Trong một lúc, phòng thí nghiệm sinh học tràn ngập một sức mạnh chữa lành. Đêm trắng đã để lại cho cô sự rã rời nhưng không đến nỗi mê mẩn, và trong khoảng một giờ đồng hồ, công việc đã hoàn toàn lôi kéo cô ra khỏi những rắc rối của mình.

Rồi, sau khi Capes xem qua công việc của cô và bước đi tiếp, cô chợt nhận ra rằng nền tảng cuộc đời cô sắp sửa sụp đổ đến nơi; rằng chẳng mấy chốc những nghiên cứu này sẽ chấm dứt, và có lẽ cô sẽ chẳng bao giờ gặp lại anh nữa. Sau đó, mọi sự an ủi đều vụt bay.

Sự căng thẳng thần kinh từ đêm hôm trước bắt đầu phát tác; cô trở nên lơ đễnh với công việc trước mặt, và mọi thứ chẳng tiến triển gì. Cô thấy buồn ngủ và cáu kỉnh một cách kỳ lạ. Cô ăn trưa tại một cửa hàng sữa ở Great Portland Street, và vì ban ngày ngập tràn ánh nắng mùa đông, cô dành phần thời gian còn lại của giờ nghỉ trưa trong một nỗi u buồn lơ mơ mà cô tưởng rằng đó là sự suy ngẫm về những rắc rối trong hoàn cảnh của mình, trên một chiếc ghế ở Regent’s Park. Một cô gái mười lăm hay mười sáu tuổi đưa cho cô một tờ rơi mà cô tưởng là một ấn phẩm tôn giáo cho đến khi cô nhìn thấy dòng chữ “Bầu cử cho Phụ nữ” ở trên cùng. Điều đó lại hướng tâm trí cô về những khía cạnh khái quát hơn trong những nỗi bối rối của mình. Cô chưa bao giờ thấy sẵn sàng đồng tình đến thế rằng vị thế của phụ nữ trong thế giới hiện đại là không thể dung thứ được.

Capes nhập hội với các sinh viên vào giờ uống trà, và bày ra một tâm trạng tinh quái vốn thỉnh thoảng vẫn hay chiếm lấy anh. Anh không nhận ra rằng Ann Veronica đang bận tâm và nặng trĩu đôi mắt. Cô Klegg khơi râu về vấn đề quyền bầu cử của phụ nữ, và anh liền bắt tay vào việc châm ngòi cho một cuộc khẩu chiến giữa cô và cô Garvice. Chàng thanh niên với mái tóc chải ngược cùng anh chàng người Xốt-len đeo kính đã lao vào cuộc tranh luận, ủng hộ và chống lại lá phiếu của phụ nữ.

Hết lần này đến lần khác, Capes hướng sự chú ý về phía Ann Veronica. Anh thích lôi kéo cô tham gia, và cô đã cố hết sức để trò chuyện. Nhưng cô không thể nói một cách trôi chảy, và để nói được điều gì đó, cô đành phải liều lĩnh lao vào, và cô cảm thấy mình đang lún sâu. Capes đáp trả bằng một sự sắc bén không khoan nhượng – đó là cách anh khen ngợi trí thông minh của cô. Nhưng chiều nay, điều đó lại khơi dậy một mạch cảm xúc cáu kỉnh bất thường ở cô. Anh vừa đọc sách của Belfort Bax và tuyên bố mình đã cải đạo. Anh đối lập số phận của phụ nữ nói chung với số phận của đàn ông, miêu tả đàn ông như những vị tử đạo kiên nhẫn, hy sinh thân mình, còn phụ nữ là những đứa con cưng được chiều chuộng của Tự nhiên. Sự pha trộn giữa một chút niềm tin chắc chắn và trò hề đùa cợt hiện rõ trong lời nói của anh.

Trong chốc lát, anh và cô Klegg tranh cãi qua lại lẫn nhau.

Vấn đề không còn chỉ là chuyện trò bên bàn trà nữa, mà bỗng chốc trở nên thực tế đến mức đau đớn đối với Ann Veronica. Anh đang ngồi ở đó, vui vẻ và thân thiện trong sự tự do của giới tính mình – người đàn ông cô yêu, người đàn ông duy nhất cô mong sẽ mở ra con đường dẫn đến thế giới rộng lớn cho những khả năng nữ tính đang bị giam cầm của cô, thế mà anh lại tỏ ra dửng dưng trước việc cô đang nghẹt thở ngay trước mắt anh; anh biến toàn bộ cuộc nổi dậy đầy nhiệt huyết này của tâm hồn người phụ nữ chống lại số phận hoàn cảnh của họ thành một trò đùa.

Cô Garvice lặp lại lần nữa, và gần như bằng chính xác những từ ngữ mà cô vẫn dùng trong mọi cuộc thảo luận, đóng góp của cô cho vấn đề lớn lao ấy.

Cô nghĩ rằng phụ nữ không được sinh ra cho những đấu tranh và giông bão của cuộc đời – vị trí của họ là thế giới nhỏ bé, là mái ấm; rằng sức mạnh của họ không nằm ở những lá phiếu mà nằm ở sức ảnh hưởng đối với đàn ông và trong việc nhào nặn tâm trí con cái họ trở nên cao đẹp và tuyệt vời.

“Phụ nữ có lẽ nên thấu hiểu công việc của đàn ông,” cô Garvice nói, “nhưng hòa mình vào đó chỉ là đánh đổi đi sức mạnh ảnh hưởng mà họ vốn có thể phát huy ngay lúc này.”

“Có điều gì đó rất đúng đắn trong quan điểm đó,” Capes nói, xen vào như thể để bảo vệ cô Garvice trước một cuộc tấn công có thể xảy ra từ Ann Veronica. “Nó có thể không công bằng hay đại loại thế, nhưng rốt cuộc, sự thật là thế giới vận hành như vậy. Phụ nữ không có mặt trên đời theo cách giống như đàn ông – những cá nhân chiến đấu trong một cuộc tranh giành hỗn độn. Tôi không thấy họ có thể làm thế bằng cách nào. Mỗi mái ấm là một khoảng trời riêng, một hốc nhỏ, tách biệt khỏi thế giới kinh doanh và cạnh tranh, nơi phụ nữ và tương lai tìm thấy sự che chở.”

“Một cái hố nhỏ!” Ann Veronica nói; “một nhà tù nhỏ!”

“Cũng thường là một chốn nương náu nhỏ bé thôi. Dù sao đi nữa, sự thật là thế.

“Và người đàn ông đứng làm chúa tể ngay cửa hang.”

“Như một người gác cổng. Em quên mất toàn bộ khối lượng giáo dưỡng, truyền thống và bản năng đã nhào nặn nên anh ta thành một ông chủ có thể chấp nhận được. Tự nhiên là một người mẹ; sự đồng cảm của bà luôn mang tính nữ quyền, và bà đã dung hòa người đàn ông với người phụ nữ chịu nhiều thiệtòi.”

“Em ước gì,” Ann Veronica cất lời với cơn giận dữ bùng phát, “anh có thể biết được cảm giác sống trong một cái hố là như thế nào!”

Cô đứng phắt dậy khi nói và đặt chiếc tách của mình xuống bên cạnh tách của cô Garvice. Cô hướng về phía Capes như thể chỉ nói chuyện với riêng anh.

“Em không thể chịu đựng nổi nữa,” cô nói.

Tất cả mọi người quay lại nhìn cô đầy kinh ngạc.

Cô cảm thấy mình buộc phải nói tiếp. “Không một người đàn ông nào có thể thấu hiểu,” cô nói, “cái hố đó có thể đáng sợ thế nào. Cách mà – cách mà chúng ta bị dắt mũi! Chúng ta được dạy để tin rằng mình được tự do trên thế gian này, để nghĩ rằng mình là những nữ hoàng... Rồi chúng ta nhận ra sự thật. Chúng ta nhận ra rằng không một người đàn ông nào đối xử công bằng với phụ nữ theo tư cách con người với con người – không một ai cả. Anh ta muốn có em – hoặc không; và rồi anh ta lại giúp một người phụ nữ khác chống lại em... Những gì anh nói có lẽ đều đúng và cần thiết... Nhưng hãy nghĩ đến sự vỡ mộng mà xem! Ngoại trừ giới tính ra, chúng ta cũng có tâm trí như đàn ông, có những khao khát như đàn ông. Chúng ta bước ra thế giới, một số người trong chúng ta—”

Cô ngập ngừng. Những lời cô vừa thốt ra dường như chẳng có nghĩa gì đối với cô, và có quá nhiều thứ đang giằng xé để được giãi bày. “Phụ nữ đang bị chế giễu,” cô nói. “Bất cứ khi nào họ cố gắng nắm bắt cuộc đời, một người đàn ông lại nhúng tay vào.”

Cô cảm thấy, với một nỗi kinh hoàng đột ngột, rằng mình sắp khóc đến nơi. Cô ước gì mình đừng đứng lên. Cô tự hỏi một cách điên cuồng tại sao mình lại đứng lên. Không ai nói gì, và cô bị thúc đẩy phải lỉnh kỉnh bước tiếp. “Hãy nghĩ đến sự chế nhạo ấy mà xem!” cô nói. “Hãy nghĩ xem chúng ta thấy mình câm lặng và nghẹt thở đến nhường nào! Em biết là chúng ta dường như có một loại tự do nào đó... Anh đã bao giờ thử chạy và nhảy trong những chiếc váy dài chưa, thưa anh Capes? Chà, hãy thử tưởng tượng cảm giác phải sống trong những chiếc váy ấy – cả về tâm hồn, tâm trí và thể xác đi! Thật là thú vị khi một người đàn ông đem vị trí của chúng ra làm trò đùa.”

“Anh không hề đùa,” Capes đáp cộc lốc.

Cô đứng đối diện trực diện với anh, và giọng nói của anh cắt ngang lời cô, khiến cô phải dừng phắt lại. Cô đang tổn thương và kiệt sức vì căng thẳng, và việc anh đứng cách cô chưa đầy ba thước mà hoàn toàn vô tư lự, với một thứ quyền lực to lớn khôn lường đối với hạnh phúc của cô, là điều không thể tài nào chịu đựng nổi. Cô đau đớn vì những rối ren trong hoàn cảnh kỳ quặc của mình. Cô chán ngấy chính bản thân mình, chán ngấy cuộc đời, chán ngấy mọi thứ ngoại trừ anh; và vì anh, toàn bộ bản thể bị che đậy và giấu kín của cô đang kêu gào thảm thiết.

Cô dừng lại đột ngột trước âm thanh giọng nói của anh, và đánh mất mạch suy nghĩ của mình. Trong khoảng lặng đó, cô nhận ra sự chú ý của những người khác đang đổ dồn vào mình, và rằng những giọt nước mắt đang ngập tràn khóe mi. Cô cảm thấy một cơn bão cảm xúc đang dâng trào trong lồng ngực. Cô nhận thức được anh chàng sinh viên người Xốt-len đang nhìn cô với vẻ kinh ngạc tột độ, một tay cầm chiếc tách trà lơ lửng cùng cặp kính đa tròng phóng đại từng phần mắt của anh ta lên một cách kỳ dị.

Cánh cửa dẫn ra hành lang hiện ra như một lời mời gọi không thể cưỡng lại – sự thay thế duy nhất cho một cơn khóc lóc bộc phát đầy công khai và khó mà giải thích nổi.

Capes chợt hiểu ngay ý định của cô, tung người đứng bật dậy và mở cửa cho lối thoát của cô.