Vào cái năm mà câu chuyện của tôi bắt đầu, tôi đang làm việc tại một nhà ga nhỏ trên một tuyến đường sắt tây nam. Liệu cuộc sống ở đó vui hay buồn, các bạn có thể tự đoán biết qua thực tế là trong vòng mười lăm dặm, chẳng có lấy một nóc nhà, không một người đàn bà, không một quán rượu tử tế nào cả; và hồi đó tôi còn trẻ, khỏe, nóng tính, bồng bột và dại dột. Niềm an ủi duy nhất mà tôi có thể tìm thấy là qua cửa sổ các toa tàu chở khách, và trong thứ rượu vodka hôi hám mà những người Do Thái đã pha thêm hạt cà độc dược. Đôi khi, thấp thoáng một bóng người phụ nữ bên cửa sổ toa tàu, và người ta sẽ đứng sững như pho tượng, nín thở ngắm nhìn cho tới khi con tàu chỉ còn là một chấm nhỏ gần như vô hình; hoặc là uống cho say mèm thứ rượu vodka tởm lợm kia cho tới khi đầu óc mụ mẫm, không còn cảm nhận được những giờ những ngày trôi qua. Với tôi, một kẻ sinh ra ở phương bắc, thảo nguyên gợi lên cảm giác như một nghĩa địa Tatar hoang vắng. Mùa hè, thảo nguyên với vẻ tĩnh mịch uy nghiêm, tiếng kêu đều đều của lũ châu chấu, thứ ánh sáng trăng trong vắt chẳng thể trốn chạy đâu cho thoát, tất cả khiến tôi rơi vào nỗi sầu muộn rã rời; còn mùa đông, sắc trắng không tì vết của thảo nguyên, cái lạnh lẽo xa xăm, những đêm dài đằng đẵng, và lũ sói hú lại đè nặng lên tôi như một cơn ác mộng kinh hoàng. Ở nhà ga có vài người sinh sống: vợ chồng tôi, một nhân viên điện báo vừa điếc vừa mắc bệnh tràng nhạc, và ba người gác ghi. Phụ tá của tôi, một thanh niên mắc bệnh lao, thường về thành phố chữa trị, ở đó hàng tháng trời, bỏ lại mọi công việc cùng với quyền hưởng lương cho tôi. Tôi không có con cái, chẳng có miếng bánh ngọt nào đủ sức quyến rũ khách khứa đến thăm, và tôi chỉ có thể thăm hỏi các viên chức khác dọc tuyến đường, mà cũng chẳng thường xuyên hơn một lần mỗi tháng.

Tôi nhớ vợ chồng tôi đón năm mới. Chúng tôi ngồi vào bàn, nhai một cách uể oải, và nghe gã nhân viên điện báo điếc lác gõ đều đều trên máy truyền tin ở phòng bên. Tôi đã uống tới năm ly rượu vodka pha thuốc, chống cái đầu nặng trịch lên tay, suy nghĩ về nỗi chán chường bao trùm không lối thoát, trong khi vợ tôi ngồi cạnh, mắt không rời khỏi tôi. Cô ấy nhìn tôi với cái nhìn mà không ai có thể có được, ngoại trừ người đàn bà chẳng còn gì trên đời này ngoài một người chồng đẹp mã. Cô ấy yêu tôi điên cuồng, một tình yêu phục tùng, và không chỉ vì vẻ ngoài hay tâm hồn tôi, mà cả những tội lỗi, sự cáu bẳn và chán chường của tôi, thậm chí cả sự tàn nhẫn của tôi mỗi khi cơn say nổi lên, không biết trút cơn giận vào đâu, tôi lại hành hạ cô ấy bằng những lời trách móc.

Mặc cho nỗi chán chường đang gặm nhấm, chúng tôi vẫn chuẩn bị đón năm mới một cách đặc biệt, và chờ đợi thời khắc nửa đêm với đôi chút nôn nóng. Sự thật là, chúng tôi có để dành hai chai champagne, loại hảo hạng, với nhãn hiệu Veuve Clicquot; kho báu này tôi thắng được vào mùa thu trước sau một vụ cá cược với trưởng ga D. khi đang cùng ông ta uống rượu trong một lễ rửa tội. Đôi khi, trong một tiết học toán, khi không gian tĩnh lặng đến phát chán, một chú bướm bay vào lớp; lũ trẻ ngẩng đầu lên và bắt đầu dõi theo đường bay của nó đầy hứng thú, như thể trước mắt chúng không phải là một con bướm mà là một thứ gì đó mới lạ; cũng theo cách đó, chai rượu champagne bình thường, tình cờ xuất hiện ở nhà ga ảm đạm này, đã đánh thức chúng tôi. Chúng tôi ngồi im lặng, thay phiên nhau nhìn đồng hồ rồi nhìn những chai rượu.

Khi kim đồng hồ chỉ năm phút trước mười hai giờ, tôi chậm rãi bắt đầu khui chai rượu. Tôi không biết là do rượu vodka ngấm hay tại chai rượu bị ướt, tôi chỉ nhớ là khi nút chai bật lên trần nhà đánh "bốp" một tiếng, chai rượu tuột khỏi tay tôi và rơi xuống sàn. Chỉ mất chưa đầy một ly rượu, vì tôi kịp vớ lấy chai và đặt ngón cái lên cái cổ chai đang sủi bọt.

"Nào, chúc mừng năm mới hạnh phúc!" Tôi nói, rót đầy hai ly. "Uống đi!"

Vợ tôi cầm ly rượu, đôi mắt hoảng hốt nhìn chằm chằm vào tôi. Gương mặt cô ấy tái nhợt, lộ vẻ kinh hãi.

"Anh làm rơi chai rượu hả?" Cô ấy hỏi.

"Ừ. Thì đã sao nào?"

"Đó là điềm gở," cô ấy nói, đặt ly xuống, mặt càng tái hơn. "Đó là điềm xấu. Nghĩa là năm nay chúng ta sẽ gặp bất hạnh."

"Em ngốc thật đấy," tôi thở dài. "Em là người đàn bà thông minh, vậy mà nói năng nhảm nhí như mấy bà vú già. Uống đi."

"Cầu trời là nhảm nhí, nhưng... thế nào rồi cũng có chuyện xảy ra! Anh cứ chờ xem."

Cô ấy thậm chí không nhấp môi, đứng dậy và chìm vào suy tư. Tôi thốt ra vài câu sáo rỗng về mê tín dị đoan, uống hết nửa chai, đi đi lại lại rồi bước ra khỏi phòng.

Bên ngoài là đêm đông tĩnh mịch trong vẻ đẹp lạnh lẽo, hiu quạnh. Mặt trăng và hai đám mây trắng xốp bên cạnh treo lơ lửng ngay trên nhà ga, bất động như thể bị dán chặt vào một chỗ, trông như thể đang chờ đợi điều gì đó. Một luồng sáng nhạt, trong veo tỏa ra từ chúng, chạm nhẹ lên mặt đất trắng xóa, như thể sợ làm tổn thương sự khiêm nhường của nàng, và thắp sáng vạn vật—những đống tuyết, con đê... Mọi thứ đều tĩnh lặng.

Tôi bước dọc theo con đê đường sắt.

"Đàn bà ngốc nghếch," tôi nghĩ, nhìn lên bầu trời lấp lánh những vì sao rực rỡ. "Kể cả khi thừa nhận điềm báo đôi khi nói đúng, thì chuyện xấu nào có thể xảy đến với chúng ta? Những bất hạnh chúng ta đã chịu đựng, và đang phải đối mặt hiện nay, đã lớn đến mức khó mà tưởng tượng được điều gì tồi tệ hơn. Một con cá đã bị bắt, bị rán lên và bày ra đĩa cùng nước xốt thì còn có thể gặp tai họa gì nữa?"

Một cây dương phủ đầy sương giá hiện lên trong bóng tối xanh nhạt như một gã khổng lồ quấn trong tấm vải liệm. Nó nhìn tôi một cách ủ dột, chán nản, như thể giống tôi, nó nhận ra sự cô độc của chính mình. Tôi đứng đó hồi lâu ngắm nhìn nó.

"Tuổi trẻ của tôi bị vứt bỏ không thương tiếc, như một đầu mẩu thuốc lá vô dụng," tôi tiếp tục suy ngẫm. "Cha mẹ tôi mất khi tôi còn là đứa trẻ; tôi bị đuổi học, tôi sinh ra trong một gia đình quý tộc, nhưng chẳng nhận được giáo dục hay sự dạy dỗ nào, kiến thức của tôi chẳng hơn gì kẻ thợ máy thấp kém nhất. Tôi không nơi nương tựa, không người thân, không bạn bè, không công việc yêu thích. Tôi chẳng làm được gì, và ở độ tuổi sung sức nhất, tôi chẳng thể làm được gì ngoài việc bị tống vào cái nhà ga nhỏ bé này; cả đời tôi chỉ biết đến rắc rối và thất bại. Còn chuyện gì có thể xảy ra tồi tệ hơn chứ?"

Những ánh đèn đỏ xuất hiện từ xa. Một đoàn tàu đang tiến về phía tôi. Thảo nguyên đang chìm trong giấc ngủ lắng nghe âm thanh của nó. Những suy nghĩ của tôi cay đắng đến mức tôi tưởng chừng như mình đang nghĩ thành tiếng, và tiếng rên rỉ của đường dây điện báo cùng tiếng ầm ầm của đoàn tàu đang nói hộ lòng tôi.

"Điều gì có thể tồi tệ hơn? Mất vợ ư?" Tôi tự hỏi. "Kể cả điều đó cũng chẳng đáng sợ. Chẳng ích gì khi giấu giếm lương tâm: tôi không yêu vợ mình. Tôi cưới cô ấy khi chỉ là một gã trai khốn khổ; giờ đây tôi đang trẻ trung và sung mãn, còn cô ấy thì đã tàn phai, già nua và ngớ ngẩn hơn, đầu óc đầy rẫy những ý tưởng cổ hủ. Có nét quyến rũ nào trong tình yêu ủy mị, trong lồng ngực lép, trong đôi mắt đờ đẫn của cô ấy chứ? Tôi cam chịu sống với cô ấy, nhưng tôi không yêu. Chuyện gì có thể xảy ra? Tuổi trẻ của tôi đang bị hoài phí, theo cách nói, chỉ vì một nhúm thuốc lá. Phụ nữ chỉ thoáng qua trước mắt tôi trên những cửa sổ toa tàu, như những ngôi sao băng. Tôi chưa bao giờ có tình yêu và hiện tại cũng không. Sự nam tính, lòng can đảm, khả năng cảm nhận của tôi đang dần tàn lụi... Mọi thứ đang bị vứt bỏ như rác rưởi, và tất cả gia sản của tôi ở thảo nguyên này chẳng đáng giá một xu."

Đoàn tàu gầm rú lao qua tôi và hờ hững hắt ánh sáng đỏ lên người tôi. Tôi thấy nó dừng lại bên những ngọn đèn xanh của nhà ga, dừng một phút rồi lại ầm ầm lăn bánh. Đi bộ khoảng một dặm rưỡi, tôi quay trở lại. Những suy nghĩ u sầu vẫn ám ảnh tôi. Dù đau đớn, nhưng tôi nhớ là mình đã cố làm cho những suy nghĩ ấy trở nên ảm đạm và sầu muộn hơn nữa. Bạn biết đấy, những kẻ phù phiếm và không mấy thông minh thường có những khoảnh khắc mà sự nhận thức rằng mình khốn khổ lại đem đến cho họ một sự thỏa mãn nhất định, và họ thậm chí còn bông đùa với sự khốn khổ của mình như một hình thức giải trí. Có rất nhiều sự thật trong những gì tôi nghĩ, nhưng cũng có rất nhiều điều lố bịch, tự phụ, và có chút gì đó thách thức đầy trẻ con trong câu hỏi của tôi: "Còn chuyện gì có thể xảy ra tồi tệ hơn?"

"Và còn chuyện gì nữa đây?" Tôi tự hỏi. "Tôi nghĩ mình đã chịu đựng tất cả rồi. Tôi từng ốm đau, từng mất tiền bạc, ngày nào cũng bị cấp trên khiển trách, tôi từng nhịn đói, và một con sói điên đã chạy vào sân ga. Còn gì nữa? Tôi từng bị sỉ nhục, chà đạp... và chính tôi cũng từng sỉ nhục người khác trong đời. Tôi chưa từng là tội phạm, đúng vậy, nhưng tôi không nghĩ mình đủ khả năng phạm tội—tôi không sợ bị bắt vì điều đó."

Hai đám mây nhỏ đã rời khỏi mặt trăng và đứng ở một khoảng cách ngắn, trông như thể đang thì thầm về điều gì đó mà mặt trăng không được phép biết. Một làn gió nhẹ lướt qua thảo nguyên, mang theo tiếng ầm ầm mơ hồ của đoàn tàu đang rút xa.

Vợ tôi đón tôi ở cửa. Đôi mắt cô ấy cười rạng rỡ và cả gương mặt bừng sáng vẻ vui tươi.

"Có tin cho anh đây!" Cô ấy thì thầm. "Mau lên, vào phòng thay bộ áo mới đi; chúng ta có khách."

"Khách nào?"

"Dì Natalya Petrovna vừa đến bằng tàu hỏa."

"Natalya Petrovna nào?"

"Vợ của chú Semyon Fyodoritch của em. Anh chưa biết dì ấy. Dì ấy là một người phụ nữ rất tốt bụng và tử tế."

Có lẽ tôi đã cau mày, vì vợ tôi nhìn tôi vẻ nghiêm nghị và thì thầm nhanh:

"Tất nhiên là việc dì ấy đến thật kỳ lạ, nhưng đừng cáu, Nikolay, và đừng khắt khe với dì ấy. Dì ấy bất hạnh mà, anh biết đấy; chú Semyon Fyodoritch thực sự là kẻ tàn nhẫn và độc đoán, sống với chú ấy rất khó. Dì ấy bảo chỉ ở với chúng ta ba ngày thôi, chỉ chờ đến khi nhận được thư của anh trai."

Vợ tôi thì thầm thêm nhiều chuyện nhảm nhí về ông chú độc tài của mình; về sự yếu đuối của nhân loại nói chung và của những người vợ trẻ nói riêng; về bổn phận của chúng ta là phải che chở cho tất cả mọi người, kể cả những kẻ tội lỗi lớn, vân vân. Chẳng thể hiểu đầu đuôi ra sao, tôi mặc bộ áo mới và đi diện kiến "dì" của mình.

Một người đàn bà nhỏ nhắn với đôi mắt đen láy đang ngồi tại bàn. Chiếc bàn của tôi, những bức tường xám, chiếc ghế sofa thô kệch, tất cả, dù là hạt bụi nhỏ nhất, dường như cũng trẻ trung và tươi vui hơn khi có sự hiện diện của tạo vật mới mẻ, trẻ trung, xinh đẹp và phóng đãng này, người tỏa ra một thứ hương thơm vô cùng tinh tế. Và rằng vị khách của chúng tôi là một người đàn bà lẳng lơ, tôi có thể nhận ra ngay từ nụ cười, từ mùi hương, từ cách liếc mắt và chớp mi đầy ẩn ý, từ cái giọng điệu khi nói chuyện với vợ tôi—một người phụ nữ đàng hoàng. Chẳng cần phải nói cho tôi biết cô ta đã bỏ chồng, rằng chồng cô ta già nua và độc đoán, rằng cô ta là người tốt bụng và hoạt bát; tôi đã hiểu hết ngay từ cái nhìn đầu tiên. Thật vậy, khó mà tìm thấy người đàn ông nào ở khắp châu Âu này lại không nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên một người đàn bà thuộc kiểu lẳng lơ như vậy.

"Tôi không biết mình lại có một người cháu trai lớn thế này đấy!" Dì nói, đưa tay về phía tôi và mỉm cười.

"Còn cháu cũng không biết mình có một người dì xinh đẹp thế này," tôi đáp.

Bữa tối lại bắt đầu. Nút chai thứ hai lại bật "bốp" một tiếng, và dì uống cạn nửa ly trong một hơi, và khi vợ tôi bước ra khỏi phòng một lát, dì chẳng ngần ngại uống sạch cả ly đầy. Tôi say vì rượu và vì sự hiện diện của một người đàn bà. Bạn có nhớ bài hát đó không?

Tôi không nhớ chuyện gì đã xảy ra sau đó. Ai muốn biết tình yêu bắt đầu như thế nào thì cứ đọc tiểu thuyết và những câu chuyện dài; tôi sẽ tóm tắt lại bằng những lời của chính bài hát ngớ ngẩn đó: Mọi thứ lộn nhào xuống địa ngục. Tôi nhớ một cơn lốc kinh hoàng, điên cuồng đã cuốn tôi quay cuồng như một chiếc lông vũ. Nó kéo dài rất lâu, và quét sạch khỏi mặt đất người vợ, cả người dì và cả sức mạnh của tôi. Từ nhà ga nhỏ bé trên thảo nguyên, nó đã quăng quật tôi, như bạn thấy đấy, vào cái con phố tăm tối này.

Giờ hãy bảo tôi xem, còn điều tồi tệ nào có thể xảy đến với tôi nữa?