38

Vào ngày 18 tháng 1 năm 2009, một ngày Chủ nhật nắng ráo nhưng lạnh lẽo, tôi quẹo từ đường cao tốc vào Clover. Sau khi đi qua hết cánh đồng xanh này đến cánh đồng xanh khác, tôi nghĩ, Mình không nhớ là đường đến Clover lại xa đến vậy. Rồi tôi nhận ra tôi đã đi quá bưu điện Clover – nó nằm đối diện bãi đất trống rộng lớn. Nhưng nó từng nằm đối diện trung tâm thị trấn cơ mà. Tôi hoang mang. Nếu đó là bưu điện thì mọi thứ khác ở đâu? Tôi tiếp tục lái xe đi, và trong khoảnh khắc, tôi nghĩ, Có phải họ đã chuyển bưu điện đến chỗ khác? Rồi tôi chợt nhận ra.

Clover đã biết mất.

Tôi nhảy xuống xe và chạy vào bãi đất trống, đến chỗ từng là rạp hát cũ – nơi Henrietta và Cliff từng xem những bộ phim của Buck Jones. Nó đã biến mất. Cửa hàng tạp hóa của Martin và Gregory cũng vậy, cả tiệm quần áo của Abbott nữa. Tôi đứng như trời chồng, tay che miệng, nhìn chằm chằm vào bãi đất trống trong kinh ngạc cho đến khi nhận ra các mảnh gạch vụn và thạch cao nhỏ màu trắng lẫn trong đất và cỏ. Tôi quỳ xuống và nhặt chúng lên, nhét đầy vào túi quần áo của mình những gì còn sót lại của thị trấn mà Henrietta đã sống thời thanh xuân.

Mình phải gửi chúng cho Deborah, tôi nghĩ. Cô ấy sẽ không tin rằng Clover đã biến mất.

Đứng giữa Phố Chính, nhìn chằm chằm vào nấm mồ của trung tâm Clover, tôi cảm thấy như tất cả những gì có liên quan đến lịch sử của Henrietta đã biến mất. Năm 2002, chỉ một năm sau khi Gary ôm đầu Deborah và trao gánh nặng về những tế bào cho tôi, anh ấy đã chết một cách bất ngờ ở tuổi 52 vì bị nhồi máu cơ tim. Lúc ấy anh đang bước đến xe của Cootie, tay cầm bộ com-lê đẹp nhất của mình, bỏ vào cốp để giữ cho nó khỏi bị nhăn trên đường đến dự đám tang của mẹ Cootie. Vài tháng sau Deborah đã gọi cho tôi để báo rằng anh trai của Cliff, Fred, đã qua đời vì ung thư cổ họng. Tiếp theo là Day, ông đã chết vì bị đột quỵ khi đang quây quần bên gia đình. Sau đó là Cootie đã tự sát bằng một viên đạn vào đầu. Mỗi lần có ai đó qua đời, Deborah lại gọi cho tôi trong nước mắt.

Tôi đã nghĩ những cuộc gọi đó sẽ không bao giờ kết thúc.

“Tử thần không ngừng đi theo chúng ta và câu chuyện này khắp mọi nơi”, cô ấy nói. “Nhưng tôi sẽ không từ bỏ”.

Những năm sau lễ rửa tội, không có nhiều thay đổi với các thành viên của gia đình Lacks. Bobbette và Lawrence tiếp tục cuộc sống của họ. Lawrence không còn nghĩ đến các tế bào ấy nữa, mặc dù thỉnh thoảng anh và Zakariyya lại giải khuây cho nhau bằng ý nghĩ khởi kiện Hopkins.

Sonny phải phẫu thuật bắc cầu nối mạch vành vào năm 2003 khi anh 56 tuổi. Điều cuối cùng anh nhớ trước khi rơi vào trạng thái bất tỉnh do được gây mê là một bác sĩ đã đứng trước mặt anh và nói các tế bào của mẹ anh là một trong những điều quan trọng nhất từng xảy ra với nền y học. Sonny thức dậy với món nợ hơn 125.000 đô vì anh không có bảo hiểm y tế để chi trả cho ca phẫu thuật.

Zakariyya bị đuổi khỏi nhà an dưỡng, rồi dự án nhà Mục 8[1] khi anh đập một chai bia hơn một lít vào lưng của một người phụ nữ và đẩy bà qua cửa sổ bằng kính. Thỉnh thoảng anh lái xe tải cùng Sonny.

Năm 2004, Deborah bỏ chồng và chuyển đến nhà an dưỡng một mình. Cô đã muốn làm việc này suốt nhiều năm vì đã chán cãi vã với Pullum, chưa kể nhà của họ có quá nhiều bậc thang. Sau khi dọn ra ngoài, để trang trải cuộc sống, cô đến làm việc cho con gái mình là Tonya, người đã mở một khu an dưỡng trong chính căn nhà của cô ấy. Mỗi sáng Deborah lại rời khu an dưỡng nơi mình đang sống và dành cả ngày để nấu nướng và dọn dẹp cho năm hoặc sáu người đàn ông sống trong nhà của Tonya. Cô đã nghỉ sau hai năm vì cơ thể không thể chịu được việc lên xuống cầu thang suốt cả ngày nữa.

Khi Deborah chính thức ly dị Pullum vào năm 2006, cô đã phải liệt kê các khoản thu nhập để xin miễn tiền phí ly dị cho cô. Cô đã liệt kê 732 đô mỗi tháng từ trợ cấp anh sinh xã hội dành cho người khuyết tật và 10 đô mỗi tháng từ tem phiếu thực phẩm. Tài khoản ngân hàng của cô trống trơn.

Khi tôi về thăm Clover và nhận ra Phố Chính đã tan hoang, tôi và Deborah đã không nói chuyện trong vài tháng. Trong lần nói chuyện cuối, tôi kể với cô rằng cuốn sách đã hoàn thành, và cô ấy nói cô ấy muốn tôi đến Baltimore và đọc nó cho cô để tôi có thể giải thích những phần phức tạp cho cô hiểu. Tôi đã gọi vài lần để lên lịch gặp, nhưng cô không hồi âm. Tôi để lại tin nhắn nhưng không muốn thúc giục. Tôi nghĩ cô ấy cần không gian riêng để chuẩn bị tinh thần. Cô ấy sẽ gọi lại khi cô ấy sẵn sàng. Khi tôi trở về từ Clover, tôi lại gọi một lần nữa và nói: “Tôi đã mang vài thứ từ Clover về cho cô – cô sẽ không tin chuyện gì đã xảy ra ở đó”. Nhưng cô ấy vẫn không gọi lại.

Ngày 21 tháng 5 năm 2009, sau khi đã để lại hàng chục tin nhắn, tôi lại gọi cho cô. Hộp thư thoại của cô đã đầy. Nên tôi gọi cho Sonny để nói với anh điều mà tôi đã nói suốt nhiều năm qua: “Anh có thể bảo em gái của anh thôi đùa giỡn và gọi lại cho tôi được không? Tôi rất cần nói chuyện với cô ấy. Chúng tôi không còn nhiều thời gian”. Khi anh ấy nhấc máy, tôi đã nói: “Chào Sonny, tôi là Rebecca”, và trong khoảnh khắc, đầu bên kia im bặt.

“Tôi đã cố tìm số điện thoại của cô”, anh ấy nói, và tôi ứa nước mắt. Tôi biết chỉ có một lý do duy nhất khiến Sonny muốn gọi cho tôi.

Deborah đã đến nhà của cháu gái cô ấy vào Ngày Của Mẹ, một tuần rưỡi trước khi tôi gọi – Sonny đã làm bánh cua cho cô, con cháu của họ cũng ở đó, và tất cả mọi người cùng cười nói, kể chuyện cho nhau nghe. Sau bữa tối, Sonny đã đưa Deborah về nhà và nói lời tạm biệt. Ngày hôm sau Deborah ở nhà, ăn bánh cua còn thừa mà Sonny đã gói lại cho cô, và nói chuyện với Davon qua điện thoại – thằng bé đang học lái xe và muốn đến thăm cô vào buổi sáng hôm sau để tập lái. Sáng hôm sau, khi Davon gọi cho Deborah, cô đã không bắt máy. Vài tiếng sau Sonny ghé qua nhà Deborah để xem cô thế nào, anh vẫn làm như vậy hầu như mỗi ngày, và thấy cô đang nằm trên giường, tay đặt trước ngực, miệng mỉm cười. Sonny nghĩ Deborah đang ngủ nên anh chạm vào tay cô và gọi: “Dale, đến giờ dậy rồi”. Nhưng cô không ngủ.

“Nó đang ở một nơi tốt đẹp hơn”, Sonny nói với tôi. “Bị nhồi máu cơ tim ngay sau Ngày Của Mẹ – nó không muốn gì hơn thế. Nó đã chịu đựng đủ nhiều, giờ nó đã được hạnh phúc”.

Sau khi thấy Deborah trên giường, Sonny đã cắt một lọn tóc của cô và kẹp vào cuốn Kinh Thánh cùng lọn tóc của Henrietta và Elsie. “Nó đang ở cùng họ rồi”, anh ấy nói với tôi. “Cô biết đấy trên đời này chẳng còn nơi nào mà nó muốn được ở hơn chỗ đó”.

Deborah đã hạnh phúc khi qua đời: cháu nội của cô, Alfred Bé, đã 12 tuổi và chuẩn bị lên lớp tám, học giỏi ở trường. Cháu gái Erika của Lawrence và Bobbette đang theo học ở Đại học Bang Pennsylvania sau khi viết bài luận về cách câu chuyện của bà cố Henrietta truyền cảm hứng cho cô bé học khoa học. Sau khi chuyển sang trường Đại học Maryland, Erika lấy bằng cử nhân và bắt đầu học thạc sĩ ngành tâm lý học, trở thành người đầu tiên trong số các con cháu của Henrietta học sau đại học. Ở tuổi 17, cháu ngoại của Deborah, Davon đang chuẩn bị tốt nghiệp trung học. Cậu bé đã hứa với Deborah rằng cậu sẽ học lên đại học và tiếp tục tìm hiểu về Henrietta cho đến khi cậu biết tất cả những gì cần biết về bà. “Điều đó khiến tôi cảm thấy thanh thản khi nghĩ đến cái chết”, cô ấy đã có lần nói với tôi như vậy.

Trong lúc Sonny kể cho tôi nghe về cái chết của Deborah, tôi ngồi nhìn đăm đăm vào bức hình được đóng khung của cô đã đặt trên bàn của tôi gần một thập niên. Trong bức ảnh ấy, ánh mắt cô cứng rắn, lông mày nheo lại và giận dữ. Cô đang mặc chiếc áo màu hồng, tay cầm lọ Benadryl cũng màu hồng. Mọi thứ khác đều màu đỏ: móng tay của cô, các nốt mề đay trên mặt, lớp bụi dưới chân.

Tôi nhìn chằm chằm vào bức ảnh suốt nhiều ngày sau khi cô qua đời, nghe băng ghi âm các cuộc trò chuyện kéo dài nhiều giờ đồng hồ của chúng tôi, và đọc các ghi chú mà tôi đã chép lại trong lần gặp cuối cùng. Đó là lần mà trong suốt buổi gặp, Deborah, Davon, và tôi ngồi cạnh nhau trên giường, lưng tựa vào tường, chân duỗi thẳng. Chúng tôi vừa xem liền một lúc hai bộ phim ưa thích của Deborah: Roots, và phim hoạt hình Spirit về con ngựa hoang bị Quân đội Hoa Kỳ bắt. Cô ấy muốn chúng tôi xem hai bộ phim này cùng lúc để có thể thấy sự tương đồng giữa chúng – theo lời cô, Spirit đã chiến đấu vì sự tự do của mình, cũng như Kunta Kinte đã làm trong Roots.

“Người ta đã tìm cách giam cầm họ và ngăn không cho họ làm những gì họ muốn, hệt như cách họ đã làm với tôi và câu chuyện về mẹ tôi”, cô ấy nói.

Khi hai bộ phim kết thúc, Deborah đã nhảy xuống giường và nhét một cuốn băng khác vào. Cô ấn nút PLAY và rồi một phiên bản trẻ trung hơn của cô xuất hiện trên màn hình. Đó là một trong số gần chục cuốn băng mà BBC đã quay nhưng không được đưa vào bộ phim tài liệu. Trong màn hình, Deborah đang ngồi trên ghế với cuốn Kinh Thánh của mẹ mở trên đùi, tóc cô màu nâu thay vì bạc, mắt cô sáng và không hề có quầng thâm bên dưới. Trong lúc nói, tay cô vuốt lọn tóc dài của mẹ.

“Tôi thường thăm lọn tóc của bà trong Kinh Thánh”, Deborah nói vào máy quay. “Khi nghĩ đến lọn tóc này, tôi không còn cô độc nữa. Tôi hình dung sẽ thế nào nếu có mẹ để đến thăm, để cười, để khóc, và để ôm. Chúa nhân từ, một ngày nào đó tôi sẽ được gặp bà. Tôi trông đợi đến ngày đó”.

Phiên bản Deborah khi còn trẻ nói cô rất mừng vì khi cô chết, cô sẽ không phải kể cho mẹ cô nghe tất cả những gì đã xảy ra với các tế bào và gia đình cô, vì Henrietta đã biết hết rồi. “Bà luôn dõi theo chúng tôi và biết tất cả những chuyện đã xảy ra dưới này”, Deborah nói. “Bà đang kiên nhẫn đợi chúng tôi. Sẽ không có ngôn từ nào được nói ra, chỉ có những cái ôm và những giọt nước mắt. Tôi thực sự tin rằng bà đang ở trên thiên đàng, và bà đang ổn rồi, vì bà đã chịu đựng đau đớn thay tất cả mọi người dưới này đủ nhiều [và không còn phải làm thế nữa]. Người ta nói ở thế giới bên kia không có nỗi đau hay sự chịu đựng... Tôi muốn ở đó cùng mẹ”.

Ngồi bên cạnh tôi và Davon trên giường, Deborah gật đầu với phiên bản trẻ trung hơn của mình trên màn hình và nói: “Thiên đường trông giống hệt Clover, Virginia. Mẹ và tôi đã luôn yêu nơi đó, hơn bất kỳ nơi nào khác trên đời này”.

Deborah vuốt tóc Davon. “Ta không biết mình sẽ chết như thế nào”, cô ấy nói. “Ta chỉ hy vọng nó sẽ êm đẹp và thanh bình. Nhưng ta phải nói với con một điều, ta không muốn trở thành bất tử nếu điều đó có nghĩa ta sẽ sống mãi mãi, vì khi đó mọi người sẽ chết hoặc già đi trước mặt ta trong khi ta vẫn mãi như thế, và điều đó thật đáng buồn”. Rồi cô mỉm cười. “Nhưng có khi ta sẽ quay lại như các tế bào HeLa giống mẹ ta, như vậy chúng ta có thể cùng nhau làm việc tốt. Ta nghĩ ta sẽ thích điều đó”.

❀ ❀ ❀

[1] Dự án hỗ trợ thuê hoặc mua nhà cho người có thu nhập thấp dựa trên Mục 8 của Luật Gia cư.