Mặt trời như một con dao nóng bỏng từ trên trời ray rết rơi xuống, mặt mày bị lưỡi dao sắc bén của ánh nắng cắt đến rát bỏng, mảnh đất đỏ rực, những tán cây xanh xám xịt và những ngôi nhà trình tường nghiêng ngả đều đang lơ lửng trong sự hỗn độn. Mã Thắng Lợi đã lĩnh giáo mùa hè năm 1971 ở Giang Tây oi bức đến mức nào. Khi anh đi theo người phụ trách đội tuyên truyền quân đội Đại học Bắc Thanh có vóc dáng cao lớn, đồng thời cũng là Bí thư Đảng ủy Đại học Bắc Thanh hiện tại là Uân Nhất đi qua từng dãy nhà, trong lòng anh ít nhiều gì cũng thầm thấy khổ sở cho sai sự phái này. Đại học Bắc Thanh bắt đầu tuyển sinh khóa học viên công nông binh đầu tiên vào năm ngoái, năm nay lại mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh, chuyến này họ đến trường cán bộ của Đại học Bắc Thanh đặt tại Giang Tây, chính là chuẩn bị dẫn một nhóm giáo viên có lý lịch chính trị tương đối trong sạch quay lại Đại học Bắc Thanh để lên lớp.

Trường cán bộ nằm trên một mảnh đất cằn cỗi ở Cám Châu, Giang Tây. Mấy năm nay nhà cửa cũng cất được không ít, đất đai cũng khoanh một vòng, trên vùng đất đỏ cao thấp gập ghềnh đã trồng bảy tám trăm thửa ruộng lúa nước lớn bằng bàn tay. Bởi vì năm ngoái một nhóm người ở trường cán bộ đã rời đi, công việc trên đồng áng lại càng làm qua loa thưa thớt hơn. Dưới ánh mặt trời lóa mắt, từng thửa ruộng lúa nước mọc thưa thớt, mạ dù đã cao quá đầu gối, nhưng lại lốm đốm phơi bày phần đất khô cằn thiếu nước tưới giống như từng chỏm tóc trên đầu kẻ bị bệnh chốc đầu. Xung quanh Uân Nhất vây quanh mấy thành viên đội tuyên truyền quân đội cùng đi từ Bắc Kinh tới, cũng vây quanh những thành viên đội tuyên truyền quân đội lãnh đạo mọi thứ ở trường cán bộ này, ở giữa còn xen lẫn mấy nhân viên công tác giáo vụ như Mã Thắng Lợi. Với tư cách là thủ trưởng cao nhất của Đại học Bắc Thanh, chuyến này Uân Nhất đến thị sát, rất muốn thể hiện sự quan tâm đến mọi mặt của trường cán bộ. Đoàn người bất chấp cái nắng oi bức đi xem từ ký túc xá đến nhà ăn, đến đồng ruộng, rồi đến trại chăn nuôi heo, cuối cùng đi đến căn nhà gạch ngói rộng rãi của bộ tư lệnh đội tuyên truyền quân đội trường cán bộ. Dù sao thì cũng đã tránh được ánh nắng chiếu thẳng như dao cắt, tất cả mọi người đều đầm đìa mồ hôi quạt quạt, ai có nón lá thì dùng nón lá, không có nón lá thì dùng báo, không có báo thì dùng lòng bàn tay. Uân Nhất dặn dò nhiệm vụ chính trong chuyến đến trường cán bộ lần này, yêu cầu các giáo viên được tuyển chọn phải thực sự đạt chuẩn chất lượng, thông qua lần tuyển chọn này để tiếp tục thể hiện uy lực của chính sách Đảng, số lượng người của đội tuyên truyền quân đội ở trường cán bộ cũng phải giảm đi theo tỷ lệ tương ứng, những người thừa ra phải cùng quay về Đại học Bắc Thanh. Nhìn biểu cảm phản ứng của những người có mặt, ông ta lại vung tay nghiêm nghị nói: "Tất cả phục tùng nhu cầu công việc, các thành viên đội tuyên truyền quân đội ở lại phải tiếp tục lãnh đạo thật tốt ba cuộc cách mạng của trường cán bộ."

Mã Thắng Lợi nhìn các thành viên đội tuyên truyền quân đội trường cán bộ tụ tập ở đây, từng gương mặt bị mặt trời phơi đen đỏ lộ ra biểu cảm lòng người dao động. Trời quá nóng, người quân nhân cũng chỉ có một chiếc quần đùi quân đội là biểu thị thân phận quân nhân, nửa thân trên có người mặc áo sơ mi, có người mặc áo lót, cũng có người mặc áo ba lỗ, ánh mắt mọi người chằm chằm nhìn Uân Nhất lộ vẻ mong đợi ngây ngốc. Ở trường hợp này, Mã Thắng Lợi không có quyền phát biểu, anh chẳng qua chỉ là một hạt cát lẫn trong đội tuyên truyền quân đội, anh cực lực muốn mài hạt cát này thật tròn vo trơn tru, giống như dính chặt dưới đế giày của Uân Nhất, đi đến đâu theo đến đó.

Đến tối, Mã Thắng Lợi đi theo Uân Nhất tuần tra ký túc xá trường cán bộ trong từng dãy nhà đất thấp lè tè. Vừa nhìn thấy Uân Nhất, những người trong mỗi căn phòng đều nơm nớp lo sợ đứng dậy, biết là lại chuẩn bị tuyển chọn một nhóm nhân viên công tác giáo vụ về trường, các giáo sư nam nữ, lớn tuổi hay trẻ tuổi đều lộ ra vẻ cung kính mong mỏi. Bước vào ký túc xá đầu tiên, bên trong ở bốn nữ giáo viên, trong đó có ba người trung niên, một giáo sư già tóc bạc phơ. Giáo sư già đeo một cặp kính gọng vàng, đầy nếp nhăn già nua, mười ngón tay đan vào nhau đặt trước ngực run rẩy nói chuyện, đôi tay đó đã già nua đến mức da bọc xương, chi chít đồi mồi, làn da giống như giấy dầu lộ rõ gân cốt và mạch máu bên trong một cách bán trong suốt. Bà đứng trước mặt Uân Nhất đang chắp tay sau lưng, tỏ ra vô cùng căng thẳng, tay run ngày càng dữ dội, hai chân giậm tại chỗ liên hồi, bà cực lực muốn trả lời câu hỏi một cách vui vẻ, tích cực, nhưng lại trước sau lẫn lộn, nói đến sau cùng, ngậm ngùi đánh trận cầm cập như bị cảm lạnh, hàm trên hàm dưới va vào nhau phát ra tiếng lách cách. Uân Nhất hài lòng vì sự quang lâm của mình có thể tạo ra phản ứng như vậy, ông ta tỏ ra vô cùng ân cần hỏi một số vấn đề về học tập, sinh hoạt, lao động, đấu tranh giai cấp. Bà cụ càng nói càng lộn xộn, vài câu cứ lặp đi lặp lại chính là: "Ở trường cán bộ này rất tốt, lao động mỗi ngày rất tốt, học tập chính trị mỗi ngày cũng rất tốt, đấu tranh giai cấp, thanh lọc đội ngũ, thanh tra '5.16' cũng rất tốt, thu hoạch đặc biệt lớn, càng làm càng yên tâm." Uân Nhất cười gật đầu nói: "Rất tốt, nên an tâm ở lại đây, cô an tâm như vậy là tốt nhất, thêm một năm nữa sẽ có thu hoạch lớn hơn."

Bà cụ ngẩng cái đầu tóc bạc trắng, chớp mắt không biết nói gì cho phải. Bên cạnh chen lên một khuôn mặt hình trứng khỏe khoắn đen đỏ, đôi mắt to, má phúng phính, hoàn toàn giống như một phụ nữ nông thôn miền Nam. Bà chặn ánh mắt của Uân Nhất lại, nói: "Chúng tôi sớm đã mong ngóng lãnh đạo trường đến thăm chúng tôi rồi, nghe nói đội trưởng Uân sắp đến, tôi vui mừng đến mức cả đêm không ngủ được. Nghe nói Đại học Bắc Thanh lại tuyển thêm một nhóm học viên công nông binh, tôi đặc biệt vui mừng, rất muốn cống hiến chút sức lực cho cuộc cách mạng giáo dục, tôi đã nghĩ kỹ rồi, nếu để tôi ở lại trường cán bộ, tôi sẽ an tâm ở lại trường cán bộ, nếu để tôi về trường làm cách mạng giáo dục, tôi nhất định sẽ liều mạng làm việc dưới sự chỉ huy của đội tuyên truyền quân đội, tuyệt không kêu khổ." Uân Nhất hiền hậu gật đầu, quay đầu nhìn đám người vây quanh mình, lập tức có người giới thiệu với ông ta: "Đây là phó giáo sư khoa hóa học, tên là Dương Thục Phương." Uân Nhất gật đầu, khuôn mặt mập mạp thô kệch giống như phụ nữ nhà nông kia đọng lại nụ cười nịnh nọt. Bà cụ động đậy khuỷu tay, xem như lại chen lên trước Dương Thục Phương, ấp ú nói: "Tôi cũng muốn cống hiến cho cách mạng giáo dục." Uân Nhất mang theo một nụ cười chế giễu nhè nhẹ, vô cùng phóng khoáng gật đầu, nói: "Rất tốt, mỗi người đều nên chuẩn bị sẵn hai tay." Nói xong, ông ta chắp tay bước ra khỏi căn phòng này. Trên đường đi sang căn phòng thứ hai, ông ta hỏi một câu: "Biểu hiện của hai người này thế nào?" Ngay lập tức có người ở bên cạnh đáp: "Rất bình thường."

Uân Nhất gật đầu, nói: "Vậy thì cải tạo thêm một thời gian ở trường cán bộ đi."

Họ bước vào ký túc xá thứ hai, lại đến ký túc xá thứ ba, thứ tư, cứ thế ra vào từng căn ký túc xá. Mỗi khi đến một căn phòng, người trong phòng đều nơm nớp lo sợ đứng dậy, trên mặt chất chứa nụ cười cung kính đã chuẩn bị từ lâu, giống như từng cụm lúa nước đang chờ gặt, cực lực vươn những bông lúa của mình lắc lư trong gió, cầu xin sự chiếu cố của lưỡi liềm. Trong một ký túc xá ở mấy nam giáo viên, một giáo sư trung niên cạo trọc đầu giống như một con bò tranh nhau ra chuồng chen chúc ở phía trước, cuống cuồng bày tỏ điều gì đó với Uân Nhất. Phía sau ông ta, một giáo sư già tóc hoa râm, má hóp gầy đét như củi khô đứng thẳng, ánh mắt nhát gan của giáo sư già nhìn qua bờ vai lực lưỡng của giáo sư trung niên hết lần này đến lần khác, hy vọng có được cơ hội nói chuyện, thế nhưng cái đầu trọc này từ đầu đến chiểm lĩnh không gian phát ngôn. Phía sau giáo sư già gầy như củi khô còn đứng hai giáo sư trung niên cao gầy, cơ hội nói chuyện của họ cũng bị tên đầu trọc hùng biện lưu loát này cướp mất.

Bước ra khỏi ký túc xá này, Uân Nhất không giấu vẻ phản cảm hỏi: "Tên đầu trọc lúc nãy tên gì thế? Sao mà dẻo miệng thế?" Lập tức có người giới thiệu: "Hắn vốn dĩ cũng là đầu sỏ phe nổi dậy đi theo Vũ Khắc Cần." Uân Nhất hừ một tiếng, vung tay tỏ ý người này đã nằm ngoài tầm xem xét, ông ta lại hỏi: "Bây giờ Vũ Khắc Cần thế nào rồi?" Có người đáp: "Vẫn như tình hình đã báo cáo với ngài trong văn bản tháng trước, đã định tính cô ta là đầu sỏ xấu xa, vẫn đang cách ly thẩm tra." "Còn Hô Xương Thịnh thì sao?"

Uân Nhất lại hỏi. Lại có người đáp: "Đã định tính là phần tử phản cách mạng '5.16', vẫn luôn bị phê phán thẩm tra." Uân Nhất hỏi: "Vẫn cứng đầu ngoan cố như thế à?" Có người đáp: "Đúng vậy, mấy ngày trước hắn nhảy lầu tự sát, ngã gãy chân rồi." Uân Nhất nheo mắt, khuôn mặt hình chữ nhật trắng trẻo lộ ra một nụ cười mai mỉa, hỏi: "Nhảy từ tầng mấy xuống thế?" Có người đáp: "Là nhảy từ tháp nước xuống, tương đương với tầng ba đấy." Uân Nhất khinh miệt nhún vai, nói: "Tầng ba lại không cắm đầu xuống đất nhảy, thì sao mà chết được chứ?" Có người bên cạnh hỏi: "Đội trưởng Uân, ngài có muốn đi xem Vũ Khắc Cần và Hô Xương Thịnh không?" Uân Nhất lắc đầu, nói: "Không xem." Ông ta chợt nghĩ ra điều gì, quay đầu dặn dò Mã Thắng Lợi: "Cậu đi xem đi." Mã Thắng Lợi ngơ ngác mở to mắt. Uân Nhất dùng chiều cao rất cao của mình nhìn xuống Mã Thắng Lợi, nói: "Chỉ một mình cậu đi xem thôi, thăm dò tư tưởng sống của bọn họ."

Mã Thắng Lợi tách khỏi đại quân thị sát, được người dẫn đến trước một dãy nhà gạch đỏ biệt lập. Ngay trên đường đi, anh đã bắt đầu nghĩ chiến lược đối phó với hai người này. Lẽ ra, anh và bọn họ đều là nhân vật phong vân thời kỳ đầu cách mạng văn hóa, chỉ vì anh thức thời đầu quân cho đội tuyên truyền quân đội, mới không rơi vào kết cục giống bọn họ. Trước mắt, anh không hề muốn gặp hai người này, nhưng vì thi hành nhiệm vụ lại không thể không gặp. Anh sẽ không đắc tội với họ, tránh việc họ cắn loạn như chó điên, mang lại rắc rối mới cho anh.

Trời đã tối mịt, mảnh đất nóng bỏng bốc hơi cái nóng ngột ngạt. Dãy nhà gạch đỏ này đều chỉ có một ô cửa sổ vuông nhỏ xíu, phía trên kéo rào sắt, một cột gỗ cao hơi cong treo một ngọn đèn đường, méo mó chiếu vào dãy nhà trệt này. Phía sau ngôi nhà, có một tháp nước tạm bợ dựng lên, đứng sừng sững hướng thiên như cái loa lớn. Phía sau nữa là một hàng rào kẽm gai, xuyên qua hàng rào kẽm gai có thể nhìn thấy những tán cây thưa thớt và ruộng lúa mờ ảo. Người đi cùng Mã Thắng Lợi là một người lính gốc Phúc Kiến khuôn mặt sạm đen, hốc mắt trũng sâu, họ Chu, mọi người gọi là lão Chu, anh ta chỉ vào dãy nhà này nói: "Đối tượng cách ly thẩm tra trọng điểm đều bị giam ở đây cả."

Lão Chu mở ổ khóa sắt lớn trên cửa của một căn phòng, đẩy cánh cửa bọc sắt ra, Mã Thắng Lợi bước vào. Trong phòng tối thui, lúc này lão Chu mới nói: "Quên bật đèn cho bọn họ rồi." Anh ta lùi ra ngoài cửa, kéo sợi dây điện được lắp ngoài cửa, trong phòng sáng lên một bóng đèn vàng vờ 15 oát. Căn phòng giam trống hoác có trải một tấm đệm ở góc tường, bên trên ôm đầu gối ngồi Vũ Khắc Cần tóc tai bù xù mặt mày phờ phạc. Vũ Khắc Cần cụp mắt không nhìn người đến, lão Chu liền nói: "Vũ Khắc Cần, thái độ hôm nay của cô tốt một chút." Vũ Khắc Cần vẫn bất động như người chết, lão Chu liếc mắt ra hiệu với Mã Thắng Lợi, kéo cửa lùi ra ngoài, canh gác bên ngoài. Mã Thắng Lợi bước nhẹ chân, dời thân hình to lớn của mình đến trước mặt Vũ Khắc Cần. Anh chắp tay sau lưng nhìn xuống nhân vật phong vân từng là cấp trên trực tiếp của mình này, hai ba năm không gặp, tóc cô ta đã bạc hơn một nửa.

Mã Thắng Lợi hắng giọng một tiếng, hỏi: "Vũ Khắc Cần, cô có nhận thức gì rồi?" Vũ Khắc Cần vẫn bất động, một lát sau, cô ta hình như nghe ra giọng nói quen thuộc của Mã Thắng Lợi, hơi kinh ngạc ngẩng đầu lên, khuôn mặt đó tái nhợt và già nua giống như mặt con dê cái. Mã Thắng Lợi hơi cảm thấy không tự nhiên, anh tránh ánh mắt của cô ta, chắp tay đi đi lại lại mấy bận trong phòng, rồi dừng lại trước mặt Vũ Khắc Cần, nói: "Lần này tôi cùng đội trưởng Uân đến trường cán bộ thị sát, đội trưởng Uân phái tôi đến tìm hiểu tình hình của cô, cô có lời gì cứ nói đi." Anh biết nói thế này, lão Chu ở bên ngoài dù có nghe thấy cũng không thể soi mói được. Vũ Khắc Cần nhìn Mã Thắng Lợi một hồi lâu, cụp mắt nói: "Tôi hy vọng sớm ngày có được tự do." Mã Thắng Lợi nói: "Đây không phải yêu cầu cô đưa ra, cô nên nhận thức tội ác của chính mình." Vũ Khắc Cần ôm đầu gối cử động các ngón chân, trầm mặc một hồi lâu, nói: "Tôi yêu cầu cải thiện điều kiện sinh hoạt của tôi, trong phòng nên thông gió, ngoài ra, cho phép tôi mang mùng tới." Trong phòng quả thực vô cùng ngột ngạt, ánh nắng cả ngày sớm đã nung bốn bức tường và mái nhà nóng bỏng. Mã Thắng Lợi nhìn, trong phòng chỉ có một ô cửa sổ nhỏ ở phía cao bên cạnh cửa. Tường sau cũng có một ô cửa sổ cao, nhưng đã bị xây kín bằng gạch và xi măng. Mã Thắng Lợi lẩm bẩm tự nói: "Ô cửa sổ kia ngược lại có thể mở." Vũ Khắc Cần nói: "Vốn dĩ là mở, Hô Xương Thịnh bẻ gãy hàng rào sắt trốn qua cửa sổ, trèo lên tháp nước tự sát, sau đó đều bị bịt kín lại." Mã Thắng Lợi khó xử bước đi hai bước, nói: "Vậy thì khó xử lý rồi." Vũ Khắc Cần nói: "Tôi vốn không muốn tự sát mà." Mã Thắng Lợi cười gượng một tiếng, nói: "Cô cũng từng làm thẩm tra và chuyên án, cô nên hiểu việc áp dụng biện pháp như vậy là có thể hiểu được." Vũ Khắc Cần không nói gì nữa. Mã Thắng Lợi nói: "Trước đây cô có mùng không?" Vũ Khắc Cần nói: "Có." Mã Thắng Lợi nói: "Vậy tôi có thể phản ánh giúp cô." Vũ Khắc Cần nói: "Phản ánh vô ích thôi. Sợ chúng tôi làm mùng thành thắt cổ, đến cả dây nịt, thắt lưng cũng thu đi rồi."

Mã Thắng Lợi biết đề tài này không thể tiếp tục, anh nói: "Cô còn lời nào khác muốn nói không?" Vũ Khắc Cần vẫn ôm gối ngồi, một lát sau, lắc đầu nói: "Những gì nên nói tôi đều đã nói rồi, vấn đề nên giao đãi tôi cũng đều giao đãi rồi, không còn gì để nói nữa." Mã Thắng Lợi nói: "Cô còn tư tưởng sống gì không? Cũng có thể nói một chút. Tôi không ghi chép, chỉ coi như nói chuyện phiếm thôi." Vũ Khắc Cần đăm đăm nhìn vào điểm dừng phía trước một hồi lâu, ngước mắt liếc Mã Thắng Lợi một cái, nói: "Cậu phất lên không tồi nhỉ." Mã Thắng Lợi toàn thân bất chợt tuôn mồ hôi nóng, sống lưng như rụng gai đâm ngứa ngáy. Vũ Khắc Cần nói: "Người Đại học Bắc Thanh đều coi thường cậu, đến cuối cùng vẫn là cậu thông minh nhất." Mã Thắng Lợi cẩn thận liếc cửa phòng, bước những bước nặng nề đi lại mấy bận, dừng lại nói: "Bây giờ cô nên hiểu sâu hơn chính sách của Đảng, nhận rõ tội lỗi của mình." Vũ Khắc Cần nhếch mép cười lạnh cằn cỗi, nụ cười đó giống như gợn sóng trong vũng nước đục lan ra từng vòng từng vòng, cô ta ngồi trên chiếc giường trải dưới đất, giống như một con ếch khổng lồ nằm bẹp trong vũng nước đục, ngước mắt trân trân nhìn chằm chằm Mã Thắng Lợi. Mã Thắng Lợi bỗng chốc cảm thấy lưỡi rắn vù vù vù thè lên trán mình, không kìm được lùi lại một bước. Khuôn mặt già nua như dê của Vũ Khắc Cần khẽ lắc lư, phát ra tiếng cười lạnh khô khốc, nói: "Cậu đừng sợ đề tài này." Mã Thắng Lợi nhìn cửa phòng, vô cùng oai phong chắp hai tay lớn tiếng nói: "Đây không phải là đề tài cô nên nói hôm nay." Vũ Khắc Cần cụp đầu, ánh mắt ngẩn ngơ gật đầu, nói: "Cậu nói rất hay, quyền phát biểu của tôi bây giờ đang nằm trong tay cậu." Mã Thắng Lợi lại quay đầu nhìn cửa phòng, bước đến trước mặt Vũ Khắc Cần dừng lại, hạ thấp giọng nói: "Cô nên nói chút ít lời có ích cho hoàn cảnh của mình." Tiếp theo, anh lùi lại mấy bước, dùng giọng nói cao hơn nói: "Cô nhất định phải nhìn rõ tình hình."

Trên mặt Vũ Khắc Cần lộ ra một nụ cười mai mỉa, tỏ vẻ vô cùng mệt mỏi nói: "Vậy thì hy vọng cậu nói giúp tôi vài lời hay, cứ nói thái độ của tôi rất ngoan ngoãn, sẵn sàng khai thác triệt để vấn đề của mình, hy vọng sớm ngày được xử lý khoan hồng." Lúc này Mã Thắng Lợi mới cảm thấy sự căng thẳng trong lòng đã qua đi, anh ra vẻ công sự công việc, với giọng nói không cao không thấp nói: "Cô nói như vậy là đúng." Vũ Khắc Cần cẩn thận nhìn cửa phòng, Mã Thắng Lợi quay đầu theo ánh mắt của cô ta, qua khe cửa đóng không chặt, nhìn thấy lão Chu đang đi lại dưới ngọn đèn đường ở cửa. Vũ Khắc Cần khẽ vẫy tay với Mã Thắng Lợi, Mã Thắng Lợi do dự bước lên trước mấy bước. Vũ Khắc Cần hỏi: "Cậu có biết tình hình hiện tại của Lục Văn Lâm và Giang Tiểu Tài không?" Mã Thắng Lợi nghĩ ngợi, cảm thấy khó trả lời. Con gái của Vũ Khắc Cần là Lục Văn Lâm năm ngoái được phân phối đến một nông trường quân đội, nghe nói sau đó ở đó bị biến thành phần tử phản cách mạng "5.16", tình hình hiện tại thế nào không rõ, Giang Tiểu Tài thì ở trường cán bộ này, tình hình cũng không rõ lắm, anh chỉ có thể lắc đầu.

Vũ Khắc Cần thở dài, nói: "Biết thế này, sao lúc trước phải thế chứ!" Dừng một lát, cô ta lại nói: "Nếu cậu có thể giúp được, cậu nhắn lại với Văn Lâm một tiếng, nói là tôi nhớ nó, cũng chúc chúng nó sau này hạnh phúc." Mã Thắng Lợi nói: "Được, cô còn lời gì nữa không?"

Vũ Khắc Cần nói: "Phiền cậu nói với đội tuyên truyền quân đội một tiếng, tôi muốn viết thư cho chủ tịch Mao, hy vọng họ có thể cho tôi bút và giấy, hơn nữa giúp tôi nộp lên."

Mã Thắng Lợi nói: "Còn lời nào khác không?" Vũ Khắc Cần nheo mắt hơi thẫn thờ, nói: "Vẫn là giúp tôi kiếm một chiếc mùng đi, muỗi nhiều quá, không tài nào ngủ được." Nói xong, cô ta dùng tay vỗ vỗ lên cổ, lại vỗ vỗ lên tay. Lúc này Mã Thắng Lợi mới chú ý tới, từ khi bước vào phòng giam ánh sáng mờ tối này, bản thân anh cũng vẫn luôn vô thức vỗ những con muỗi đang chích đốt trên mặt, cổ, cánh tay. Vũ Khắc Cần lại nói: "Tôi đảm bảo sẽ không tự sát đâu, thực sự muốn thắt cổ, làm dây thắt cổ không cần mùng, xé quần áo thành dải vải cũng được." Mã Thắng Lợi cảm thấy muỗi ngày càng nhiều lên, phần cơ thể lộ ra bên ngoài đều đang bị chích đốt, anh dậm chân giật giật, đồng thời nhìn thấy cánh tay gầy gò và cổ chân đi chân trần của Vũ Khắc Cần đều là những nốt đỏ do muỗi đốt và vết máu do gãi rách. Anh quay đầu nhìn ô cửa sổ nhỏ có rào sắt kia, nói: "Hết cách rồi, tranh thủ đóng lưới chống muỗi cho cô ở ô cửa sổ nhỏ này nhé, như vậy muỗi sẽ ít đi nhiều." Vũ Khắc Cần thở dài, nặng nề gật đầu mấy cái, nói: "Vậy thì cảm ơn cậu nhé."

Mã Thắng Lợi ra khỏi phòng giam, lão Chu của đội tuyên truyền quân đội đang chắp tay đứng ở cửa, lúc này bước lên cầm ổ khóa sắt lớn khóa cửa lại, hai người cùng nhau đi về phía trước, lão Chu vừa đi vừa kéo dây đèn phía ngoài mỗi phòng giam một cái, trong từng căn phòng giam tối tăm đều sáng lên ánh đèn mờ ảo. Kéo đến phòng giam cuối cùng, lão Chu lại tìm ra một chiếc chìa khóa mở ổ khóa sắt lớn ra, cùng bước vào với Mã Thắng Lợi. Hô Xương Thịnh đang tựa tường ngồi trên chiếc giường trải dưới đất, chiếc giường trải dưới đất là một lớp chiếu trúc trải trên một lớp chiếu cỏ, Hô Xương Thịnh ôm một chân giống như con tôm cuộn tròn, chân kia băng bột, băng gạc, đặt phẳng trên chiếu. Hắn ngẩng khuôn mặt gầy gò có gò má nhô cao đó lên nhìn Mã Thắng Lợi bước vào, biểu cảm đờ đẫn. Bởi vì mất kính, đôi mắt cận nặng của hắn đối với phong cảnh trước mắt chắc chắn vô cùng mơ hồ. Mã Thắng Lợi đã quen nhìn Hô Xương Thịnh đeo kính, lúc này suýt chút nữa không nhận ra. Lão Chu nửa nghiêm khắc nửa rộng lượng nói: "Hô Xương Thịnh, lãnh đạo Đại học Bắc Thanh đến thăm cậu, thái độ của cậu phải ngoan ngoãn." Nói xong, anh ta bước ra khỏi cửa phòng giam, khép hờ cửa lại.

Hô Xương Thịnh nheo mắt nhận diện Mã Thắng Lợi, Mã Thắng Lợi chắp tay bước lên trước hai bước, cố gắng ôn hòa nói: "Hô Xương Thịnh, tôi phụng lệnh đội trưởng Uân đến thăm cậu, cậu có lời gì muốn nói không?" Lúc này Hô Xương Thịnh mới xác nhận từ thị giác và thính giác rằng người đang đứng trước mặt là Mã Thắng Lợi, hắn hơi nản lòng cụp đầu xuống, áp cằm vào đầu gối của mình. Lần này Mã Thắng Lợi chợt chú ý tới cẳng chân và đầu gối lộ ra dưới chiếc quần đùi của hắn đầy những nốt đỏ do muỗi đốt, vết máu gãi rách trông giống như bản đồ địa hình, cánh tay cổ cũng loét lở một mảng, có lẽ chỉ có cái chân quấn băng kín mít từ gốc đùi đến cổ chân là có thể che chắn sự cắn đốt của muỗi. Mã Thắng Lợi quay đầu nhìn lướt qua ô cửa sổ sắt giống hệt phía sau, nói với Hô Xương Thịnh: "Tôi chuẩn bị phản ánh với đội tuyên truyền quân đội trường cán bộ, đóng một lớp lưới cửa sổ trên cửa sổ của các người, như vậy có thể bị muỗi đốt ít đi một chút." Cằm Hô Xương Thịnh áp vào đầu gối, bất động như một con cáo bị cóng. Mã Thắng Lợi ngẩng đầu nhìn ô cửa sổ nhỏ trên tường sau của ngôi nhà đã bị xây bịt kín, bóng đèn 15 oát chiếu xuống từ mái nhà cao, muốn lấy điện tự sát cũng là không thể. Hắn không biết Hô Xương Thịnh hôm đó trốn ra bằng cách nào, tại sao không phải trốn chạy, mà lại chạy lên tháp nước nhảy tháp tự sát? Liền dứt khoát đưa vấn đề ra: "Tại sao cậu lại sợ tội tự sát?"

Ánh mắt Hô Xương Thịnh dính nhớp như hồ dán nheo lại trước mặt, lấy chiếc cằm cắm trên đầu gối làm điểm tựa đờ đẫn lắc đầu, nói: "Tôi không phải sợ tội tự sát, tôi là không muốn sống nữa." Mã Thắng Lợi hỏi: "Tại sao không muốn sống nữa?" Ánh mắt Hô Xương Thịnh dính nhớp bắn ra dài chừng mấy tấc, khiến người ta liên tưởng đến "cơn thịnh nộ tầm thường", hắn giống như lẩm bẩm tự nói: "Con người nếu cảm thấy không sống nổi nữa, thì không muốn sống nữa." Hắn dừng một lát, lại tiếp tục nói: "Cậu đến thử xem, cũng sẽ cảm thấy không sống nổi đâu." Mã Thắng Lợi chắp tay đi đi lại lại trong phòng, vừa là để xua đi cục diện bế tắc trong câu chuyện, vừa là để tránh sự vây công của muỗi, đi bộ chậm rãi như thế vẫn không thể xua đuổi lũ muỗi điên cuồng, còn cần phải thỉnh thoảng giật giật cơ thể, giống như một con ngựa đang giật giật toàn thân cơ bắp để tránh sự cắn đốt của ruồi muỗi, Hô Xương Thịnh đã sớm tê dại trong sự cắn đốt của ruồi muỗi, hắn chỉ thỉnh thoảng dùng tay sờ gáy, cứ thế vuốt tuột xuống, dùng đầu ngón tay nhéo bóp thứ gì đó, đó chắc chắn là cái xác béo múp của con muỗi.

Mã Thắng Lợi nói: "Có nhận thức mới gì không? Có tư tưởng sống gì không? Nói nghe xem nào." Hô Xương Thịnh đặt hai tay chồng lên nhau trên đầu gối, ánh mắt ngắn ngủn nhìn trước mặt, giống như một con chó mù ngơ ngác nói: "Tôi yêu cầu viết một bức thư cho chủ tịch Mao." Mã Thắng Lợi dừng lại, điều Hô Xương Thịnh đưa ra là yêu cầu giống hệt với Vũ Khắc Cần, anh không tỏ rõ thái độ nói: "Còn lời nào nữa không?" Hô Xương Thịnh nói: "Tôi hy vọng mỗi ngày tăng thêm số lần thả lỏng." Mã Thắng Lợi hỏi: "Bây giờ mỗi ngày thả lỏng mấy lần?" Hô Xương Thịnh nói: "Một ngày hai lần, sáng một lần, chiều một lần, thời gian chỉ đủ đi vệ sinh thôi." Mã Thắng Lợi lại run vai đi đi lại lại trong phòng, anh nói: "Cái này tôi có thể phản ánh, còn gì nữa không?" Anh run vai và cằm thường xuyên hơn, đồng thời dùng hai tay vỗ muỗi trên cánh tay, cổ và má của mình. Hô Xương Thịnh nói: "Hy vọng có thể cấp cho tôi một cặp kính, tôi cận 700 độ, ngoài ra cho tôi một tờ báo để xem." Mã Thắng Lợi nói: "Được. Còn nữa không?" Hô Xương Thịnh nói: "Trong phòng ngột ngạt quá, vẫn là mở cửa sổ sau cho tôi đi, tôi sẽ không chạy nữa, hơn nữa cũng chạy không nổi." Hắn vỗ vỗ cái chân thẳng tắp đang bó bột đó. Mã Thắng Lợi nói: "Đây là do cậu tự gây ra, điều này có lẽ rất khó làm được, chính cậu bẻ gãy hàng rào sắt trốn qua cửa sổ, mới khiến cho tất cả các phòng cách ly thẩmตรา đều bị bịt kín cửa sổ sau."

Lúc này Mã Thắng Lợi càng cảm nhận rõ hơn sự ngột ngạt trong phòng, căn phòng này của Hô Xương Thịnh ở sát mép, tường ngoài quay về hướng tây, sờ tay vào thấy nóng hầm hập, ánh nắng cả chiều vẫn còn đọng lại trên đó, nhìn thấy những giọt mồ hôi treo trên khuôn mặt gầy gò của Hô Xương Thịnh, Mã Thắng Lợi cũng cảm thấy ngực trước lưng sau của mình sớm đã ướt đẫm. Ý nghĩ duy nhất của anh bây giờ là nhanh chóng kết thúc cuộc nói chuyện này, chạy ra ngoài hóng gió, thế nhưng, anh bắt buộc phải đạt được một thành tích có thể báo cáo ở đây, liền lại hỏi: "Nói chút nhận thức mới của cậu đi, đừng suốt ngày nêu điều kiện." Hô Xương Thịnh nheo mắt nhìn Mã Thắng Lợi, cố gắng khiến ánh mắt của mình bắn ra xa một chút, chạm đến khuôn mặt của Mã Thắng Lợi. Hắn nói: "Nhận thức mới của tôi chính là tự sát là sai, tôi phải kiên trì sống tiếp, có tội gì nhận tội đó." Mã Thắng Lợi hỏi: "Cậu còn những vấn đề nào chưa giao đãi?" Hô Xương Thịnh cụp mắt nói: "Những gì tôi có thể nói đều đã nói rồi." Mã Thắng Lợi truy vấn một câu: "Những gì không thể nói thì sao?"

Hô Xương Thịnh nói: "Những gì không thể nói chính là không có." Mã Thắng Lợi nhìn ra ngoài cửa, nâng cao giọng nói: "Cậu nhất định phải thành khẩn, phải đem tất cả những gì có thể nói không thể nói nói ra hết." Hô Xương Thịnh nói: "Lẽ nào tôi lại bị đặt bừa chắc?" Mã Thắng Lợi nói: "Ai bảo cậu bị đặt bừa? Bảo cậu một là một hai là hai thành khẩn giao đãi." Hô Xương Thịnh bỗng nhiên kích động, lớn tiếng nói: "Tôi nói nữa, nói cái gì? Nói nữa, toàn là người của bộ tư lệnh vô sản giai cấp rồi, tư liệu thế này bọn họ dám báo cáo lên không? Bọn họ đến hỏi còn không dám hỏi. Cách mạng văn hóa có chuyện nào không phải bộ tư lệnh vô sản giai cấp chỉ huy chúng ta làm? Cái này không phải cậu không biết."

Mã Thắng Lợi nhìn cửa phòng, lập tức ngắt lời đề tài nguy hiểm này, anh nói: "Bộ tư lệnh vô sản giai cấp cũng đâu có bảo cậu nổ súng bắn chết đội tuyên truyền công đội đâu?" Hô Xương Thịnh trợn trừng mắt nói: "'Văn công võ vệ' không phải do Giang Thanh đưa ra sao?" Mã Thắng Lợi lập tức vung tay một cái, nói: "Được rồi, không nói những cái này nữa, nói những cái này cũng chẳng có lợi ích gì cho cậu." Hô Xương Thịnh xìu xuống ngay lập tức, nói: "Tôi mà học được dáng vẻ này của cậu thì tốt biết mấy." Mã Thắng Lợi hỏi: "Cậu còn nhận thức mới gì không? Tôi sắp đi rồi, còn có việc khác." Hô Xương Thịnh nheo mắt, ánh ma trập chờn nói: "Dù là nguyên nhân gì đi nữa, tôi vẫn cảm ơn cậu đã đến thăm tôi." Mã Thắng Lợi nói: "Nói tiếp đi." Hô Xương Thịnh nói: "Nghe nói Hồ Bình tự sát ở trường cán bộ của cha mẹ cô ấy, cũng không biết có phải thật không?" Mã Thắng Lợi nhìn ra sau một cái, hạ thấp giọng nói: "Không biết, có lẽ vậy." Thực ra anh sớm đã biết tin chính xác về việc Hồ Bình tự sát, điều này ở Bắc Kinh sớm đã không còn là tin mới. Hô Xương Thịnh thở dài, nói: "Tôi vẫn còn sống, người bị tôi liên lụy ngược lại đã chết rồi." Mã Thắng Lợi nói: "Người bị cậu liên lụy không chỉ một mình Hồ Bình, cho nên cậu nhất định phải sớm ngày thành khẩn khoan hồng." Hô Xương Thịnh gật đầu, lại lắc đầu: "Không thành khẩn là nghiêm trị, thành khẩn cũng không khoan hồng, cái này tôi sớm đã hiểu rồi."

Mã Thắng Lợi nói chuyện xong với Hô Xương Thịnh thì lùi ra ngoài, lão Chu của đội tuyên truyền quân đội lại dùng ổ khóa sắt lớn khóa cửa lại. Khi họ đi đến cửa hàng rào kẽm gai bao quanh dãy nhà trệt nhỏ này, hai người lính trực gác giơ tay chào lão Chu. Lão Chu nói với Mã Thắng Lợi: "Cậu về trước đi, tôi còn phải dặn dò công việc với bọn họ một chút." Mã Thắng Lợi gật đầu. Đi được một đoạn đường, anh giảm tốc độ lại, nên sắp xếp nội dung báo cáo trong đầu trước, để Uân Nhất cảm thấy hài lòng, cũng nên chứng minh bản thân không chỉ kiên định, mà còn có ích. Anh quay đầu nhìn dãy phòng giam cách ly thẩm tra đó, dưới bầu trời đêm màu xanh đậm, ngọn đèn đường cô độc đó chiếu xuống rất sáng, ánh sáng chiếu đến chính là nơi được rào kẽm gai vây quanh. Đèn đường là một bóng đèn lớn mấy trăm oát, trong bầu trời đêm giống như cái đầu trọc vô cùng sáng lóa, dãy nhà trệt gạch đỏ đó giống như khối đồ chơi trẻ con xếp ra, ngốc nghếch xếp ở đó. Trong vòng ánh sáng được quây tròn bởi rào kẽm gai, lão Chu đang chỉ trỏ nói gì đó với hai người lính kia. Phóng tầm mắt ra khu vực xung quanh rào kẽm gai là bóng đêm ngày càng sâu thẳm, xa hơn nữa là đồng ruộng đen đặc, mờ ảo có thể nhìn thấy ánh đèn thưa thớt của thôn xóm ở nơi rất xa.

Anh bước về phía trước, phía trước chính là khu ký túc xá rộng lớn của trường cán bộ, một con đường đất thẳng tắp thưa thớt sáng mấy ngọn đèn đường mờ ảo, hai bên đường là từng dãy nhà đất, cũng đều sáng lên ánh đèn mờ mịt. Nhìn từ xa, một dải núi thấp nằm phủ phục trên đồng ruộng như mây đen. Vừa ra khỏi phòng giam thấy hơi mát một chút, đi chưa được mấy bước, lại cảm thấy vô cùng oi bức. Ban ngày đất bị phơi nắng không nơi trốn tránh, ban đêm, đất trút cái oi bức ra, thế giới này không có thứ gì chịu đựng khổ sở và oán giận cả. Anh đang đi, đối diện có hai người đang tản bộ đi tới, một bà cụ mập lùn, một thanh niên gầy nhom có khuôn mặt nhọn như hạt hướng dương, đến gần, hóa ra là Nhữ Trân và Giang Tiểu Tài. Nhìn thấy Mã Thắng Lợi, hai người dừng lại, Mã Thắng Lợi nhớ ra Giang Tiểu Tài từng là nghiên cứu sinh của chồng Nhữ Trân là Lý Hạo Nhiên, liền không thấy kỳ lạ nữa, anh cũng dừng lại, biết rằng cuộc nói chuyện này không thể trốn tránh.

Nhữ Trân ngẩng một khuôn mặt phù nề nhiều nếp nhăn trân trân nhìn Mã Thắng Lợi, bắt đầu luyên thuyên nói không ra đầu cua tai nheo gì, nhắc đến đội tuyên truyền công đội, nhắc đến Bắc Kinh, nhắc đến trường cán bộ, nhắc đến thu hoạch lao động, nhắc đến việc vạch trần lẫn nhau trong thanh lọc đội ngũ giai cấp, cũng nhắc đến Lý Đại Ngọc. Mã Thắng Lợi sớm đã nghe nói ở Bắc Kinh rằng Nhữ Trân có phần tinh thần không bình thường ở trường cán bộ, liền nóng lòng muốn kết thúc cuộc nói chuyện này, thế nhưng, Nhữ Trân lại chốc chốc vươn tay túm lấy quần áo của anh nói: "Các người phải xem biểu hiện của tôi, biểu hiện của tôi ngày nào cũng tiến bộ, tôi nỗ lực, tôi tiến bộ, tôi muốn gặp đội trưởng Uân. Tôi và Lý Hạo Nhiên ngày nào cũng vạch rõ ranh giới, tôi yêu lao động, yêu đấu phê cải, tôi muốn xông pha trận mạc.

Tôi yêu cầu về Bắc Kinh tham gia cách mạng giáo dục, tôi muốn sống đến già, học đến già, làm đến già, lập công mới, tôi báo cáo với anh. Anh và Lý Đại Ngọc phải tay trong tay tiến bước, sóng sau dỡ sóng trước, đoàn kết lại giành thắng lợi lớn hơn. Anh đừng vội, anh nghe tôi nói, tôi muốn đem cách mạng văn hóa đến cùng." Mã Thắng Lợi liên tiếp vươn tay ngắt lời cô ta, cô ta lại làm như không thấy, cứ luyên thuyên nói mãi không thôi. Giang Tiểu Tài vỗ vỗ bả vai Nhữ Trân, nói: "Chúng ta nghe Mã Thắng Lợi nói xem." Lúc này Nhữ Trân mới chợt khựng lại.

Mã Thắng Lợi nói với Giang Tiểu Tài: "Dạo này cậu thế nào?" Giang Tiểu Tài chỉnh lại gọng kính, cười lấy lòng nói: "Tôi còn thế nào nữa? Tranh thủ về trường thôi chứ." Mã Thắng Lợi vội vàng nói: "Cái này đội tuyên truyền quân đội đang lên kế hoạch tổng thể." Giang Tiểu Tài sớm đã quên mất sự đối lập phái từng đối đầu như nước với lửa với Mã Thắng Lợi, lúc này tỏ ra thân thiết nói: "Biết cậu đi thẩm vấn Vũ Khắc Cần, Hô Xương Thịnh, cho nên vẫn cứ lượn lờ ở bên này đợi cậu, hy vọng cậu có thể nói giúp tôi vài lời hay." Mã Thắng Lợi lập tức lộ vẻ làm khó dễ, anh còn chưa kịp nói chuyện, Giang Tiểu Tài nhìn xung quanh, nói với Mã Thắng Lợi: "Cậu tùy cơ ứng biến đi, trong điều kiện không làm khó, đôi khi chỉ cần nói năng khéo léo một chút, một câu nói là quyết định sự đi ở của một người rồi. Không về được Bắc Kinh, tôi không oán cậu; có thể về Bắc Kinh, tôi cảm ơn cậu." Mã Thắng Lợi cũng nhìn xung quanh một lượt, nói: "Tôi sẽ cố gắng hết sức." Nghiên cứu sinh khoa triết học này hai năm trước khi phân phối vậy mà lại được giữ lại trường, sau đó lại xuống trường cán bộ ở lại một mạch ba năm, chắc chắn là không chịu đựng nổi nữa rồi.

Nhữ Trân lại đờ đẫn nhìn Mã Thắng Lợi, nói: "Tôi cũng phải về Bắc Kinh." Giang Tiểu Tài khẽ vỗ vỗ bả vai cô ta, cô ta liền há hốc miệng đứng khựng ở đó. Giang Tiểu Tài hỏi Mã Thắng Lợi: "Vũ Khắc Cần thế nào rồi?" Mã Thắng Lợi quay đầu nhìn ngọn đèn cô độc bị rào kẽm gai vây quanh ở đằng xa một cái, nói: "Cô ta còn hỏi đến cậu và Lục Văn Lâm." Giang Tiểu Tài cụp mắt cười bất đắc dĩ một tiếng, nói: "Chim sắp chết cất tiếng kêu thương, người sắp chết nói lời hay." Mã Thắng Lợi lập tức cảnh giác hỏi: "Sao thế, cô ta cũng muốn tự sát à?" Giang Tiểu Tài lắc đầu, nói: "Cái đó thì không phải. Ý tôi là, con người đến bước này rồi, thì không còn cái ác nữa." Nhữ Trân lại ngẩn ngơ nhớ ra điều gì, vươn tay chạm vào Mã Thắng Lợi, hỏi: "Đại Ngọc bây giờ thế nào rồi?" Nhất thời Mã Thắng Lợi cảm thấy vô cùng xấu hổ, anh né tránh không trả lời mà nhìn Giang Tiểu Tài nói: "Cứ thế đi đã, tôi còn phải mau chóng đi báo cáo với đội trưởng Uân." Nói đoạn, bước những bước lớn vội vã rời đi.