Lời nói đầu cho bản hiệu đính "Cán hiệu lục ký"

"Cán hiệu lục ký" được xuất bản tại Hồng Kông vào tháng 5 năm 1981, và xuất bản tại Bắc Kinh vào tháng 7 cùng năm; năm 1986, Bắc Kinh đã xuất bản lần thứ hai, Hồng Kông cũng đã tái bản. Thường có người hỏi xin tôi cuốn sách này, bảo là không mua được. Trong tay tôi từ lâu đã không còn sách lưu kho, đành phải cáo lỗi. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội Trung Quốc yêu cầu tái bản cuốn sách này, tôi rất cảm kích, đặc biệt đính chính những lỗi sai sót, đồng thời bổ sung thêm một hai câu. Khi chỉnh lý bản hiệu đính, tôi nhận được sự giúp đỡ của nhiều đồng chí, xin chân thành cảm ơn tại đây.

Dương Giáng

Tháng 10 năm 1991

"Lời tựa" -- Tiền Chung Thư

Dương Giáng viết xong "Cán hiệu lục ký", đã đưa bản thảo cho tôi xem qua một lượt. Tôi cảm thấy cô ấy viết sót một bài, nhan đề bài đó tạm thời có thể đặt là "Vận động ký quý".

Một nhiệm vụ quan trọng của Bộ phận tại trường cán bộ là tiến hành vận động, thanh trẫu "phần tử 516". Cuộc sống hơn hai năm ở trường cán bộ được trải qua trong bầu không khí đấu tranh phê phán này; tùy theo nhu cầu làm ruộng, cất nhà, chuyển nhà vân vân, nhịp điệu tiến hành vận động có lúc thắt chặt, có lúc nới lỏng, nhưng giống như sốt rét cách nhật, bệnh tật vẫn luôn bám chặt lấy cơ thể. "Ký lao" (Ghi lại nỗi nhọc nhằn), "ký nhàn" (Ghi lại sự thảnh thơi), ghi cái này, ghi cái nọ, điều đó chẳng qua chỉ là chút điểm xuyết nhỏ cho bối cảnh lớn, chút tình tiết đan xen nhỏ cho câu chuyện lớn.

Giờ đây vật đổi sao dời, cũng có thể coi là nước rút đá lộ. Trong cuộc vận động lần này, cũng giống như trong các cuộc vận động trước đây, không thể thiếu ba loại người. Giả sử muốn viết hồi ký, các đồng chí từng bị oan uổng, chịu phê đấu trong vận động hồi đó có lẽ sẽ viết một bài "Ký khuất" (Ghi lại nỗi oan) hoặc "Ký phẫn" (Ghi lại niềm căm phẫn). Còn như quần chúng thông thường thì sao? Khi hồi tưởng lại đại khái đều phải viết "Ký quý" (Ghi lại sự hổ thẹn): hoặc hổ thẹn vì bản thân mình là kẻ hồ đồ, không nhìn rõ "án giả", "án sai", cứ một mực hùa theo mọi người đi vùi dập một số người tốt; hoặc (giống như bản thân tôi) hổ thẹn vì mình là kẻ nhát gan, cảm thấy trong chuyện này có oan khuất, nhưng lại không có dũng khí đứng ra kháng cự, nhiều nhất chỉ dám không tích cực tham gia vận động. Lại cũng có một loại người, họ thừa biết đây là một búi bòng bong rối rắm, nhưng vẫn cứ làm cờ hiệu, làm trốnghầu, làm tay sai, đi phán xử những vụ án hồ đồ. Theo lý mà nói, loại người này đáng lẽ phải "ký quý" nhất. Thế nhưng, họ rất có thể vừa không ghi nhớ trong lòng, cũng chẳng hổ thẹn trong tâm. Sự quên lãng của họ có lẽ chính bởi vì họ cảm thấy hổ thẹn, có lẽ còn bởi vì họ không thấy hổ thẹn. Sự hổ thẹn thường khiến người ta hay quên, những chuyện trái lương tâm và mất mặt rốt cuộc vẫn là những chuyện không muốn nhớ lại, cho nên cũng rất dễ lọt qua cái mắt sàng của trí nhớ mà trôi đi sạch sành sanh. Sự hổ thẹn cũng khiến người ta chùn bước, do dự, lỡ mất cuộc cạnh tranh sinh tồn gay gắt; người mang tâm sự cắn rứt hổ thẹn sẽ có lúc thụt lùi cho đến tận cả đời lạc ngũ. Cho nên, hổ thẹn là thứ tình cảm đáng bị đào thải chứ không đáng được nuôi dưỡng; trong "bất tình" được truyền tụng từ các kinh điển xưa nay vốn không có nó. Trong đời sống xã hội cận đại ngày càng căng thẳng xem ra trạng thái tâm lý này không những vô dụng, mà còn rất bất lợi, không cảm thấy nó thì thôi, lại được nhẹ nhõm thảnh thơi cả thân lẫn tâm.

“Phù sinh lục ký” -- một cuốn sách mà tôi không mấy ưa thích -- trên thực tế chỉ còn lại bốn ký, “Cán hiệu lục ký” về lý thuyết đáng lẽ phải có bảy ký. Dưới thời đại mà các nhà sưu tầm, con buôn đồ cổ và chuyên gia học giả hợp lực dốc sức như hiện nay, việc phát hiện ra những bản thảo chưa in từng được viết hay chưa viết của các nhà văn lớn nhỏ đã trở thành một ngành nghề mới phát triển cực nhanh trong nghiên cứu văn học. Ai mà biết được sẽ có một ngày nào đó, những chương mục bị thiếu sót của hai cuốn sách này sẽ được lần lượt phát hiện, bổ sung đầy đủ, làm giảm bớt đi một chút những khiếm khuyết của cõi đời này.

Tiền Chung Thư

Tháng 12 năm 1980