Vốn luôn ôn nhu Uyển Anh, bỗng nhiên thay đổi thái độ thường ngày, khiến Ngô Ưu vô cùng kinh ngạc. Cô tức giận nói: "Anh không cần mặt mũi nữa, nhưng bắt em lấy cái mặt mũi gì mà gặp người ta đây?"

Ngô Ưu đặt bản kiểm điểm trong tay xuống nói: "Sao thế?" Anh nhìn khuôn mặt Uyển Anh, giơ bản thảo của mình lên nói: "Em đọc rồi à?"

"Anh lúc cao giọng, lúc trầm thấp, lúc nhanh lúc chậm mà diễn thuyết, chốc thì đấm ngực, chốc thì dậm chân, chẳng lẽ em còn không nghe thấy sao?"

Ngô Ưu thở dài nói: "Là em rước giặc trong nhà vào đấy chứ! Anh mà không lăn lộn tại chỗ, bày ra một màn thành khẩn kinh hoàng như vậy, thì anh qua ải thế nào được cơ chứ."

Uyển Anh tạm thời không tranh cãi về việc "giặc trong nhà" chính là cô con gái cưng của anh, còn bạn của con gái là do chính cô nhắm trúng. Cô chỉ nói: "Anh giỏi làm văn thật đấy! Chuyện không nói thành có, chuyện có nói thành không. Anh không thể tô son điểm phấn cho mình để viết một bài văn hay thật đẹp sao?"

Ái chà, Uyển Anh, chẳng lẽ em không biết bây giờ đang là thời kỳ vận động sao? Anh không nói thật với quần chúng, họ chịu tha cho anh chắc? Anh không bày những vết nhọt hoại tử sâu thẳm trong tâm hồn ra, anh qua nổi ải này không? Anh còn làm người được nữa không?"

"Nhưng những điều anh nói toàn là giả dối cả đấy! Nào là xuất thân từ gia đình quan liêu sa sút! Cha anh lại là tài tử phong lưu không chịu trách nhiệm gì! Ông đi ở rể nhà góa phụ giàu có, hàng tháng còn trợ cấp cho gia đình anh, lại còn lén lút nhét tiền cho nhà anh, chính miệng mẹ anh đã kể cho em nghe mà."

Ngô Ưu hoảng hốt hỏi: "Chuyện này em từng nói với bọn trẻ chưa?"

"Kể với chúng làm gì cơ chứ? Nhưng anh thì biết rõ mà!"

Ngô Ưu thở phào nhẹ nhõm, kiên nhẫn giải thích: "Uyển Anh, em không hiểu đâu, sự việc có hiện tượng, có bản chất. Chi tiết ở hiện tượng không phải là sự thật, sự thật phải nhìn vào bản chất."

Uyển Anh không biết tranh cãi, chỉ đầy vẻ bực bội nói: "Em chỉ hỏi anh, bản chất của em là gì?"

Cô từ trước tới nay có giận dữ cũng chỉ trốn người khác để khóc thầm, chứ không bao giờ rơi nước mắt lau chùi trước mặt Ngô Ưu. Lần này Ngô Ưu nhìn thấy gương mặt sưng húp nhòe lệ của cô, trong lòng cũng có chút hoảng hốt, vội vàng biện bạch nói: "Anh chỉ kiểm điểm bản thân, không nói một câu nào xấu về em, toàn là nói em tốt cả."

Uyển Anh mặc kệ, bước vào phòng thu dọn hành lý, nói là muốn về phương Nam. Ngô Ưu hỏi cô đi đâu. Cô nói: "Tam muội mấy lần viết thư gọi em đi. Không đến nhà con bé, em còn có thể tìm nhà nào đó để làm giúp việc nữa."

Ngô Ưu bảo cô làm thấy quá lên. Cô chỉ rớm nước mắt nói: "Em đi chuyến này, tuyệt đối sẽ không quay về nữa."

Ngô Ưu nghĩ lại, nếu Uyển Anh đi rồi, anh còn làm người thế nào được nữa? Những lời kiểm điểm của anh đều không đứng vững được nữa. Hơn nữa anh sẽ sống những ngày tháng ra sao? Anh cũng biết những lời nào đã đắc tội với Uyển Anh, thế nên anh cũng thay đổi thái độ thường ngày, dùng lời lẽ ôn hòa dỗ dành, hứa sẽ sửa đổi bản kiểm điểm của mình, xóa đi câu nói mà Uyển Anh gọi là "coi vợ như đũy". Ngô Ưu từ đó cũng xác thực bản thân đíchích thị là một người chồng tốt trung thành với vợ, bản kiểm điểm của anh cũng đều là lời từ tận đáy lòng.

Anh là một tổ trưởng. Buổi tắm rửa này của anh, ở trong xã đài thì có thể coi là một cái chậu đại bự. Phòng họp chật ních người, giống như chậu tắm không đủ lớn, nước suýt thì tràn cả ra ngoài.

Ngô Ưu tuy đã cạo râu nhưng lại không cắt tóc, cộng thêm sắc mặt xám xịt của mình, trông khá có dáng vẻ đầu bù tóc rối. Đương nhiên điều này cũng chẳng có gì lạ, những người đi tắm rửa đều như thế cả. Anh mặc một bộ âu phục cũ, trước kia chê quá chật, bây giờ mặc vào vẫn rộng thùng thình. Anh cúi gằm đầu, giọng khàn khàn, bắt đầu bài kiểm điểm của mình.

Anh kể trước về những năm tháng cơ cực thuở trẻ, kể về việc sau khi mẹ anh bị chồng ruồng bỏ, thường hay khích lệ anh rằng: "A Ưu à, con phải cố gắng lên đấy!" Câu nói này đã trở thành tư tưởng chỉ đạo của anh từ nhỏ cho đến lớn.

"Phải cố gắng", cộng thêm thế giới quan chủ nghĩa cá nhân tư sản "không vì mình, trời tru đất diệt", lại thêm niềm tin hồ đồ "tình yêu là trên hết" của giai cấp tư sản, đã khiến anh trở thành tay sai cho bọn chính trị gia phản động Quốc Dân Đảng, là kẻ tội đồ mưu sự kết hôn lần hai không thành.

Mọi người đều vểnh tai lên nghe, ngay cả Hứa Ngạn Thành vốn khinh thường không thèm nghe Ngô Ưu kiểm điểm cũng nhìn gương mặt anh mà nghe anh nói tiếp.

Theo lời Ngô Ưu kể, anh từ nhỏ đã được mẹ định hôn sự, du học về nước là lập tức thành gia lập thất, sinh được hai nam một nữ, ai nấy đều bảo anh có phúc lớn. Thế nhưng cái mà anh học là văn học phương Tây, không tránh khỏi việc khiến anh chịu ảnh hưởng sâu sắc, ban đầu anh kết hôn là vì hiếu thuận với mẹ. Một niềm ân hận lớn trong đời anh chính là không được hưởng thụ tình yêu tự do. Đương nhiên, vợ anh là một người vô cùng hiền huệ, thế nhưng người vợ ấy là do ép buộc áp đặt lên người anh. Nhìn người khác tự do yêu đương, anh chỉ có phần ghen tị ngưỡng mộ.

Không phải là không có người phụ nữ nào để mắt đến anh. Ở trường học, anh vừa mang danh thần đồng, đương nhiên sẽ có các cô gái đem lòng si mê anh. Sau đó anh có xuất bản một số thơ mới và tản văn, lại thu hút được sự ngưỡng mộ của không ít nữ độc giả. Họ hoặc là viết thư cho anh, hoặc là đến tận nhà bái phỏng anh lúc ấy còn rất trẻ, những tiểu thư đa tình đó phần lớn đều rất xinh đẹp. Thế nhưng anh không dám trái lệnh mẹ, cũng không nỡ phụ người vợ dịu dàng của mình. Sau đó khi anh làm chủ biên một tờ tạp chí, các nữ nhà văn qua lại rất nhiều, người động lòng với anh cũng không ít, có người còn rất chủ động, thậm chí còn biểu thị "nguyện làm thiếp của phu tử". Thế nhưng, tư tưởng "tình yêu là trên hết" của giai cấp tư sản mặc dù lay động sâu sắc đến anh, nhưng nghĩ đến mẹ và vợ mình, anh cảm thấy vạn lần không được đi theo vết xe đổ của người cha, làm một tên tài tử phong lưu không chịu trách nhiệm.

Anh nói, "phải cố gắng", chẳng qua cũng chỉ là để ngoi lên đứng đầu, làm rạng rỡ bản thân. Điều này hoàn toàn phù hợp với chủ nghĩa cá nhân "không vì mình, trời tru đất diệt". Tư tưởng này dẫn đến việc anh vì danh vì lợi, một mực trèo lên cao, muốn làm rạng danh người mẹ già của mình. Thế nhưng quan niệm "tình yêu là trên hết" lại đi ngược lại với đạo đức phong kiến. Anh hùng mỹ nhân hay tài tử giai nhân, vì yêu đương thì chẳng màng gì đến đạo đức, cũng chẳng màng gì đến sự đời. Anh từ trước đến nay luôn coi đạo nghĩa trọng hơn tình riêng. Anh đòi hỏi bản thân phải làm một nam tử hán đầu đội trời chân đạp đất, đạo nghĩa không thẹn với lòng, sự nghiệp phải có thành tựu. Anh tự tin rằng "cửa ải mỹ nhân" mà anh hùng khó qua, anh đã vượt qua được. Nào ngờ anh lại lún sâu vào vũng lầy tình yêu, không thể thoát ra nổi.

Tiếp theo, anh phớt lờ qua loa giới thiệu về tờ tạp chí do anh làm chủ biên và vị tiểu thư chuyên gom bài vở, tóm tắt giải thích bản thân từ một người viết bài bình thường đã thăng chức làm chủ biên như thế nào, tờ tạp chí được tài trợ bởi các chính trị gia phản động, còn vị tiểu thư gom bài đó chính là mỹ nhân khiến anh mê mẩn. Cô ta quả thực là "tài năng quá linh lung". Những sợi tơ tình vương vấn của cô ta đã trói chặt lấy anh. Ban đầu anh chỉ chìm đắm trong giai đoạn "tâm hữu linh tê nhất điểm thông", hoàn toàn không ý thức được sự nguy hiểm của việc sa chân vào lưới tình. Thế nhưng hai trái tim thông suốt lại đòi hỏi hai trái tim kề sát bên nhau, rồi sau đó lại sinh ra những đòi hỏi tiến xa hơn nữa. Đó chính là giai đoạn cuồng nhiệt nhất, mê hoặc nhất, nhưng cũng gian nan nhất. Vài câu tiếp theo chính là những lời mà Uyển Anh từng mắng nhiễu là "coi vợ như đũy", trách anh "không cần mặt mũi". Anh cho rằng từ ngữ của mình dùng rất uyển chuyển, cũng cố gắng hết sức để tao nhã, thế nhưng Uyển Anh lại vì thế mà muốn bỏ nhà ra đi, anh đành phải xóa đi đoạn thổ lộ chân thành xuất phát từ tận đáy lòng ấy, chỉ nói rằng vị tiểu thư kia giữ mình trong ngọc, điều cô ta đòi hỏi là kết hôn, trong khi anh là người đã có gia đình.

Anh nói, lúc này anh đã hoàn toàn mất đi quyền làm chủ, đã vứt bỏ hết thảy đạo nghĩa, anh đã mất hết liêm sỉ. Anh cũng vứt bỏ cả sự nghiệp, chỉ mong sao người có tình sẽ thành vợ chồng. Anh tự cho là mình đã nghĩ ra một biện pháp vẹn toàn vừa lo được đạo nghĩa lại vừa có được tình yêu. Anh xuất ngoại kết hôn với vị tiểu thư đó, bỏ lại người vợ ở lại trong nước chăm sóc con cái, coi như để cô tiếp tục làm chủ gia đình.

Ngô Ưu dừng lại thở dài thườn thượt nói: "Nhưng tình yêu đòi hỏi sự chiếm hữu triệt để, tuyệt đối. Vị tiểu thư kia không dung thứ cho việc tôi vương vấn vợ con, tức giận bỏ tôi mà đi." Anh đau khổ trầm mặc một lát, mang theo chút nghẹn ngào nói: "Tôi không cam lòng, vẫn cứ mãi đuổi theo. Tôi cảm thấy vợ con chạy đằng trời cũng là của tôi, thế nhưng cô ấy - cô ấy đã chạy mất rồi, tôi sẽ vĩnh viễn mất đi cô ấy." Anh cố sức kìm nén nỗi bi thương nói: bản thân anh mặc dù đã nhận lời mời của tòa soạn, nhưng vẫn nán lại Thượng Hải, chờ đợi tin tức từ vị tiểu thư đó. Anh nghĩ, cho dù vì thế mà mất đi công việc tốt ở đây, anh có bán đậu phộng để mồng sinh thì cũng cam tâm tình nguyện. Cho đến tận khi tuyệt đối tuyệt vọng, tâm chết lặng rồi anh mới đến Bắc Kinh.

Anh tiếp theo kể về bài phát biểu của thủ trưởng trong đại hội thành lập tòa soạn đã cổ vũ anh lớn nhường nào. Anh từ trước đến nay chỉ biết "trong tay một cây bút, vạn sự đều phải cầu người"; cây bút của anh có thể dùng để "cày bút", nuôi gia đình. Lần này đây là lần đầu tiên anh ý thức được một cây bút trong tay có thể phục vụ nhân dân, mà công dụng của một cây bút lại trọng đại biết bao. Anh giống như một ngọn nến được thắp lửa, trong lòng sáng bừng lên, cũng soi rọi luôn cả con đường tương lai của mình. Từ đó anh nghiêm túc học tập, nỗ lực tiến bộ, chôn vùi sâu những chuyện đau lòng trong quá khứ vào sự lãng quên, cho rằng quá khứ giống như đã chết, đã chôn cất, từ đó là kết thúc.

"Nhưng vết nhọt tuy chôn vùi sâu đến đâu, không khoét bỏ đi thì không được. Sự tiến bộ của tôi, không phải là gánh nặng, mà là lớp vảy kết trên vết nhọt. Bên dưới vẫn còn mủ máu cơ mà, bề mặt có kết vảy thì cũng không thể mọc ra thịt mới được; mà lớp vảy ấy lại là thứ không thể chạm vào, chỉ cần chạm nhẹ một cái là sẽ đau thấu tận tâm can. Ví dụ như các đồng chí gợi mở giúp tôi, hỏi tôi đến xã đài từ lúc nào, tôi lập tức động chạm đến chuyện cũ, lập tức quanh co che đậy. Người nhà của tôi nói với tôi rằng: chẳng phải anh muốn xuất ngoại sao? Tôi không dám thừa nhận, chỉ muốn tìm cách chối quanh chối co. Tôi không muốn vạch lớp vảy đó ra, tôi sợ đau. Tôi chỉ nhờ có sự giúp đỡ của các đồng chí mới nhẫn nại đau đớn vạch lớp vảy ra."

Anh vạch lớp vảy trên vết nhọt ra, mới nhận thức được rằng "biện pháp vẹn toàn" chính là tự lừa mình dối người. Một mặt anh lừa dối vị tiểu thư si tình muốn lấy mình, mặt khác lại có lỗi với người vợ trung thành, anh móc khoét khối nhọt bầy nhầy mủ máu, nhìn thấy bản chất mục rữa. Anh chỉ vì mê mẩn vị tiểu thư kia, bị dắt mũi dẫn đi, làm tay sai cho bọn chính trị gia phản động - không chỉ là tay sai, mà còn cam tâm tình nguyện làm nô lệ cho ngoại bang, không tiếc trốn chạy khỏi Tổ quốc, chỉ cầu được làm quan ngoại bang, lúc ấy còn cảm thấy đỉnh cao lý tưởng.

Ngô Ưu giống như một kỹ thuật viên xét nghiệm, xét nghiệm ra đủ loại vi khuẩn và độc tố từ trong mủ máu của chính mình, ví dụ như tư tưởng chủ nghĩa cá nhân "không vì mình, trời tru đất diệt" này, tự kiêu tự đại này, ham danh chuộng lợi này, theo đuổi sự an nhàn hưởng thụ này, tác phong gia trưởng phong kiến v.v., cần gì có nấy. Anh lần lượt cho vào ống nghiệm, dán nhãn lên. (Chuyện làm mất bản thảo của Diêu Mật, vì không ai nhắc đến, chuyện nhỏ nhặt thế này anh đã quên mất rồi. Nếu có ai nhắc đến, anh sẽ nói là quên mất, hoặc thậm chí có thể đổ lên đầu Uyển Anh, quy về mục "tác phong gia trưởng".)

Màn kiểm điểm này của anh chính là cái loại mà Đinh Bảo Quế gọi là "càng thối càng thơm", "càng xấu càng đẹp". Quần chúng đưa ra một số câu hỏi, anh không cần nghĩ ngợi, rất thẳng thắn trả lời từng câu một. Mọi người đều thừa nhận anh khoét rất sâu rất triệt để, đã vơi bày hết mọi vấn đề không sót gì, cuối cùng bản kiểm điểm của anh cũng đã được thông qua.

Ngô Ưu cảm thấy bản thân giống như một cục vàng được tôi luyện qua ngọn lửa dữ, tạp chất đều đã luyện sạch, toàn thân sáng lấp lánh ánh vàng, chỉ là vẫn chưa đông nguội lại, toàn thân vẫn cảm thấy mềm nhũn, mềm đến mức chân không nhấc lên nổi, đầu cũng chẳng ngẩng lên nổi.