Thuyền đã sớm qua Nhạc Dương, tôi vẫn còn ngâm nga câu thơ nhỏ ngẫu hứng trước khi ngủ: "Song ngọa thúy long tha viễn đái, cửu khúc hoàng mãng tẩu trường quyên." Định gượng ghép thành một bài thất luật. Nhưng dù tôi có lẩm bẩm thế nào đi nữa, lòng dạ vẫn cứ lơ đễnh, không biết mình đang lầm bầm cái gì.
Bỗng nhiên tôi nhận ra, chính là con đường Vân Sà ở hương Thượng Nam, huyện Hoàn Giang, Quảng Tây đang "kéo" lấy tâm tôi, đang "dắt" lấy hồn tôi.
Đặt tên là "Vân Sà lộ" (đường rắn mây), chính là "kiệt tác" của tôi. Hôm đó, chiếc xe jeep chở toàn thể "tướng sĩ" tiểu tổ Thượng Nam thuộc chi đội Hoàn Giang, đoàn đi thực tế sáng tác văn học của Bắc Đại tại Quảng Tây, tiến về Thượng Nam. Hai tiếng đồng hồ, đầu xe lúc nào cũng ngẩng cao, thế chẳng phải là "mây" sao? Con đường cái quan bò ra từ trong lòng huyện thành Hoàn Giang, giống như một con mãng tinh ngàn năm tu luyện thành tinh vừa mới ra khỏi hang, chậm rãi mà đầy sức sống men theo thế núi xiên thẳng lên mây xanh. Bên trái là vách đá ngũ sắc cao không thấy đỉnh; bên phía phải giống như hồ phẳng hẻm núi cạn nước nhiều năm nay, cỏ dại đan xen, không biết chỗ sâu nhất là ở đâu. Phía trước xe thường là chỗ "treo xe bên vách đá". Thường là mấy khúc cua gấp liên tiếp, thậm chí quẹo thành góc nhọn, đặc biệt là vừa quẹo qua, đột nhiên xe đối diện cũng vừa quẹo tới, suýt chút nữa là đâm vào nhau! Một chiếc xe dán chặt vào vách đá, như thiếu nữ gặp nạn, đến một hơi thở mạnh cũng không dám thở; chiếc xe kia nửa bánh lơ lửng, sượt qua nhau, hai xe cọ sát bên tai, nhìn nhau đằng đẵng một hồi, rồi mỗi xe cất lên một tiếng hú dài, kiên quyết rời đi.
Con mãng xà khổng lồ này chỗ thô chỗ nhỏ, suốt dọc đường ngẩng đầu tung bay, qua đỉnh núi lại uốn lượn đi xuống. Ngồi trên xe nhìn xuống, từng vòng từng vòng nhỏ có thể nhìn thấy tận đáy, giống như chiếc cầu thang xoắn ốc vậy. Con đường cái hiểm trở đến thế, quái lạ đến thế, ngay cả trong phim ảnh cũng rất hiếm thấy.
Đường của hương Thượng Nam tuy hiểm, nhưng người hương Thượng Nam lại rất tốt. Họ từ đời này sang đời khác, hết thế hệ này đến thế hệ khác sống trên mảnh đất này, đi trên con đường núi quanh co gập ghềnh này. Nhưng họ lại có tấm lòng rộng lớn như núi lớn, không có cõi lòng chật hẹp quanh co. Chúng tôi, những vị khách đến từ các đại đô thị, ở đó yếu ớt đến buồn cười, những bầy đàn muỗi mòng trong núi sâu lại càng khiến người ta rợn tóc gáy. Vừa xuống thực tế sáng tác được mấy ngày, chúng tôi đã bị muỗi mòng đốt, trên tay, trên chân mọc lên hàng trăm hạt đậu đỏ lớn nhỏ, mới cũ khác nhau, ngứa ngáy khó chịu. Đồng bào dân tộc Mao Nam ở hương Thượng Nam không hề xa lánh cũng không hề chế nhạo chúng tôi, họ nhiệt tình giới thiệu các phương pháp phòng trừ, có người còn nói đùa rằng: "Sinh viên Bắc Đại đến vùng núi nghèo của chúng tôi, đây là chuyện chưa từng có từ trước đến nay, đến muỗi cũng đặc biệt thân thiết với các cấu." Chúng tôi may mắn được quen biết một dân tộc chất phác thật thà. Một vị cán bộ hương nói vùng núi Mao Nam e là khó mà giàu lên được, tôi nói không, dựa vào việc các bạn có tỷ lệ tri thức cao nhất trong số các dân tộc thiểu số, dựa vào kỹ thuật vừa trồng ngô, đậu nành, bí ngô, khoai lang trên cùng một mảnh đất của các bạn, dựa vào truyền thống văn hóa tích lũy trong các câu chuyện dân ca từ ngàn đời nay, lại nhìn ngọn núi hiểm trở thế này, dòng nước trong trẻo thế này, Thượng Nam rồi sẽ giàu lên.
Thường nghe người ta nói có quê hương thứ hai, quê hương thứ ba gì đó. Con người đến một nơi nào đó trải qua một quãng đời có ý nghĩa, tự nhiên sẽ sinh ra tình cảm lưu luyến. Huống chi tôi cảm thấy những gì nhận được ở Quảng Tây thì rất nhiều, mà làm được thì lại rất ít?
Thuyền gần đến Vũ Hán, Hoàng Bạch Hạc Lâu vượt trần thoát tục giang rộng đôi cánh đón chào chúng tôi. Tôi đang định vô thức thu lại những suy nghĩ rối bời, một xung động sáng tác lại trào dâng trong lòng, bài thất luật đó cuối cùng cũng được ghép xong:
Đăng luân tây vọng nhật hàm đan, vĩnh dạ ngưng mâu nhập hiểu miên. Song ngọa thúy long tha viễn đái, cửu khúc hoàng mãng tẩu trường quyên. Nhạc Dương hồ trắc mằn hung quá, Hán Khẩu giang đầu kiều thủ thiêm. Tiên hạc diệc ưng hoài cựu thổ, tái nhập Thượng Nam đãi hà niên.
(Đăng trên tờ "Hà Trì Nhật báo" của Quảng Tây)
