Chẳng ngó ngàng một cái, Trương Tiên Tiên đã lớn thành một thiếu nữ mười bảy, mười tám tuổi rồi. Chiếu theo thói quen của người Đông Bắc chúng ta, thế này đã được coi là "đại nhân" oai vệ rồi. Ai giống như người Bắc Kinh mặt dày thế chứ, ba mươi lăm, ba mươi sáu tuổi mà vẫn còn ra vẻ non choẹt, cứ trơ trẽn gọi mình là "cú con", khiến cho các đấng nam nhi Đông Bắc chúng ta đêm nào cũng gặp ác mộng. Nhưng trong tâm trí tôi, con bé Trương Tiên Tiên này vẫn chỉ là một đứa trẻ nhỏ chưa học hết cấp hai. Thực ra lần đầu tiên tôi gặp Trương Tiên Tiên, nó đã học lớp tám rồi, theo cha mẹ đến Bắc Kinh làm một chương trình truyền hình. Thế mà tôi nhìn thế nào cũng thấy đứa bé này cùng lắm chỉ mới học tiểu học lớp bốn, gầy gầy nhỏ nhỏ, thật thà chất phác, không điên không quậy không sành điệu, cha mẹ nói câu gì là nó ngoan ngoãn nghe theo, gặp người lớn nào là nó gọi chú gọi dì, thế này mà giống học sinh cấp trung học gì chứ? Các cậu cứ nhìn học sinh trung học ở thủ đô vĩ đại của chúng ta mà xem, đứa nào đứa nấy tròn vo béoúp, mở miệng ra là "wa-sê", ngậm miệng lại là chửi thề, người lớn nói câu gì thì cha mẹ chúng bắt buộc phải ngoan ngoãn nghe theo, gặp người lớn nào chúng cũng dám gọi là đồ chết bầm. Sở dĩ tôi có thể nói thông thạo tiếng lóng chợ búa Bắc Kinh, hơn một nửa là học từ mấy đứa nhóc mập mạp béo ú ấy trên xe buýt. Cho nên vừa nghe tin Trương Tiên Tiên bị truyền thông tổn thương vì chuyện viết lách, tôi liền vô cùng đồng cảm, vô cùng căm phẫn.
Lão phu đây từ nhỏ cũng có chút tài văn chương lệch lạc, cũng vì thế mà từ nhỏ đã chịu đủ đòn roi đả kích và tàn phá. May mà hồi đó không viết ra nổi tác phẩm nổi đình nổi đám như "Chân tâm anh hùng", bằng không thì lúc ấy vẫn đang là thời đại "Bè lũ bốn tên", lỡ như bị cái lũ "Thạch Nhất Ca", "Đinh Học Lôi" nào đó cắn cho hai phát, thì lão phu đây tài nào nối tiếp được sự nghiệp cách mạng của các bậc tiền bối, để lại ngọn lửa hồng rực rỡ truyền muôn đời được nữa.
Đọc "Chân tâm anh hùng" của Trương Tiên Tiên, không thể dùng ánh mắt của đám "đồ chết bầm" chuyên ăn cơm văn học chúng ta để đọc được. Giáo sư Đới Cẩm Hoa của Đại học Bắc Kinh nói: Chúng ta đều là những kẻ không lên được thiên đường, bởi vì chúng ta nhìn tác phẩm nào cũng chỉ đi soi mói khuyết điểm của người ta. Nhưng tôi nghĩ, khi chúng ta đọc tác phẩm của đám "đồ chết bầm" thì không ngại soi mói khuyết điểm của họ nhiều một chút, bởi vì đây là trách nhiệm của nhà nghiên cứu văn học. Nhưng khi tôi đọc những con chữ được viết bằng sự chân thành tràn trề của một đứa trẻ mười mấy tuổi, điều đầu tiên tôi nghĩ đến là: Hồi mười mấy tuổi, bản thân tôi có viết nổi những con chữ thế này không? Chúng ta nên dựa vào tiêu chuẩn nào để đánh giá một người đã đạt được, hay nên dựa vào tiêu chuẩn nào để đánh giá họ chưa đạt được? Giả sử chúng ta phát hiện trong bản thảo của Lỗ Tấn có một chữ viết sai, chúng ta có còn thừa nhận ông ấy là bậc thầy văn học nữa hay không? Giả sử chúng ta biết Einstein không biết sửa bóng đèn, chúng ta có còn thừa nhận ông ấy là bậc thầy vật lý nữa hay không? Rất nhiều chuyên gia học giả "đồ chết bầm" chúng ta, hồi trẻ thì liều mạng cổ suý sự khoan dung, làm nũng nói dối rồi ăn vạ, đáng yêu làm sao. Một khi đã trở thành "đồ chết bầm" rồi, thì lại bới lông tìm vết trăm bề, áp bức muôn lối đối với lũ trẻ, miệng thì bảo là yêu cầu nghiêm khắc, quản lý chuẩn mực, nói cho cùng, chẳng qua chỉ là đố kỵ hiền tài, mượn dao giết người mà thôi. Tác giả thiếu niên có ít vốn sống, nghĩa là những chuyện thất đức từng thấy và từng làm không nhiều bằng người lớn chúng ta, điều này đã định sẵn từ trong trứng nước là họ không thể vừa ra tay đã viết ngay ra được một bộ "Hồng lâu mộng" hay "Hài kịch con người" nào cả. Cho nên khi tôi đọc văn của họ, thứ nhất xem có phải chân tâm hay không, thứ hai xem có tài năng hay không. Là chân tâm thì tức là đi đúng hướng, có tài năng thì chứng tỏ đứa trẻ này còn dạy bảo được, những vấn đề khác thời gian tự khắc sẽ giải quyết. Gần đây ở Thượng Hải xuất hiện một tác giả thiếu niên tên là Hàn Hàn, người khác nói với tôi rằng hậu sinh này đã mắng không ít danh nhân lớn nhỏ, đến cả tôi cũng bị mắng. Tôi đã lật xem sách của Hàn Hàn ở hiệu sách, cảm thấy tuy là "Chim sẻ nhỏ vừa ra khỏi tổ, không mắng vài tiếng thì không sảng khoái", nhưng thứ nhất là xuất phát từ chân tâm, không có tư kiến bè phái, thứ hai là văn phong trôi chảy, mở miệng mắng là thành dòng, vả lại cậu ta để việc mắng chửi có lý lẽ nhất có thể, quả thực đã đọc không ít sách. Hậu sinh như vậy rất đáng bồi dưỡng. Tác giả thiếu niên tôi từng gặp đã có mười mấy người, điểm chung là có tài, nhưng vì tâm địa khác nhau, nên con đường đi cũng rẽ theo những ngã khác nhau. Có người lóe lên rồi tắt ngấm, chìm nghỉm giữa đám đông; có người kiêu ngạo hống hách không coi ai ra gì, kết quả còn chẳng bằng người thường. Chỉ những ai thực sự yêu tha thiết văn học chứ không phải danh hão lợi danh ngoài văn học, mới có thể bỏ chữ "thiếu niên" đi, mà vẫn mãi là "tác giả".
Tôi chính là ôm lấy tâm thái này để đọc "Chân tâm anh hùng" của Trương Tiên Tiên. Lúc ấy tôi còn nghĩ, có lẽ chính vì sự gầy gò nhỏ bé ấy, mà con bé mới sở hữu trí tưởng tượng phong phú đến thế, lại thêm hồi đó con bé mắc một căn bệnh gì khiến phần lưng rất đau, không thể thường xuyên chạy nhảy tung tăng bên ngoài, cho nên ngày đêm tự giam mình trong căn phòng nhỏ, dựng nên một thế giới tự do tự tại. Từ những dòng chữ vẫn còn vương hơi ấm ấy, tôi cảm thấy những đóa hoa của tổ quốc mà Trương Tiên Tiên đại diện, đối với thế giới, đối với cuộc sống tràn ngập sự khát khao, thuần khiết và chí tình chí ái biết bao. Đám "đồ chết bầm" chúng ta, tuy có trách nhiệm nói cho chúng biết "mặt khác" của thế giới, nhưng chúng ta có thể làm ngơ trước "mặt này" mà chúng đang trưng bày ra hay không? Kể từ lúc ấy, tiểu tác giả Trương Tiên Tiên đã khắc sâu vào ấn tượng của tôi với hình ảnh một cô bé Đông Bắc gầy gò, mộc mạc, dịu dàng, ôm một cuốn sách lớn dày cộp, hoa mỹ và náo nhiệt.
Nào ngờ cách chưa đầy hai năm, Trương Tiên Tiên đã dứt khoát bước ra khỏi mê cung hoạt hình mà "Chân tâm anh hùng" đại diện bằng một tác phẩm "Vương triều Maya". Đây là tiểu thuyết trường thiên đầu tiên trên thế giới viết trực tiếp về nền văn minh Maya. Biết bao cao thủ văn đàn không dám bén mảng đến đề tài này, không phải vì bút lực của họ yếu ớt, mà là vì trí tưởng tượng của họ chưa đủ bao la rộng lớn. Trương Tiên Tiên với tư cách là một thiếu nữ châu Á, lại chọn ánh mắt của một nhân vật chính người châu Âu để đăm đăm nhìn ngắm một nền văn minh cổ đại châu Mỹ, cái bẫy tự sự mà con bé dựng lên này, dù là đối với những kẻ mổ xẻ văn học chuyên nghiệp như chúng ta cũng không thiếu sức hút. Sự thông thạo của tác giả đối với tư liệu văn hóa Maya thể hiện trong sách có lẽ không đáng kinh ngạc — đọc sách vỡ vạn quyển vốn là bản sắc đáng có của văn nhân, chẳng có gì phải khoe khoang cả — điều đáng khẳng định chính là sự tung hoành ngang dọc khi tác giả điều khiển những tư liệu này, khiến cho cốt truyện rối rắm, nhân vật rõ nét kết hợp cùng phong tục kỳ lạ, truyền thuyết hấp dẫn hòa quyện vào nhau như sữa với nước. Mặc dù trong sách vẫn thấp thoáng bóng dáng của "sáng tác tuổi thiếu niên", như sự lý tưởng hóa nhân vật chính, tính cách nhân vật mang màu sắc hoạt hình v.v., nhưng so với "Chân tâm anh hùng", có thể nói không ngoa rằng, Trương Tiên Tiên đã "lên một tầng trời nữa". Nói một cách chính xác, con bé đã đặt chân đến biên giới giữa sáng tác tuổi thiếu niên và sáng tác của người lớn, nó đang bước từ bãi cát cổ tích sang đại dương lịch sử, và chẳng mấy chốc sẽ cưỡi sóng đạp gió trong lịch sử. Điều tôi hy vọng là, những kẻ "nổi danh từ thủa thiếu niên" như Trương Tiên Tiên, khi ở trong lịch sử đừng quên đi câu chuyện cổ tích. Từ cổ tích bước sang lịch sử quả thực là lên một tầng trời, mà một lịch sử không vứt bỏ cổ tích sẽ khiến các em liên tục "lên một tầng trời nữa". Bản thân nền văn minh Maya vốn dĩ là sự đan xen giữa cổ tích và lịch sử, sức hấp dẫn của "Vương triều Maya" nằm ở chỗ nó trao cho sự đan xen ấy một hình thức vô cùng vừa vặn. Từ ý nghĩa này có thể khẳng định, cho dù trước đó hay sau này có bao nhiêu tác phẩm ra mắt viết về văn minh Maya đi nữa, thì bộ "Vương triều Maya" của Trương Tiên Tiên vẫn mang một sự độc đáo không gì thay thế được. Chân tâm, cuối cùng đã sinh ra anh hùng.
Trương Tiên Tiên không thành danh bằng cách oanh tạc hay phê phán, con bé giống như chim Tinh Vệ lấp biển, kiến nhỏ xây tổ, từng chút một dựng lên cung điện văn học tuyệt mỹ của chính mình. Một người như vậy, dẫu thành danh vẫn giữ được tâm thái bình thường, dẫu bị tổn thương cũng chẳng đến nỗi cuồng loạn. Bởi vì chính những câu chuyện cổ tích thoạt nhìn có vẻ mỏng manh ấy, đã chống đỡ cho xương sống của họ đứng vững trong không gian thời gian lịch sử đầy chính nghĩa. Có một ngày, Trương Tiên Tiên rồi cũng sẽ biến thành "đồ chết bầm", nhưng thứ bất tử mãi mãi, chính là câu chuyện cổ tích của chúng ta, y như việc người vương triều Maya đều đã chết hết, mà 13 hộp sọ pha lê của người Maya, lại vĩnh sinh giữa vũ trụ mịt mùng.
(Bài viết này khi làm lời tựa cho tác phẩm mới của Trương Tiên Tiên, có đôi chỗ đã bị cắt xén)
