Bà Rothesay, xúc động bởi niềm tiếc thương trắc ẩn, đã bày tỏ sự kính trọng xứng đáng đối với ký ức về người phụ nữ trung thành từng tận tụy chăm sóc chồng và con mình. Suốt cả một tuần dài, Olive thẫn thờ đi quanh ngôi nhà đóng cửa, trong không khí trang nghiêm và câu nệ của tang lễ—điều lần đầu tiên cô bé trải qua—đè nặng lên trái tim non trẻ. Than ôi! Chẳng có ai dìu dắt tâm hồn ấy vượt qua nỗi sợ hãi trước nấm mồ để đến với những bí nhiệm siêu cao của cõi vĩnh hằng.
Nhưng đứa trẻ nào hiểu được những điều ấy, thế nên cô bé cứ rón rén, đầy kinh sợ, bước đi trong ngôi nhà tĩnh lặng; và khi màn đêm buông xuống, thậm chí chẳng dám bén mảng lại gần căn phòng—nơi từng là của mình và Elspie—giờ đây đã thuộc về Thần Chết. Cô nhìn những người khác trong nhà bước vào đó với gương mặt nghiêm nghị, rồi bước ra, cẩn thận khóa chặt cửa lại. Bên trong rốt cuộc có gì? Một điều gì đó mà cô không dám nghĩ tới, và không gì có thể ép cô ngó ngàng tới. Có lúc cô quên đi nỗi buồn; và vẫn quẩn quanh bên cạnh mẹ, tự khuây khỏa bằng những trò chơi trẻ con thường ngày như ghép những mảnh bản đồ rời rạc hay vẽ bảng đen; thế nhưng tất cả đều diễn ra với một vẻ lặng lẽ còn buồn bã hơn cả những giọt nước mắt.
Đêm trước ngày tang lễ, bà Rothesay vào ngắm nhìn lần cuối thể xác của người đầy tớ già trung thành. Bà cố thuyết phục bé Olive đi cùng; cô bé đi theo mẹ đến tận cửa, rồi òa khóc nức nở, quay đầu chạy trốn và ẩn mình vào một căn phòng khác. Từ nơi đó, cô nghe tiếng mẹ bước đi—cũng đang khóc, bởi bản tính mỏng manh của Sybilla Rothesay chưa từng đánh mất sự mềm mại đầy trắc ẩn. Olive lắng nghe những bước chân lướt nhẹ xuống lầu, rồi chìm vào tĩnh lặng. Bấy giờ, tình cảm tha thiết mà cô dành cho người vú nuôi già bỗng trỗi dậy, xua tan mọi nỗi sợ trẻ thơ, và tiếp cho cô sức mạnh để đưa ra một quyết định mà trước đó cô chưa từng dám nghĩ tới. Ngày mai, người ta sẽ đưa Elspie đi—mãi mãi. Trên cõi đời này, cô sẽ chẳng bao giờ còn được nhìn thấy gương mặt từng vô vàn yêu dấu ấy nữa. Lẽ nào cô lại để Elspie ra đi mà không lấy một cái nhìn, dù chỉ một lần thôi sao? Cô quyết định bước vào căn phòng đáng sợ ấy ngay lúc này, và đi một mình.
Trời chập choạng tối, khoảng bảy giờ, vẫn là ban ngày nhưng trong ngôi nhà đóng kín cửa thì lờ mờ hơn bên ngoài. Olive kéo tấm rèm sang một bên, phóng tầm mắt thật lâu ra khung cảnh hoàng hoàng hôn tươi vui để lấy lại sự vững vàng và bình tĩnh cho tâm trí, rồi bước đi với sải chân kiên quyết hướng về phía cửa phòng. Lần này cửa không khóa, chỉ khép hờ. Cô bé chỉ thò đầu vào nhìn một chút. Đồ đạc quen thuộc vẫn ở đó, căn phòng có vẻ chẳng đổi thay, chỉ bao trùm một bầu không khí tĩnh mịch, trang nghiêm và tịch mịch. Chắc chắn sẽ chẳng có gì đáng sợ ở đó cả.
Olive rón rén bước vào, tai nghe rõ từng nhịp đập của trái tim trong không gian tĩnh lặng. Cô đứng bên chiếc giường. Nó không được phủ bằng tấm khăn trải giường khâu từ những mảnh vải hình ngôi sao quen thuộc—tác phẩm của đôi tay siêng năng Elspie qua bao năm tháng dài dằng dặc, nơi những ngón tay bụ bẫm của chính cô từng được dạy những mũi kim đầu tiên—mà bằng một tấm vải trắng lớn. Cô đứng đó, phân vân không biết nên chạy trốn hay ở lại, cho đến khi nghe tiếng bước chân ngoài cầu thang. Chỉ một phút nữa thôi, mọi thứ sẽ quá muộn. Với bàn tay quyết đoán, cô gióc tấm vải trắng lên và nhìn thấy gương mặt tái nhợt, cứng đờ—không phải của giấc ngủ, mà là của cái chết.
Thốt lên một tiếng thét vừa hoang dại vừa nhức nhối vang vọng khắp ngôi nhà, Olive lao vút về phía cửa, chạy thục mạng qua hành lang và ngã quỵ xuống trong những cơn co giật ở tận cuối đường.
Đêm hôm đó, cô bé ngã bệnh, và phải vài tuần sau mới hồi phục hẳn, khi ấy cỏ đã bắt đầu xanh trên nấm mồ tội nghiệp của Elspie.
Đó là một quy luật hồng ân của tạo hóa, rằng trong tâm hồn trẻ thơ, ký ức về nỗi sợ hãi hay niềm đau buồn phai nhạt rất nhanh. Thế nên, khi Olive lấy lại sức khỏe và nhìn thấy ngôi nhà nay đã bừng lên tươi tắn cả trong lẫn ngoài giữa vẻ đẹp của những ngày đầu thu—những kinh hoàng về cái chết đã phai mờ khỏi tâm trí cô, hoặc được xoa dịu thành một ký ức dịu dàng. Có lẽ, suy cho cùng, việc cô từng ngắm nhìn gương mặt đã khuất ấy lại là một điều may mắn, để cô chắc chắn rằng đó không phải là Elspie. Cô không bao giờ nghĩ về Elspie trong căn phòng đáng sợ đó nữa. Cô nhớ về bà như lúc sinh thời, đang đứng đan tất bên cửa sổ phòng dưỡng nhi, thong thả và điềm tĩnh bước đi dọc những con đường mòn ngập tràn sắc xanh, mang theo giỏ hoa và rễ cây hái được trong những chuyến dạo chơi, hay ngồi lặng lẽ vào những buổi chiều Chủ Nhật với cuốn Kinh Thánh trên đầu gối.
Và rồi, vượt qua ký ức về Elspie từng hiện hữu trên trần gian, Olive nghĩ về Elspie giờ đây ở trên thiên đàng. Trí tưởng tượng rực rỡ của cô đã thi vị hóa mọi nỗi buồn thành thơ ca. Cô chẳng bao giờ ngắm hoàng hôn, chẳng bao giờ ngước nhìn bầu trời đầy sao ban đêm, mà không mường tượng ra Elspie đang ở nơi đó. Tất cả những tật xấu và nét tính cách đặc trưng của người vú nuôi già người Scotland tội nghiệp bỗng hóa thành hình bóng của một người hộ mệnh vô hình, phi vật chất; dường như kéo linh hồn cô xích lại gần thiên đàng hơn với suy nghĩ rằng ở chốn thiên cung vinh hiển kia, có một người cô yêu thương và cũng yêu thương cô.
Từ thời điểm người vú nuôi qua đời, toàn bộ dòng chảy cuộc đời Olive đã thay đổi. Chẳng có chút bóng tối nào vương vấn lên ký ức về mối thâm tình đã mất, khi nói rằng giờ đây, dòng triều dâng ngập tràn tình yêu sinh mạng đang hướng về bà Rothesay—điều chưa từng có trước đây, và có lẽ cũng chẳng bao giờ xảy ra nếu không vì cái chết của Elspie. Và quả thực, trái tim người mẹ giờ đây đang khao khát đến cháy bỏng dòng suối tình cảm ấy.
Suốt bảy năm qua, đám mây nhỏ xuất hiện từ khi Đại úy Rothesay trở về đã dâng lên giữa hai vợ chồng, lớn dần lên một cách chậm chạp nhưng chắc chắn, phủ lên mái ấm của họ một lớp bóng râm. Giống như bao cặp đôi kết hôn trong sức nóng của đam mê hay sự bốc đồng ương ngạnh tuổi trẻ, tính cách của họ vốn chẳng lấy gì làm tương đồng, nay lại càng xa cách nhau hơn qua từng ngày, cho đến khi hai cuộc đời rẽ sang hai hướng ngày một rộng thêm. Chẳng có vụ cãi vã rùm beng nào để thiên hạ nhẫn tâm vịnh vào đó, thỏa thuê gặm nhấm cái cảnh tượng một cuộc hôn nhân bất hạnh; thế nhưng vực thẳm vẫn ở đó—một hố sâu lạnh lùng, dửng dưng và hoài nghi mà không bước chân tình yêu nào có thể vượt qua.
Angus Rothesay là một người mang đầy nỗi thất vọng. Ở tuổi hai lăm, ông đã rước về một cô vợ xinh đẹp, hay nô đùa và nửa phần ngây thơ,
“Làm cô dâu và làm người tình dấu yêu,”
quên mất rằng ở tuổi ba mươi lăm, ông sẽ cần một người phụ nữ chín chắn làm người vợ đáng tin cậy luôn sẻ chia cùng ông, một người chủ gia đình chu đáo và thấu đáo. Khi những trải nghiệm cay đắng đã khiến ông già dặn và khôn ngoan hơn, thậm chí sớm hơn cả tuổi thực, ông trở về nhà với kỳ vọng tìm thấy một người vợ cũng đã trưởng thành và khôn ngoan. Hy vọng ấy tan vỡ. Ông thấy Sybilla vẫn y nguyên như ngày ông rời đi—vẫn là một đứa trẻ. Dù dễ bảo và giàu tình cảm, lẽ ra ngay lúc ấy ông vẫn có thể dìu dắt tâm trí nàng, nhào nặn tính cách nàng, thậm chí biến nàng thành bất cứ mẫu người nào ông muốn. Nhưng ông đã không làm thế; ông quá kiêu hãnh. Ông gặm nhấm niềm hy vọng đổ vỡ trong sự im lặng và kín đáo; và dẫu ông không hề trách móc nàng, chưa bao giờ ngừng yêu nàng theo cách lạnh lùng của riêng mình, thì mọi sự tôn trọng và đồng điệu đều đã bay biến. Lối sống của nàng không phải lối sống của ông, và liệu có phải bổn phận của một người đàn ông, một người chồng là phải cúi mình nhượng bộ? Sau vài năm vật lộn, ít là với nàng mà nhiều hơn là với chính bản thân, ông quyết định sẽ đi con đường riêng của mình và mặc kệ nàng tự lo lấy lối đi của nàng.
Ông đã làm thế. Ban đầu nàng tìm cách kéo ông trở lại, không phải bằng sự tôn nghiêm dịu dàng và tĩnh lặng của tình yêu người phụ nữ—thứ tình yêu chưa bao giờ lụi tàn, chẳng bao giờ mỏi mệt, lại ẩn giấu như dòng suối nhỏ luồn lách qua những bụi cây xanh thẳm, tiếng chảy lững lờ chẳng mấy ai hay, hình bóng chẳng ai nhìn thấy. Những chiêu trò của Sybilla—thứ duy nhất nàng biết—lại là cả một kho vũ khí của sự điệu đà thiếu nữ, hay những trò mánh khóe con trẻ, sự nồng nàn thái quá rồi lại hờn gỗi hoặc trách móc giận hờn luân phiên thay đổi. Chồng nàng vẫn trơ như đá trước tất cả những điều ấy. Trông ông chẳng khác nào một khối đá tảng, dửng dưng trước cả ánh nắng lẫn cuồng phong. Thế nhưng thực chất không phải vậy. Trong bản tính của ông ẩn chứa một tình yêu sâu sắc, chân thành và bền bỉ; chỉ là ông thuộc tuýp người đòi hỏi người ta phải yêu mình theo cái cách tĩnh lặng và âm thầm của riêng họ. Đó là một bài học cay đắng đối với một người mà mọi cảm xúc thiên về bản năng nhiều hơn là lý trí. Sybilla chẳng thể nào học nổi điều đó. Và cứ thế, hạnh phúc của hai cuộc đời đã bị tàn phai, không phải vì cái ác, hay vì thiếu đi phẩm giá ở cả hai người, mà chỉ vì họ không tài nào thấu hiểu lẫn nhau. Dòng chảy sự tồn tại của họ cứ thế trôi đi lạnh lẽo và phẳng lặng trên hai đường thẳng song song, chẳng bao giờ, chẳng bao giờ cắt nhau!
Thiên hạ nhìn nhận Đại úy Rothesay qua hai mảnh ghép—một là người chủ trang viên Merivale trang trọng, có phần kiêu kỳ nhưng đáng kính; hai là nhà đầu cơ liều lĩnh và táo bạo, kẻ không ngừng nhân đôi nhân ba gia tài qua muôn vàn hình thức cờ bạc hợp pháp mà những kẻ có vốn lếng tha hồ thỏa chí. Có một sự hứng thú và kích thích lớn lao trong lối sống ấy, và Đại lao Rothesay lao vào nó chẳng khác nào bao người đàn ông khác từng lao đầu vào những con đường ít thanh sạch hơn để khỏa lấp khoảng trống rợn ngợp nơi tổ ấm.
Còn ở bà Rothesay, thiên hạ chỉ nhìn thấy một trong những đóa hoa rực rỡ nhất chốn phồn hoa—một trong số những “phụ nữ quyến rũ” khiến cho xã hội trở nên thú vị; xinh đẹp, tốt bụng—ít ra là chừng mực mà lối sống vô lo cho phép; hoạt bát, ưa vui thú—có lẽ hơi thái quá, bởi điều đó khiến người ta để tâm so sánh giữa người chủ nam và chủ nữ của trang viên, để rồi thốt ra những lời mà không một người vợ nào nên cho thiên hạ lý do để nói: “Tội nghiệp cô ấy! Không biết sống với chồng thì có hạnh phúc không nhỉ?”
Thế nhưng, đứng giữa hai con người ấy lại là sợi dây liên kết dẫu hãy còn mơ hồ nhưng đã trói buộc họ lại với nhau—đứa con gái nhỏ tật nguyền.
