Nhận thức rằng mình đang yêu tràn ngập tâm trí Ann Veronica, làm thay đổi sắc thái của mọi suy nghĩ trong cô.

Cô bắt đầu nghĩ về Capes không dứt, và giờ đây cô thấy rằng có lẽ đã từ vài tuần nay, cô vẫn luôn vô thức nghĩ đến anh. Cô ngạc nhiên khi thấy tâm trí mình chứa đựng biết bao ấn tượng và ký ức về anh, sao mà cô nhớ rõ đến thế từng cử chỉ cùng những lời nói nhỏ nhặt của anh. Cô chợt nghĩ rằng thật ngớ ngẩn và sai trái khi cứ mãi vướng bận vào một chủ đề duy nhất ấy, thế nên cô đã nỗ lực hết sức để ép tâm trí mình hướng về những vấn đề khác.

Nhưng thật kỳ lạ làm sao, những chuyện tưởng chừng chẳng liên quan gì lại có thể kéo cô trở lại với hình bóng Capes. Và rồi khi chìm vào giấc ngủ, Capes luôn trở thành vị khách mới mẻ tuyệt vời trong những giấc mơ của cô.

Có lúc, cô thực sự cảm thấy việc được yêu đã là quá đủ đối với mình. Việc Capes yêu cô là điều vượt ngoài tầm tưởng tượng của cô. Quả thực, cô không muốn nghĩ đến việc anh yêu mình. Cô muốn nghĩ về anh như một con người thân thương của mình, được ở gần anh và ngắm nhìn anh, được thấy anh đi lại, làm việc này việc nọ, nói câu này câu kia mà chẳng hề hay biết về cô, trong khi bản thân cô cũng quên đi chính mình. Nghĩ đến chuyện anh yêu cô sẽ làm thay đổi tất cả những điều đó. Khi ấy, anh sẽ quay mặt về phía cô, và cô sẽ buộc phải nhìn nhận lại bản thân qua đôi mắt anh. Cô sẽ phải phòng thủ—những việc cô làm lúc đó mới là điều quan trọng. Anh sẽ đòi hỏi ở cô nhiều thứ, và cô sẽ tha thiết bận tâm để đáp ứng những kỳ vọng của anh. Yêu thế này vẫn hơn. Yêu là sự quên mình, là niềm vui sướng thuần khiết khi hướng về một con người khác. Cô cảm thấy chỉ cần có Capes ở gần bên, cô sẽ mãi mãi mãn nguyện với tình yêu này.

Hôm sau, cô đến trường, và thế giới của cô ngập tràn hạnh phúc, như thể niềm hạnh phúc ấy vừa được nhào nặn thành hình thù, hoàn cảnh và những nhiệm vụ thường ngày. Cô nhận thấy mình làm việc bên kính hiển vi suôn sẻ hơn hẳn nhờ đang yêu. Cô giật mình thon thót khi lần đầu nghe tiếng cửa phòng chuẩn bị mở và Capes bước xuống phòng thí nghiệm; nhưng khi anh thực sự đến bên, cô đã lấy lại được vẻ bình tĩnh. Cô kéo một chiếc ghế dịch ra một chút so với ghế của mình dành cho anh, và sau khi xem xét công việc trong ngày, anh chần chừ giây lát rồi chồm vào tiếp tục cuộc tranh luận dở dang về cái đẹp giữa hai người.

“Tôi nghĩ,” anh nói, “hôm trước tôi đã bàn về cái đẹp có phần hơi thần bí quá.”

“Em thích cách diễn giải mang tính thần bí ấy,” cô đáp.

“Công việc của chúng ta ở đây là tìm ra con đường đúng đắn. Tôi vẫn đang ngẫm nghĩ, cô biết đấy—tôi không chắc liệu bản chất của sự tri giác cái đẹp có đơn giản là cường độ cảm giác được giải thoát khỏi nỗi đau hay không; đó là cường độ tri giác mà không hề có sự tổn thương mô nào.”

“Em thích cách giải thích thần bí kia hơn,” Ann Veronica nói và trầm ngâm suy nghĩ.

“Rất nhiều thứ đẹp đẽ lại không hề mang cường độ mạnh.”

“Nhưng ví dụ như sự tinh tế, lại có thể được cảm nhận với cường độ rất cao.”

“Nhưng tại sao khuôn mặt này thì đẹp mà khuôn mặt kia lại không?” Ann Veronica phản bác; “theo lý thuyết của anh thì bất kỳ hai khuôn mặt nào đặt cạnh nhau dưới ánh nắng mặt trời cũng phải đẹp như nhau chứ. Người ta phải tiếp nhận chúng với cùng một cường độ chính xác chứ nhỉ.”

Anh không đồng ý với điều đó. “Ý tôi không đơn thuần là cường độ cảm giác. Tôi đã nói là cường độ tri giác. Cô có thể cảm nhận sự hài hòa, tỷ lệ, nhịp điệu một cách vô cùng mãnh liệt. Bản thân chúng là những yếu tố mờ nhạt và nhỏ nhoi dưới dạng thể chất, nhưng chúng giống như ngòi nổ của một quả bom: chúng giải phóng năng lượng bùng nổ. Có cả nhân tố bên trong lẫn nhân tố bên ngoài nữa... Tôi không biết mình diễn đạt đã rõ ý chưa. Ý tôi là điểm cốt lõi nằm ở chỗ sự sống động của tri giác mới là yếu tố quyết định của cái đẹp; nhưng tất nhiên, sự sống động ấy hoàn toàn có thể được tạo nên chỉ bằng một tiếng thì thầm.”

“Điều đó lại đưa chúng ta trở về,” Ann Veronica nói, “với điều huyền bí. Tại sao một số thứ lại có thể khơi gợi những tầng sâu thẳm trong tâm hồn còn những thứ khác thì không?”

“Chà, suy cho cùng thì điều đó có lẽ là kết quả của quá trình chọn lọc—giống như sở thích của một số loài côn trùng đối với hoa màu xanh dương, vốn chẳng rực rỡ bằng hoa màu vàng.”

“Điều đó không giải thích được hoàng hôn.”

“Không dễ dàng như việc giải thích tại sao một con côn trùng đậu lên mảnh giấy màu. Nhưng có lẽ nếu con người không thích những đôi mắt trong sáng, khỏe mạnh—điều mà khoa học có thể lý giải được—thì họ cũng chẳng thể thích đá quý. Điều này có thể là hệ quả tất yếu đi kèm với những điều khác. Và xét cho cùng, một bầu trời trong xanh với những sắc màu rực rỡ chính là tín hiệu giục giã con người bước ra khỏi chỗ ẩn nấp, hân hoan và tiếp tục sống.”

“Hừm!” Ann Veronica lẩm bẩm và lắc đầu.

Capes mỉm cười vui vẻ, ánh mắt chạm vào mắt cô. “Tôi chỉ tiện miệng đưa ra ý kiến vậy thôi,” anh nói. “Điều tôi hướng tới là cái đẹp không phải là một thứ đặc biệt nào đó được guswng ghép thêm vào; đó mới là quan điểm của tôi. Nó đơn thuần là sự sống, sự sống nguyên chất, sự sống đang chớm nở, tuôn chảy trong trẻo và mạnh mẽ.”

Anh đứng thẳng người để chuyển sang sinh viên tiếp theo.

“Cũng có thứ gọi là vẻ đẹp bệnh hoạn chứ,” Ann Veronica nói.

“Không biết có thật là thế không nữa!” Capes nói, ngập ngừng giây lát rồi cúi xuống hướng dẫn cậu học sinh có mái tóc trông giống hệt Russell.

Ann Veronica ngắm nhìn tấm lưng đang hơi khom xuống của anh trong chốc lát, rồi kéo kính hiển vi về phía mình. Sau đó, cô ngồi im phăng phắc một hồi lâu. Cô cảm thấy mình vừa vượt qua một khúc cua khó khăn, và giờ đây cô lại có thể tiếp tục trò chuyện với anh như trước khi cô hiểu ra chuyện gì đang xảy ra với mình...

Cô nhận ra trong đầu mình đang ấp ủ một ý định vô cùng rõ ràng—rằng cô sẽ giành lấy một Học bổng Nghiên cứu, và nhờ thế có thể tiếp tục trụ lại phòng thí nghiệm thêm một năm nữa.

“Giờ thì mình đã hiểu ý nghĩa của mọi thứ rồi,” Ann Veronica tự nhủ; và suốt mấy ngày sau đó, cô có cảm giác như thể bí mật của vũ trụ vốn từng che đậy và giấu giếm cô một cách đầy bướng bỉnh, cuối cùng đã phơi bày ra tất cả.