Sau khi đi liên kết thực tế trở về, Vương Tiểu Tung quỳ gối trên sàn nhà của nhà mình.

Người mẹ tay cầm chổi lông gà nói: "Mày còn dám dẫn theo Hạo Mai! May mà nó cũng về kịp! Nếu nó mà có mệnh hệ gì, mày gánh vác nổi trách nhiệm không? Mày có còn xứng với bố mẹ nó không!"

Vương Tiểu Tung nói: "Mẹ, con sau này không đi liên kết nữa."

"Tiểu Nhị, lấy kéo đây!"

Người em trai đưa cây kéo cho mẹ.

Vương Tiểu Tung nói: "Mẹ, xin mẹ tha cho con đi."

Người mẹ nghiêm khắc nói: "Cúi đầu!"

Vương Tiểu Tung cúi thấp đầu xuống...

Kéo cắt sột soạt, từng lọn tóc rơi xuống đất, người mẹ nhẫn tâm cạo cho Vương Tiểu Tung một quả đầu "quỷ đầu", không cho nó ra ngoài tung tăng liên kết bừa bãi nữa. Cạo đầu xong, mẹ lại nói: "Ngày mai mày về quê, đi thăm dì út đi, bây giờ cô ấy đang ở một trường khí tượng."

Vương Tiểu Tung vâng lời.

Trường khí tượng.

Ghế dài bên thảm cỏ trong khuôn viên trường.

Vương Tiểu Tung và dì út ngồi ở đó.

Tiểu Tung nói: "Dì út, con rất nhớ dì, vẫn luôn muốn đến nông thôn thăm dì, nhưng bây giờ tình hình căng thẳng quá, vừa đi liên kết về, lại phải đến trường họp đại hội trao đổi kinh nghiệm, còn phải tiếp tục nắm bắt phái tư bản trong đảng."

Dì út hỏi: "Đi liên kết chắc là thú vị lắm nhỉ? Ở đó được mở mang tầm mắt lớn đấy!"

Tiểu Tung hơi phấn khích: "Vâng, đã được gặp Chủ tịch Mao, Người rất khỏe mạnh, lại vô cùng quan tâm đến các tiểu tướng hồng vệ binh. Lúc Người tiếp kiến chúng cháu, ai nấy đều khóc, còn được gặp cả Phó tổng tư lệnh Lâm, nhiều phóng viên chụp ảnh cho chúng cháu thế cơ mà."

Dì út trầm ngâm.

Tiểu Tung hỏi: "Dì út, dì sao thế?"

Dì út sực tỉnh: "À, ta đang nghĩ, ta đến trường khí tượng lần này, vốn định học hỏi chút kiến thức khí tượng, thế nhưng người anh trai làm bí thư thôn của ta cũng bị đánh thành phái tư bản rồi, khí tượng không học được nữa."

Tiểu Tung vội vàng hỏi: "Thế dì đến nhà con đi?"

Dì út lắc đầu: "Bố mẹ ta sức khỏe đều không tốt, việc nhà ta đều phải cáng đáng, lại còn Tú Tú nữa." Tú Tú chính là đứa trẻ mà dì út sinh ra ở nhà họ năm đó.

Vương Tiểu Tung nói: "Phải rồi, Tú Tú đâu ạ? Con phải gặp em ấy chứ."

"Ở trong nhà, đi, chúng ta vào thôi."

Trên con đường rợp bóng cây, con bé Tú Tú hơn năm tuổi chạy ùa tới, nó gọi "mẹ".

Tiểu Tung, dì út bước tới đón, Tiểu Tung bế bổng Tú Tú lên.

Tiểu Tung bế Tú Tú nói: "Tú Tú lớn thế này rồi cơ à! Tú Tú, còn nhận ra anh không?"

Tú Tú lắc đầu, rồi lại nói: "Nhận ra chứ, anh Tiểu Tung."

Dì út cười: "Đúng vậy, đây chính là anh Tiểu Tung."

Tú Tú nói: "Anh Tiểu Tung, em sớm đã nhận ra anh rồi, mẹ ngày nào cũng nhắc đến anh."

Tiểu Tung hôn con bé một cái, hát: "Nhà mới xây, tường trắng tinh, trong nhà treo ảnh Chủ tịch Mao..."

Ba người vừa đi vừa cười nói bước vào nhà.

Từ nông thôn trở về, công việc chính của Vương Tiểu Tung chính là — làm việc nhà.

Nó cởi trần, xắn ống quần cao lên, làm bánh than dưới cái nắng giữa trưa. Đầu nó vì bị mẹ cạo trọc kiểu "quỷ đầu" nên phải đội một chiếc mũ lẻ, trông có vẻ hơi kỳ quái.

Một người phụ nữ đi về phía nhà nó hỏi: "Tiểu Tung, làm bánh than đấy à?"

"Vâng thưa bác, hôm nay trời đẹp, cháu muốn làm nhiều thêm chút."

Người phụ nữ khen ngợi nó: "Thằng bé này, biết giúp đỡ gia đình thật đấy! Sao lại cởi trần mà lại đội mũ thế kia?"

Vương Tiểu Tung ấp úng: "Sợ phơi nắng lâu... chóng mặt."

Người phụ nữ lơ đễnh đáp lời, bước vào nhà nó.

Lại một người phụ nữ bước vào nhà nó.

Lại một người phụ nữ nữa bước vào nhà nó. Lúc bước vào cửa còn ngó nghiêng tứ phía bốn phương tám hướng, cứ như sợ có người bám đuôi vậy.

Vương Tiểu Tung không khỏi nghi ngờ. Không làm nữa, lén lút bước vào trong nhà, đứng ngoài cửa căn phòng trong để nghe lén.

Mẹ và bốn người phụ nữ đang bàn bạc chuyện gì đó. Vẻ mặt ai nấy đều mày ủ mặt ê, mất hồn mất vía.

"Nếu chúng ta không lôi cổ một kẻ ra để đấu tố dạo phố một trận, thì đám tiểu tướng hồng vệ binh kia lại kéo đến nữa cho mà xem!"

"Chứ còn gì nữa, nhất định sẽ lại đến đấy!"

"Hôm qua chúng nó hò hét om sòm, làm tôi sợ chết khiếp, tôi nào đã từng thấy trận thế đó bao giờ."

"Cũng chẳng biết là con cái nhà ai, sao cứ nhằm vào cái xưởng nhỏ ở phố chúng ta mà đến ‘châm ngòi thổi gió’ thế không biết!"

"Hầy, đúng là năm châu chấn động mà!"

Mẹ nói: "Cho dù là diễn một vở kịch cho đám trẻ đó xem, thì cũng bắt buộc phải diễn đúng không nào?"

Mấy người phụ nữ nói: "Đúng thế đúng thế..."

"Trương xưởng trưởng đã sáng lập ra cái xưởng nhỏ này của chúng ta, tụi phụ nữ gia đình chúng ta mới có chỗ làm việc kiếm tiền. Hơn nữa người ta lại có lỗi lầm gì đâu, vì chúng ta mà vất vả cực nhọc quanh năm suốt tháng, thật không dễ dàng gì."

《Niên Luân chương thứ hai》 4(2)

Mẹ nói: "Tôi nghe nói vợ ông ấy bị bệnh tim, ông ấy lại là cha của bốn đứa con nheo nhóc, chúng ta tuyệt đối không thể làm chuyện thất đức hại người được đâu đấy!"

"Đúng thế đúng thế, cho nên chị em mới bầu cử bốn chúng tôi, đến tìm chị để thương lượng đây mà. Mọi người đều nói chị là người phụ nữ có thể quyết định được những việc lớn."

"Theo lý mà nói, không nên kéo chị vào chuyện này, chị vừa mới nộp đơn xin vào xưởng, còn chưa được phê chuẩn chính thức đi làm cơ mà."

"Chị em nói rồi, nếu chị có thể vì chị em, vì xưởng, thực ra cũng chính là vì bản thân chị mà chịu đựng chút uất ức, thì sau này mọi người nhất định sẽ coi chị như Phật sống mà cung phụng."

"Chị thử nghĩ xem, nếu mặc kệ đám trẻ con đó làm cho cái xưởng nhỏ này tiêu tùng luôn, chẳng phải chị cũng không có chỗ để đi làm nữa sao?"

Mẹ nghe ra được ý tứ trong đó, liền hỏi: "Ý của mấy người là —"

"Nói thẳng ra luôn nhé, chị... chị có thể hy sinh thể diện của mình một lần, giả vờ làm ‘phái tư bản’ một bận không? Dù sao đám trẻ con nheo nhóc đó cũng có biết rốt cuộc ai là thật, ai là giả đâu."

Mẹ ngẩn ra, dần dần trở nên ra dáng dè dặt. Dần dần lại cảm thấy buồn cười, không kìm được mà phì cười: "Tôi á? Giả vờ làm phái tư bản một lần? Chị em nào mà có con mắt tinh đời thế, lại chấm mỗi mình tôi được chọn?"

Cái này..."

"Hầy, là tầm mắt của mọi người ấy mà, phàm là chuyện gì cũng phải đi theo đường lối quần chúng chứ."

Biểu cảm của mấy người phụ nữ đều có chút không tự nhiên.

Vương Tiểu Tung xông vào căn phòng trong, gầm lên: "Sao mấy người không tự giả vờ làm ‘phái tư bản’ một lần đi? Mẹ tôi không làm Phật sống gì hết! Sau này cũng không thèm đến cái xưởng rách của mấy người để đi làm nữa!"

Mẹ giáng cho nó một bạt tai ngay vào mặt: "Chuyện của người lớn, có phần cho mày vào hùa tham gia à? Còn không mau cút ra ngoài cho tôi!"

Vương Tiểu Tung vẫn muốn nói gì đó, mẹ lại giơ tay lên, nó đành ấm ức bước ra ngoài.

Mẹ nói: "Tôi thấy, ở phía tôi thì cũng chẳng có gì là không được cả."

Chỉ là, e rằng vẫn phải đội mũ cao."

Thì đội vậy."

Không thể thiếu việc phải đeo tấm biển."

Thì đeo vậy."

Cả bôi mặt quỷ nữa chứ, diễn kịch giả, nhưng mà là phải diễn thật đấy nhé!"

Thì bôi vậy."

Còn phải cạo đầu quỷ nữa..."

Mẹ tức giận chỉnh lại sắc mặt nói: "Cái đó thì không được! Mặt bôi đen rồi, về nhà kỳ cọ rửa sạch là có thể ra đường được. Cạo cái đầu quỷ đi rồi, còn bảo tôi gặp người ta thế nào nữa? Nhất định bắt cạo đầu quỷ thì mấy người đi tìm cao minh khác đi!"

Đám phụ nữ vội vàng nói: "Không cạo nữa không cạo nữa!"

"Chị đừng nóng, chị đừng nóng mà, nói đùa thế thôi!"

Vương Tiểu Tung tức giận đấm mạnh một cú vào bức tường đất ở ngoài cửa.

Buổi tối.

Nhà Vương Tiểu Tung.

Ánh trăng chiếu lên chiếc kang, em trai và em gái đã ngủ thiếp đi. Mẹ mở to hai mắt, nhìn lên trần nhà.

Vương Tiểu Tung sà lại gần mẹ nói: "Mẹ, mẹ ngốc à?"

Mẹ nói: "Mẹ không ngốc. Mẹ chỉ muốn có việc để làm, có tiền để kiếm, để các con được ăn ngon hơn một chút, mặc đẹp hơn một chút, đi học có tiền đóng học phí, sau này không cần mẹ phải đi khắp nơi xin giấy chứng nhận miễn phí cho các con nữa."

Vương Tiểu Tung nói: "Thế thì mẹ cũng không thể... Mẹ ơi, con cầu xin mẹ, ngày mai đừng để mặc người ta sai khiến bày đặt nữa."

Mẹ nói: "Lời đã nói ra thì khác gì nước hắt đi. Đã đồng ý rồi, không thể nuốt lời."

Ba chiếc xe tải đấu tố khua chiêng gõ mõ. Trên xe, những bí thư, chủ nhiệm, trưởng phòng, xưởng trưởng... đội mũ cao, đeo biển, bôi mặt quỷ... cúi rạp người, đã "vào đúng vị trí".

Người mẹ cũng đội mũ cao, đeo biển, bôi mặt quỷ y hệt, bị đám phụ nữ "áp giải" đến trước xe.

Mẹ trèo mãi không lên được xe. Bà chìa một tay về phía những người trên xe, có chút bực mình nói: "Này! Các người không thể kéo tôi một cái được à? Mắt mù hết cả rồi phỏng?"

Thế là mấy cánh tay đồng thời chìa ra kéo bà.

Đám phụ nữ ở phía sau cũng giúp đỡ đẩy lên.

Mẹ trèo lên xe, lẩm bẩm: "To xác từng này đàn ông cả mà chẳng đứa nào có tí nhãn quan tinh tế gì cả!"

Mẹ nhìn ngó xung quanh những người đồng hành — thấy người đàn ông mập ở bên trái mình, cái dây thép treo tấm biển, hằn sâu vào phần cơ cổ.

Mẹ phê bình ông ta: "Sao ông lại có thể ‘đồng ý’ để bọn chúng làm cho ông cái tấm biển nặng thế này cơ chứ?"

Người đàn ông mập đó hơi ngẩng đầu lên một chút, dùng cái ánh mắt nhìn

kiểu người mới đến ấy, kinh ngạc nhìn mẹ...

Mẹ nói: "Cái này để lâu, chẳng phải làm đứt cả cổ ra à? Ông cũng thật ngốc hết chỗ nói, sao không đỡ nó lên thành xe đi." Bà tiện tay nhấc hộ tấm biển của người đó lên một chút, lúc buông xuống, một góc đã được gác lên thành xe.

Người đàn ông đó lại nói: "Thế này thì không được, thế này không phải là thái độ thành khẩn."

Ông ta tự mình khôi phục lại cách đeo ban đầu.

Lần này đến lượt mẹ dùng ánh mắt kinh ngạc nhìn lại ông ta.

《Niên Luân chương thứ hai》 4(3)

Vương Tiểu Tung chen chúc trong đám đông xem náo nhiệt, tâm trạng phức tạp, đứng từ xa nhìn mẹ.

Lúc xe khởi hành, mẹ cũng nhìn thấy nó, lớn tiếng dặn dò: "Nhặt sạch xơ đậu đũa đi! Tối nay mẹ hầm đậu đũa cho các con ăn!"

Những người bị mang đi đấu tố được đưa đến vùng ngoại ô thành phố. Phải đi bộ quay về, không được phép ngồi xe. Trời không tối thì không được phép bước vào nội thành, đây gọi là "tiễn ôn thần"...

Nhà Vương Tiểu Tung.

Ba đứa trẻ đang nhặt xơ đậu đũa.

"Tiểu Tung, đi đón mẹ với tao!" Vương Tiểu Tung và em trai em gái ngẩng đầu lên, thấy là bố của Ngô Chấn Khánh, ông đang xách một chiếc bình tông quân dụng và một chiếc phích nước có quai đeo qua vai.

Vương Tiểu Tung và em trai em gái đồng thời đứng bật dậy.

Bố của Ngô Chấn Khánh nói với em trai em gái: "Hai đứa tụi mày đừng đi, ở nhà ngoan ngoãn đợi tao mau!"

Em trai và em gái thấy ông nói với vẻ nghiêm khắc, không khỏi sợ hãi ngồi phịch xuống.

Ông nói với Vương Tiểu Tung: "Mang theo một chiếc khăn mặt ướt."

Trên con đường lớn ngoại ô thành phố, bố của Ngô Chấn Khánh đèo Vương Tiểu Tung bằng xe đạp. Vương Tiểu Tung đeo chiếc phích nước có quai vải trên lưng.

Vương Tiểu Tung hỏi: "Bác ơi, Chấn Khánh tụi nó có thư từ gì về chưa ạ?"

"Có rồi, đang ở Quảng Châu với Nhị Cẩu kìa! Mẹ kiếp tao còn chưa được đến Quảng Châu bao giờ ấy chứ. Đợi nó về đi. Tao cũng sẽ giống như mẹ mày trị mày, cạo cho nó cái đầu quỷ!"

Đến ngã rẽ, bố của Ngô Chấn Khánh nói: "Xuống xe đi!"

Hai người đều xuống xe.

Bố của Ngô Chấn Khánh nói: "Mấy nhóm ‘ôn thần’ trước đều bị đưa đến khu rừng hoang đằng kia. Tao đoán mẹ mày tụi nó cũng bị đưa đến chỗ đó rồi. Mày mau đi tìm đi!"

Vương Tiểu Tung nhìn khu rừng, nhìn lão Ngô, chần chừ không tiến bước, trông có vẻ muốn lão Ngô đi cùng mình.

Bố của Ngô Chấn Khánh nhìn thấy liền vội nói: "Tao không thể đi cùng mày được đâu, con tìm mẹ thì chẳng ai bắt bẻ được tội gì cả; tao là người lớn mà đi cùng mày thì vấn đề lại khác hẳn rồi. Đạo lý cách mạng cỏn con này mà mày còn không hiểu à?"

Vương Tiểu Tung nói: "Xa thế này, cháu và mẹ cháu đi về kiểu gì ạ?"

"Lát nữa bố con thằng Nhị Cẩu cũng đạp xe tới. Bọn tao đợi hai mẹ con tụi mày ở đây, lén lút đèo tụi mày về!"

"Thế còn... những người kia thì sao ạ?"

"Mấy người đó thì tao quản thế nào được! Đây có phải đi dã ngoại đâu mà còn bao đưa đón tận nơi!"

Vương Tiểu Tung đành lủi thủi đi một mình.

Bố của Ngô Chấn Khánh dặn với theo từ phía sau: "Nước trong bình là để cho mẹ mày rửa mặt đấy! Mặt mà không rửa sạch thì đố dám đèo tụi mày về đấy, vừa vào đến cửa ngõ thành phố là bị chặn lại ngay!"

Khu rừng hoang vắng tĩnh mịch.

Ánh hoàng hôn buông xuống rọi vào trong tán lá.

Vương Tiểu Tung vừa gọi vừa tìm kiếm: "Mẹ ơi, mẹ ơi!"

Nó phát hiện ra một bóng người, rảo bước chạy tới: "Mẹ!"

Người đang quay lưng về phía nó quay đầu lại, không phải mẹ, mà là một người đàn ông. Gương mặt bị bôi đen sì của ông ta, cùng với vẻ mặt tê dại đờ đẫn ấy, khiến Vương Tiểu Tung hoảng hốt sợ hãi.

Vương Tiểu Tung lùi lại.

Người đàn ông đó chậm chạp quay đầu đi.

Chỗ này chỗ kia, bóng lưng của những vị "ôn thần" người thì ngồi xổm, người thì đứng, Vương Tiểu Tung cứ ngỡ mình đang ở trong một giấc mơ quái dị.

Cuối cùng nó cũng phát hiện ra mẹ... Mẹ đang khom lưng hái thứ gì đó trong đám cỏ dưới gốc cây.

Vương Tiểu Tung kêu lên một tiếng: "Mẹ!"

Mẹ thẳng lưng ngẩng đầu lên: "Sao con lại tới đây? Con xem mẹ hái được bao nhiêu nấm này!"

Mẹ dùng chiếc mũ cao đang đội để đựng số nấm hái được.

Vương Tiểu Tung thắt lưng giắt bình tông quân dụng xuống, từ từ dốc nước ra, mẹ đón lấy để rửa mặt.

Nước trong bình tông đã cạn, nó lại thắt lưng tháo phích nước xuống, trút nước trong phích ra.

Bỗng nhiên mấy bàn tay cùng lúc chìa ra hứng nước — mấy vị "ôn thần" không biết từ lúc nào đã tụ tập lại, tranh nhau lao vào.

Nước lại trút sạch, thế nhưng khuôn mặt của họ thì vẫn chẳng được rửa sạch là mấy, người nào người nấy mặt mũi vẫn lem luốc chỗ đen chỗ trắng.

Mẹ lau mặt xong, đưa chiếc khăn mặt cho một vị "ôn thần".

Họ tranh nhau giật lấy chiếc khăn mặt.

Vương Tiểu Tung trút số nấm trong chiếc mũ cao vào vạt áo của mẹ, rồi tiện chân đá văng chiếc mũ đi.

Mẹ lại đi nhặt một tấm biển lên, xé lớp giấy trắng dán trên đó ra.

Mẹ lại nhặt tiếp một tấm biển khác, vừa nhặt vừa nói: "Đều nhặt mang về nhà cả, sau này sinh hoạt kiểu gì cũng có lúc dùng đến."

Từ đằng xa đã có thể nhìn thấy dáng hình phác thảo của thành phố.

Hai chiếc xe đạp lần lượt trước sau đèo Vương Tiểu Tung và mẹ.

Vương Tiểu Tung còn kẹp theo mấy tấm gỗ ép vừa nhặt được.

Phía sau lưng họ, ánh chiều tà rực đỏ như máu...

Đến đêm, Vương Tiểu Tung và mẹ đã về đến nhà.

Cô em gái đang ôm ghì lấy anh trai co ro ngủ ở góc tường bèn chồm phắt dậy lao về phía mẹ, săm soi khuôn mặt mẹ.

Mẹ nói: "Không đen nữa phải không nào? Đã bảo mà, mẹ vẫn là mẹ của các con ngày thường, tuyệt đối không thay đổi chút nào đâu."

《Niên Luân chương thứ hai》 4(4)

Em trai trèo xuống kang, bưng giỏ đựng đậu đũa đến trước mặt mẹ: "Mẹ, đậu đũa nhặt xong hết rồi ạ!"

Mẹ nói: "Mẹ mệt rồi. Ngày mai hầm vậy."

Em trai chỉ tay ra bàn: "Mẹ không phải nấu cơm nữa đâu, mẹ nhìn xem!" Trên bàn bày mấy chiếc cặp lồng cơm.

Mẹ mở một chiếc cặp lồng ra — cơm gạo tẻ trắng phau cùng trứng xào.

Lại mở một chiếc cặp lồng khác — bánh bao giòn cùng hai con cá nhỏ rán giòn.

Mẹ hỏi: "Là nhà thím Ngô với nhà thím Từ đưa sang à?"

Em gái tranh trả lời: "Không ạ. Là các bác các dì lúc trước ghé qua đưa tới đấy ạ. Anh Hai bảo phải đợi mẹ về rồi cùng ăn cơ!"

Dì với chả dâu gì, toàn là mấy người phụ nữ xấu xa!" Vương Tiểu Tung vớ lấy một hộp cơm định ném đi.

Mẹ giữ tay nó lại, khẽ đánh nó một cái: "Đi, lấy hai cái bát đây."

Mẹ múc thức ăn từ trong cặp lồng ra bát — múc ra được một cuộn giấy.

Mẹ mở cuộn giấy ra, bên trong toàn là tiền.

Bà đưa tờ giấy cho Vương Tiểu Tung, ra lệnh: "Đọc đi."

Vương Tiểu Tung không mấy tự nguyện đọc lên: "Đại tỷ à, tránh gió đầu sóng ngọn gió mấy hôm đi, chị cứ thầm lặng quay lại xưởng làm việc đi nhé. Mấy chục đồng tiền này là chị em gom góp lại, chị cứ cầm lấy mà tiêu trước..."