Khi họ đến gần thành phố vốn khiến những người lữ khách lạ lẫm phải kinh ngạc, Imlac liền bảo Hoàng tử: “Đây là nơi tụ hội của du khách và thương nhân từ bốn phương trời. Nơi đây, ngài sẽ tìm thấy đủ mọi hạng người với muôn vàn ngành nghề khác nhau. Việc buôn bán ở đây rất được coi trọng. Ta sẽ đóng vai một thương nhân, còn các ngài sẽ sống như những vị khách du lịch không có mục đích nào khác ngoài sự tò mò; chẳng mấy chốc người ta sẽ nhận ra chúng ta giàu có. Danh tiếng sẽ mở đường cho chúng ta tiếpt ục giao thiệp với tất cả những ai ta muốn tìm hiểu; các ngài sẽ được chứng kiến mọi cảnh ngộ của con người, từ đó thong thả đưa ra lựa chọn cho cuộc đời mình.”

Họ bước vào thị trấn trong sự choáng ngợp trước tiếng ồn ào và sự phiền toái của những đám đông chen chúc. Thói quen cũ vẫn chưa phai nhạt khiến họ không khỏi ngạc nhiên khi thấy mình đi qua các con phố mà chẳng ai chú ý, và bị những kẻ hạ lưu nhất lướt qua mà không hề bày tỏ sự kính trọng hay mảy may đoái hoài. Công chúa thoạt đầu không tài nào chịu nổi ý nghĩ bị hạ thấp ngang hàng với thường dân, và suốt một thời gian dài nàng cứ ở lỳ trong phòng, nơi nàng được hầu hạ bởi cô hầu gái yêu quý Pekuah y như khi còn ở trong cung điện nơi thung lũng.

Imlac, am hiểu tường tận việc buôn bán, đã bán một phần số ngọc ngào vào ngày hôm sau và thuê một ngôi nhà, trang hoàng lộng lẫy đến mức ông lập tức được xem là một thương nhân giàu sụ. Sự lịch thiệp của ông thu hút vô số bạn bè, còn lòng hào phóng khiến ông được vây quanh bởi rất nhiều kẻ ăn kẻ ở bám theo. Những người đồng hành cùng ông, vì chưa thể hòa nhập vào các cuộc trò chuyện, đã không để lộ sự dốt nát hay ngỡ ngàng của mình, và họ dần dần hòa nhập với thế giới bên ngoài khi đã thạo tiếng bản địa.

Hoàng tử qua những bài giảng thường xuyên đã nắm được công dụng và bản chất của tiền bạc; thế nhưng các vị phu nhân thì trong một thời gian dài vẫn không thể hiểu nổi các thương nhân dùng những miếng vàng miếng bạc nhỏ xíu ấy để làm gì, hay tại sao những thứ vô tích sự nhường ấy lại có thể được chấp nhận như vật ngang giá với những nhu yếu phẩm của cuộc đời.

Họ miệt mài học ngôn ngữ trong suốt hai năm, trong khi Imlac chuẩn bị bày ra trước mắt họ các tầng lớp và hoàn cảnh khác nhau của nhân loại. Ông kết giao với tất cả những ai có số phận hoặc lối sống khác thường. Ông lui tới chỗ những kẻ hưởng lạc lẫn người tiết kiệm, kẻ nhác biếng người bận rộn, từ thương gia cho đến bậc thức giả.

Giờ đây, khi Hoàng tử đã có thể trò chuyện một cách trôi chảy và đã học được sự cẩn trọng cần thiết trong giao thiệp với người lạ, chàng bắt đầu cùng Imlac đến những nơi tụ họp và tham gia vào mọi buổi hội hè, để có thể tự mình lựa chọn con đường cho cuộc đời.

Suốt một thời gian, chàng cho rằng việc lựa chọn là thừa thãi, bởi vì ai nấy hiện lên trong mắt chàng đều vô cùng hạnh phúc. Đi đến đâu chàng cũng gặp gỡ niềm vui cùng sự ân cần, và nghe thấy tiếng hát ca hoan hỉ hay tiếng cười vang đầy vô tư lự. Chàng bắt đầu tin rằng thế giới này ngập tràn sự sung túc, không có gì bị tusm lại dù là do thiếu thốn hay do tài năng; rằng mọi bàn tay đều rộng mở ban phát sự hào phóng và mọi trái tim đều tan chảy vì lòng nhân ái: “Thế thì,” chàng thầm nghĩ, “liệu có ai phải chịu đựng cảnh khốn khổ nữa đây?”

Imlac dung túng cho ảo tưởng dễ chịu ấy, không đành lòng dập tắt niềm hy vọng của một kẻ chưa trải sự đời: cho đến một hôm, sau một hồi trầm ngâm im lặng, Hoàng tử lên tiếng: “Ta không hiểu vì sao mình lại bất hạnh hơn bất kỳ người bạn nào trong số chúng ta. Ta thấy họ lúc nào cũng vui vẻ rạng rỡ một cách bất biến, nhưng lại cảm thấy tâm trí mình cứ bồn chồn và bất an. Ta chẳng thỏa mãn với những niềm vui mà dường như ta đang thiết tha theo đuổi nhất. Ta sống giữa những đám đông vui náo nhiệt, chẳng phải vì tận hưởng bầu bạn mà là để trốn chạy chính mình, và ta chỉ cố làm ra vẻ rộn ràng vui tươi để che đậy nỗi buồn thầm kín.”

“Mỗi người,” Imlac điềm tĩnh đáp, “đều có thể qua việc quan sát tâm trí mình mà đoán biết những gì diễn ra trong tâm trí kẻ khác. Khi ngài cảm thấy sự vui vẻ của chính mình chỉ là giả tạo, điều đó hoàn toàn có thể khiến ngài nghi ngờ sự chân thật ở những người bạn đồng hành. Sự đố kỵ thường có tính chất tương qua. Chúng ta phải mất rất lâu mới chịu tin rằng hạnh phúc vốn chẳng bao giờ có thật, và ai nấy đều tin rằng người khác đang nắm giữ nó, nhằm nuôi dưỡng hy vọng giành lấy nó cho riêng mình. Trong buổi tiệc mà ngài đã tham dự tối qua, dường như có một sự phơi phới nhẹ nhàng và một nét phóng khoáng tâm hồn tựa như dành cho những sinh thể ở cõi cao siêu hơn, được sinh ra để trú ngụ chốn thanh bình, nơi tai ương hay sầu muộn chẳng thể chạm tới; thế nhưng, thưa Hoàng tử, tin tôi đi, chẳng có lấy một ai ở đó lại không né tránh khoảnh khắc mà sự cô độc đẩy họ vào gọng kìm của những dằn vặt suy tưởng.”

“Điều này,” Hoàng tử nói, “có lẽ đúng với những người khác bởi nó cũng đúng với ta; dẫu vậy, bất kể nỗi bất hạnh chung của con người là gì, cảnh ngộ này vẫn hạnh phúc hơn cảnh ngộ khác, và sự khôn ngoan chắc chắn dẫn lối chúng ta chọn lấy điều ít tệ hại nhất trong cuộc đời.”

“Những nguyên nhân dẫn đến phước lành và tai họa,” Imlac đáp lời, “vốn dĩ rất đa dạng và mơ hồ, thường đan xen lẫn nhau, bị biến đổi bởi vô số mối quan hệ và chịu sự chi phối của những biến cố chẳng thể lường trước; thế nên, kẻ nào muốn định đoạt số phận của mình dựa trên những lý lẽ lựa chọn không thể chối cãi thì sẽ phải sống và chết trong sự tra hỏi và đắn đo hoài công.”

“Nhưng chắc chắn rồi,” Rasselas luận rằng, “các bậc hiền triết, những người mà chúng ta lắng nghe với lòng kính cẩn và ngạc nhiên, hẳn đã tự chọn cho mình lối sống mà họ cho là dễ mang lại hạnh phúc nhất.”

“Rất ít người,” nhà thơ đáp, “sống theo sự lựa chọn của chính mình. Mỗi con người được đặt vào hoàn cảnh hiện tại bởi những nguyên nhân diễn ra ngoài tầm dự tính của họ, và không phải lúc nào họ cũng tự nguyện dung hợp với chúng; vì thế, ngài sẽ hiếm khi gặp được ai lại không nghĩ rằng số phận của người hàng xóm tốt đẹp hơn của chính mình.”

“Ta lấy làm hài lòng khi nghĩ rằng,” Hoàng tử nói, “dòng dõi của ta ít nhất đã mang lại cho ta một lợi thế hơn người khác, đó là khả năng tự quyết định lấy số phận. Trước mắt ta đây là cả một thế giới rộng lớn. Ta sẽ thong thả chiêm nghiệm nó: chắc chắn hạnh phúc thế nào cũng có nơi tồn tại.”