Vị Giám mục Hall uyên bác, ý tôi muốn nói là Tiến sĩ Joseph Hall lừng danh, người từng là Giám mục vùng Exeter dưới thời Vua James Đệ nhất, đã kể cho chúng ta trong một trong những cuốn "Decads" của ông, ở cuối tập "Nghệ thuật thiền định thiêng liêng", được in tại London vào năm 1610 bởi John Beal, người cư ngụ tại phố Aldersgate rằng: "Một người tự khen mình là điều ghê tởm;" — và tôi thực lòng cũng nghĩ như vậy.

Thế nhưng, ở chiều ngược lại, khi một công việc được thực hiện một cách tài tình, kiểu như một kiệt tác mà chẳng mấy ai nhận ra, thì tôi lại nghĩ rằng việc để mất đi sự vinh danh xứng đáng cho công trình đó, rồi mang theo ý tưởng ấy xuống mồ cho nó thối rữa trong đầu, cũng ghê tởm chẳng kém.

Đây chính xác là tình cảnh của tôi.

Bởi lẽ, trong chuỗi dài những đoạn lan man mà tôi vô tình lạc vào — cũng giống như tất cả các đoạn lan man khác của tôi (chỉ trừ một đoạn duy nhất) — đều ẩn chứa một kỹ thuật bậc thầy, một nét chấm phá kiệt xuất mà tôi e rằng độc giả của mình bấy lâu nay đã bỏ lỡ. Không phải vì quý vị thiếu tinh tường, mà bởi lẽ đó là một sự xuất sắc hiếm khi được tìm kiếm, hay thực sự được mong đợi trong một đoạn lan man. Và điều đó chính là: Mặc dù các đoạn lan man của tôi đều hoàn toàn xác đáng như quý vị đã thấy, và tôi vẫn bay bổng xa rời chủ đề chính, thường xuyên và xa xôi chẳng kém bất cứ nhà văn nào ở Vương quốc Anh, nhưng tôi luôn cẩn trọng sắp đặt sao cho công việc chính của mình không hề dậm chân tại chỗ trong lúc tôi vắng mặt.

Ví dụ như, khi tôi vừa định phác thảo những đường nét chủ đạo cho tính cách kỳ quặc của chú Toby, thì dì Dinah và người đánh xe bỗng xuất hiện, lôi tuột chúng ta vào một cuộc viễn du phiêu lãng tận tâm điểm của hệ hành tinh. Dẫu vậy, quý vị vẫn có thể thấy rằng việc khắc họa tính cách chú Toby của tôi vẫn tiến triển nhẹ nhàng trong suốt thời gian đó; không phải là những nét vẽ phác họa lớn — điều đó là không thể — mà là một vài nét chấm phá thân thuộc, vài phác thảo mờ nhạt đã được điểm xuyết đây đó trong suốt quá trình chúng ta đi cùng nhau, nhờ vậy mà quý vị hiện đã hiểu rõ về chú Toby của tôi hơn trước rất nhiều.

Nhờ lối sắp đặt này, cỗ máy trong tác phẩm của tôi thuộc về một loại hình độc nhất vô nhị; hai chuyển động trái ngược nhau đã được đưa vào và hòa hợp, những chuyển động vốn bị cho là xung khắc với nhau. Nói một cách ngắn gọn, tác phẩm của tôi vừa lan man, vừa tiến triển — và cả hai cùng xảy ra trong một lúc.

Thưa ngài, chuyện này khác hẳn với chuyện trái đất quay quanh trục của nó trong chuyển động tự quay hàng ngày, kết hợp với chuyển động tịnh tiến trên quỹ đạo hình elip để tạo ra một năm, cùng những biến đổi tuần hoàn của các mùa mà chúng ta đang tận hưởng. Tuy nhiên, tôi cũng phải thừa nhận rằng chính điều đó đã gợi lên ý tưởng này — vì tôi tin rằng những cải tiến và khám phá đáng tự hào nhất của chúng ta đều bắt nguồn từ những gợi ý nhỏ nhặt như vậy.

Không thể chối cãi được, những đoạn lan man chính là ánh nắng mặt trời; chúng là sự sống, là linh hồn của việc đọc! Hãy thử lấy chúng ra khỏi cuốn sách này xem — quý vị cũng có thể vứt bỏ luôn cả cuốn sách đi cho rồi; một mùa đông lạnh lẽo vĩnh cửu sẽ bao trùm lên từng trang sách. Hãy trả chúng lại cho tác giả; ông ta sẽ bước ra như một chú rể, cất tiếng chào đón mọi người; mang đến sự đa dạng và chẳng bao giờ để cho niềm khao khát của độc giả phải nguội lạnh.

Tất cả sự khéo léo nằm ở nghệ thuật nấu nướng và điều hành chúng sao cho không chỉ có lợi cho độc giả, mà còn cho cả chính tác giả, người mà sự khốn đốn trong vấn đề này thật đáng thương thay: Bởi lẽ, tôi nhận thấy rằng nếu anh ta bắt đầu một đoạn lan man — thì ngay khoảnh khắc đó, toàn bộ công việc chính của anh ta đứng khựng lại; và nếu anh ta tiếp tục công việc chính — thì đoạn lan man của anh ta sẽ chấm dứt.

——Đây quả là công việc tồi tệ. Chính vì lý do đó, ngay từ đầu, quý vị có thể thấy tôi đã xây dựng công việc chính cùng những phần phụ trợ bằng các điểm giao thoa, và đã đan cài, phức tạp hóa những chuyển động lan man và tiến triển này, bánh răng này lồng trong bánh răng kia, để toàn bộ cỗ máy nhìn chung vẫn được giữ cho vận hành; và quan trọng hơn nữa, nó sẽ còn được giữ cho vận hành trong bốn mươi năm nữa, nếu nguồn cội của sức khỏe ban ơn cho tôi sống lâu và giữ được tinh thần minh mẫn đến chừng đó.