cho chồng dù chỉ một cơ hội để chen vào một từ. Thế nhưng nàng yêu ông thiết tha, và trong sâu thẳm trái tim, nàng chẳng có chút phản đối nào đối với việc được gánh vác thay những bận tâm lo lắng; chỉ là nàng nghĩ mình cần phải đứng lên đòi lại một chút đặc quyền của người vợ mà thôi.

Ông lắng nghe trong sự im lặng tuyệt đối. Khi nàng dứt lời, ông chỉ điềm nhiên nói: “Được rồi, Sybilla; và chúng ta sẽ rời Stirling vào đúng ngày này tháng sau. Anh đã quyết định sẽ sinh sống ở nước Anh. Oldchurch là một thị trấn rất thuận tiện, và anh chắc chắn em sẽ thấy Merivale Hall là một nơi ở vô cùng dễ chịu.”

“Merivale Hall ư. Chúng ta thực sự sắp chuyển đến sống trong một dinh thự lớn sao?” Sybilla kêu lên, vỗ tay vui sướng như một đứa trẻ. Nhưng nét mặt nàng lập tức thay đổi. “Anh đang đùa em đấy chứ, Angus. Em chẳng rành về tiền nong lắm, nhưng em thừa biết chúng ta không đủ giàu để duy trì một cơ ngơi như thế.”

“Trước đây thì không, nhưng hiện tại thì có rồi, anh rất vui vì điều đó,” Đại úy Rothesay đáp lại với một vẻ đắc thắng nhất định.

“Giàu có! Rất giàu ư! Thế mà anh chẳng bao giờ nói với em một tiếng?” Hai tay Sybilla buông thõng xuống đầu gối, và thật khó đoán biểu cảm nào đang chiếm ưu thế trên khuôn mặt nàng—nỗi đau đớn của người phụ nữ, hay sự phẫn nộ của nàng.

Angus tỏ vẻ khó chịu. “Sybilla yêu quý của anh, hãy bình tĩnh lắng nghe anh—vâng, hãy bình tĩnh nào,” ông nói thêm khi thấy sắc mặt nàng lúc tái lúc hồng và đôi môi như chực bùng lên những lời trách móc hờn dỗi. “Khi anh rời nước Anh, anh từng bị chế giễu vì tội trốn theo một tiểu thư giàu có. Điều đó anh đã không làm, bởi vì em còn nghèo hơn nhiều so với tưởng tượng của thiên hạ—và anh yêu Sybilla Hyde bé nhỏ vì chính con người em chứ không vì gia tài. Nhưng lời mỉa mai ấy đã cứa vào lòng anh, và khi rời xa em, anh tự hứa sẽ không bao giờ trở về cho đến khi có thể đường hoàng quay lại như một kẻ giàu có bằng chính sức mình. Giờ đây anh đã là một người như thế. Em không vui sao, Sybilla?”

“Vui sao—vui vì bị giấu giếm như một đứa trẻ con—một kẻ ngốc nghếch ư! Đó không phải là cách đối xử đúng đắn với người vợ của anh đâu, Angus,” Sybilla hờn dỗi đáp lại, đồng thời rụt người tránh khỏi vòng tay ông, cánh tay vốn đang vươn ra như một sứ giả hòa bình thầm lặng để ôm lấy vòng eo nàng.

“Giờ thì em thực sự giống một đứa trẻ rồi đấy. Anh làm thế vì tình yêu—tin hay không tùy em, sự thật là vậy—để em không phải bận lòng đau đớn trước những cuộc đấu tranh, nhọc nhằn và lo toan của anh. Và chẳng phải phần thưởng, chẳng phải khối tài sản ấy đều là vì em hay sao?”

“Không; chẳng phải thế đâu.”

“Xin em hãy nói lý lẽ đi, Sybilla!” chồng nàng tiếp tục bằng thứ giọng điềm tĩnh, dửng dưng ấy; đối với một người phụ nữ có cảm xúc nhạy bén và lòng tự ái cũng dễ dâng trào, điều đó chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa.

“Em chẳng thèm nghe lý lẽ gì sạt. Khi mà suốt bốn năm qua anh đầm mình trong nhung lụa giàu sang, trong khi vợ con anh phải—Ôi Angus!” và nàng bật khóc.

Đại úy Rothesay thoạt đầu tìm cách dỗ dành bằng những lời giải thích và xoa dịu để chặn đứng dòng nước mắt hờn dỗi cùng những lời buộc tội đứt quãng. Mọi lời nói của ông đều bị diễn giải sai hoặc hiểu lệch lạc. Sybilla nhất quyết cho rằng ông đã coi thường, đối xử tệ bạc và lừa dối nàng.

Đến lúc đó, người chồng nghiêm nghị đứng phắt dậy.

“Bà Rothesay, ai mới là kẻ đã lừa dối tôi?”

Ông chỉ tay về phía đứa trẻ, và ánh mắt của cả hai dừng lại ở bé Olive.

Con bé đang ngồi đó, những món đồ chơi duyên dáng đã rơi khỏi tay, đôi mắt to mềm mại mở lớn đầy vẻ kinh ngạc tột độ khiến cả cha lẫn mẹ đều phải chột dạ lùi bước trước ánh nhìn ấy. Cái nhìn đăm đăm của đứa trẻ ngây thơ ấy tựa như ánh mắt trách móc của một thiên thần thuần khiết được phái xuống từ một thế giới thanh tao hơn.

Một sự im lặng chết chóc bao trùm. Giữa không gian ấy, đứa trẻ rón rén bò ra từ góc phòng, đứng giữa cha mẹ, hai bàn tay nhỏ bé chìa ra và đôi mắt ngấn lệ.

“Olive không làm gì sai cả phải không ạ? Cha và mẹ ơi, cha mẹ không giận bé Olive tội nghiệp chứ ạ?”

Lần đầu tiên, khi nhìn vào gương mặt của đứa con tội nghiệp, hình bóng của vị thiên thần trong giấc mơ chợt lóe lên trong ký ức người mẹ. Nàng vội gạt phăng ý nghĩ ấy đi gần như giận dữ, nhưng nó lại hiện về. Rồi Sybilla cúi xuống, và đây là lần đầu tiên kể từ khi tấm bé, Olive thấy mình được nhấc bổng vào vòng tay của mẹ.

“Tốt hơn là con bé nên vào phòng đi ngủ,” Đại úy Rothesay lên tiếng.

Olive được bế đi, nép sát vào người mẹ.

Khi Sybilla quay trở lại, cái bĩu môi giận dỗi đã biến mất, dù một bóng mây u ám và bận rộn vẫn còn vương vấn. Nàng pha trà cho chồng, đôi khi cố gắng khơi gợi vài chủ đề thông thường, nhưng ông chẳng mấy hưởng ứng. Trước khi đi ngủ, nàng rụt rè cất lời hỏi ông:

“Giữa chúng ta không có xích mích gì chứ, Angus?”

“Hoàn toàn không, em yêu,” ông đáp với vẻ thản nhiên gạt bỏ mọi hờn giận, dù là gây ra hay phải nhận lấy—thứ thái độ chính là đòn giáng đau đớn nhất đối với một bản tính bộc trực; “chỉ là, từ nay chúng ta sẽ không bàn bạc những chuyện làm ăn với nhau nữa. Phụ nữ không bao giờ có thể điềm tĩnh trò chuyện về những vấn đề đó. Chúc ngủ ngon, Sybilla.”

Ông ngẩng đầu lên một chút, chỉ một chút thôi, để đón nhận nụ hôn quen thuộc từ nàng. Nàng trao nó, nhưng đi kèm với nụ hôn ấy là một tiếng thở dài. Ông hầu như chẳng để ý đến cả hai điều đó, bởi dường như ông đang chìm đắm trong cuốn sách khổ lớn mang tên “Bình giải Sách Châm Ngôn”, vì hôm đó là tối Chủ nhật. Ông nán lại suốt cả một tiếng đồng hồ bên chương cuối cùng, và đặc biệt chú ý đến những đoạn kinh thánh:—

“Tìm được một người vợ hiền thảo khó biết bao; Giá trị của nàng vượt xa ngọc hồng bảo. Lòng người chồng hết lòng tin cậy nơi nàng; Nên chẳng thiếu thốn của chi.... Miệng nàng thốt ra những lời khôn ngoan; Và trên môi nàng ngự trị luật pháp của lòng nhân ái.”

Đọc đến đây, Đại úy Rothesay khép sách lại, khoanh tay lên bàn; và thở dài—Ôi, tiếng thở dài nặng nề làm sao! Đêm hôm đó, ông đã thức liền cho đến khi người vợ trẻ nằm thao thức hàng giờ liền trong sự hối hận và những quyết tâm; cho đến khi, sau bao nhiêu lần tự nhủ về sự ăn năn và tình yêu trong tương lai, nàng cuối cùng cũng khóc đến chìm vào giấc ngủ vì nỗi buồn sâu sắc.