Rasselas thường đến tham dự một hội tụ của những bậc thức giả, những người thường tề tựu vào các thời điểm nhất định để thả lỏng tâm trí và đối chiếu quan điểm của mình. Phong cách của họ có phần thô kệch, nhưng chuyện trò lại mang tính giáo dục, và các cuộc tranh biện thì sắc sảo, dẫu đôi khi quá ư dữ dội và thường kéo dài cho đến khi chẳng còn bên nào nhớ nổi họ đã bắt đầu câu chuyện từ vấn đề gì nữa. Một vài tật xấu gần như là điểm chung của tất cả bọn họ: ai nấy đều lấy làm thích thú khi nghe tài năng hay kiến thức của người khác bị chê bai.

Trong buổi họp mặt này, Rasselas đang kể lại cuộc gặp gỡ của mình với vị ẩn sĩ, cùng nỗi kinh ngạc khi nghe ông ta quở trách một lối sống mà chính ông đã cân nhắc chọn lựa và tuân theo một cách đầy đáng khen ngợi. Cảm xúc của những người lắng nghe thật khác nhau. Một số cho rằng sự ngu ngốc trong lựa chọn của vị ẩn sĩ đã bị trừng phạt đích đáng bằng án phạt phải kiên trì đến muôn đời. Một trong những thành viên trẻ tuổi nhất, với vẻ vô cùng phẫn nộ, đã lớn tiếng gọi ông là kẻ đạo đức giả. Người thì bàn về quyền của xã hội đối với sức lao động của mỗi cá nhân, và xem việc ẩn dật là hành vi trốn tránhnhiệm vụ. Kẻ khác lại sẵn sàng thừa nhận rằng có những thời điểm khi các yêu cầu của cộng đồng đã được thỏa mãn, và khi ấy một con người có thể đường hoàng lui về ở ẩn để nhìn lại cuộc đời mình và thanh tẩy tâm hồn.

Có người tỏ ra xúc động trước câu chuyện hơn những kẻ khác, cho rằng vị ẩn sĩ kia chỉ vài năm nữa thôi sẽ quay trở lại chốn tu uyện của mình, và có lẽ, nếu sự hổ thẹn không ngăn cản hay cái chết không cướp đi, ông ta sẽ lại một lần nữa rời bỏ chốn ẩn dật để trở lại với trần thế. “Vì niềm hy vọng hạnh phúc,” người đó nói, “đã hằn sâu đến mức quãng đời trải nghiệm dài nhất cũng chẳng thể xóa nhòa nó đi được. Về thực tại hiện tại, dẫu nó có ra sao đi nữa, chúng ta vẫn cảm nhận và buộc phải thừa nhận nỗi bất hạnh của nó; thế nhưng khi chính trạng thái ấy lùi về quá khứ, trí tưởng tượng lại tô vẽ nó thành điều đáng khao khát. Dẫu vậy, thời gian chắc chắn sẽ đến lúc niềm khao khát không còn là nỗi đày đọa của chúng ta nữa và không một ai phải khốn khổ ngoại trừ do lỗi lầm của chính mình.”

“Điều này,” một triết gia – người nãy giờ lắng nghe với vẻ thiếu kiên nhẫn tột cùng – cất lời, “chính là cảnh giới hiện tại của một người khôn ngoan. Thời điểm ấy đã đến rồi, khi mà chẳng còn ai phải chịu cảnh khốn cùng nếu không phải do lỗi của chính họ. Chẳng có gì vô bổ hơn việc đi tìm kiếm thứ hạnh phúc mà Tự nhiên đã nhân từ đặt vào tầm tay chúng ta. Bí quyết để hạnh phúc là sống thuận theo Tự nhiên, tuân thủ thứ quy luật phổ quát và bất biến mà mọi trái tim từ thuở ban sơ đều đã khắc ghi; thứ quy luật không được viết nên trên tim bởi những lời giáo điều, mà được khắc tạc bởi định mệnh; không phải truyền thụ qua sự giáo dục, mà được thấm nhuần ngay từ lúc chúng ta chào đời. Kẻ nào sống thuận theo Tự nhiên sẽ chẳng phải chịu đựng bất kỳ tổn hại nào từ những ảo tưởng của hy vọng hay sự nài nỉ của ham muốn; người đó sẽ đón nhận và cự tuyệt với một tâm thế bình thản; sẽ hành động hoặc chịu đựng tùy theo sự dẫn dắt của lý trí sự vật ở từng thời điểm. Những kẻ khác có thể tự khuây khỏa với những định nghĩa tinh vi hay những lập luận rắc rối. Hãy để họ học cách trở nên khôn ngoan bằng những con đường dễ dàng hơn: hãy quan sát con hươu trong chốn thung lũng và con chim sẻ trong lùm cây; hãy ngẫm nghĩ về đời sống của muôn thú, những kẻ có mọi chuyển động được điều hòa bởi bản năng; chúng vâng theo người dẫn đường, và chúng hạnh phúc. Vì thế, cuối cùng chúng ta hãy chấm dứt tranh cãi và học cách sống đi thôi; hãy vứt bỏ gánh nặng của những lời giáo điều – thứ mà những kẻ thốt ra chúng với bao niềm kiêu hãnh và phô trương còn chẳng tài nào hiểu nổi – và mang theo bên mình châm ngôn giản dị, dễ hiểu này: rời xa Tự nhiên chính là rời xa hạnh phúc.”

Khi nói xong, ông ta đưa mắt nhìn quanh với vẻ mặt điềm đạm, tận hưởng cảm giác thỏa mãn vì việc làm mang lại phúc đức của chính mình.

“Thưa ngài,” Hoàng tử cất lời với thái độ vô cùng nhún nhường, “vì tôi, cũng như toàn thể nhân loại, luôn khao khát hạnh phúc, nên sự chú tâm cao độ của tôi từ nãy đến giờ đều đặt trọn vào bài giảng của ngài; tôi không hề hoài nghi tính chân thực của một lập luận mà một bậc thức giả uyên bác như ngài đã mạnh dạn đưa ra. Xin ngài hãy cho tôi biết thế nào là sống thuận theo Tự nhiên.”

“Khi thấy những người trẻ tuổi khiêm nhường và dễ dạy đến thế,” vị triết gia nói, “tôi chẳng thể từ chối chia sẻ bất kỳ tri thức nào mà việc nghiên cứu đã cho phép tôi truyền đạt. Sống thuận theo Tự nhiên có nghĩa là luôn hành động với sự cân nhắc thấu đáo về sự phù hợp bắt nguồn từ các mối quan hệ và phẩm chất giữa nguyên nhân và kết quả; là hòa nhịp vào kế hoạch lớn lao và bất biến của hạnh phúc phổ quát; là hợp tác cùng xu hướng và khuynh hướng chung của trật tự sự vật hiện tại.”

Hoàng tử nhanh chóng nhận ra rằng đây lại là một trong những bậc hiền triết mà càng lắng nghe lâu, ngài lại càng thấy khó hiểu hơn. Thế nên ngài cúi đầu và giữ im lặng; còn vị triết gia, đinh ninh rằng Hoàng tử đã thỏa mãn và những người khác đã phải tâm phục khẩu phục, bèn đứng dậy và bước đi với dáng vẻ của một kẻ vừa góp phần vận hành trật tự hiện tại của vũ trụ.