“Dù đi đến đâu, tôi cũng nhận thấy thơ ca được xem là đỉnh cao của tri thức và được kính trọng với một sự tôn sùng suýt soát như lòng thành kính mà con người dành cho các đấng thiên thần. Thế nhưng, điều khiến tôi vô cùng kinh ngạc là ở hầu như mọi quốc gia, những nhà thơ cổ xưa nhất lại được nhìn nhận là xuất sắc nhất; chẳng biết có phải vì mọi loại tri thức khác đều phải qua quá trình tích lũy gian khổ mới đạt được, trong khi thơ ca lại là một ân huệ được ban phát tức thì; hay bởi vì những vần thơ đầu tiên của mỗi dân tộc đã khiến họ kinh ngạc như một điều mới lạ, rồi cứ thế giữ vững uy tín bằng sự đồng thuận vốn ban đầu chỉ đến từ sự tình cờ; hoặc giả, vì thiên chức của thơ ca là miêu tả tự nhiên và cảm xúc vốn muôn đời như một, nên những người viết đầu tiên đã chiếm lĩnh những đối tượng nổi bật nhất để miêu tả và những sự kiện hợp lý nhất để hư cấu, chẳng để lại gì cho những người đi sau ngoài việc chép lại những sự kiện ấy và tạo ra những sự kết hợp mới từ những hình ảnh cũ.

Dù lý do là gì đi nữa, người ta thường nhận thấy rằng các tác giả thời kỳ đầu nắm giữ bản chất tự nhiên, còn những người kế tục họ nắm giữ nghệ thuật; rằng bậc tiền bối vượt trội về sức mạnh và sự sáng tạo, còn hậu bối tinh tế và tao nhã hơn.

“Tôi từng khao khát được khắc tên mình vào hội đoàn lẫy lừng ấy. Tôi đã đọc tất cả các nhà thơ của Ba Tư và Ả Rập, đồng thời có thể đọc thuộc lòng những tập thơ được treo trong đền Mecca. Nhưng tôi sớm nhận ra rằng chưa từng có ai trở nên vĩ đại nhờ bắt chước. Khát vọng vươn lên sự hoàn hảo đã thúc đẩy tôi chuyển hướng chú ý sang thiên nhiên và cuộc sống. Tự nhiên sẽ là đề tài của tôi, và con người sẽ là thính giả của tôi. Tôi không thể miêu tả những gì mình chưa từng mục kích. Tôi không thể hy vọng lay động bằng niềm vui hay nỗi sợ đối với những ai mà tôi chưa hiểu rõ lợi ích và quan điểm của họ.

“Giờ đây, đã quyết tâm trở thành một nhà thơ, tôi nhìn vạn vật với một mục đích mới mẻ; tầm quan sát của tôi bỗng chốc được mở rộng; không một loại tri thức nào bị bỏ sót. Tôi rảo bước qua những ngọn núi và hoang mạc để tìm kiếm hình ảnh cùng sự tương đồng, đồng thời khắc họa vào tâm trí từng bóng cây trong rừng, từng đóa hoa trong thung lũng. Tôi quan sát với sự tỉ mỉ như nhau đối với những vách đá gập ghềnh và những chóp đỉnh cung điện. Có khi tôi thẩn thơ dọc theo những khúc quanh của con lạch nhỏ, có khi lại ngắm nhìn sự biến đổi của những đám mây mùa hè. Đối với một nhà thơ, không có gì là vô ích. Bất cứ điều gì diễm lệ hay hãi hùng đều phải trở nên quen thuộc trong trí tưởng tượng của anh ta; anh ta phải am hiểu mọi thứ mang vẻ vĩ đại đầy kinh hãi hoặc nét xinh xắn đầy tao nhã. Những loài thực vật trong vườn, muôn thú trong rừng, khoáng sản trong lòng đất và hiện tượng khí trời, tất cả phải hòa quyện để bồi đắp cho tâm trí anh ta một sự phong phú vô tận; bởi vì mọi ý tưởng đều hữu ích cho việc củng cố hoặc tô điểm cho chân lý đạo đức hay tôn giáo, và kẻ nào hiểu biết nhiều nhất sẽ có sức mạnh lớn nhất trong việc làm phong phú các khung cảnh của mình cũng như làm thỏa mãn độc giả bằng những điển tích xa vời cùng những lời giáo huấn bất ngờ.

“Vì thế, tôi đã cẩn trọng nghiên cứu mọi vẻ đẹp của tự nhiên, và bất kỳ vùng đất nào tôi từng đặt chân tới đều đóng góp ít nhiều vào năng lực thi ca của tôi.”

Hoàng tử liền nói: “Trong một phạm vi quan sát rộng lớn như vậy, chắc hẳn anh đã bỏ sót không ít điều. Bản thân tôi sống từ bé đến giờ trong vòng vây của những dãy núi, thế mà chẳng thể bước chân ra ngoài mà không bắt gặp một điều gì đó chưa từng thấy bao giờ, hoặc chưa từng để tâm đến.”

Imlac đáp: “Nhiệm vụ của một nhà thơ không phải là khảo sát cá thể, mà là khảo sát chủng loại; là quan sát những đặc tính chung và diện mạo bao quát. Anh ta không đếm từng sọc trên cánh hoa tulip, hay miêu tả những sắc độ khác nhau của thảm thực vật trong rừng. Trong chân dung về tự nhiên, anh ta phải phô bày những nét nổi bật và gây ấn tượng mạnh mẽ đến mức đánh thức nguyên bản trong tâm trí mọi người, đồng thời phải gạt bỏ những chi tiết vi tế – thứ mà người này có thể nhận ra còn kẻ khác lại bỏ qua – để hướng tới những đặc điểm hiển nhiên như nhau đối với cả sự cảnh giác lẫn lòng lơ đễnh.

“Nhưng am hiểu thiên nhiên mới chỉ là một nửa nhiệm vụ của nhà thơ; anh ta đồng thời phải thông suốt mọi lối sống. Phẩm chất của anh ta đòi hỏi phải đánh giá niềm vui và nỗi đau của mọi hoàn cảnh, quan sát sức mạnh của mọi thứ tình cảm trong tất cả các sự kết hợp của chúng, và theo dõi những đổi thay của tâm trí con người – dưới sự nhào nặn của các thể chế khác nhau cùng những ảnh hưởng ngẫu nhiên từ khí hậu hay phong tục – từ sự hoạt bát của thuở ấu thơ cho đến nỗi tuyệt vọng lúc tuổi già sức yếu. Anh ta phải rũ bỏ những thành kiến về thời đại và xứ sở của mình; phải nhìn nhận đúng sai ở trạng thái trừu tượng và bất biến của chúng; phải phớt lờ những luật lệ và quan điểm hiện hành, vươn lên những chân lý phổ quát và siêu việt vốn muôn đời không đổi. Do đó, anh ta phải bằng lòng với bước tiến chậm chạp của danh tiếng, coi thường những lời tán dương đương thời, và phó thác danh dự của mình cho sự công minh của hậu thế. Anh ta phải viết với tư cách là sứ giả của tự nhiên và nhà lập pháp của nhân loại, tự coi mình là bậc cai quản tư tưởng và phong hóa của các thế hệ mai sau, một sinh thể vượt lên trên không gian và thời gian.

“Công sức của anh ta vẫn chưa dừng lại ở đó. Anh ta phải thông thạo nhiều ngôn ngữ và nhiều ngành khoa học, và để văn phong xứng tầm với tư tưởng, anh ta phải thông qua việc luyện tập không ngừng để nắm vững mọi sự tinh tế trong ngôn từ cùng vẻ đẹp nhịp nhàng của âm luật.”