Tại buổi chợ phiên ấy, tất nhiên tôi lại bị xếp chung với đám ngựa già tơi tả — con thì què, con thì suyễn, con đã luống tuổi, và có những con mà tôi chắc rằng kết liễu đời chúng sẽ là một sự giải thoát nhân từ.

Nhiều kẻ mua người bán ở đây trông cũng chẳng khá khẩm hơn là bao so với những con vật tội nghiệp mà họ đang ngã giá. Có những lão già nghèo khó đang cố tìm mua một con ngựa hay ngựa con giá vài đồng bảng để kéo dăm ba chiếc xe chở củi hoặc than nhỏ. Lại có những người nghèo đang cố bán tháo một con vật đã kiệt sức với giá hai, ba bảng thay vì chịu tổn thất lớn hơn khi đem giết thịt chúng. Vài kẻ trông có vẻ như nghèo đói và khốn khó đã mài giũa họ thành những kẻ trơ lì; nhưng cũng có những người mà tôi sẵn sàng đem chút sức tàn cuối cùng ra để phục vụ; dẫu nghèo hèn và tả tơi, họ lại tử tế và nhân hậu, với những giọng nói khiến tôi có thể đặt trọn niềm tin. Có một lão già lưng còng chân chậm rất quí mến tôi, và tôi cũng quý cụ, ngặt nỗi tôi chẳng còn đủ sức — đó là một khoảng thời gian đầy lo lắng! Rời khỏi khu vực khấm khá hơn của hội chợ, tôi để ý thấy một người trông giống một điền chủ khá giả, đi cùng một cậu bé; ông có tấm lưng bản rộng cùng đôi vai hơi gù, khuôn mặt phúc hậu, hồng hào và đội chiếc mũ vành rộng. Khi tiến lại gần chỗ tôi và mấy bạn đồng cảnh ngộ, ông đứng lại và đảo mắt nhìn quanh chúng tôi với vẻ đầy thương cảm. Tôi thấy ánh mắt ông dừng lại ở mình; tôi lúc bấy giờ vẫn còn chiếc bờm và cái đuôi khá đẹp, ít nhiều gì cũng giúp ngoại hình tôi đỡ hơn phần nào. Tôi liền vểnh tai lên và nhìn ông.

"Này Willie, có một con ngựa ở kìa, trông nó từng trải qua những ngày tháng huy hoàng đấy."

"Tội nghiệp chú ngựa già!" cậu bé nói, "ông ơi, ông có nghĩ rằng nó từng là ngựa kéo xe sang không?"

"Ồ, chắc chắn rồi con trai," bác nông dân bước lại gần hơn, "nó có thể từng là bất cứ giống ngựa nào khi còn trẻ; hãy nhìn lỗ mũi và đôi tai của nó, hình dáng cổ và bả vai kìa; con ngựa đó mang dòng dõi cao quý đấy." Ông giơ tay vỗ nhẹ lên cổ tôi đầy trìu mến. Tôi rướn mõm ra đáp lại sự tử tế của ông; cậu bé liền vuốt ve mặt tôi.

"Tội nghiệp chú ngựa già! Ông nhìn xem, nó hiểu lòng tốt biết bao. Ông không thể mua nó rồi làm cho nó trẻ lại giống như cách ông đã làm với con Ladybird sao?"

"Cháu yêu của ta, ta không thể biến mọi con ngựa già thành trẻ lại được; hơn nữa, con Ladybird vốn dĩ không phải quá già, chẳng qua nó bị vắt kiệt sức và đối xử tệ bạc thôi."

"Thưa ông, con không tin con ngựa này già đâu ạ; ông cứ nhìn bờm và đuôi nó xem. Ước gì ông chịu xem răng của nó, rồi ông sẽ biết ngay; dù nó gầy đến vậy, mắt nó lại không bị trũng sâu như mấy con ngựa già khác."

Ông cụ phì cười. "Chà cái thằng bé này! Nó sành sỏi chuyện ngựa ngó chẳng kém gì ông nội nó cả."

"Nhưng ông cứ xem răng nó đi, rồi hỏi giá xem ạ; con chắc chắn nó sẽ khỏe trẻ lại khi được thả ra các đồng cỏ của nhà mình cho mà xem."

Gã dắt tôi đến hội chợ lúc bấy giờ mới xen vào.

"Cậu chủ nhỏ đây quả là một người sành sỏi, thưa ngài. Thật ra thì thế này, con ngựa này chỉ bị kiệt sức vì phải kéo xe khách quá tải thôi; nó chưa già đâu ạ, và cháu nghe bác sĩ thú y bảo rằng chỉ cần cho nó nghỉ ngơi thong thả sáu tháng là lại khỏe mạnh ngay, bởi vì hô hấp của nó không hề bị ảnh hưởng gì cả. Cháu đã chăm sóc nó mười ngày nay rồi, và chưa từng gặp con vật nào ngoan ngoãn hay biết điều đến thế, ngài bỏ ra tờ năm bảng để mua nó rồi cho nó một cơ hội thì đúng là đáng đồng tiền bát gạo đấy ạ. Cháu dám chắc mùa xuân tới nó phải đáng giá tới hai mươi bảng."

Ông cụ bật cười, còn cậu bé ngước lên nhìn với vẻ đầy háo hức.

"Ồ, thưa ông, chẳng phải ông từng bảo con ngựa tơ bán được nhiều hơn năm bảng so với dự tính của mình sao? Ông sẽ chẳng nghèo đi đâu nếu mua con ngựa này."

Ông nông dân từ từ sờ vào chân tôi, chỗ vốn đang sưng và phù nề rất nhiều; rồi ông xem răng tôi. "Mười ba hoặc mười bốn tuổi là cái chắc; dắt nó đi một vòng xem nào?"

Tôi rướn chiếc cổ gầy guộc đáng thương của mình lên, ngẩng cái đuôi lên một chút, và vung đôi chân ra hết mức có thể, dẫu chúng đang cứng đờ.

"Giá thấp nhất anh có thể bán cho tôi là bao nhiêu?" bác nông dân hỏi khi tôi quay lại.

"Năm bảng, thưa ngài; đó là mức giá thấp nhất chủ tôi đã ra lệnh."

"Đúng là một canh bạc," ông cụ vừa nói vừa lắc đầu, nhưng đồng thời cũng chậm rãi rút ví ra, "một canh bạc thực sự! Anh còn việc gì ở đây nữa không?" ông vừa nói vừa đếm những đồng vàng sovereigns vào lòng bàn tay gã kia.

"Không thưa ngài, nếu ngài muốn, tôi có thể dắt nó ra quán trọ giùm ngài."

"Cứ làm vậy đi, tôi cũng đang chuẩn bị tới đó."

Họ bước đi, còn tôi lẽo đẽo theo sau. Cậu bé khó lòng kìm nén được niềm vui sướng, và ông cụ dường như cũng rất tận hưởng niềm vui ấy của cháu mình. Tôi được ăn một bữa no nê tại quán trọ, sau đó được một người đầy tớ của chủ nhân mới cưỡi thong thả đưa về nhà, rồi thả vào một bãi cỏ rộng có một cái lán ở một góc.

Ông Thoroughgood, đó là tên của ân nhân tôi, đã ra lệnh cho người chuẩn bị cỏ khô và yến mạch cho tôi mỗi tối lẫn sáng, cho phép tôi tự do chạy nhảy trên đồng cỏ suốt cả ngày, và ông dặn: "Willie, cháu phải là người giám sát nó đấy; ta giao con ngựa này cho cháu."

Cậu bé rất tự hào về trách nhiệm của mình và tiếp nhận nó với tất cả sự nghiêm túc. Chẳng ngày nào là cậu không đến thăm tôi; lúc thì chọn tôi ra giữa bầy ngựa để thưởng cho một mẩu cà rốt hay món gì đó ngon lành, khi thì đứng bên cạnh bầu bạn trong lúc tôi ăn yến mạch. Cậu luôn đến với những lời lẽ ngọt ngào cùng những cái vuốt ve trìu mến, và tất nhiên tôi nhanh chóng trở nên vô cùng quý mến cậu. Cậu gọi tôi là Bác Bè Già, bởi tôi thường hay đến bên cậu ở ngoài đồng cỏ và lẽo đẽo đi theo sau cậu. Thỉnh thoảng cậu còn dẫn ông nội theo cùng, và ông cụ luôn quan sát đôi chân tôi rất kỹ.

"Đây chính là vấn đề của chúng ta, Willie," ông thường nói; "nhưng nó đang hồi phục đều đặn đến mức ta nghĩ rằng chúng ta sẽ thấy những chuyển biến tốt hơn vào mùa xuân."

Sự nghỉ ngơi trọn vẹn, thức ăn ngon lành, thảm cỏ êm mềm và những bài tập vận động nhẹ nhàng đã sớm tác động tích cực đến thể trạng và tinh thần của tôi. Tôi vốn thừa hưởng một thể chất tốt từ mẹ, và thuở nhỏ cũng chưa từng bị bắt làm việc quá sức, thế nên tôi có nhiều cơ hội phục hồi hơn hẳn so với những chú ngựa phải lao động nặng nhọc trước khi trưởng thành hoàn toàn. Suốt mùa xuân, đôi chân tôi đã tiến triển tốt đến mức tôi bắt đầu cảm thấy mình trẻ lại thực sự. Mùa xuân quay trở về, và vào một ngày tháng Ba, ông Thoroughgood quyết định sẽ thử tôi kéo chiếc xe ngựa nhẹ phaeton. Tôi vô cùng phấn khởi, và ông cùng Willie đã đánh xe chở tôi đi vài dặm đường. Chân tôi giờ đây đã hết cứng đờ, và tôi hoàn thành công việc một cách vô cùng dễ dàng.

"Nó đang dần trẻ lại đấy, Willie; chúng ta phải cho nó tập tưởi chút việc nhẹ nhàng từ bây giờ, và đến giữa mùa hè nó sẽ tốt chẳng kém gì con Ladybird. Nó có bộ hàm đẹp tuyệt và những bước đi chuẩn mực; không thể chê vào đâu được."

"Ồ, thưa ông, con mới mừng làm sao khi ông quyết định mua nó!"

"Ta cũng vậy, con trai ạ; nhưng nó phải cảm ơn cháu nhiều hơn là cảm ơn ta đấy; giờ chúng ta phải tìm một nơi chốn yên bình, sang trọng cho nó thôi, nơi mà giá trị của nó được trân trọng."