Cuộc trò chuyện chùng lại một lát. Hoàng tử, sau khi ngẫm nghĩ về quan sát của người em gái, liền bảo nàng rằng nàng đã nhìn đời qua lăng kính định kiến và tự vẽ ra bất hạnh ở những nơi vốn không hề có. Chàng nói: “Câu chuyện của em lại càng phủ lên bức tranh tương lai một màu xám xịt hơn nữa. Những lời tiên đoán của Imlac mới chỉ phác họa nên một phần nhỏ những nỗi thống khổ mà Nekayah đã miêu tả. Gần đây, anh đãngộ ra rằng sự bình yên không phải là con đẻ của quyền uy hay sự vĩ đại; sự hiện diện của nó không thể dùng tiền tài để mua chuộc cũng chẳng thể lấy chinh phạt mà ép buộc. Hiển nhiên là khi một người vươn tới phạm vi hoạt động rộng lớn hơn, anh ta càng dễ vấp phải sự chống đối từ kẻ thù hay những cú sảy chân do vận rủi. Bất cứ ai có quá nhiều người phải chiều lòng hoặc cai quản thì đều phải nhờ cậy đến vô số tay sai, trong đó kẻ thì gian xảo, kẻ thì ngu dốt; sẽ có lúc anh ta bị dắt mũi bởi người này và bị phản bội bởi người khác. Nếu anh ta làm vừa lòng người này thì sẽ mất lòng người kia; những kẻ không được sủng ái sẽ cảm thấy mình bị đối xử bất công, và vì ân huệ chỉ có thể ban phát cho một số ít người, phần đông còn lại chắc chắn sẽ luôn bất mãn.”

Công chúa đáp: “Em hy vọng rằng mình sẽ luôn có đủ khí phách để khinh bỉ sự bất mãn vô lý ấy, và anh sẽ có đủ quyền lực để trấn áp nó.”

Rasselas đáp lại: “Sự bất mãn sẽ không phải lúc nào cũng là vô căn lý, ngay cả dưới một triều đại quản lý việc nước vô cùng công minh và cẩn trọng. Dù có tinh tường đến đâu, chẳng ai có thể luôn nhận ra những tài năng bị sự nghèo hèn hoặc bè phái che khuất, và dù có quyền lực đến đâu, chẳng ai có thể luôn ban thưởng xứng đáng cho họ. Thế nhưng, kẻ nào chứng kiến một người tài năng kém cỏi hơn mình lại được cất nhắc lên trên sẽ tự nhiên quy chụp sự ưu ái đó cho tính thiên vị hoặc sự thất thường; và quả thực, khó lòng có thể mong đợi bất kỳ ai, dù có lòng dạ quảng đại đến đâu hay địa vị cao quý đến nhường nào, lại có thể mãi mãi kiên định với một sự phân định công bằng không chút khoan nhượng. Sẽ có lúc anh ta chìu theo tình cảm cá nhân, có lúc lại chìu theo sở thích dành cho những kẻ cận thần sủng ái; anh ta sẽ cho phép những kẻ chẳng tài cán gì ngoài việc nịnh hót mình được làm vui lòng mình; anh ta sẽ nhìn thấy ở những người mình yêu quý những phẩm chất mà thực ra họ chẳng có, và rồi cũng sẽ tìm cách đem lại niềm vui cho những ai đã mang lại niềm vui cho mình. Cứ thế, đôi khi những lời gửi gắm sẽ đắc dụng, dẫu chúng được đổi bằng tiền bạc hay bằng thứ hối lộ hủy hoại hơn là sự nịnh bợ và luồn cúi.

Kẻ nào gánh vác nhiều việc ắt sẽ có lúc làm sai, và với cái sai đó, hắn phải gánh chịu hậu quả; dẫu cho hắn có thể hành động đúng đắn đi chăng nữa, thì khi có chừng ấy con người đứng ra phán xét hạnh kiểm của hắn, kẻ xấu sẽ chỉ trích và ngáng đường bằng sự thù hằn, còn người tốt đôi khi cũng sẽ làm thế vì lầm lẫn.

Do đó, những bậc cao sang quyền quý nhất không thể hy vọng trở thành chốn neo đậu của hạnh phúc—thứ mà anh sẵn lòng tin rằng đã rời bỏ ngai vàng và cung điện để tìm đến những chốn ẩn dật khiêm nhường và lặng lẽ bình yên. Bởi lẽ, điều gì có thể cản trở sự thỏa mãn hay dập tắt kỳ vọng của một người có năng lực tương xứng với công việc, người tận mắt chứng kiến toàn bộ phạm vi ảnh hưởng của mình, tự mình chọn lựa tất cả những ai mình tin tưởng, và không bị ai tìm cách lừa dối vì hy vọng hay sợ hãi? Chắc chắn là anh ta chẳng còn việc gì khác ngoài việc yêu và được yêu, sống đức hạnh và hạnh phúc.”

Nekayah liền nói: “Liệu hạnh phúc hoàn hảo có được mang lại bởi đức hạnh hoàn hảo hay không, thế giới này sẽ chẳng bao giờ cho ta cơ hội để phán quyết. Nhưng chí ít, điều này có thể khẳng định: chúng ta không phải lúc nào cũng tìm thấy hạnh phúc hữu hình tương xứng với đức hạnh hữu hình. Mọi tai họa tự nhiên và hầu như mọi tai họa chính trị đều giáng xuống đầu kẻ xấu lẫn người tốt như nhau; họ cùng chìm nghỉm trong thảm kịch đói kém, không hề được phân biệt rạch ròi trong cơn thịnh nộ của bè phái; họ cùng lật nhào trong bão tố và cùng bị kẻ xâm lược đuổi cùng giết tận khỏi quê hương. Tất cả những gì đức hạnh có thể mang lại là sự thanh thản trong tâm hồn và một niềm hy vọng vững chắc về một chốn bình yên hơn; điều này có thể giúp chúng ta kiên cường chịu ựng tai ương, nhưng hãy nhớ rằng sự kiên nhẫn phải luôn đối đầu với khổ đau.”