Đó là ngày mùng năm tháng Mười Hai năm 1820, đêm trước ngày lễ Thánh Nicholas. Natásha cùng chồng con đã về ở lại nhà anh trai từ đầu thu. Pierre lên Petersburg giải quyết việc riêng, hẹn chừng ba tuần sẽ xong, nhưng đến nay đã gần bảy tuần trôi qua và người nhà đang trông anh từng phút một.

Ngoài gia đình Bezúkhov, trong ngày mùng năm tháng Mười Hai này, nhà Rostóv còn có thêm một vị khách nữa: viên tướng hồi hưu Vasíli Dmítrich Denísov, người bạn cũ chí cốt của Nicholas.

Sang ngày mùng sáu, nhằm đúng ngày lễ đặt tên của mình, cả cơ ngơi này chắc chắn sẽ nườm nượp khách khứa vào ra. Nicholas biết tỏng hôm ấy anh sẽ phải trút bỏ chiếc áo chẽn Tartar để vận bộ âu phục đuôi tôm, xỏ chân vào đôi ủng mõm nhọn chật ních, rồi đánh xe đến nhà thờ mới khánh thành do chính tay anh xây dựng; kế đó là đón tiếp những đoàn khách tới chúc mừng, mời họ dùng tiệc trà và bàn chuyện bầu cử của giới quý tộc. Thế nhưng vào buổi chiều trước ngày hội ấy, Nicholas thấy mình hoàn toàn có quyền sinh hoạt theo thói quen thường nhật. Anh kiểm tra sổ sách do viên quản lý đệ trình về ngôi làng ở Ryazán thuộc quyền thừa kế của đứa cháu bên vợ, viết xong hai bức thư công việc, rồi trước giờ ăn đã kịp dạo một vòng qua các kho thóc, chuồng trại và dãy chuồng ngựa. Sau khi đã cẩn thận đề phòng thói chè chén say sưa vốn chẳng thể tránh khỏi vào ngày hôm sau vì đó là một ngày đại lễ thánh, anh quay về dùng bữa trưa. Chẳng kịp trò chuyện riêng với vợ lấy một câu, Nicholas ngồi vào chiếc bàn dài dọn sẵn cho hai mươi người, nơi cả gia đình đã tề tựu đông đủ. Quanh bàn ăn có mẹ anh, bà Belóva – người bạn tâm giao già của bà mẹ, vợ anh, ba đứa con của họ cùng quan thầy và nữ gia sư, cậu cháu bên vợ cùng gia sư riêng, rồi Sónya, Denísov, Natásha, ba đứa con của cô, cô bảo mẫu của chúng, và cả ông già Michael Ivánovich, vị kiến trúc sư của cố vương gia, người vẫn tiếp tục an hưởng tuổi già tại Đồi Trọc.

Nữ Bá tước Mary ngồi ở đầu bàn đối diện. Lúc chồng vào chỗ, thoáng thấy cử chỉ thoăn thoắt dứt khoát của anh khi vừa cầm khăn ăn lên đã vội gạt phắt chiếc cốc vại cùng ly rượu trước mặt sang một bên, nàng đoán ngay anh đang bực bội trong người. Cứ mỗi lần Nicholas đi thẳng từ nông trang về ăn bữa trưa là lại dễ sinh tính khí như thế—nhất là trước khi kịp húp thìa súp đầu tiên. Nữ Bá tước Mary lạ gì tâm tính ấy của chồng. Những lúc tâm trạng thư thái, nàng thường lặng lẽ đợi anh dùng xong món súp rồi mới gợi chuyện, khéo léo dỗ dành để anh tự nhận ra mình chẳng có cớ gì mà phải hậm hực. Khốn nỗi hôm nay nàng lại quên bẵng đi; cảm giác tủi thân vì bị chồng vô cớ nổi giận cứ thế dâng lên, khiến lòng nàng trĩu nặng buồn phiền. Nàng cất tiếng hỏi anh vừa đi đâu về. Anh đáp nhát gừng. Nàng lại ướm hỏi công việc ngoài trang trại có êm xuôi cả không. Ngữ điệu gượng gạo, thiếu tự nhiên của vợ khiến Nicholas nhăn mặt khó chịu, buông lời đáp lấy lệ cho xong.

“Thế là mình đoán chẳng sai chút nào,” Nữ Bá tước Mary thầm nghĩ. “Vì cớ gì mà chàng lại hậm hực với mình kia chứ?” Qua giọng điệu của chồng, nàng nhận ra anh đang bực mình với nàng và chỉ chực cắt đứt câu chuyện. Nàng thừa biết lời lẽ của mình nghe gượng gạo vô cùng, song vẫn không tài nào kìm được mà buông thêm vài câu thăm dò.

May nhờ có Denísov mà không khí bàn ăn chẳng mấy chốc đã rôm rả, náo nhiệt trở lại, và nàng cũng không còn trò chuyện với chồng nữa. Đến lúc rời bàn để tới cảm ơn bà bá tước phu nhân già như thường lệ, Nữ Bá tước Mary chìa tay ra, đặt lên má chồng một nụ hôn rồi khẽ hỏi duyên cớ vì sao anh lại giận nàng.

“Em lúc nào cũng hay tưởng tượng lẩm cẩm! Anh có thèm giận dỗi gì đâu cơ chứ,” anh đáp.

Thế nhưng hai chữ “lúc nào” ấy lọt vào tai nàng lại mang một hàm ý khác: “Phải, tôi giận đấy, nhưng tôi chẳng thèm nói cho cô biết đâu.”

Vợ chồng Nicholas sống với nhau hòa thuận, êm ấm đến mức ngay cả Sónya lẫn bà mẹ già—những người mang lòng ghen tị và chỉ mong thấy họ lục đục—cũng chẳng thể bới móc được tì vết nào; dẫu vậy, giữa họ vẫn không tránh khỏi những phút giây đối nghịch. Đôi khi, và trớ trêu thay lại luôn rơi vào đúng lúc cả hai vừa trải qua những tháng ngày hạnh phúc nhất, giữa họ bỗng dâng lên một cảm giác xa cách và hằn học khôn nguôi; điều này thường xảy ra nhất vào những đợt Nữ Bá tước Mary mang thai, và dạo này cũng đang nằm trong hoàn cảnh ấy.

“Nào, thưa các quý bà và quý ông,” Nicholas cất giọng oang oang với vẻ hồ hởi thấy rõ (Nữ Bá tước Mary thì đinh ninh anh cố tình làm vậy để trêu ngươi nàng), “tôi đã phải cuốc bộ suốt từ sáu giờ sáng tới giờ. Ngày mai thì tha hồ mà chịu trận đày ải rồi, nên hôm nay tôi phải đi nghỉ một lát mới được.”

Nói đoạn, chẳng thèm đoái hoài nửa lời với vợ, anh rảo bước sang phòng khách nhỏ rồi ngả lưng xuống chiếc ghế đi-văng.

“Lúc nào cũng thế cả,” Nữ Bá tước Mary tự nhủ cay đắng. “Chàng chuyện trò với tất cả mọi người, trừ mình ra. Mình hiểu rồi... mình biết tỏng là chàng đã chán ngấy mình, nhất là khi mình mang bộ dạng thế này.” Nàng cúi nhìn vóc dáng nặng nề nở nang của mình, rồi liếc vào tấm gương soi gương mặt nhợt nhạt, vàng vọt, hốc hác, làm đôi mắt nàng lúc này trông lại càng to thô lố hơn bao giờ hết.

Và thế là mọi thứ xung quanh đều khiến nàng bực bội—từ tiếng cười nói oang oang của Denísov, những lời liến thoắng của Natásha, cho tới cả cái liếc mắt nhanh như chớp mà Sónya vừa ném về phía nàng.

Sónya bao giờ cũng là cái cớ đầu tiên để Nữ Bá tước Mary trút nỗi bực dọc.

Ngồi nán lại với khách khứa thêm một lát mà đầu óc chẳng lọt nổi một câu nào họ nói, nàng bèn rón rén rời khỏi phòng bước sang gian nhà trẻ.

Mấy đứa trẻ đang bày trò chơi “đi Moscow” trên một cỗ xe ngựa ghép bằng những chiếc ghế đẩu, chúng tíu tít rủ mẹ cùng đi. Nàng ngồi xuống chơi với con một chốc, nhưng ý nghĩ về người chồng cùng sự bẳn gắt vô cớ của anh cứ bám riết lấy tâm trí. Nàng đứng dậy, khó nhọc kiễng từng bước chân rón rén đi về phía phòng khách nhỏ.

“Biết đâu chàng chưa ngủ; mình phải nói cho ra lẽ mới được,” nàng thầm nhủ. Cậu bé Andrew, đứa con trai đầu lòng, bắt chước dáng điệu của mẹ, cũng rón rén bám theo sau. Nàng mải nghĩ nên chẳng hề hay biết.

“Mary thân yêu ơi, em nghĩ anh ấy ngủ rồi đấy—anh ấy mệt lắm,” Sónya chạm mặt nàng ngay tại phòng khách lớn liền lên tiếng (Nữ Bá tước Mary có cảm giác ả ta lúc nào cũng chực sẵn để cản đường mình). “Andrew vào khéo làm anh ấy thức giấc mất.”

Nữ Bá tước Mary ngoảnh lại, thấy bé Andrew đang lẵng đẵng theo sau; thâm tâm nàng hiểu Sónya nói chẳng sai chút nào, nhưng chính vì thế mà mặt nàng đỏ bừng lên và phải gắng gượng lắm mới kìm không thốt ra những lời cay nghiệt. Nàng chẳng thèm đáp lời, nhưng cốt để không phải mang tiếng nghe theo Sónya, nàng bèn vẫy tay ra hiệu cho Andrew lặng lẽ bước theo rồi tiến thẳng về phía cửa phòng. Sónya lẳng lặng lui ra bằng một lối đi khác. Từ bên trong căn phòng nơi Nicholas đang nằm, vẳng ra tiếng thở đều đặn của anh—từng nhịp thở dù là khẽ khàng nhất cũng đã quá đỗi thân thuộc với người vợ. Lắng nghe âm thanh ấy, trước mắt nàng hiện lên vầng trán nhẵn nhụi khôi ngô, hàng ria mép cùng toàn bộ gương mặt anh, y như biết bao lần nàng từng lặng ngắm trong đêm khuya thanh vắng khi anh say giấc. Nicholas bỗng trở mình tằng hắng một tiếng. Đúng lúc ấy, bé Andrew đứng ngoài cửa bỗng cất giọng the thé: “Cha ơi! Mẹ đang đứng ngoài này này!” Nữ Bá tước Mary tái mặt vì hoảng hốt, vội vàng ra hiệu xua tay với thằng bé. Đứa trẻ im bặt, và một khoảng lặng nặng nề, đáng sợ ập xuống đầu Nữ Bá tước Mary. Nàng thừa biết Nicholas ghét cay ghét đắng chuyện bị ai đánh thức. Rồi qua cánh cửa, nàng lại nghe tiếng Nicholas tằng hắng lần nữa, tiếng anh cựa mình, rồi một giọng nói bực bội cất lên:

“Đến chịu, chẳng lúc nào được yên thân lấy một phút.... Mary đấy à? Sao em lại dắt nó tới đây?”

“Em chỉ ghé qua ngó một tí chứ không để ý... anh tha lỗi cho em....”

Nicholas húng hắng ho rồi không nói thêm gì nữa. Nữ Bá tước Mary lùi xa khỏi cánh cửa rồi dắt đứa con trai trở lại phòng trẻ. Độ chừng năm phút sau, cô bé Natásha ba tuổi với đôi mắt đen láy, vốn là cục cưng của cha, nghe anh trai kể lại rằng cha đang ngủ còn mẹ thì ở phòng khách, liền lén mẹ chạy vụt sang chỗ cha. Cô bé mắt huyền bạo dạn đẩy then cửa kêu cọt kẹt, bước những bước thoăn thoắt trên đôi chân bụ bẫm tiến thẳng lại chiếc sô pha; sau khi đã săm soi kỹ dáng nằm quay lưng lại của người cha đang thiu thiu ngủ, con bé kiễng chân lên, đặt một nụ hôn vào bàn tay anh đang gối dưới đầu. Nicholas quay người lại, nở một nụ cười âu yếm.

“Natásha, Natásha!” Tiếng thì thào đầy vẻ hoảng hốt của Nữ Bá tước Mary vọng vào từ ngưỡng cửa. “Để yên cho cha ngủ con.”

“Không đâu mẹ ơi, cha có ngủ đâu,” bé Natásha quả quyết cãi lại. “Cha đang cười đây này.”

Nicholas thõng chân xuống sàn, ngồi dậy rồi ôm bế cô con gái nhỏ vào lòng.

“Vào đây đi em, Mary,” anh cất tiếng gọi vợ.

Nàng rụt rè bước vào rồi ngồi xuống bên cạnh chồng.

“Em chẳng để ý là con nó theo sau,” nàng e dè phân trần. “Em chỉ định ghé mắt nhìn một cái thôi mà.”

Một tay ôm trọn cô con gái, Nicholas đưa mắt nhìn vợ; nhận thấy vẻ mặt đầy tội lỗi của nàng, anh liền vòng cánh tay còn lại qua vai rồi khẽ đặt nụ hôn lên mái tóc nàng.

“Cha hôn mẹ một cái nhé?” Anh quay sang hỏi bé Natásha.

Bé Natásha mỉm cười bẽn lẽn.

“Hôn nữa đi!” Con bé ra lệnh, ngón tay nhỏ nhắn chỉ dứt khoát vào đúng chỗ Nicholas vừa chạm môi.

“Anh chẳng hiểu sao em cứ nghĩ là anh đang bực mình,” Nicholas nói, trả lời đúng nỗi niềm thầm kín trong lòng vợ.

“Anh đâu có thấu được em cảm thấy khổ sở, cô độc đến nhường nào mỗi khi anh như thế. Lúc nào em cũng cứ ngỡ...”

“Kìa Mary, đừng nói quẩn nữa. Em không thấy ngượng à!” Anh vui vẻ ngắt lời.

“Em cứ ngỡ anh chẳng còn yêu em nữa, rằng em xấu xí thế này... lúc nào cũng vậy... mà nhất là bây giờ... trong bộ dạng...”

“Ôi dào, em lẩm cẩm quá thể! Người ta thương nhau đâu phải vì cái nhan sắc, chính tình yêu mới làm cho nhau hóa đẹp đấy chứ. Chỉ có mấy cô ả phù phiếm như Malvína này nọ người ta mới yêu vì sắc đẹp thôi. Chứ anh có yêu vợ anh không ư? Anh chẳng yêu, nhưng mà... biết nói sao cho xiết nhỉ. Vắng em, hay những lúc giữa hai ta xảy ra chuyện thế này, anh thấy mình như lạc lõng, chẳng còn thiết làm nổi việc gì nữa. Giờ bảo anh có yêu cái ngón tay này của mình không? Anh đâu có yêu nó, nhưng thử cắt phăng nó đi xem có chịu nổi không!”

“Bản thân em thì không nghĩ như thế, nhưng em hiểu ý anh rồi. Vậy ra anh không hề giận em thật chứ?”

“Giận ghê gớm ấy chứ!” Nicholas cười đáp rồi đứng dậy. Anh vừa vuốt lại mái tóc vừa sải bước đi đi lại lại trong phòng.

“Mary này, em có biết anh đang tính chuyện gì không?” Anh mở lời, thói quen nghĩ gì nói nấy trước mặt vợ lại trỗi dậy ngay khi hai người vừa làm lành.

Anh chẳng buồn hỏi xem liệu nàng có sẵn lòng lắng nghe mình hay chăng. Anh chẳng bận tâm điều đó. Một ý nghĩ vừa nảy ra trong đầu anh thì hiển nhiên nó cũng thuộc về nàng rồi. Thế là anh đem chuyện mình định thuyết phục Pierre ở lại cùng gia đình cho tới tận mùa xuân ra kể với nàng.

Nữ Bá tước Mary lắng nghe cho đến khi chồng dứt lời, góp thêm vài câu, rồi đến lượt mình nàng cũng giãi bày những suy nghĩ miên man trong dạ. Lòng nàng lúc này chỉ hướng về lũ trẻ.

“Con bé này mới ngần ấy tuổi đầu mà đã ra dáng đàn bà rồi đấy,” nàng trỏ tay về phía bé Natásha, nói bằng tiếng Pháp. “Các anh cứ hay trách cánh đàn bà chúng em là ăn nói chẳng có lý lẽ gì cả. Đấy, lý lẽ của chúng em đấy thôi! Em thì bảo: ‘Để yên cho cha ngủ!’ thế mà nó dám cãi: ‘Không đâu, cha đang cười đây này.’ Mà con bé lại nói đúng mới tài chứ,” Nữ Bá tước Mary mỉm cười rạng rỡ.

“Phải đấy, chí lý lắm.” Vừa nói, Nicholas vừa dùng bàn tay gân guốc nhấc bổng cô con gái bé bỏng lên cao, đặt con bé ngồi ngất ngưởng trên vai mình, hai tay giữ chặt lấy đôi chân nhỏ rồi cắp con rảo bước quanh phòng. Trên gương mặt hai cha con rạng ngời một niềm hạnh phúc hồn nhiên, vô tư lự.

“Nhưng anh làm thế khéo lại bất công đấy nhé. Anh chiều chuộng con bé này quá mức rồi,” người vợ ghé tai chồng thì thầm bằng tiếng Pháp.

“Biết vậy, nhưng anh làm sao đành lòng được chứ?... Anh cũng ráng không để lộ ra rồi đấy...”

Ngay lúc ấy, họ nghe thấy tiếng ròng rọc cửa chuyển động ken két cùng tiếng bước chân rộn rã ngoài đại sảnh và phòng tiền sảnh, báo hiệu có khách vừa tới.

“Có ai đến kìa.”

“Em đoan chắc là Pierre rồi. Để em ra xem sao,” Nữ Bá tước Mary nói rồi bước ra khỏi phòng.

Nhân lúc vợ vắng mặt, Nicholas lại nổi hứng phi nước kiệu cõng cô con gái cưng chạy rông khắp gian phòng. Đùa mệt bở hơi tai, anh vội vã nhấc đứa bé đang cười ngặt nghẽo khỏi vai rồi siết chặt con vào lồng ngực. Những bước nhảy nhót tưng bừng ấy làm anh liên tưởng tới những điệu vũ, và khi ngắm nhìn gương mặt tròn trĩnh, rạng ngời hạnh phúc của con thơ, anh thầm mường tượng đến cái ngày mình đã thành một ông lão râu tóc bạc phơ, dắt tay con bước vào chốn thượng lưu quyền quý rồi cùng con khiêu vũ điệu mazurka, hệt như người cha già quá cố của anh năm xưa từng sánh bước nhảy điệu Daniel Cooper với con gái mình.

“Đúng là chú ấy rồi, đúng Pierre rồi anh Nicholas ơi!” Nữ Bá tước Mary quay trở lại phòng sau vài phút, cất tiếng reo vui. “Phen này thì con bé Natásha nhà mình sống lại rồi nhé. Anh mà thấy cái vẻ mừng rỡ cuống cuồng của nó thì biết, với lại chú ấy cũng vừa bị một mẻ mắng te tua vì cái tội dám đi biền biệt lâu đến thế. Thôi nào, mau lên, ra nhanh lên anh! Đã đến lúc hai cha con nhà này phải tách nhau ra rồi đấy,” nàng nhìn cô con gái nhỏ đang ôm ghì lấy cổ cha, mỉm cười dặn dò.

Nicholas dắt tay con bé cùng bước ra ngoài.

Nữ Bá tước Mary ở lại một mình trong phòng khách.

“Mình chưa từng, chưa từng bao giờ dám tin rằng cõi đời này lại có người được hưởng niềm hạnh phúc lớn lao đến thế,” nàng khẽ thầm thì một mình. Một nụ cười bừng sáng trên gương mặt, song nàng cũng đồng thời buông một tiếng thở dài, và nơi đáy mắt sâu thẳm thoáng hiện lên một nét buồn tĩnh lặng, dường như xuyên qua niềm hạnh phúc hiện hữu này, nàng mơ hồ cảm nhận được một thứ hạnh phúc khác khôn cùng mà kiếp người trần tục chẳng bao giờ với tới được, thứ hạnh phúc mà ngay trong giây phút ấy nàng bất giác nghĩ tới.