12

Không có lời cáo phó nào được viết cho Henrietta Lacks, nhưng tin tức về cái chết của cô nhanh chóng được truyền đến phòng thí nghiệm của Gey. Trong lúc thi thể của Henrietta được giữ đông trong tủ lạnh “dành cho người da màu”, Gey đã hỏi các bác sĩ của cô liệu họ có tiến hành giải phẫu tử thi hay không. Các chuyên gia nuôi cấy tế bào trên khắp thế giới đang tìm cách tạo ra một thư viện các tế bào bất tử như HeLa, nên Gey muốn lấy mẫu vật từ các cơ quan nội tạng của Henrietta nhiều nhất có thể, để xem chúng có thể phát triển như HeLa hay không. Nhưng để có được các mẫu vật đó sau khi Henrietta đã chết thì phải có sự cho phép của chồng cô.

Mặc dù không có luật hay giáo điều đạo đức nào yêu cầu các bác sĩ phải xin phép trước khi lấy tế bào từ một bệnh nhân đang sống, luật lại ghi rất rõ rằng việc thực hiện giải phẫu tử thi hoặc cắt rời bất kỳ thứ gì từ thi thể mà không có sự đồng ý là phạm pháp.

Theo những gì Day còn nhớ, có người ở Hopkins đã gọi điện để báo rằng Henrietta đã chết và xin phép được giải phẫu tử thi của cô, nhưng Day đã từ chối. Khi anh cùng một người anh em họ đến Hopkins để nhận thi thể của Henrietta và ký một số giấy tờ, các bác sĩ lại hỏi về việc giải phẫu tử thi cô. Họ nói họ muốn thực hiện một số xét nghiệm mà một ngày nào đó có thể sẽ giúp được các con của anh. Người anh em họ của Day cho rằng cũng chẳng có hại gì, nên cuối cùng Day đã đồng ý và ký vào giấy cho phép thực hiện giải phẫu tử thi.

Không lâu sau, thi thể của Henrietta đã nằm trên chiếc bàn bằng thép không gỉ trong nhà xác sâu hoắm dưới tầng hầm, và trợ lý của Gey, Mary, đứng trước ngưỡng cửa, thở gấp, như thể cô sắp ngất xỉu. Cô chưa bao giờ nhìn thấy một xác chết. Giờ cô đang ở đây với một cái xác, một chồng đĩa petri, cùng nhà nghiên cứu bệnh học, bác sĩ Wilbur, đứng khom người bên chiếc bàn giải phẫu. Hai cánh tay của Henrietta được gấp sau đầu, bàn tay nắm chặt. Mary bước về phía bàn, thì thầm với chính mình: Mày đừng có làm trò hề và lăn ra ngất xỉu đấy.

Cô đi vòng qua cánh tay của Henrietta và đứng vào vị trí của mình bên cạnh Wilbur, hông sát bên nách của Henrietta. Wilbur cất lời chào, cô đáp lại. Rồi họ im lặng. Day muốn thi thể của Henrietta xuất hiện trong tang lễ, nên ông chỉ cho phép giải phẫu cục bộ, có nghĩa là không được mổ ngực và không được cắt tay chân hay đầu. Mary mở từng đĩa petri, chìa chúng ra để thu thập mẫu bệnh trong lúc Wilbur cắt chúng khỏi thi thể của Henrietta: bàng quang, ruột, tử cung, thận, âm đạo, buồng trứng, ruột thừa, gan, tim, phổi. Sau khi đặt từng mẫu vật lên đĩa, Wilbur cho các mảnh cổ tử cung bị khối u che phủ vào các thùng chứa đựng đầy fomanđêhít để sử dụng sau này.

Nguyên nhân tử vong chính là tăng urê máu giai đoạn cuối: nhiễm độc máu vì tích tụ các chất độc mà thông thường sẽ được thải ra khỏi cơ thể qua đường nước tiểu. Các khối u đã làm tắc nghẽn hoàn toàn niệu đạo của Henrietta, khiến các bác sĩ không thể nhét ống thông vào bàng quang để xả tiểu. Các khối u to bằng những quả bóng chày đã chèn ép và chiếm chỗ của thận, bàng quang, buồng trứng, và tử cung của cô. Và các nội tạng khác đã bị những khối u nhỏ màu trắng che phủ, trông như thể có người đã nhét đầy những viên ngọc trai vào đó.

Mary đứng bên cạnh Wilbur, chờ đợi trong lúc ông khâu bụng của Henrietta lại. Cô muốn chạy ra khỏi nhà xác và quay trở về phòng thí nghiệm, nhưng thay vào đó, cô nhìn chằm chằm vào hai tay, hai chân của Henrietta – hay bất cứ thứ gì khác để khỏi phải nhìn vào cặp mắt vô hồn của cô. Khi mắt Mary lướt qua hai bàn chân của Henrietta, cô thở gấp: các móng chân của Henrietta được sơn màu đỏ tươi đã bong tróc.

Nhiều năm sau Mary nói với tôi: “Khi nhìn vào những móng chân đó, tôi đã mém ngất xỉu. Tôi đã nghĩ, Chúa ơi, cô ấy là một người bằng xương bằng thịt. Tôi bắt đầu tưởng tượng ra cảnh cô ấy ngồi trong phòng tắm để sơn móng chân, và lần đầu tiên ý nghĩ ấy xuất hiện trong đầu tôi, rằng các tế bào mà chúng tôi đã làm việc suốt bấy lâu nay, đã gửi đi khắp nơi trên thế giới, được lấy từ một người phụ nữ hữu hình. Tôi chưa từng nghĩ về nó theo cách ấy”.

Vài ngày sau, thi thể của Henrietta đã ở trên chuyến tàu dài và quanh co từ Baltimore đến Clover trong một chiếc thùng bằng gỗ thông đơn giản, đó là tất cả những gì mà Day có thể mua. Người lo việc hậu sự nhận quan tài của Henrietta ở trạm Clover và đẩy nó vào khoang sau của chiếc xe tải hoen rỉ. Ông chạy qua trung tâm Thị trấn Clover, qua cửa hàng kim khí nơi Henrietta thường xem những người đàn ông da trắng ngồi chơi cờ, tiến vào đường Thị trấn Lacks, rẽ ngoặt ngay trước The Shack, nơi cô đã đến khiêu vũ chỉ vài tháng trước. Khi xe chở quan tài đến Thị trấn Lacks, các anh em họ của Henrietta đổ ra hiên nhà để ngắm nhìn cô, họ đặt tay trên hông hoặc ôm chặt lũ trẻ trong lúc lắc đầu và thì thầm với Chúa.

Cootie chậm chạp tiến vào vườn, nhìn thẳng vào cơn mưa đang trút nước và hét lên: “Chúa nhân từ, hãy để người phụ nữ tội nghiệp ấy được an nghỉ, Ngài nghe rõ chứ? Nó đã chịu đựng đủ rồi!”

Những tiếng amen đồng thanh từ hiên nhà bên cạnh.

Cách đó 400 mét, Gladys và Sadie ngồi trên những bậc thang bằng gỗ đã gãy của căn Nhà Chung, với chiếc váy dài màu hồng đặt trên đùi và chiếc giỏ dưới chân chứa đầy đồ trang điểm, máy uốn tóc, sơn móng tay màu đỏ, và hai đồng xu mà họ sẽ dùng để đặt lên mắt Henrietta giúp chúng nhắm lại trong tang lễ. Họ nhìn trong im lặng khi chiếc xe chở quan tài băng qua cánh đồng giữa con đường và Nhà Chung, các bánh xe ngập trong vũng đất đỏ.

Cliff và Fred đứng trong nghĩa trang sau nhà, quần áo của họ ướt sũng và nặng nề vì thấm nước mưa. Họ đã dành cả ngày để đào xới mặt đất đầy đá của nghĩa trang, chuẩn bị huyệt mộ cho Henrietta. Họ đào một chỗ, rồi một chỗ khác, họ di chuyển mỗi khi xẻng chạm phải quan tài của một người họ hàng không rõ tên đã được chôn mà không có bia mộ. Cuối cùng họ tìm được một chỗ trống cho Henrietta gần mộ của mẹ cô.

Khi Cliff và Fred nghe thấy tiếng xe chở quan tài, họ bước về phía Nhà Chung để phụ một tay đưa Henrietta xuống. Họ đưa cô vào hành lang, mở thùng gỗ thông, và Sadie bật khóc. Điều khiến Sadie đau lòng nhất không phải là thi thể vô hồn của Henrietta, mà là móng chân của cô: Henrietta thà chết chứ không để lớp sơn móng của mình bong tróc đến vậy.

“Chúa ơi”, Sadie nói. “Hennie chắc hẳn phải đau còn hơn cả cái chết”.

Thi thể của Henrietta nằm ở hành lang của căn Nhà Chung trong vài ngày, cửa bỏ ngỏ hai đầu để gió lạnh thổi vào nhằm giữ cho thi thể của cô khỏi thối rữa. Gia đình và hàng xóm lội qua cánh đồng để phúng viếng, và cơn mưa vẫn không ngừng trút xuống trong suốt quãng thời gian ấy.

Buổi sáng diễn ra tang lễ, Day lội qua bùn lầy cùng Deborah, Joe, Sonny, và Lawrance. Nhưng không có Elsie. Cô bé vẫn ở Crownsville và thậm chí còn không biết mẹ mình đã chết.

Họ hàng nhà Lacks không còn nhớ nhiều về buổi tang lễ – họ nghĩ có ai đó nói vài lời, chắc hẳn có một hoặc hai bài ca đưa tiễn. Nhưng tất cả đều nhớ những gì xảy ra sau đó. Khi Cliff và Fred hạ quan tài của Henrietta xuống huyệt và bắt đầu phủ đất lên thì bầu trời chuyển một màu đen kịt như gỉ đường. Mưa rơi nặng hạt và vội vã, cùng với tiếng sấm gầm lên rền rĩ, tiếng khóc của những đứa trẻ. Rồi một trận cuồng phong cuốn đi mái nhà bằng kim loại của chuồng gia súc bên dưới nghĩa trang, hất nó bay lên phía trên mộ của Henrietta, những thanh kim loại dài của nó phấp phới như đôi cánh của một con chim bạc khổng lồ. Gió làm nổi lửa đốt cháy cánh đồng thuốc lá, làm bật gốc cây, thổi tung đường dây điện, cuốn chúng bay suốt nhiều dặm. Không chỉ có thế, cơn cuồng phong còn hất tung căn lán gỗ của một trong những người anh em họ của Henrietta, khiến ông văng từ phòng khách ra tới vườn, rồi căn lán rớt xuống và đè chết ông ngay tức khắc.

Khi người anh em họ Peter của Henrietta nhớ lại cái ngày đó, ông chỉ lắc đầu và bật cười: “Hennie không phải kiểu người thích vòng vo. Đáng lẽ chúng tôi phải biết cô ấy đang muốn nói với chúng tôi một điều gì đó qua cơn mưa giông”.