Hứa Ngạn Thành sau khi về nhà liền cảm thán nói: "Yêu đương còn có tính thiết thực nữa chứ! Bộc lộ tình cảm sâu kín trong tận đáy lòng, chính là móc hết cả tim gan ra."

Lệ Lâm nói: "Anh có dũng khí của cậu ta không? Anh có dám phơi bày đâu!"

"Anh không tin phơi bày chuyện riêng tư chính là phơi bày linh hồn; cũng không tin một khi đã phơi bày thì sự xấu xa sẽ tiêu biến."

"Thế nhưng, không phơi bày chính là không chịu từ bỏ." Lệ Lâm vốn không tán thành Ngô Ưu, nhưng lại cảm thấy vấn đề của Hứa Ngạn Thành rõ ràng còn lớn hơn.

Hứa Ngạn Thành nhìn Lệ Lâm, kinh ngạc nói: "Lẽ nào em muốn anh học theo cái cách vạch áo cho người xem lưng của Ngô Ưu chắc?"

"Em đương nhiên không muốn anh giống như cậu ta. Nhưng mà em cứ thấy lo ngay ngáy. Em sợ anh làm không khéo lại còn bốc mùi hơn cả cậu ta ấy chứ."

Hứa Ngạn Thành không thèm đếm xỉa.

Lệ Lâm dồn dập hỏi: "Anh tự thấy yên tâm chắc? Em thấy dạo này lúc nào anh cũng tâm sự nặng nề, đừng hòng giấu được em."

"Lệ Lâm, nói cho em nghe cũng chẳng hiểu đâu. Anh chỉ vì yêu nước nên mới yêu đảng, bởi vì Đảng Cộng sản đã cứu Trung Quốc. Anh chẳng hiểu cái gì gọi là chủ nghĩa Mác - Lênin cả. Nhưng mà Ngô Ưu thì hiểu cái quái gì chứ? Cậu ta đúng là bậc thầy về chủ nghĩa Mác - Lênin đấy à? Toàn là những cái thớ thầy đời nào không biết!"

Lệ Lâm nói: "Ngạn Thành, anh bớt nói nhảm đi."

Hứa Ngạn Thành thở dài một hơi: "Anh đi nói nhảm với ai đây cơ chứ?"

Lệ Lâm chỉ giục anh bớt cằn nhằn, nghĩ nhiều hơn đến vấn đề của bản thân đi.

Ấy vậy mà quần chúng hình như quên mất Hứa Ngạn Thành vẫn chưa kiểm điểm. Thi Ni Na và Giang Thao Thao đi cải cách ruộng đất về, tranh nhau muốn báo cáo tâm tư tình cảm thu hoạch được sau chuyến về nông thôn. Buổi kiểm điểm của Ngô Ưu cả hai người bọn họ đều chạy đến tham gia. Hai người mặt mày sạm đen, đều mặc một bộ quân phục vải xám, chen chúc ngồi ở một góc, mỗi người cầm một cuốn sổ tay ghi chép, trông như thể chuẩn bị đi tắm rửa kỳ cọ vậy.

Phàm Phàm rất coi trọng thành quả của bọn họ. Thi Ni Na kể rằng cô ta xuất thân từ gia đình địa chủ quan liêu, vẫn tưởng gia đình mình là địa chủ khai sáng, có ơn có huệ với nông dân. Chuyến về nông thôn lần này, cô ta bám rễ ở nhà nông dân nghèo, cùng ăn cùng ở cùng lao động với họ. Ở đại hội tố khổ, nghe họ tố khổ thật sự là chấn động tâm can. Cô ta bắt đầu nhận thức từ mặt cảm tính về bản chất xấu xa của giai cấp địa chủ. Cô ta giống như được trực tiếp trải qua những bi kịch thảm thương đời đời kiếp kiếp của giai cấp cố nông bần nông. Cô ta đưa ra từng chi tiết một, chứng minh bản thân đã từng tấc từng phân dịch chuyển lập trường quan điểm như thế nào, vô tri vô giác bước vào hàng ngũ giai cấp vô sản. Giang Thao Thao kể rằng cô ta xuất thân từ giai cấp tiểu tư sản, thời học sinh đã khao khát cách mạng, năm mười bảy tuổi từng cùng anh họ bỏ nhà ra đi, định trốn đến căn cứ địa cách mạng, nhưng còn chưa lên tàu đã bị người nhà bắt về. Cô ta chỉ có một trái tim tha thiết đòi cách mạng, chứ không có kinh nghiệm đấu tranh, dù là một trái tim sục sôi nhưng lại trống rỗng, nhợt nhạt, mơ hồ; lần tham gia cải cách ruộng đất này thu hoạch còn lớn hơn cả "công tác Nam tiến". Kể từ khi lao vào cuộc đấu tranh thực tế hừng hực khí thế, trái tim đập vì cách mạng của cô ta mới thực sự có máu có thịt. Có thể thấy một nhà văn nếu không có đời sống, không có đấu tranh, thì không thể nào viết cho nhân dân được. Cô ta nhiệt tình phơi phới, kể dài hơn cả Thi Ni Na. Chủ tịch cho rằng cả hai người bọn họ đều thu hoạch phong phú. Bọn họ hình như đều đã lột xác hoàn toàn, không cần phải đi "tắm rửa" gì nữa. Có chăng là họ vẫn tắm qua trong cái bồn tắm nhỏ xíu nào đó thôi, chỉ là không vì họ mà mở một buổi kiểm điểm ra hồn ra vía nào cả.

Chu Thiên Lý ở phần cuối buổi báo cáo của họ với khuôn mặt ủ dột đứng dậy, kiểm điểm bản thân không nên đối kháng với quần chúng, anh ta đã biết tội nhận sai. Tổ giúp đỡ từng đến phòng nhân sự tra cứu hồ sơ của anh ta, quả thực anh ta không hề tự xưng là tiến sĩ. Căn cứ vào năm tháng xuất ngoại và về nước của anh ta tính ra, anh ta ở Pháp phải năm sáu năm. Anh ta cũng chẳng làm Hán gian, chẳng qua chỉ dạy học ở trường đại học bù nhìn, những điều anh ta nói trong bản kiểm điểm phần lớn là sự thật, chỉ là thêm thắt chút mắm muối vào thôi. Bọn họ cảnh cáo Chu Thiên Lý đừng có phóng đại nữa, cũng đừng ngẫu hứng nói nhảm, cứ chiếu theo bản thảo mà đọc từng câu từng chữ. Bản kiểm điểm của anh ta cũng đã thông qua. Anh ta thừa nhận bản thân là một trí thức vừa muốn kiếm cơm qua ngày vừa muốn leo cao, hạ quyết tâm phải sửa đổi triệt để những sai lầm trước kia, phấn đấu tiến bộ, phục vụ nhân dân.

Hứa Ngạn Thành hôm đó họp xong lúc ăn cơm tối, bỗng nhiên nói với Lệ Lâm: "Ngày mai đến lượt anh rồi."

"Anh bị sao cơ?"

"Anh kiểm điểm chứ sao."

"Bắt anh làm à?"

"Đương nhiên." Hứa Ngạn Thành thản nhiên như không có chuyện gì.

Lệ Lâm vội hỏi rốt cuộc là ai bảo anh làm kiểm điểm.

"Anh không quen cậu ta. Cậu ta nói với anh: Ngày mai đến lượt anh rồi."

"Vội vàng thế cơ à! Cậu ta có nói khi nào đến nói chuyện với anh không?"

"Cậu ta chỉ nói: Ngày mai đến lượt anh rồi."

"Thái độ thân thiện hay không?"

"Chẳng thấy có thái độ gì cả." Hứa Ngạn Thành tỏ ra chẳng thèm bận tâm.

Lệ Lâm đến cơm tối cũng chẳng ăn nổi cho đàng hoàng. Cô sợ thím Lý ăn tối xong lại đi dập lửa, bèn bảo thím ấy pha trước một ít nước trà, đợi sau bữa tối có người đến nói chuyện kiểm điểm với Ngạn Thành, thế nhưng chẳng có ai đến cả. Lệ Lâm giống như kiến bò trên chảo nóng, đứng ngồi không yên, cho đến tận lúc đi ngủ, vẫn còn chần chừ hỏi Hứa Ngạn Thành: "Anh không nhầm đấy chứ? Thật sự bảo anh làm kiểm điểm á?"

Hứa Ngạn Thành khẳng định không nhầm được. Lệ Lâm giống như mẹ quản con trai ôn tập bài vở vậy, nhất định bắt Hứa Ngạn Thành kể lại những vấn đề cần kiểm điểm cho cô nghe một lượt.

Hứa Ngạn Thành thiếu kiên nhẫn nói: "Gánh nặng tiến bộ: Anh ở xã hội cũ chẳng qua chỉ là một học sinh, ở nước ngoài vừa làm vừa học, vẫn cứ là học sinh, chưa đến ba tuổi nữa là. Bậc lão tiên sinh cái gì chứ!"

"Thế anh tự phê bình thế nào?"

"Anh chịu ảnh hưởng của giai cấp tư sản đặc biệt sâu sắc nha. Việc gì cũng không hợp nhịp với xã hội mới. Không thích học tập, không thích phát biểu, cảm thấy phát biểu toàn là lời vô nghĩa."

Lệ Lâm sửa lại cho anh: "Phải kiểm điểm bản thân vác gánh nặng tiến bộ, có tâm lý ưu việt, không chịu học tập cho đàng hoàng, vân vân."

Hứa Ngạn Thành nói tiếp: "Tự cao tự đại, tưởng mình khác biệt với người khác, không màng danh lợi. Thật ra anh cũng giống hệt mọi người thôi, chỉ là mức độ khác nhau mà thôi."

Lệ Lâm nói: "Đừng có lôi người khác vào, chỉ phê bình một mình anh thôi."

Hứa Ngạn Thành cố tình nói: "Không chịu làm con rối hùa theo, không chịu nịnh hót bợ đỡ, không chịu nói dối."

Lệ Lâm nghiêm túc sốt ruột nói: "Làm loạn gì thế hả! Ngoại trừ anh ra, chẳng nhẽ người khác toàn nói dối hết à?"

"Em coi anh là đứa trẻ mấy tuổi chắc! Em mặc kệ anh đi, đừng tưởng anh không chịu cải tạo tư tưởng. Anh cho rằng trí thức nên làm gương đi đầu trong việc tự cải tạo. Trí thức mà không cải tạo tư tưởng thì Trung Quốc chẳng có hy vọng gì hết. Anh chỉ không tán thành việc nói lời sáo rỗng. Sống tốt, chẳng qua chỉ là tác phong tốt, chẳng tính là gì cả; phát biểu tốt, mới là biểu hiện tốt, trọng điểm là ở biểu hiện. Cái anh không phục chính là điểm này."

Lệ Lâm lạnh lùng nhìn anh nói: "Anh sống tốt á?"

Hứa Ngạn Thành nói: "Anh đã mượn đồng bọn của mình làm gương soi, để soi thấy bản thân chẳng tốt đẹp hơn bọn họ là bao. Anh cũng mượn đôi mắt của quần chúng để nhìn nhận lại bản thân, anh quả thực vô cùng xấu xí. Chủ nghĩa cá nhân, tự do tản mạn, theo đuổi sự hưởng thụ tinh thần, trốn trong tháp ngà không màng chính trị, vùi đầu vào chuyên môn mà không tuân thủ kỷ luật..."

"Toàn là một đống lộn xộn thế này á?" Lệ Lâm thật sự cảm thấy cô không thể mặc kệ được. Cô sợ bản kiểm điểm của Ngạn Thành cũng giống như bản kiểm điểm đầu tiên của Ngô Ưu, đi được nửa đường thì bị quần chúng quát dừng lại.

Hứa Ngạn Thành nói: Bản thảo nằm trong bụng anh, đằng nào thì anh cũng tuyệt đối không nói lời lừa dối, chỉ là anh không ngờ bản thân lại không chịu nổi việc kiểm điểm đến thế, không ngờ giữa chủ quan và khách quan của anh lại có khoảng cách lớn như vậy, anh thật sự chán nản hết chỗ nói.

Lệ Lâm thấy anh thực sự rất chán nản, không muốn nói nhiều thêm nữa, chỉ đành âm thầm lo lắng.

Buổi kiểm điểm của Hứa Ngạn Thành do Phàm Phàm chủ trì. Vấn đề của anh không nghiêm trọng bằng người khác, cho nên được xếp vào cuối cùng. Lệ Lâm cảm thấy vô cùng căng thẳng. Thế nhưng Ngạn Thành tuy không có bản thảo, nhưng lại nói rất trôi chảy, cũng không hề bị lắp bắp. Vừa dứt lời thì mọi người đã vỗ tay thông qua. Anh không nói mình là nô lệ ngoại bang, cũng chẳng ai ép anh phải thừa nhận cả.

Phàm Phàm đã có bài tổng kết ngắn gọn cho nhóm tri thức tư sản đi "tắm rửa" này, nói rằng mọi người đều đã tắm rửa sạch sẽ, cũng thu nhận được sự nâng cao ở các mức độ khác nhau, khích lệ mọi người tiếp tục nỗ lực vươn lên.

Người trẻ tuổi phê bình lẫn nhau để tiếp nhận giáo dục, không cần lão tiên sinh phải nhọc lòng. Việc tắm rửa của lão tiên sinh đã hoàn thành một cách tốt đẹp.