Bắt đầu Quyển thứ Năm.

Sắp đến định mệnh phũ phàng,

Mà thần Tình yêu đã định sẵn,

Và hỡi ba chị em Nữ thần Báo oán giận dữ,

Các ngươi nhận lấy nhiệm vụ thi hành;

Khiến Criseyde buộc phải rời thành,

Còn Troilus tiếp tục chìm trong đau khổ

Cho đến khi Lachesis không còn se sợi chỉ đời nữa.

Phép vàng Phê-bút trên cao

Ba lần với ánh dương rực rỡ

Đã làm tan tuyết, và Zephirus cũng từng ấy lần

Mang sắc xanh tươi của lá trở lại,

Kể từ khi người con trai của Nữ hoàng Ê-cu-ba

Bắt đầu yêu nàng từ cái nhìn đầu tiên, khiến nỗi buồn của chàng

Chỉ toàn là việc nàng sắp phải ra đi vào sáng mai.

Sớm tinh mơ, Diomede đã sẵn sàng

Để dẫn Criseyde đến doanh trại người Hy Lạp,

Nỗi đau khiến tim nàng rỉ máu,

Như kẻ chẳng biết phải tính sao cho phải.

Và quả thật, như người ta đọc trong sách,

Chưa từng thấy người phụ nữ nào mang nỗi sầu lớn đến thế,

Hay cảm thấy luyến tiếc khôn nguôi khi rời khỏi một thành phố như vậy.

Còn Troilus này, chẳng còn mưu chước hay lời khuyên,

Như một kẻ đã mất hết mọi niềm vui,

Vẫn mãi ngóng chờ người thương của mình,

Bởi nàng chính là cội rễ và tất cả hoa trái

Của mọi khát khao hay niềm vui trước đây của chàng.

Nhưng hỡi Troilus, giờ đây hãy từ giã mọi niềm vui đi,

Vì ngươi sẽ chẳng bao giờ còn gặp lại nàng ở Troye nữa!

Sự thật là, trong lúc chàng chờ đợi theo cách này,

Chàng cố gắng hết sức nam nhi để giấu kín nỗi buồn,

Đến nỗi người ta khó lòng nhận ra trên nét mặt;

Nhưng tại cổng thành nơi nàng sắp cưỡi ngựa ra đi

Cùng một số người tùy tùng, chàng đứng đợi nàng,

Đau khổ khôn tả, dù chẳng muốn than vãn một lời,

Đến nỗi vì quá đỗi đớn đau mà suýt không ngồi vững trên lưng ngựa.

Chàng run lên vì tức giận, tim thắt lại

Khi Diomede lên yên tuấn mã,

Và tự nhủ với lòng mình câu này:

'Khốn khổ thay,' chàng tự nhủ, 'một nỗi nhục nhã ê chề nhường này

Sao ta lại chịu đựng, sao ta không tìm cách rửa hận?

Chẳng phải thà chết quách đi một lần cho rồi

Còn hơn cứ phải héo mòn trong nỗi đọa đày này mãi?'

“Sao ta không khiến cả kẻ giàu lẫn người nghèo

Phải bận rộn phen trước khi nàng ra đi?

Sao ta không làm cho toàn cõi Troye náo loạn lên?

Sao ta không giết luôn cả gã Diomede này?

Sao ta không cùng một vài tên gia nhân

Cướp nàng đi mất? Sao ta lại nhẫn nhục chịu đựng điều này?

Sao ta không tự cứu lấy chính mình?'

Nhưng lý do vì sao chàng không làm một hành động tàn nhẫn ấy,

Và lý do vì sao chàng nén lòng kiềm chế:

Trong thâm tâm chàng luôn mang một mối bận tâm,

Sợ rằng Criseyde, giữa lúc hỗn loạn này,

Sẽ bị sát hại; kìa, đó là tất cả những gì chàng lo lắng.

Còn nếu không thì, quả thật, như ta đã từng nói từ lâu,

Chàng đã hành động từ đời nào rồi, chẳng cần nói nhiều lời.

Criseyde, khi đã sẵn sàng lên đường,

Nàng thở dài não nề và thốt lên 'thôi rồi!'

Nhưng dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, nàng vẫn phải đi,

Và nàng từ tốn rảo bước với nỗi buồn vô hạn.

Chẳng còn cách nào khác trong hoàn cảnh này.

Có gì lạ đâu khi lòng nàng đau như cắt,

Khi phải rời xa người thương yêu sâu sắc của mình?

Còn Troilus này, theo phép lịch thiệpx,

Tay dắt chim ưng, cùng một đoàn tùy tùng đông đảo gồm các hiệp sĩ,

Đã cưỡi ngựa tiễn đưa nàng,

Đi qua tận phía bên kia thung lũng.

Chắc chắn chàng còn muốn cưỡi ngựa đi xa hơn nữa,

Và vô cùng đau đớn khi phải chia tay sớm như vậy;

Nhưng chàng buộc phải quay về, và còn bao việc phải làm.

Và ngay lúc ấy, Antenor đã trở về

Từ doanh trại người Hy Lạp, và ai nấy đều vui mừng,

Nói rằng hắn đã được chào đón nồng nhiệt.

Còn Troilus, dù lòng nặng trĩu u sầu,

Vẫn cố gắng hết sức có thể

Để nén lại những giọt nước mắt, ít ra là vậy,

Và chàng ôm hôn Antenor, bày tiệc khoản đãi.

Và ngay sau đó, chàng buộc phải cất lời cáo biệt,

Đưa ánh mắt đầy thương cảm nhìn nàng,

Và tiến lại gần để bày tỏ lý do,

Nhẹ nhàng cầm lấy bàn tay nàng.

Chúa ơi! Nàng bật khóc thật thảm thiết làm sao!

Và chàng dịu dàng, khẽ khàng bảo nàng:

'Giờ thì hãy giữ đúng hẹn, đừng để em chết vì nhớ mong.'

Nói đoạn, chàng quay đầu ngựa lại,

Khuôn mặt tái mét, và chẳng nói một lời nào

Với Diomede hay bất kỳ ai trong đoàn tùy tùng;

Hành động đó đã lọt vào mắt xanh của người con trai Tydeus,

Một kẻ sành sỏi trong chốn tình trường,

Hắn liền với tay nắm lấy dây cương của nàng;

Còn Troilus lủi thủi quay về hướng thành Troye.

Hắn, Diomede— kẻ đang dắt dây cương cho nàng—

Khi thấy bóng dáng người Troye đã khuất xa,

Bèn thầm nghĩ: 'Công sức của ta sẽ không hoài phí đâu,

Nếu có thể, ta phải nói vài lời.

Vì dẫu tệ nhất thì nó cũng giúp quãng đường ngắn lại.

Ta đã từng nghe người ta nói không dưới hai mươi lần rằng:

"Kẻ nào tự quên mình chính là kẻ ngốc." '

Tuy nhiên, hắn vẫn tự nhủ điều này:

'Rằng chắc chắn ta sẽ công cốc

Nếu cứ mở miệng ra là nói chuyện yêu đương, hay tỏ ra cứng nhắc;

Bởi vì chắc chắn rằng, nếu trong lòng nàng

Đang vương vấn bóng hình kẻ mà ta đoán, thì hắn không thể bị quên lãng

Ngay lập tức được; nhưng ta sẽ tìm cách,

Sao cho nàng chưa vội nhận ra ý đồ của ta.'

Gã Diomede này, vốn là kẻ khôn ngoan đưa đẩy,

Khi việc đó đã xong, liền bắt chuyện la man

Về chuyện này chuyện nọ, và hỏi tại sao nàng lại trông ưu tư

Đến vậy, rồi cũng ngỏ lời cầu khẩn nàng rằng

Nếu hắn có thể góp phần xoa dịu

Hay giúp nàng khuây khỏa đôi chút, thì xin hãy

Sai bảo hắn, và hắn hứa sẽ làm tất cả.

Bởi vì quả thật, hắn đã thề với nàng như một hiệp sĩ

Rằng chẳng có điều gì có thể làm nàng vui lòng

Mà hắn lại tiếc công sức hay không dốc toàn lực

Để thực hiện, cốt sao cho lòng nàng được khuây khỏa.

Và hắn nài nỉ nàng hãy dẹp bỏ nỗi buồn,

Rồi nói: 'Quả thực, chúng ta — người Hy Lạp — biết cách vui mừng

Khi được tôn vinh quý cô, chẳng kém gì người Troye cả.'

Hắn cũng nói thêm thế này: 'Ta biết nàng thấy lạ lẫm,

Cũng chẳng có gì lạ, bởi mọi thứ với nàng đều mới mẻ,

Khi phải thay đổi sự gắn bó với những người Troye

Để sang xứ người, với những kẻ Hy Lạp mà nàng chưa từng quen biết.

Nhưng xin Chúa chứng giám, nếu giữa chúng ta

Mà nàng không tìm thấy những người Hy Lạp chân tình

Và tốt bụng chẳng kém gì bất kỳ người Troye nào.'

Và chính vì lúc nãy ta đã thề với nàng

Sẽ là người bạn đồng hành, tận tâm hết sức mình,

Và vì ta cũng có dịp quen biết nàng

Nhiều hơn bất kỳ kẻ tha hương nào khác,

Nên từ nay trở đi, ta cầu xin nàng, dù ngày hay đêm,

Hãy cứ sai bảo ta, dẫu nàng có đớn đau nhường nào,

Để làm bất cứ điều gì có thể khiến lòng nàng vui lòng;

Và xin hãy đối xử với ta như một người anh em,

Đừng chối bỏ tình cảm của ta;

Và dù nỗi buồn của nàng xuất phát từ những điều to lớn,

Dù ta chẳng hiểu vì sao, nhưng không chút chần chừ,

Trái tim ta lấy làm vui sướng biết bao nếu được xoa dịu nó.

Và nếu ta không thể hóa giải những tổn thương của nàng,

Ta thực sự lấy làm tiếc vì nỗi muộn phiền ấy.'

Và dù cho các ngươi — người Troye — với chúng ta — những kẻ Hy Lạp —

Đã có nhiều ngày căm ghét nhau, thì dẫu sao đi nữa, thưa nàng,

Chung quy chúng ta đều phụng sự một vị thần tình yêu.

Và vì tình yêu của Chúa, hỡi quý cô cao quý của tôi,

Dù nàng ghét bất kỳ ai, xin đừng trút giận lên tôi.

Bởi quả thực, chẳng có một ai hết lòng phụng sự nàng

Mà lại đành lòng chuốc lấy cơn thịnh nộ của nàng dù chỉ bằng một nửa.'

Và giá như chúng ta không ở quá gần lều của Calchas—

Người mà có thể nhìn thấy cả hai chúng ta—

Ta đã kể cho nàng nghe toàn bộ tâm can mình;

Nhưng điều này xin đành niêm phong lại cho đến một ngày khác.

Hãy cho ta xin bàn tay nàng, ta đang và sẽ mãi mãi,

Xin Chúa chứng giám cho lòng ta, chừng nào hơi thở còn tồn tại,

Là người thuộc về riêng nàng, trên tất cả mọi sinh linh.'

Lời này ta chưa từng thốt ra trước bất kỳ người phụ nữ nào sinh ra trên đời;

Nguyện xin Chúa ban phước cho trái tim ta một cách chân thành nhất,

Trước đây ta chưa từng yêu một người phụ nữ nào

Theo lối tình ái nam nữ, và cũng sẽ chẳng bao giờ có thêm ai khác.

Và vì tình yêu của Chúa, xin đừng coi ta là kẻ thù;

Dù ta không biết cách bày tỏ sao cho phải lòng quý cô kính yêu của mình,

Bởi ta vẫn còn phải học hỏi nhiều.'

Và hỡi quý cô rạng ngời của tôi, xin đừng ngạc nhiên

Khi tôi bộc bạch chuyện tình cảm với nàng một cách vội vã thế này;

Bởi trước đây tôi từng nghe kể về rất nhiều người

Đã đem lòng yêu một bóng hình mà họ chưa từng thấy mặt trong đời.

Hơn nữa, tôi cũng chẳng có đủ sức mạnh để chống lại

Vị thần tình yêu, mà chỉ xin nguyện tuân theo người mãi mãi,

Và giờ đây, tôi khẩn cầu nàng rủ lòng thương xót.'

Có biết bao vị hiệp sĩ đáng kính ở chốn này,

Và nàng lại xinh đẹp nhường kia, khiến bất kỳ ai trong số họ

Cũng sẽ dốc lòng để chiếm được ân sủng của nàng.

Nhưng nếu tôi có được vinh hạnh lớn lao nhường ấy,

Là được nàng gọi tên làm kẻ hầu hạ,

Thì chẳng có một ai trong số họ có thể phục tùng nàng

Với lòng khiêm nhường và sự chân thành tột độ như tôi, cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay.'

Criseyde đáp lại những lời đó rất nhạt nhòa,

Bởi nàng đang bị nỗi buồn đè nặng trĩu

Đến mức thực ra nàng chẳng nghe lọt tai những lời hắn nói,

Chỉ nghe lõm bõm được dăm ba từ đây đó.

Nàng ngỡ như trái tim tan nát trong lồng ngực.

Bởi khi nàng chợt thoáng thấy bóng dáng người cha từ đằng xa,

Nàng suýt ngã quỵ xuống khỏi lưng ngựa.

Tuy nhiên, nàng vẫn cất lời cảm ơn Diomede

Vì mọi sự nhọc nhằn và thái độ nhã nhặn của hắn,

Cùng việc hắn đã sẵn lòng ngỏ lời kết giao;

Nàng đón nhận điều đó một cách tốt đẹp,

Và sẵn lòng làm những gì khiến hắn vừa lòng, vui dạ;

Nàng nói rằng nàng sẽ tin tưởng hắn, và điều đó hoàn toàn hợp lý,

Nói rồi nàng cúi xuống tụt khỏi lưng ngựa.

Người cha đã ôm chầm lấy nàng vào lòng,

Và hôn cô con gái bé bỏng ngọt ngào của mình đến đôi mươi lần,

Rồi cất lời: 'Ôi con gái yêu dấu của ta, chào con đã trở về!'

Nàng cũng đáp rằng bản thân rất vui mừng được đoàn tụ với cha,

Và đứng im lặng, dịu dàng và nết na.

Nhưng ở đây ta tạm để nàng ở lại cùng cha,

Và tiếp tục kể cho các ngươi nghe về Troilus.

Chàng Troilus đau khổ ấy đã trở về thành Troye,

Nỗi buồn đau vượt lên trên mọi nỗi đớn đau cay đắng nhất,

Với ánh mắt gầm ghì và nét mặt đầy phẫn nộ.

Đoạn, chàng bất chợt nhảy phốc xuống khỏi lưng ngựa,

Và băng qua cung điện với lồng ngực quặn thắt,

Trở về phòng; chẳng màng đến bất cứ điều gì,

Và chẳng ai dám thốt lên lấy một lời vì sợ hãi.

Và tại đó, những nỗi buồn mà chàng từng nén chịu

Đã được tuôn trào một cách thỏa thích, chàng thét lên 'chết đi!';

Trong cơn cuồng nộ và điên dại của sự dằn vặt

Chàng nguyền rủa Tình yêu, Apollo và cả Cupid,

Chàng nguyền rủa Ceres, Bacchus và Cypride,

Nguyền rủa ngày sinh, bản thân, số phận và cả tự nhiên,

Và ngoại trừ người thương, chàng nguyền rủa mọi sinh linh.

Chàng lên giường, vật vã và rên rỉ ở đó

Trong cơn thịnh nộ, tựa như Ixion nơi âm phủ;

Và cứ thế chàng trằn trọc cho đến tận gần sáng.

Nhưng rồi trái tim chàng chợt dịu lại đôi chút

Nhờ những giọt nước mắt bắt đầu tuôn trào;

Và chàng cất tiếng gọi Criseyde đầy thảm thiết,

Rồi tự cất lời thổ lộ với chính mình:—

'Hỡi người thương yêu dấu của ta, nàng ở đâu,

Bộ ngực trắng ngần của nàng đâu rồi, ở đâu hỡi nàng?

Đôi tay và đôi mắt trong ngọc của nàng đâu rồi,

Những thứ giờ này đêm hôm qua từng ở bên ta?

Giờ đây ta chỉ có thể lủi thủi khóc thầm vô vàn giọt nước mắt,

Ta có quờ quạng khắp nơi, nhưng trong căn phòng này,

Ngoại trừ chiếc gối, chẳng còn gì cho ta ôm ấp.'

Ta phải làm sao đây? Khi nào nàng mới trở về?

Hỡi ôi, ta chẳng biết! Sao ta lại dại dột để nàng ra đi?

Giá như khi ấy ta ngã xuống chết quách đi thì hay biết mấy!

Ôi trái tim ta, hỡi Criseyde, hỡi oan gia ngọt ngào!

Hỡi quý cô của lòng ta, người duy nhất ta yêu thương!

Kẻ mà ta dâng hiến trọn vẹn trái tim này mãi mãi;

Hãy nhìn ta đang lụi tàn đây, sao nàng không cứu lấy ta?

Ai là người đang ngắm nhìn nàng lúc này, hỡi vì sao dẫn đường chân chính của ta?

Ai là kẻ đang ngồi hoặc đứng ngay trước diện kiến của nàng?

Ai có thể xoa dịu cuộc chiến trong lồng ngực nàng lúc này?

Giờ ta đã đi rồi, nàng đang ban ân huệ cho ai?

Ai là người thay ta cất lời trong lúc ta vắng mặt?

Hỡi ôi, chẳng có một ai; và đó là điều làm ta bận lòng nhất;

Bởi ta thừa biết, tâm trạng của nàng cũng tồi tệ chẳng kém gì ta.'

Làm sao ta có thể chịu đựng trọn vẹn mười ngày thế này,

Khi ngay đêm đầu tiên ta đã gánh chịu ngần ấy đớn đau?

Rồi sinh linh bé bỏng đầy sầu muộn ấy sẽ phải sống sao đây?

Vì sự yếu mềm, làm sao nàng có thể chống chọi lại điều này,

Nỗi đau đớn nhường ấy vì ta? Ôi, gương mặt thiếu nữ tươi tắn

Của nàng sẽ trở nên đáng thương, nhợt nhạt và xanh xao

Biết bao vì nỗi héo mòn, trước khi nàng kịp quay trở lại chốn này.'

Và mỗi khi chàng chìm vào giấc ngủ chập chờn,

Chàng lại lập tức rên rỉ,

Và mơ thấy những điều khủng khiếp nhất

Có thể xảy ra; như thể chàng chỉ có một mình

Ở một nơi hoang vắng rợn ngợp, cứ mãi than khóc,

Hoặc mơ thấy mình lọt vào giữa vòng vây

Của kẻ thù, và rơi vào tay chúng.

Và theo đó, cơ thể chàng giật nảy lên,

Rồi bừng tỉnh giấc ngay lập tức sau cú giật mình ấy,

Cảm nhận được một cơn rung động quanh lồng ngực,

Khiến thể xác run lẩy bẩy vì sợ hãi;

Và đồng thời chàng phát ra những tiếng động,

Tựa như thể mình sắp rơi tõm xuống vực sâu

Từ trên đỉnh cao ngất ngưởng; và rồi chàng lại khóc nức nở,

Và tự thương xót bản thân một cách thảm hại đến mức

Thật kỳ lạ khi nghe những nỗi tưởng tượng của chàng.

Có lúc chàng lại mạnh mẽ

Tự an ủi bản thân, nói rằng thật là ngốc nghếch

Khi phải chịu đựng nỗi sợ hãi vô cớ nhường ấy,

Rồi ngay sau đó lại chìm đắm vào nỗi đau đớn xé lòng mới

Đến mức bất kỳ ai cũng phải chạnh lòng thương xót cho nỗi sầu của chàng.

Ai có thể kể lại cho đúng hoặc miêu tả trọn vẹn

Nỗi buồn, lời than vãn, sự héo mòn và đớn đau của chàng?

Chẳng một ai trong số những kẻ đang hoặc từng sống trên đời.

Hỡi bạn đọc, tự bản thân bạn có thể đoán được rằng

Trí tuệ của ta không sao định nghĩa nổi nỗi đau tột cùng ấy.

Ta chỉ tốn công vô ích nếu viết ra điều đó

Khi mà tâm trí ta đã mỏi mệt vì phải nghĩ suy.

Trên bầu trời các vì sao vẫn lấp lánh,

Dẫu vầng trăng đã trở nên nhợt nhạt vô cùng;

Và đường chân trời bắt đầu rực sáng

Ở phía đông, như vẫn thường lệ.

Và chẳng mấy chốc sau đó, Phê-bút cùng cỗ xe hồng rực của ngài

Bắt đầu chuẩn bị lên đường,

Khi Troilus sai người đi gọi Pandare.

Gã Pandare này, suốt cả ngày hôm trước

Đã chẳng thể đến thăm Troilus,

Dù hắn có thề độc đi chăng nữa,

Bởi vì hắn phải túc trực suốt cả ngày bên Vua Priam,

Nên hắn chẳng có chút tự do nào

Để đi đâu cả, nhưng đến sáng hôm sau hắn liền đến chỗ Troilus,

Ngay khi nhận được lời nhắn gọi.

Bởi trong thâm tâm hắn thừa suy luận được

Rằng Troilus đã thức trắng cả đêm vì sầu muộn;

Và rằng chàng sẽ trút nỗi đớn đau của mình cho hắn nghe,

Điều đó hắn biết rõ mồn một chẳng cần phải đọc sách.

Thế nên hắn sải bước thẳng vào phòng,

Và cất lời chào Troilus đầy điềm tĩnh,

Rồi rất nhanh chóng ngồi phịch xuống giường.

'Hỡi Pandarus của tôi,' Troilus cất lời, 'nỗi đớn đau

Mà ta đang gánh chịu đây, ta chẳng thể chịu đựng lâu hơn nữa.

Ta ngỡ mình sẽ chẳng sống nổi đến ngày mai;

Vì thế nên ta muốn phác thảo cho ngươi nghe

Về hình hài phần mộ của ta, khi có cơ hội,

Và mong ngươi hãy định đoạt tài sản của ta

Bất cứ cách nào ngươi cho là hợp lý nhất.'

Nhưng về phần đống củi và ngọn lửa tang lễ

Nơi thể xác ta sẽ cháy thành tro tàn rực đỏ,

Cùng với bữa tiệc và các trò chơi giác đấu

Vào buổi canh thức của ta, ta xin ngươi hãy lưu tâm

Cho mọi việc được chu toàn; hãy dâng hiến con chiến mã của ta cho thần Mars,

Thanh gươm, chiếc mũ giáp của ta, và hỡi người anh em thân thiết,

Hãy trao chiếc khiên sáng ngời của ta cho nữ thần Pallas.

Lượng tro tàn sau khi trái tim ta bị thiêu cháy,

Ta cầu xin ngươi hãy thu nhặt và bảo quản nó

Trong một chiếc bình mà người ta gọi là bình urn,

Làm bằng vàng, và xin hãy trao nó cho quý cô mà ta phụng sự,

Vì tình yêu dành cho người mà ta đang tàn tạ đớn đau thế này,

Mong ngươi hãy mang nó cho nàng, và làm ơn giúp ta việc này,

Nói với nàng hãy giữ lấy nó như một vật kỷ niệm.'

Bởi ta cảm nhận rõ ràng qua căn bệnh của mình,

Và qua những giấc mơ từ nay về trước,

Rằng chắc chắn ta buộc phải chết.

Cả con cú mèo — loài được gọi là Ascaphilus —

Cũng đã réo gọi ta suốt hai đêm nay rồi.

Và hỡi thần Mercury! Giờ đây xin hãy dẫn lối cho linh hồn

Của một kẻ khốn khổ như ta, và khi ngài muốn, hãy đến mà mang nó đi!'

Pandare đáp lời: 'Troilus,

Người bạn thân mến của ta, như ta từng nói với ngươi từ lâu,

Rằng việc cứ mãi đắm chìm trong nỗi sầu muộn thế này là dại dột,

Và vô cớ, vì thế ta chẳng còn gì để nói nữa.

Nhưng kẻ nào không chịu tin vào lời khuyên hay trí thức,

Ta chẳng thấy có liều thuốc nào cứu chữa được,

Cứ để mặc kẻ ấy chìm đắm trong tưởng tượng của chính mình.'

Nhưng Troilus ơi, ta cầu xin ngươi hãy nói cho ta biết lúc này,

Liệu ngươi có tin rằng trước đây từng có ai

Đã đem lòng yêu đương tha thiết như ngươi không?

Phải, Chúa biết rõ, và đã từ lâu lắm rồi, không ít vị hiệp sĩ đáng kính

Có người yêu phải đi xa đến cả nửa tháng trời,

Nhưng họ đâu có làm ầm ĩ lên bằng một nửa ngươi.

Cớ sao ngươi lại phải bận tâm và đau khổ nhường ấy?

Vì ngày qua ngày ngươi có thể tự mình nhìn thấy

Rằng việc phải chia tay người yêu, hay thậm chí là vợ của mình,

Là điều một người buộc phải trải qua do hoàn cảnh bắt buộc,

Phải, dẫu người đó yêu nàng như chính mạng sống;

Thế nhưng họ đâu có tự dằn vặt bản thân như thế.

Vì ngươi thừa biết, hỡi người anh em thân thiết của ta,

Rằng những người bạn đâu thể mãi mãi ở bên nhau.

Những người có người yêu bị ép gả kết hôn

Bởi quyền lực của bạn bè — chuyện vẫn thường xảy ra đó —

Và nhìn thấy họ nằm trên giường của những kẻ làm chồng thì họ tính sao?

Chúa biết rõ, họ đón nhận điều đó một cách khôn ngoan, nhẹ nhàng và êm thắm.

Bởi vì niềm hy vọng tốt đẹp giữ cho trái tim họ luôn phấn chấn,

Và vì họ biết cách kiên nhẫn vượt qua khoảng thời gian đau khổ;

Thời gian đã gây tổn thương cho họ, thì thời gian cũng sẽ chữa lành.

Ngươi cũng nên nhẫn nhịn như thế, và hãy để thời gian trôi qua,

Cố gắng giữ cho tâm trạng được vui tươi, nhẹ nhõm.

Mười ngày đâu phải là khoảng thời gian quá dài không thể chờ đợi.

Và vì nàng đã hứa sẽ quay lại gặp ngươi,

Nàng sẽ chẳng vì bất kỳ ai mà thất hứa đâu.

Thế nên đừng lo sợ rằng nàng sẽ không tìm ra cách

Để quay trở lại, ta dám đánh cược cả mạng sống của mình vì điều đó.'

Cả những giấc mơ và những điều hão huyền ấy nữa,

Hãy xua đuổi chúng đi, và mặc kệ chúng trôi vào quên lãng;

Bởi vì chúng xuất phát từ sự u sầu trong ngươi,

Thứ khiến ngươi phải chịu đựng ngần ấy đớn đau trong giấc ngủ.

Đồ bỏ đi cho mọi ý nghĩa của giấc mơ!

Nguyện xin Chúa phù hộ, ta chẳng thèm chấp chúng dù chỉ là một hạt đậu,

Chẳng ai có thể thực sự hiểu được giấc mơ có ý nghĩa gì.

Vì các tu sĩ trong đền thường bảo thế này,

Rằng giấc mơ chính là những mặc khải

Từ các vị thần, nhưng quả thật, họ cũng đồng thời cho rằng

Chúng chỉ là những ảo ảnh từ cõi âm;x

Và các y sĩ thì nói rằng chúng xuất phát từ thể chất,

Do nhịn ăn, hoặc do thói ăn uống vô độ.

Rốt cuộc thì ai mà biết chắc chúng có ý nghĩa gì chứ?

Hơn nữa, những người khác lại nói rằng thông qua những ấn tượng,

Như khi một người khắc ghi điều gì sâu đậm trong tâm trí,

Thì những điềm báo tương tự sẽ xuất hiện;

Và những người khác nữa lại nói, như họ tìm thấy trong sách vở,

Rằng tùy theo từng thời điểm trong năm theo quy luật tự nhiên,

Con người ta mơ mộng, và hiệu ứng của nó phụ thuộc vào vầng trăng;

Nhưng đừng tin vào bất kỳ giấc mơ nào, vì việc đó chẳng ích gì.

Thật đáng đời cho mấy bà già với chuyện giải mộng,

Và quả thực cả chuyện điềm gở từ loài chim chóc nữa;

Vì nỗi sợ hãi những điều đó mà người ta tưởng mình sắp mất mạng,

Như tiếng quạ kêu gí điềm gở hay tiếng cú rúc.

Tin vào những điều đó vừa sai trái vừa nhảm nhí.

Hỡi ôi, một sinh linh cao quý

Như con người, cớ sao lại đi sợ hãi thứ rác rưởi ấy!

Vì thế, bằng tất cả tấm lòng, ta cầu xin ngươi

Hãy tha thứ cho chính mình về tất cả những chuyện này;

Và giờ hãy đứng lên, đừng nói thêm lời nào nữa,

Hãy cùng ta vạch ra kế hoạch làm sao để vượt qua

Khoảng thời gian này một cách tốt nhất, và làm sao để chúng ta có thể sống thật tươi vui

Khi nàng trở về — điều sẽ diễn ra rất sớm thôi;

Nguyện xin Chúa phù hộ, làm theo cách đó là tốt nhất.

Đứng lên đi, hãy cùng ta nói về cuộc sống sung túc nơi thành Troye

Mà chúng ta từng tận hưởng, và hãy để thời gian trôi qua;

Cùng nhau hoan hỉ hướng về khoảng thời gian sắp tới,

Thứ sẽ mang lại niềm hạnh phúc cho chúng ta thật nhanh chóng;

Và nỗi đớn đau của năm ngày nhân đôi này

Chúng ta sẽ nhờ thế mà quên đi hoặc đè bẹp,

Đến mức sự khó khăn chẳng còn làm chúng ta nhọc nhằn là bao.

Thành phố này có đầy rẫy các vị lãnh chúa xung quanh,

Và lệnh hưu chiến vẫn đang được duy trì suốt khoảng thời gian này.

Nào chúng ta hãy cùng nhau vui chơi giữa đám đông náo nhiệt

Đến thăm Sarpedon, cách đây chỉ chừng một dặm.

Và bằng cách đó, ngươi sẽ dễ dàng quên đi thời gian,

Và đẩy nó trôi đi cho đến buổi sáng hạnh phúc ấy,

Khi ngươi được gặp lại nàng — nguyên nhân gây ra nỗi sầu của ngươi.'

Giờ thì đứng lên đi, hỡi người anh em thân thiết Troilus;

Vì quả thực, chẳng có chút vinh dự nào cho ngươi

Khi cứ ngồi khóc lóc và rúc rí trong chiếc giường thế này.

Bởi vì quả thực, hãy tin ta về một điều này:

Nếu ngươi cứ nằm ì ra đó một, hai, hay ba ngày,

Mọi người sẽ nghĩ rằng vì hèn nhát

Nên ngươi cáo ốm và không dám đứng lên.'

Troilus đáp lời: 'Hỡi người anh em thân thiết,

Những ai từng nếm trải đau khổ đều thừa biết điều này,

Rằng việc một kẻ cảm nhận nỗi đớn đau và buốt nhói trong từng thớ thịt

Lại khóc lóc và bày tỏ vẻ mặt sầu muộn,

Chẳng có gì là lạ; và dù ta có mãi mãi than van,

Hay suốt ngày khóc lóc, ta cũng chẳng có gì đáng trách,

Khi ta đã đánh mất nguyên nhân của mọi niềm vui trong đời.

Nhưng vì bằng mọi giá ta buộc phải đứng dậy,

Ta sẽ đứng lên, ngay khi có thể;

Và xin Chúa — đấng mà ta dâng hiến trái tim mình —

Sớm mang đến cho chúng ta ngày thứ mười!

Vì chưa từng có chú chim nào mừng rỡ đón mùa Ma-gi

Như ta sẽ mừng rỡ khi nàng trở về thành Troye,

Người vốn là nguyên nhân gây ra cả nỗi thống khổ lẫn niềm hạnh phúc của ta.'

'Nhưng ngươi nghĩ chúng ta nên đi đâu,' Troilus hỏi,

‘Để có thể vui chơi thoải mái nhất trong thành phố này?'

'Có Chúa chứng giám, lời khuyên của ta là,' Pandarus đáp,

'Hãy cưỡi ngựa đến chơi với Vua Sarpedon.'

Họ bànạc xuôi ngược về chuyện này khá lâu,

Cho đến khi Troilus cuối cùng cũng đồng ý

Đứng dậy, và họ lên đường đến chỗ Sarpedon.

Gã Sarpedon này, vốn là một người luôn đáng kính

Suốt cả cuộc đời và đầy cao thượng,

Với tất cả những món ăn có thể dọn lên bàn,

Những món ngon vật lạ dù tốn kém bao nhiêu đi nữa,

Hắn khoản đãi họ ngày qua ngày, đến mức sự xa hoa ấy,

Như lời của cả kẻ bề trên lẫn người hạ tầng ca tụng,

Chưa từng thấy ở bất kỳ bữa tiệc nào trước ngày hôm đó.

Cũng như trên thế giới này chẳng có loại nhạc cụ tuyệt diệu nào,

Dù là thổi hơi, gảy tay, hay kéo dây,

Khắp nơi mà con người từng đặt chân tới,

Mà lưỡi có thể kể hay trái tim có thể ghi nhớ,

Lại không vang lên hòa âm tuyệt mỹ trong bữa tiệc ấy;

Cũng như chưa từng có một đoàn nữ mỹ nhân nào xinh đẹp nhường kia

Được trông thấy đang khiêu vũ trước thời điểm đó.

Nhưng điều đó có ích gì cho Troilus,

Kẻ chẳng màng chút gì đến nó vì nỗi sầu muộn của mình?

Bởi vì trái tim ngập tràn thương cảm của chàng vẫn luôn

Hết lòng tìm kiếm Criseyde — người thương của chàng.

Mọi suy nghĩ trong tim chàng đều hướng về nàng.

Hết tưởng tượng điều này đến điều khác dồn dập,

Đến mức chẳng có yến tiệc nào có thể khiến chàng vui nổi.

Những người phụ nữ dự tiệc ở đó cũng vậy,

Ngay khi chàng nhìn thấy người thương của mình vắng bóng,

Việc nhìn ngắm họ trở thành một nỗi buồn đối với chàng,

Hay việc lắng nghe tiếng đàn ca phát ra từ các nhạc cụ cũng vậy.

Bởi vì nàng — người nắm giữ chiếc chìa khóa trái tim chàng —

Đang vắng mặt; kìa, tâm tư của chàng là thế,

Rằng không một ai nên cất lên khúc ca hoan ca nào.

Cũng chẳng có một giờ nào trong suốt cả ngày lẫn đêm,

Khi chàng ở nơi không một bóng người có thể nghe thấy,

Mà chàng không cất lời: 'Hỡi quý cô rạng ngời đáng yêu,

Nàng sống ra sao kể từ khi rời xa nơi này?

Chào mừng trở về, quả thật là vậy, hỡi người thương yêu dấu của tôi.'

Nhưng than ôi, tất cả những điều đó chỉ là ảo ảnh mông lung;

Vận mệnh đang toan tính che đậy chiếc mũ của hắn một cách khéo léo hơn.

Cả những bức thư mà nàng từ thuở trước

Từng gửi cho hắn, chàng đều đem ra đọc một mình,

Hàng trăm lần, vào khoảng thời gian giữa buổi trưa và sáng sớm;

Tưởng tượng lại vóc dáng, phẩm chất nữ tính của nàng

Tận sâu trong trái tim, cùng từng lời nói và hành động

Đã qua đi, và cứ thế chàng kéo dài ngày thứ tư đến tận cùng,

Rồi nói rằng mình muốn ra đi.

Và chàng cất lời: 'Hỡi người anh em thân thiết Pandarus,

Ngươi có định rằng chúng ta sẽ ở lại đây

Cho đến khi Sarpedon tiễn chúng ta đi không?

Thà rằng chúng ta chủ động xin phép cáo lui thì hơn.

Vì tình yêu của Chúa, hãy để chiều nay chúng ta lập tức

Xin cáo từ, rồi quay đầu trở về nhà;

Bởi vì quả thật, ta không muốn cứ ở lại đây mãi thế này.'

Pandare đáp: 'Chẳng lẽ chúng ta đến đây

Chỉ để mượn lửa rồi vội vã chạy về nhà ngay sao?

Nguyện xin Chúa phù hộ, ta chẳng thể chỉ ra nơi nào khác

Mà chúng ta có thể đến, nếu nói thật lòng,

Nơi có bất kỳ ai tha thiết đón tiếp chúng ta

Hơn là Sarpedon; và nếu chúng ta vội vã rời đi

Một cách đột ngột như thế, ta thấy thật là bất lịch sự,

Xét vì chúng ta từng nói rằng mình muốn ở lại

Cùng hắn một tuần; và giờ đây, lại đột ngột

Đòi cáo từ vào ngày thứ tư,

Thật lòng mà nói hắn sẽ ngạc nhiên lắm đấy!

Nào chúng ta hãy kiên định với kế hoạch của mình;

Và vì ngươi đã hứa với hắn là sẽ ở lại,

Giờ thì hãy giữ đúng lời hứa, rồi sau đó hãy lên đường.'

Bằng đủ mọi nỗi khổ tâm và nhọc nhằn, Pandarus

Đã ép được chàng ở lại; và khi hết tuần,

Họ cáo từ Sarpedon

Và hối hả lên đường trở về.

Troilus cất lời: 'Giờ thì xin Chúa ban ơn cho ta,

Để khi về đến nhà, ta có thể tìm thấy

Criseyde đã trở về!' và vừa nói chàng vừa cất tiếng hát.

'Thôi vớt vát thế đi!' gã Pandare thầm nghĩ trong đầu,

Và tự nhủ với bản thân một cách hết sức nhẹ nhàng:

'Chúa mới biết, cái không khí nóng bỏng này có khi phải nguội lạnh đi

Trước khi Calchas chịu gửi Criseyde lại cho Troilus!'

Tuy nhiên, hắn vẫn đùa cợt như vậy,

Và thề độc rằng trái tim mách bảo hắn rằng

Nàng sẽ trở về ngay khi có thể.

Khi họ đã về đến cung điện

Của Troilus, họ xuống ngựa,

Và cất bước đi thẳng về phòng.

Và cho đến tận khi màn đêm buông xuống,

Họ chỉ nói về nàng Criseyde rạng ngời.

Và sau đó, khi cả hai đã thấy đủ,

Họ rời bàn ăn để đi nghỉ ngơi.

Sáng hôm sau, ngay khi trời vừa hửng sáng,

Troilus bừng tỉnh giấc,

Và cất tiếng gọi Pandare — người anh em thân thiết của mình —

Với giọng điệu đầy thảm thiết:

'Vì tình yêu của Chúa, hãy cùng ta đi ngắm nhìn cung điện của Criseyde;

Vì dù ta chẳng còn được vui yến tiệc bên nàng nữa,

Thì ít ra hãy để ta nhìn ngắm cung điện của nàng.'

Và đồng thời, để che mắt đám gia nhân,

Chàng tìm cớ để đi ra phố,

Và họ hướng thẳng đến ngôi nhà của Criseyde.

Nhưng Chúa ơi! Kẻ khốn khổ Troilus ấy đau đớn làm sao!

Chàng ngỡ như trái tim sầu muộn của mình đang tan làm đôi.

Bởi khi nhìn thấy tất cả các cánh cửa đều đóng then cài chặt,

Chàng suýt ngã quỵ xuống vì quá đỗi đau thương.

Đoạn, khi nhận ra và bắt đầu nhìn ngắm

Từng chiếc cửa sổ của căn nhà đều bị che kín,

Cơ thể chàng lạnh toát đi như băng, chàng thầm nghĩ thế;

Vì thế nên với gương mặt tái nhợt như xác chết và đổi sắc,

Chàng lặng lẽ rảo bước đi tiếp chẳng nói một lời;

Và ơn Chúa, chàng phóng ngựa nhanh đến mức

Chẳng một ai nhận ra nét mặt biến sắc của chàng.

Đoạn chàng cất lời than: 'Hỡi cung điện hoang vu,

Hỡi ngôi nhà từng được ca tụng là tuyệt nhất trong các ngôi nhà,

Hỡi cung điện trống trải và lạnh lẽo không bóng người,

Hỡi ngọn đèn mà ánh sáng đã bị dập tắt,

Hỡi cung điện từng là ban ngày, nay đã hóa thành đêm đen,

Đáng lẽ ngươi nên sụp đổ, và ta nên chết đi,

Khi nàng — kẻ từng quen dẫn dắt chúng ta — đã ra đi!

Hỡi cung điện, từng là chiếc vương miện của mọi ngôi nhà,

Được thắp sáng bởi vầng thái dương của mọi niềm hạnh phúc!

Hỡi chiếc nhẫn đã rơi mất viên ngọc hồng bảo,

Hỡi nguyên nhân gây ra đau khổ, kẻ từng mang lại niềm khuây khỏa!

Dẫu chẳng còn cách nào tốt hơn, ta rất muốn được hôn

Những cánh cửa lạnh ngắt của ngươi, nếu đám đông này không làm ta e ngại;

Và vĩnh biệt ngôi đền, nơi vị thánh đã rời đi rồi!'

Nói đoạn, chàng liếc nhìn Pandarus

Với gương mặt đổi sắc và thảm thương để ngắm nhìn;

Và khi tìm được thời điểm thích hợp,

Trên đường đi, chàng kể cho Pandarus nghe

Về nỗi buồn mới và cả những niềm vui cũ của mình,

Thật thảm thiết và với sắc diện tái nhợt như người chết,

Đến mức bất kỳ ai cũng phải chạnh lòng thương xót cho nỗi sầu của chàng.

Kể từ lúc đó, chàng cứ cưỡi ngựa đi qua đi lại,

Và mọi thứ đều ùa về trong ký ức

Khi chàng rảo bước qua những góc phố trong thành

Nơi từng có tất cả niềm hạnh phúc của mình.

'Kìa, ở đằng kia ta từng thấy người thương của mình khiêu vũ;

Và trong ngôi đền kia, với đôi mắt trong ngọc,

Chính là nơi vị quý cô dấu yêu đã chiếm lấy trái tim ta lần đầu tiên.

Và ở đằng kia ta từng nghe tiếng cười rộn rã

Của người thương dấu, và ở góc kia

Ta từng thấy nàng mỉm cười đầy hạnh phúc một lần.

Và ở chỗ kia, nàng từng quay sang nói với ta rằng:

"Nào người thương ngọt ngào, xin hãy yêu em thật lòng."

Và ở đằng kia nàng nhìn ta dịu dàng biết bao,

Đến mức trái tim ta nguyện thuộc về nàng cho đến chết.

Và tại góc đường đó, trong ngôi nhà đằng kia,

Ta từng nghe người quý cô yêu dấu nhất đời mình

Cất tiếng hát thật nữ tính, với giọng ca du dương,

Ngân vang thật hay, thật ngọt ngào và trong trẻo,

Đến mức trong tâm hồn ta hình như vẫn còn nghe văng vẳng

Âm thanh hạnh phúc ấy; và ở chốn đằng kia,

Chính là nơi quý cô của ta lần đầu ban ân huệ cho ta.'

Đoạn chàng tự nhủ: 'Hỡi thần Cupid đầy hạnh phúc,

Khi ta nhớ lại toàn bộ câu chuyện

Về cách ngươi đã đánh phá ta từ mọi ngã đường,

Người ta có thể viết thành một cuốn sách, tựa như một tiểu thuyết.

Cớ sao ngươi lại cần phải tìm kiếm chiến thắng trên cơ ta,

Khi ta đã là của ngươi, và hoàn toàn tuân theo ý muốn của ngươi?

Ngươi có niềm vui gì khi đày đọa chính những thần dân của mình chứ?

Ngươi đã trả thù ta rất hả hê, hỡi Chúa tể,

Hỡi vị thần hùng mạnh và đáng sợ khi nổi giận!

Giờ xin hãy rủ lòng thương, hỡi Chúa tể, ngươi thừa biết ta khát khao

Ân huệ của ngươi nhất trong số mọi khoái lạc.

Và ta sẽ sống và chết trong đức tin của ngươi;

Vì thế ta chẳng xin xỏ phần thưởng nào khác ngoài một ân huệ,

Đó là xin hãy sớm gửi Criseyde trở lại với ta.

Hãy dồn ép trái tim nàng phải quay về thật nhanh

Như ngươi đang ép tim ta khao khát được nhìn thấy nàng;

Khi đó ta thừa biết, nàng sẽ chẳng trì hoãn đâu.

Hỡi Chúa tể hạnh phúc, xin đừng quá đỗi tàn nhẫn

Với dòng dõi của Troye, ta cầu xin ngươi,

Như Juno từng đối xử với dòng dõi Thebes,

Khiến cho người dân Thebes phải chuốc lấy diệt vong.'

Và sau đó, chàng đi đến các cổng thành

Nơi Criseyde từng rảo bước đi qua thật nhanh,

Và ở đó chàng đi đi lại lại vô số vòng,

Và tự nhủ với lòng mình rất nhiều lần 'thôi rồi!'

'Từ nơi này, niềm hạnh phúc và sự khuây khỏa của ta đã rời đi!

Nguyện xin Chúa tể hạnh phúc vì lòng nhân từ của ngài,

Hãy cho ta được thấy nàng trở lại thành Troye.'

'Và ta từng dẫn nàng đến ngọn đồi đằng kia,

Hỡi ôi! Và chính tại đó ta đã nói lời từ biệt với nàng!

Và ở đằng kia ta thấy nàng cưỡi ngựa về với cha mình,

Nỗi đau đớn vì điều đó khiến tim ta như muốn vỡ tung.

Và ta đã quay về ngôi nhà này khi chiều buông xuống;

Và ở đây ta sống cảnh bị lưu đày khỏi mọi niềm vui,

Và sẽ mãi như thế, cho đến khi ta được thấy nàng trở lại thành Troye.'

Và chàng thường tự tưởng tượng

Rằng mình đã phờ phạc, xanh xao và gầy gò đi

So với trước kia, và rằng người ta đang thì thầm với nhau rằng:

'Chuyện gì thế nhỉ? Ai có thể đoán được lý do đích thực

Tại sao Troilus lại mang nỗi muộn phiền lớn nhường này?'

Và tất cả những điều đó chẳng qua chỉ là do sự u sầu của chàng,

Do chính chàng tự tưởng tượng ra những điều hoang tưởng ấy.

Có lúc chàng lại tưởng tượng rằng

Bất cứ ai đi ngang qua trên đường

Cũng đều thương xót cho mình, và rằng họ sẽ nói:

'Ta thực sự đau lòng thay khi Troilus sắp chết.'

Và cứ thế chàng kéo dài thêm một hoặc hai ngày nữa.

Như các ngươi đã nghe, chàng bắt đầu sống một cuộc đời như thế,

Như một kẻ đứng giữa hy vọng và nỗi sợ hãi.

Vì thế nên chàng thích thể hiện qua những khúc ca

Nguyên nhân gây ra nỗi sầu của mình, một cách tốt nhất có thể,

Và viết nên một bài hát với chỉ vài từ ngắn ngủi,

Cốt để xoa dịu phần nào trái tim sầu muộn của mình.

Và khi chàng khuất mắt mọi người,

Với giọng điệu nhẹ nhàng, hướng về vị quý cô dấu yêu

Đang vắng bóng, chàng cất tiếng hát như các ngươi sắp nghe đây.

'Hỡi vì sao mà ta đã đánh mất toàn bộ ánh sáng,

Với trái tim đau đớn, ta thật đáng phải than khóc xiết bao,

Khi cứ chìm đày trong bóng tối và đau khổ từng đêm từng đêm,

Ta đang giương buồm xuôi chiều gió tiến về cái chết của mình;

Vì thế nên nếu vào đêm thứ mười mà ta đánh mất

Sự dẫn dắt từ những tia sáng rực rỡ của nàng dẫu chỉ một tiếng,

Thì con tàu và cả ta sẽ bị Charybdis nuốt chửng.'

Khi ca xong bài hát này, chẳng mấy chốc

Chàng lại chìm vào những tiếng thở dài quen thuộc;

Và mỗi đêm, như thói quen vẫn làm,

Chàng đứng ngắm nhìn vầng trăng rực sáng,

Và trút hết nỗi sầu muộn của mình với trăng;

Và nói rằng: 'Quả thật, khi trăng non mọc lên,

Ta sẽ vui mừng, nếu thiên hạ này nói câu chân thực!'

Ta cũng từng thấy những chiếc sừng trăng cũ vào buổi sớm,

Khi vị quý cô dấu yêu của ta cất bước ra đi,

Nàng là nguyên nhân gây ra nỗi thống khổ và sầu muộn của ta;

Vì thế, hỡi Lucina rạng ngời trong trẻo,

Vì tình yêu của Chúa, hãy chạy thật nhanh quanh quỹ đạo của người!

Bởi vì khi những chiếc sừng trăng mới bắt đầu nhú lên,

Đó cũng là lúc nàng trở về, người mang lại hạnh phúc cho ta!'

Ban ngày thì dài, và mỗi đêm lại dài hơn

So với bình thường, chàng nghĩ thế trong lúc đó;

Và rằng mặt trời đã đi chệch khỏi quỹ đạo của mình

Theo con đường dài hơn so với thói quen;

Và chàng thốt lên: 'Quả thật, ta cứ mãi lo sợ

Rằng Phaethon — đứa con trai của mặt trời — vẫn còn sống,

Và đang điều khiển cỗ xe của cha mình đi sai đường.'

Chàng cũng thường xuyên rảo bước trên các bức tường thành,

Và nhìn về phía doanh trại người Hy Lạp,

Và tự lẩm bẩm với chính mình thế này:

'Kìa, ở đằng kia là quý cô cao quý của ta,

Hoặc đằng kia nữa, nơi những chiếc lều ấy dựng lên!

Và từ hướng đó thổi tới luồng gió thơm ngát làm sao,

Mà ta cảm thấy trong tâm hồn đang mang lại sự chữa lành.'

Và chắc chắn là cơn gió này, càng lúc càng

Thổi mạnh vào mặt ta từng hồi như thế,

Chính là những tiếng thở dài đầy đớn đau sâu thẳm của người thương.

Ta chứng minh điều này là vì ở bất kỳ nơi nào khác

Trên toàn cõi thành phố này, ngoại trừ khoảng không gian này,

Ta chẳng cảm thấy luồng gió nào mang âm thanh giống tiếng than vãn đến thế;

Nó đang cất lời: "Hỡi ôi! Cớ sao chúng ta lại bị chia lìa?" '

Chàng cứ kéo dài khoảng thời gian đằng đẵng này y như thế,

Cho đến khi trọn vẹn đêm thứ chín trôi qua;

Và luôn ở bên cạnh chàng chính là gã Pandarus này,

Kẻ vẫn luôn tận tụy dốc hết toàn lực

Để an ủi chàng và làm cho trái tim chàng nhẹ nhõm hơn;

Luôn mang lại cho chàng niềm hy vọng rằng vào buổi sáng ngày thứ mười

Nàng sẽ trở về, và chấm dứt mọi nỗi sầu muộn.

Về phần phía bên kia, Criseyde cũng vậy,

Cùng vài người hầu gái, giữa vòng vây quân Hy Lạp hùng mạnh;

Vì thế nên suốt ngày nàng hết lần này đến lần khác thốt lên 'thôi rồi!',

'Sao ta lại sinh ra trên đời! Lòng ta mong mỏi

Cái chết đến nhường nào; bởi giờ đây ta sống đã quá lâu rồi!

Hỡi ôi! Và ta chẳng thể nào sửa sai được nữa;

Vì giờ đây mọi chuyện còn tồi tệ hơn cả những gì ta từng nghĩ.'

Cha ta sẽ chẳng đời nào rủ lòng thương

Để cho ta quay trở lại, ta chẳng tài nào làm ông ấy vừa lòng nổi;

Và nếu như ta để quá hạn thời gian,

Troilus của ta sẽ đinh ninh trong thâm tâm

Rằng ta là kẻ phản bội, và điều đó hoàn toàn có lý.

Cứ thế ta sẽ nhận lấy tiếng oan ở mọi ngã đường;

Ôi cái khoảnh khắc ta sinh ra trên đời, thật là nghiệt ngã làm sao!

Và nếu như ta liều mình mạo hiểm,

Lẻn trốn ra đi vào ban đêm, và lỡ như

Ta bị bắt giữ, ta sẽ bị coi là một nữ gián điệp;

Hoặc nếu không, kìa, điều làm ta sợ nhất trong tất cả,

Đó là nếu rơi vào tay một tên khốn nạn nào đó,

Ta coi như tiêu đời, dẫu trái tim ta có chân thành đến đâu;

Hỡi vị thần hùng mạnh, xin hãy rủ lòng thương cho nỗi sầu của ta!'

Gương mặt rạng ngời của nàng đã trở nên tái nhợt,

Thân hình gầy gò, như kẻ suốt cả ngày

Cứ đứng ngóng trông mỗi khi dám, và nhìn về hướng chốn

Nơi nàng sinh ra, và nơi nàng từng gắn bó trọn đời.

Và suốt đêm dài nàng nằm khóc lóc, hỡi ôi!

Và cứ thế trong cơn tuyệt vọng, chẳng còn chút hy vọng nào,

Nàng lê lết cuộc đời mình, sinh linh sầu muộn ấy.

Suốt ngày nàng cũng thường xuyên thở dài vì túng quẫn,

Và trong tâm trí nàng cứ mãi phác họa

Sự cao thượng vĩ đại của Troilus,

Và ghi nhớ tất cả những lời nói êm ái của chàng

Kể từ ngày đầu tiên tình yêu của họ chớm nở.

Và cứ thế nàng tự thiêu đốt trái tim sầu muộn của mình

Thông qua việc hồi tưởng lại những gì nàng từng khao khát.

Trên thế giới này chẳng có trái tim nào tàn nhẫn đến mức

Nếu nghe nàng than vãn trong nỗi sầu muộn,

Lại không rơi lệ vì những nỗi đớn đau buốt nhói của nàng,

Nàng khóc lóc thảm thiết biết bao, cả chiều lẫn sáng.

Nàng chẳng cần phải mượn nước mắt của ai.

Và đây lại chính là phần tồi tệ nhất trong mọi nỗi đớn đau của nàng,

Chẳng có một bóng người nào để nàng dám thổ lộ nỗi niềm.

Nàng đượm buồn nhìn về hướng thành Troye,

Ngắm nhìn những ngọn tháp cao ngất và những sảnh đường;

‘Hỡi ôi!’ nàng cất lời, ‘những niềm vui và sự hoan hỉ

Mà giờ đây tất cả đã biến thành cay đắng,

Ta từng có biết bao lần bên trong những bức tường thành kia!

Hỡi Troilus, chàng đang làm gì thế này,’ nàng thốt lên;

‘Chúa ơi! Liệu chàng có còn nghĩ đến Criseyde nữa hay không?’

‘Hỡi ôi! Giá như ta chịu nghe theo lời dạy của chàng,

Và cùng đi với chàng, như chàng từng khuyên ta trước đây!

Thì giờ đây ta đã chẳng phải thở dài xót xa đến thế.

Ai có thể nói rằng ta đã làm điều sai quấy

Khi trốn chạy cùng với một người như chàng chứ?

Nhưng vị thuốc có đến muộn màng đến mấy đi nữa,

Thì cũng vô ích khi người ta đã khiêng quan tài ra nghĩa trang.'

Đã quá muộn để bàn chuyện này lúc này;

Sự thận trọng ơi, hỡi ôi! Một trong ba con mắt của ngươi

Đã luôn thiếu sót đối với ta, trước khi ta đặt chân đến đây;

Quá khứ thì ta nhớ rất rõ;

Và hiện tại ta cũng nhìn thấy rất tường tận.

Nhưng tương lai, trước khi ta sập bẫy,

Thì ta lại chẳng nhìn thấy gì; đó là điều gây ra nỗi sầu cho ta lúc này.

Nhưng dẫu sao đi nữa, chuyện gì đến rồi cũng sẽ đến,

Vào đêm mai, dù theo hướng đông hay tây,

Ta sẽ trốn khỏi doanh trại này bằng một cách nào đó,

Và đi theo Troilus bất cứ nơi nào chàng muốn.

Ta sẽ giữ vững quyết định này, và đó là điều tốt nhất.

Mặc thây cho những lời gièm pha ác ý của lưỡi đời,

Vì lũ tiểu nhân vẫn luôn ghen tị với tình yêu từ ngàn xưa.

Bởi vì kẻ nào cứ bận tâm đến từng lời thiên hạ nói,

Hay để cho lý trí của mọi người dẫn dắt hành vi của mình,

Chắc chắn kẻ đó sẽ chẳng bao giờ thành công.

Bởi vì những điều mà một số kẻ vẫn luôn chê bai,

Kia kìa, lại được những người khác ca ngợi.

Và đối với ta, dẫu cho có muôn vàn sự thay đổi đi nữa,

Ta gọi sự tự túc của mình chính là hạnh phúc.'

Vì thế, chẳng cần nói thêm lời nào nữa,

Nói tóm lại là ta sẽ trốn về thành Troye.'

Nhưng Chúa mới biết, trước khi trọn vẹn hai tháng trôi qua,

Nàng đã hoàn toàn quên sạch ý định đó.

Bởi vì cả Troilus lẫn thành Troye

Sẽ trôi tuột khỏi trái tim nàng chẳng để lại một dấu vết;

Vì nàng sẽ đưa ra quyết định ở lại.

Gã Diomede này — kẻ mà ta bắt đầu kể chuyện nãy giờ —

Giờ đây đang tự tranh luận trong thâm tâm

Bằng tất cả sự khôn ngoan và mọi mưu mẹo hắn có,

Làm sao để với thời gian ngắn nhất,

Hắn có thể đưa trái tim Criseyde vào chiếc bẫy của mình.

Mục đích này hắn chẳng bao giờ buông xuôi;

Để câu được nàng, hắn đã giăng sẵn cả câu lẫn lệnh.

Nhưng dẫu vậy, trong thâm tâm hắn thừa hiểu

Rằng nàng không phải là kẻ không vướng bận tình cảm ở thành Troye.

Bởi vì kể từ lúc hắn đưa nàng rời khỏi nơi đó,

Hắn chưa từng thấy nàng mỉm cười hay tỏ ra vui vẻ.

Hắn chẳng biết làm cách nào để làm dịu trái tim nàng cho tốt nhất.

'Nhưng cứ thử thì chẳng mất gì,' hắn tự nhủ;

'Vì kẻ nào không thử thì sẽ chẳng bao giờ đạt được thành quả.'

Đến một đêm nọ, hắn lại tự nhủ:

'Giờ thì ta chẳng hóa ra một kẻ ngốc sao, khi thừa biết rõ

Rằng nỗi buồn vì tình yêu của nàng là dành cho một kẻ khác,

Thế mà ta vẫn sà vào đây để thử vận may?

Ta thừa biết điều đó chẳng mang lại lợi lộc gì cho mình.

Bởi vì người khôn trong sách vở đã đúc kết rằng:

"Người ta không nên tán tỉnh một kẻ đang chìm trong sầu muộn." '

Nhưng kẻ nào có thể giành được một bông hoa như thế

Từ tay kẻ mà nàng đang ngày đêm khóc thương,

Kẻ đó có thể tự hào tuyên bố mình là một bậc kỳ tài.'

Và ngay lập tức, với bản tính táo bạo từ xưa,

Hắn thầm nghĩ trong đầu: 'Dù thế nào đi nữa,

Dẫu có phải chết, ta cũng sẽ chiếm đoạt cho được trái tim nàng;

Tệ lắm thì ta cũng chỉ mất đi đôi lời ăn nói.'

Gã Diomede này, như sách vở đã tường thuật lại,

Vốn là kẻ nhanh nhẹn và đầy gan dạ trong mọi việc;

Với giọng nói trầm hùng và thân hình vuông vức lực lưỡng,

Can đảm, ngang tàng, mạnh mẽ và thượng võ

Trong mọi hành động, y hệt như người cha Tydeus của hắn.

Và một số người còn bảo hắn là kẻ lém lỉnh chuyện ăn nói;

Hắn chính là người thừa kế của Calydon và Argos.

Criseyde có vóc dáng vừa phải,

Cùng với hình thể, khuôn mặt và cả nét điệu đà,

Chẳng thể tìm đâu ra một sinh linh nào xinh đẹp hơn.

Và thói quen của nàng thường là

Bện mái tóc óng ả của mình thành từng lọn

Thả dài xuống cổ ở phía sau lưng,

Được buộc lại bằng một sợi chỉ vàng.

Và ngoại trừ việc đôi lông mày của nàng hơi dính vào nhau,

Chẳng có điểm gì chê trách trong bất cứ thứ gì ta có thể soi mói;

Nhưng nếu nói về đôi mắt trong ngọc của nàng,

Kìa, quả thật, những ai từng ngắm nhìn đều viết rằng

Cả thiên đường dường như được đúc kết lại trong đôi mắt ấy.

Và vẻ đẹp kiều diễm của nàng luôn luôn

Tranh đua mãnh liệt bên trong con người nàng xem điều gì trổi vượt hơn.

Nàng là người điềm đạm, giản dị và vô cùng khôn ngoan,

Được giáo dục tốt nhất có thể,

Nói năng lịch thiệp và nhã nhặn chung trong mọi chuyện,

Bác ái, uy nghi, tràn đầy sức sống và phóng khoáng;

Và chưa bao giờ thiếu đi sự trắc ẩn;

Sống tình cảm, nhưng tâm trí lại dễ dao động;

Dù vậy, quả thật ta chẳng thể đoán được tuổi của nàng.

Còn Troilus thì ngày càng cao lớn,

Và sở hữu một cơ thể cân đối hoàn hảo

Đến mức tạo hóa chẳng thể nào cải thiện thêm được nữa;

Trẻ trung, tươi tắn, mạnh mẽ và gan dạ như sư tử;

Trung kiên như thép trong mọi hoàn cảnh;

Là một trong những sinh linh có phẩm chất tuyệt vời nhất

Từng có, hoặc sẽ có, chừng nào thế giới này còn tồn tại.

Và quả thực trong sử sách người ta tìm thấy

Rằng Troilus chưa từng thua kém bất kỳ ai

Vào thời đại của mình, ở bất kỳ cấp bậc nào,

Trong sự dũng cảm thực hiện những việc thuộc về một hiệp sĩ.

Dẫu có một người khổng lồ vượt trội hơn hắn về sức mạnh,

Thì trái tim hắn vẫn luôn đứng hàng đầu và xuất sắc nhất,

Ngang hàng với bất kỳ ai, dám làm bất cứ điều gì hắn muốn.

Nhưng để tiếp tục kể về Diomede:—

Chuyện xảy ra là sau đó, vào ngày thứ mười

Kể từ khi Criseyde rời khỏi thành phố,

Gã Diomede này, tươi tắn như nhánh cây non tháng Năm,

Đã đến túp lều nơi Calchas đang nghỉ ngơi,

Và giả vờ có việc cần bàn với Calchas;

Nhưng ý đồ thật sự của hắn là gì, ta sẽ kể cho các ngươi nghe ngay đây.

Criseyde, nói ngắn gọn lại cho vuông,

Đã chào đón hắn, và mời hắn ngồi xuống cạnh mình;

Và hắn cũng chẳng ngần ngại gì mà ở lại dài lâu.

Sau đó, chẳng chần chừ lâu lắc,

Người ta liền bưng rượu và các loại gia vị ra đãi;x

Và họ cùng nhau bàn chuyện này chuyện nọ,

Như những người bạn, và các ngươi sẽ sớm được nghe vài điều trong số đó.

Hắn khơi mào câu chuyện trước tiên về cuộc chiến

Đang diễn ra giữa họ và người dân thành Troye;

Và hắn cũng nhân tiện hỏi xin ý kiến của nàng

Về cuộc vây hãm đang diễn ra.

Từ câu hỏi đó, hắn dần lái câu chuyện đi xuống

Để hỏi xem nàng có thấy lạ lẫm hay không

Trước cung cách và những việc làm của người Hy Lạp?

Và tại sao người cha của nàng lại trì hoãn lâu đến thế

Trong việc gả nàng cho một trang nam nhi xứng đáng?

Criseyde — người đang oằn mình gánh chịu những nỗi đớn đau

Vì tình yêu dành cho Troilus, vị hiệp sĩ của lòng nàng —

Đã đáp lời hắn trong giới hạn hiểu biết và khả năng của mình;

Nhưng qua thái độ của nàng, có vẻ như

Nàng chẳng hề hay biết ý đồ thật sự trong đầu hắn là gì.

Tuy nhiên, gã Diomede này

Vẫn tự tin trong thâm tâm, và cất lời thế này:

'Nếu ta quan sát nàng đúng cách,

Thì ta thấy thế này, hỡi quý cô Criseyde của tôi,

Rằng kể từ khoảnh khắc ta chạm tay vào dây cương của nàng

Vào buổi sáng ngày nàng rời khỏi thành Troye,

Ta chưa từng thấy nàng vui vẻ dẫu chỉ một lần.

Ta chẳng thể nói nguyên nhân là do đâu

Nếu không phải vì tình yêu dành cho một gã người Troye nào đó,

Kẻ mà ta vô cùng lấy làm tiếc

Nếu vì bất kỳ kẻ nào sinh sống ở đó

Mà nàng phải đánh rơi dù chỉ một phần tư giọt nước mắt,

Hay tự đày đọa bản thân mình một cách thảm thương như thế;

Bởi vì chắc chắn, điều đó chẳng đáng chút nào.

Dân chúng thành Troye, nói một cách ngắn gọn

Đều đang bị giam cầm trong thành, như nàng tự mình thấy đấy;

Bởi vì sẽ chẳng có một ai sống sót thoát ra khỏi đó

Đổi lấy toàn bộ số vàng giữa mặt trời và biển cả.

Hãy tin tưởng và hiểu cho lời ta nói,

Sẽ chẳng có một ai được tha mạng để bước ra ngoài,

Dẫu kẻ đó có là chúa tể của mười thế giới đi chăng nữa!

Sự tàn sát giáng lên đầu bọn chúng vì tội cướp đi Helen,

Sẽ vô cùng khủng khiếp trước khi chúng ta rời khỏi đây,

Đến mức các vị thần Manes — những vị thần cai quản địa ngục —

Cũng phải khiếp sợ trước sự tàn phá của người Hy Lạp.

Và người ta sẽ phải khiếp sợ cho đến tận cùng thế giới

Kể từ nay về sau nếu còn dám cướp đi bất kỳ vương hậu nào,

Sự tàn sát của chúng ta sẽ tàn nhẫn đến mức nào đối với chúng.

Và nếu như Calchas không dẫn dắt chúng ta bằng những lời úp mở,

Nghĩa là những lời lẽ mập mờ xảo trá,

Thứ mà người ta gọi là "lời nói hai mặt",

Thì nàng sẽ thừa biết rằng ta chẳng hề nói dối

Và tận mắt chứng kiến toàn bộ chuyện này,

Chẳng chần chừ gì nữa; nàng không thể ngờ nó diễn ra nhanh thế đâu;

Giờ thì hãy chú ý, vì chuyện này sắp thành sự thật rồi.

Nàng nghĩ vị cha già thông thái của mình sẽ đời nào

Đem Antenor ra đổi lấy nàng ngay lập tức,

Nếu ông ấy không biết chắc rằng thành phố này

Sẽ bị tàn phá hoàn toàn sao? Ồ, không đời nào, xin thề có Chúa!

Ông ấy thừa biết sẽ chẳng có một bóng người Troye nào

Có thể trốn thoát; và vì quá ư khiếp sợ,

Nông nỗi nào mà ông ấy dám để nàng ở lại đó lâu hơn nữa.

Nàng còn mong đợi gì hơn nữa, hỡi quý cô rạng ngời yêu dấu?

Hãy để thành Troye và người Troye phai nhạt khỏi tâm trí nàng!

Hãy xua đuổi hy vọng hão huyền đó đi, và vui tươi lên,

Và tìm lại vẻ đẹp trên gương mặt nàng,

Thứ đang bị tàn phai bởi những giọt nước mắt mặn đắng.

Bởi vì thành Troye đã rơi vào tình thế ngặt nghèo

Đến mức chẳng còn cách nào cứu vãn được nữa.

Và hãy suy nghĩ cho kỹ, nàng sẽ tìm thấy ở người Hy Lạp

Một tình yêu trọn vẹn hơn, trước khi màn đêm buông xuống,

So với bất kỳ kẻ người Troye nào, và lại còn tốt bụng hơn,

Và sẽ dốc hết sức mình để phục vụ nàng.

Và nếu nàng cho phép, hỡi quý cô rạng ngời,

Chính ta sẽ là người tự mình phụng sự nàng,

Còn hơn làm chúa tể của mười hai vùng đất Hy Lạp!'

Vừa nói đến đó, mặt hắn bỗng đỏ bừng lên,

Và trong lời nói hắn hơi run rẩy một chút,

Hắn hơi quay đầu sang một bên,

Và khựng lại một lát; rồi như bừng tỉnh,

Hắn đăm đăm nhìn nàng đầy điềm tĩnh,

Và cất lời: 'Ta đây, dẫu điều đó chẳng mang lại niềm vui gì cho nàng,

Cũng là một trang nam tử hán cao quý chẳng thua kém bất kỳ ai ở thành Troye.

Bởi vì nếu cha ta là Tydeus,' hắn tiếp lời,

'Còn sống, thì từ lâu ta đã là

Vua của Calydon và Argos rồi, hỡi Criseyde!

Và ta cũng hy vọng mình sẽ sớm được như vậy, xin thề là thế.

Nhưng ngài đã ngã xuống, hỡi ôi, thật là tổn thất lớn lao biết bao,

Một cách đầy bất hạnh tại Thebes quá sớm,

Gây tang tóc cho Polynices và bao người khác.'

'Nhưng hỡi người thương của ta, vì ta là người của nàng,

Và là kẻ đầu tiên đến tìm kiếm ân sủng,

Để phục vụ nàng hết lòng hết sức có thể,

Và sẽ mãi mãi như thế chừng nào ta còn hơi thở,

Nên trước khi ta rời khỏi nơi này,

Mong nàng hãy ban ân chuẩn để ngày mai

Ta có thể thưa với nàng về nỗi sầu muộn của mình ở một nơi thư thả hơn.'

Ta cần gì phải kể lại những lời hắn đã nói chứ?

Hắn đã nói quá đủ cho một ngày rồi; kết quả rõ mồn một

Là hắn đã nói khéo đến mức Criseyde

Đã đồng ý vào ngày hôm sau, theo lời thỉnh cầu của hắn,

Sẽ trò chuyện với hắn ít nhất là một buổi,

Với điều kiện hắn không được phép nhắc đến chuyện tình ái đó nữa;

Và nàng đã đáp lời hắn như các ngươi sắp nghe đây:

Như một người vẫn giữ chặt hình bóng Troilus

Trong tim, đến mức không ai có thể bứt ra nổi;

Nàng cất giọng lạnh lùng và thưa rằng:

'Hỡi Diomede, ta yêu vô cùng nơi chốn

Mà ta sinh ra; và nguyện xin vị thần Iove vì lòng nhân từ của ngài,

Sớm giải cứu nơi đó khỏi mọi hiểm nguy!

Hỡi Chúa, vì quyền năng của ngài, xin hãy ban phước cho nơi ấy được bình an!

Việc người Hy Lạp muốn trút cơn giận dữ lên Troye,

Nếu có thể, ta thừa biết rõ điều đó, xin thề là thế.

Nhưng mọi chuyện sẽ không diễn ra theo lời anh nói đâu;

Và xin Chúa chứng giám, hơn thế nữa,

Ta thừa biết cha ta là một người khôn ngoan và nhanh nhạy;

Và việc ông ấy chuộc ta về, như anh đã kể,

Với cái giá đắt đỏ nhường ấy, khiến ta càng thêm mang ơn ông ấy.

Rằng người Hy Lạp là những kẻ thuộc tầng lớp cao quý,

Ta cũng thừa biết rõ; nhưng chắc chắn, người ta sẽ tìm thấy

Những con người xứng đáng không kém bên trong thành Troye,

Tài giỏi, hoàn hảo và tốt bụng chẳng kém gì

Bất kỳ ai sinh sống từ quần đảo Orcades đến Ấn Độ.

Và việc anh biết cách phụng sự quý cô của mình,

Ta cũng tin là thế, để xứng đáng nhận lấy sự biết ơn của nàng.

Nhưng nếu nói về chuyện yêu đương, quả thật,' nàng nói tiếp,

'Ta từng có một người chồng, người mà ta đã thành hôn,

Trái tim ta thuộc trọn về chàng cho đến khi chàng qua đời;

Và tình yêu nào khác, xin thần Pallas chứng giám cho ta,

Không hề tồn tại, và chưa từng tồn tại trong trái tim ta.

Và việc anh thuộc dòng dõi quý tộc cao sang,

Ta đã nghe người ta kể qua rồi, không phải bàn cãi.

Và điều đó khiến ta vô cùng ngạc nhiên

Khi anh lại đi đùa cợt một người phụ nữ như thế.

Hơn nữa, Chúa biết rõ, tình yêu và ta vốn cách xa vạn dặm;

Ta thà chọn cái chết, xin thề là vậy,

Để chìm đắm trong than vãn và sầu muộn.

Còn sau đó ta sẽ làm gì, ta chẳng thể nói trước;

Nhưng quả thật, hiện tại ta chẳng có tâm trí đâu mà đùa cợt chuyện tình ái.

Trái tim ta giờ đây đang chìm trong giông bão,

Còn anh thì bận rộn với gươm giáo ngày qua ngày.

Biết đâu chừng, sau này khi anh đã chiếm được thành phố,

Biết đâu mọi chuyện sẽ xoay vần theo hướng

Mà khi nhìn thấy điều ta chưa từng thấy trước đây,

Ta sẽ hành động theo cách chưa từng làm bao giờ!

Câu nói này có lẽ đã đủ để anh suy ngẫm.

Ngày mai ta cũng rất sẵn lòng trò chuyện với anh,

Với điều kiện anh không được đụng chạm đến chủ đề này.

Và khi nào anh muốn, anh có thể quay lại đây;

Và trước khi anh đi, ta xin nhắn lại đôi điều thế này:

Nguyện xin thần Pallas với mái tóc rạng ngời chứng giám,

Nếu ta buộc phải nảy sinh lòng trắc ẩn với bất kỳ người Hy Lạp nào,

Thì đó chắc chắn phải là chính anh, xin thề có danh dự của ta!'

‘Ta không nói thế để khẳng định rằng ta sẽ yêu anh,

Cũng chẳng nói là không, nhưng tóm lại là,

Ta có ý tốt, xin thề trước vị thần ngự trên cao ấy:’—

Vừa nói, nàng vừa hạ thấp đôi mắt xuống,

Và thở dài thườn thượt, rồi cất lời: 'Hỡi thành Troye,

Ta vẫn cầu xin Chúa cho phép ta được nhìn thấy ngươi

Trong yên bình và tĩnh lặng, hoặc làm vỡ tung trái tim này.'

Nhưng nói tóm lại và vắn tắt một câu,

Gã Diomede đầy tươi tắn và bảnh bao này

Lại tiếp tục dồn ép, khẩn khoản cầu xin sự rủ lòng thương của nàng;

Và sau đó, nói cho đúng sự thật,

Hắn cầm lấy chiếc găng tay của nàng, khiến hắn vui mừng khôn tả.

Và cuối cùng, khi màn đêm buông xuống,

Và mọi chuyện đã xong xuôi, hắn đứng dậy và cáo từ.

Nữ thần Venus rạng ngời theo sau và chỉ lối

Đến nơi vị thần Phê-bút vĩ đại vừa hạ giá;

Và Cynthia vượt qua cỗ xe ngựa của mình

Để phi nhanh khỏi chòm sao Sư Tử nếu có thể;

Và Signifer giơ cao những ngọn nến sáng ngời của mình,

Khi Criseyde bước vào căn phòng của mình

Bên trong chiếc lều rạng ngời xinh đẹp của người cha.

Trong tâm hồn nàng cứ mãi xoay vần xuôi ngược

Những lời nói của gã Diomede đột ngột ấy,

Địa vị cao quý của hắn, mối nguy hiểm của thành phố,

Và việc nàng chỉ có một mình, rất cần đến

Sự giúp đỡ của bạn bè; và cứ thế nảy sinh

Nguyên nhân sâu xa — thú thật là vậy —

Khiến nàng đưa ra quyết định trọn vẹn là sẽ ở lại.

Sáng hôm sau đến, và nói một cách khúc chiết,

Gã Diomede đã đến gặp Criseyde,

Và ngắn gọn thôi, kẻo các ngươi lại ngắt lời câu chuyện của ta,

Hắn ăn nói khéo léo đến mức

Đã dập tắt sạch mọi tiếng thở dài xót xa của nàng.

Và cuối cùng, nói cho đúng sự thật,

Hắn đã giật phăng đi phần lớn nỗi đớn đau trong lòng nàng.

Và sau đó câu chuyện kể cho chúng ta nghe rằng,

Nàng đã tặng cho hắn con chiến mã tía tuyệt đẹp,

Thứ mà hắn từng cướp được từ tay Troilus;

Và cả một chiếc trâm cài (điều đó thực sự chẳng cần thiết)

Từng thuộc về Troilus, nàng đã trao nó cho Diomede.

Và hơn thế nữa, để xoa dịu hắn khỏi nỗi buồn tốt hơn,

Nàng còn bắt hắn đeo một dải tay áo của nàng.

Ta cũng tìm thấy trong những câu chuyện ở các nơi khác rằng,

Khi Diomede bị thương tích đầy mình

Bởi tay Troilus, nàng đã tuôn rơi vô vàn giọt nước mắt,

Khi nhìn thấy những vết thương sâu hoắm đang rỉ máu của hắn;

Và nàng đã tận tình chăm sóc, quan tâm đến hắn,

Và chữa lành cho hắn khỏi những đớn đau buốt nhói.

Người ta đồn rằng — ta không rõ — nàng đã trao cả trái tim mình cho hắn.

Nhưng quả thực, câu chuyện thuật lại cho chúng ta rằng,

Chưa từng có người phụ nữ nào gây ra nỗi đau lớn nhường ấy

Như nàng, khi nàng phản bội Troilus.

Nàng thốt lên: 'Hỡi ôi! Vì giờ đây danh dự chung thủy trong tình yêu

Của ta đã tan thành mây khói, vĩnh viễn không còn nữa!

Bởi vì ta đã phản bội một con người, kẻ cao quý nhất

Từng tồn tại trên đời, và là kẻ đáng kính nhất!'

Hỡi ôi, cho đến tận cùng thế giới này,

Sẽ chẳng có lấy một lời hay ý đẹp nào được viết hay ca tụng về ta,

Bởi vì những trang sách này sẽ nguyền rủa ta.

Ôi, tên tuổi của ta sẽ bị réo gọi trên khắp muôn nơi;

Khắp thế gian này chiếc chuông của ta sẽ bị gióng lên tơi bời;

Và phụ nữ sẽ là những kẻ căm ghét ta nhất trên đời.

Hỡi ôi, sao một cục diện cay đắng thế này lại giáng xuống đời ta!

Họ sẽ nói rằng, trong khả năng có thể của mình,

Ta đã mang lại sự ô nhục cho họ, hỡi ôi!

Dẫu ta không phải là kẻ đầu tiên làm điều sai quấy,

Thì điều đó có ích gì trong việc rửa sạch tội lỗi của ta chứ?

Nhưng vì ta thấy chẳng còn con đường nào tốt hơn,

Và đã quá muộn để ta hối hận lúc này,

Thì ta dứt khoát sẽ trung thành với Diomede.

Nhưng hỡi Troilus, vì ta không thể làm gì tốt hơn,

Và vì anh và em đã phải chia lìa thế này,

Xin nguyện xin Chúa ban cho anh một ngày thật tốt lành,

Xứng đáng là một trang nam tử hán tuyệt vời nhất,

Quả thật là vậy, người chưa từng thấy trên đời, luôn phụng sự với tất cả lòng thành,

Và biết cách bảo vệ danh dự cho người thương tuyệt vời nhất:'—

Vừa dứt câu, nàng lại bật khóc nức nở.

'Và quả thực, ta sẽ chẳng bao giờ căm ghét anh,

Và tình cảm bạn bè, anh sẽ luôn nhận được từ em,

Cùng với những lời chúc phúc của ta, dẫu ta có sống đến muôn đời.

Và quả thực, ta sẽ rất đau lòng

Khi phải nhìn thấy anh rơi vào cảnh nghịch cảnh.

Và ta thừa biết mình rời đi khi anh hoàn toàn vô tội;

Nhưng mọi chuyện rồi sẽ qua đi; và cứ thế em xin cáo biệt.'

Nhưng quả thực, khoảng thời gian chính xác là bao lâu

Kể từ lúc nàng ruồng bỏ chàng để chạy theo Diomede,

Ta tin rằng chẳng có một tác giả nào ghi chép lại cả.

Hãy để mỗi người tự chú tâm vào sách vở của mình;

Chắc chắn người ta sẽ chẳng tìm thấy một mốc thời gian cụ thể nào đâu.

Bởi vì dù hắn bắt đầu tán tỉnh nàng rất nhanh chóng,

Nhưng trước khi hắn chiếm được trái tim nàng, vẫn còn lắm việc phải làm.

Ta cũng chẳng có hứng thú gì để trách mắng người phụ nữ tội nghiệp này

Hơn những gì câu chuyện vạch ra.

Danh tiếng của nàng, hỡi ôi! Đã bị bôi nhọ lan rộng khắp nơi

Đến mức bấy nhiêu tội lỗi đó cũng đã quá đủ để trừng phạt rồi.

Và nếu như ta có thể tìm cách bào chữa cho nàng dưới bất kỳ hình thức nào,

Bởi vì nàng vô cùng đau khổ vì sự thất hứa của mình,

Quả thực, ta sẵn sàng bênh vực nàng vì lòng xót thương đấy.

Còn Troilus này, như ta đã kể trước đó,

Vẫn cứ lầm lũi chống chọi với đời bằng hết thảy sức lực của mình.

Nhưng trái tim chàng thường xuyên rơi vào cảnh lúc nóng lúc lạnh,

Và đặc biệt là vào đêm thứ chín định mệnh ấy,

Buổi sáng hôm mà nàng từng hứa với chàng

Là sẽ quay trở lại: Chúa mới biết, chàng có rất ít giấc ngủ

Vào đêm hôm ấy; hoàn toàn chẳng có chút tâm trí nào để mà chợp mắt.

Vị thần Phê-bút đội vương miện nguyệt quế, với sức nóng của ngài,

Bắt đầu trong hành trình hướng lên cao của mình

Để làm ấm những con sóng ướt át ở vùng biển phía đông;

Và cô con gái của Nisus cất tiếng ca với tinh thần tươi mới,

Khi Troilus sai người đi tìm Pandare;

Và họ cùng nhau vui đùa trên những bức tường thành,

Để ngóng xem có thấy bóng dáng Criseyde đâu không.

Cho đến tận trưa, họ vẫn đứng đó ngóng chờ

Xem có ai xuất hiện; và bất kỳ kẻ nào

Đi từ đằng xa tới, họ đều khăng khăng đó là nàng,

Cho đến khi lại gần nhìn rõ mặt mới thôi.

Lúc này trái tim chàng khi thì ỉu xìu, khi thì nhẹ nhõm;

Và cứ thế, Troilus và Pandare cứ đứng ngây ra đó

Để chịu trò lừa phỉnh và ngước nhìn vô ích vào hư vô.

Troilus bấy giờ mới quay sang nói với Pandarus:

'Theo những gì ta biết chắc chắn, trước giờ ngọ

Criseyde sẽ không đời nào đặt chân đến thành phố này đâu.

Chắc chắn nàng có rất nhiều việc phải làm,

Ta đoán thế, để thoát khỏi người cha của mình;

Vị cha già của nàng chắc chắn sẽ giữ nàng lại ăn trưa

Cho bằng được trước khi nàng đi; trời tru diệt cái tâm địa của lão ấy!'

Pandare đáp: 'Chuyện đó hoàn toàn có thể xảy ra, chắc chắn là vậy;

Và vì thế, ta xin ngươi hãy về ăn trưa đi;

Rồi sau giờ ngọ chúng ta có thể quay lại đây.'

Và họ trở về nhà chẳng nói thêm lời nào nữa;

Rồi lại quay ra, nhưng có lẽ họ phải mỏi mắt tìm kiếm cả buổi

Trước khi tìm thấy thứ họ đang ngóng đợi;

Vận mệnh đang toan tính trêu ngươi cả hai kẻ đó.

Troilus cất lời: 'Giờ thì ta thấy rõ rồi đấy, nàng

Đã bị níu chân bên người cha già lâu đến thế,

Đến mức khi nàng đến thì trời cũng suýt sụp tối.

Nào hãy đi thôi, ta sẽ ra tận cổng thành.

Mấy tên lính canh cổng này lúc nào cũng vô tích sự;x

Và ta sẽ bắt chúng phải mở tung cổng thành ra

Cứ như không có chuyện gì xảy ra cả, dẫu cho nàng có đến muộn đi nữa.'

Ban ngày trôi đi rất nhanh, tiếp nối sau đó là buổi chiều chạng vạng,

Và Criseyde vẫn chẳng thấy bóng dáng đâu để đến với Troilus.

Chàng cứ ngóng dọc theo hàng rào, gốc cây, lùm bụi,

Và nhoài hẳn đầu ra thật xa qua bức tường thành.

Và cuối cùng chàng quay người lại và thốt lên:

'Có Chúa chứng giám, ta hiểu ý nàng rồi đấy, Pandare!

Suýt chút nữa, quả thật, nỗi lo lắng của ta lại hoàn toàn mới mẻ.'

Giờ thì chắc chắn rồi, vị quý cô này rất khôn ngoan;

Ta thừa biết, nàng có ý định cưỡi ngựa lẻn về trong âm thầm.

Ta xin ca ngợi sự khôn ngoan của nàng, xin thề là thế!

Nàng không muốn làm cho dân chúng phải ngẩn ngơ

Nhìn ngắm mình khi nàng về đến; mà nàng dự định sẽ lặng lẽ

Cưỡi ngựa vào thành vào lúc ban đêm.

Và hỡi người anh em thân thiết, đừng nghĩ ngợi hay nản lòng mà chờ đợi thêm nữa.

Chúng ta chẳng còn việc gì khác để làm đâu, quả thật là thế.

Và này Pandarus, ngươi có chịu tin ta không?

Hãy cầm lấy danh dự của ta mà xem, ta thấy nàng rồi! Kìa nàng ở đằng kia kìa.

Hãy ngẩng đầu lên, anh bạn! Ngươi không nhìn thấy sao?'

Pandare đáp: 'Không đời nào, xin thề có ơn trên!

Sai bét nhè rồi, hỡi Chúa ơi; anh đang nói cái quái gì thế, anh bạn, mắt mũi để đâu vậy?

Thứ tôi thấy đằng kia chẳng qua chỉ là một chiếc xe chở phân bón.'

'Hỡi ôi, anh nói hoàn toàn đúng,' Troilus cất lời;

'Nhưng chắc chắn, không phải tự dưng vô cớ

Mà lúc này trong lồng ngực ta lại dâng lên niềm vui sướng thế này.

Nó đang báo hiệu điềm lành nào đó mà ta đang nghĩ tới.

Ta chẳng biết bằng cách nào, nhưng kể từ khi ta sinh ra đời,

Ta chưa từng cảm thấy sự khuây khỏa nào đến thế, ta dám chắc đấy;

Đêm nay nàng sẽ về, mạng sống của ta ơi, ta dám đánh cược vì điều đó!'

Pandare đáp: 'Thế thì quá tốt rồi';

Và hùa theo mọi điều mà chàng vừa nói;

Nhưng trong thâm tâm hắn thầm nghĩ, rồi bật cười khúc khích,

Và tự nhủ với bản thân một cách hết sức điềm tĩnh:

'Từ cái cội cỏ rậm nơi gã Jolly Robin từng vui đùa,

Mới có thể mọc ra cái thứ mà ngươi đang mỏi mòn ngóng đợi ở đây;

Phải, vĩnh biệt toàn bộ đống tuyết của mùa đông năm ngoái đi là vừa!'

Tên lính canh cổng bắt đầu cất tiếng gọi

Những người dân vẫn còn đang ở bên ngoài cổng thành,

Và ra lệnh cho họ lùa hết gia súc của mình vào trong,

Bằng không họ sẽ phải ở lại ngoài đó suốt cả đêm.

Và khi màn đêm đã buông xuống sâu thẳm, cùng vô vàn giọt nước mắt,

Troilus đành thất thểu cưỡi ngựa quay về nhà;

Bởi vì chàng thừa hiểu việc cứ đứng chờ đợi chẳng mang lại ích lợi gì.

Nhưng dẫu vậy, chàng vẫn tự an ủi mình bằng điều này;

Chàng nghĩ rằng mình đã tính nhầm ngày,

Và tự nhủ: 'Ta đã hiểu sai bét nhè rồi.

Bởi vì vào đêm hôm đó khi ta nhìn thấy Criseyde lần cuối,

Nàng từng nói rằng: "Em sẽ có mặt ở đây, nếu có thể,

Trước khi vầng trăng, hỡi trái tim ngọt ngào của em,

Rời khỏi chòm sao Bạch Dương và đi qua chòm Sư Tử." '

Vì thế nên có lẽ nàng vẫn đang giữ đúng mọi lời hứa của mình.'

Và sáng hôm sau chàng lại hướng thẳng đến cổng thành,

Và đi lên đi xuống, từ tây sang đông,

Chàng bước đi vô số vòng trên các bức tường thành.

Nhưng tất cả chỉ là công cốc; niềm hy vọng luôn luôn đánh lừa chàng;

Vì thế nên vào lúc đêm về, trong nỗi buồn và những tiếng thở dài xót xa,

Chàng lặng lẽ quay về nhà, chẳng nói thêm một lời nào nữa.

Niềm hy vọng ấy đã bay biến hoàn toàn khỏi trái tim chàng,

Chàng chẳng còn chút điểm tựa nào để mà bấu víu nữa;

Nhưng vì nỗi đớn đau khiến chàng có cảm giác tim mình đang rỉ máu,

Nên những cơn dằn vặt của chàng vô cùng dữ dội và kỳ lạ.

Bởi vì khi nhìn thấy nàng trì hoãn lâu đến thế,

Chàng chẳng biết phải phán đoán ra sao về tình hình

Khi nàng đã phá vỡ lời thề hẹn với chàng.

Ngày thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu

Đã trôi qua sau mười ngày mà ta đã kể,

Trái tim chàng cứ dằn vặt giữa hy vọng và nỗi sợ hãi,

Dẫu vẫn vương chút ít niềm tin vào những lời hứa hẹn thuở trước.

Nhưng khi thấy nàng nhất quyết không giữ đúng thời hạn,

Chàng bèn hiểu rằng chẳng còn cách nào cứu vãn được nữa,

Ngoài việc chuẩn bị sẵn sàng để chết cho nhanh.

Đồng thời với đó, linh hồn tà ác — xin Chúa phù hộ cho chúng ta —

Thứ mà người ta gọi là cơn ghen tuông điên cuồng,

Bắt đầu len lỏi vào tâm can chàng, giữa lúc đầy muộn phiền này;

Vì thế nên để nhanh chóng được chết đi,

Chàng chẳng màng ăn uống gì do sự u sầu,

Và trốn chạy khỏi mọi cuộc tụ tập đông người;

Đó là cuộc sống mà chàng duy trì suốt quãng thời gian ấy.

Chàng gầy rộc đi đến mức chẳng một ai

Có thể nhận ra nổi chàng khi đi ngang qua;

Gầy gò, xanh xao và nhợt nhạt đến mức

Chàng phải chống gậy mỗi khi đi lại;

Và chính sự phẫn nộ đã tự tàn phá thân xác chàng.

Và bất cứ ai hỏi lý do tại sao chàng đau đớn,

Chàng đều đáp rằng nỗi đau của chàng xuất phát từ tận sâu đáy tim.

Vua Priam vô số lần, cùng người mẹ hiền thân yêu,

Các anh em trai và chị em gái đều gặng hỏi chàng

Tại sao nét mặt chàng lại sầu muộn đến thế,

Và nguyên nhân gây ra toàn bộ nỗi đớn đau ấy là gì?

Nhưng tất cả đều vô ích; chàng từ chối than vãn về nguyên nhân,

Mà chỉ nói rằng chàng đang mang một căn bệnh trầm trọng

Ở tận sâu đáy tim, và chàng rất muốn được chết.

Rồi vào một ngày nọ, chàng nằm vật xuống giường để ngủ,

Và chuyện tình cờ xảy ra là trong giấc ngủ chàng mơ thấy

Rằng mình đang đi lang thang trong một khu rừng rậm để khóc lóc

Vì tình yêu dành cho người đã gây ra cho chàng những nỗi đớn đau này;

Và khi đi lang thang khắp khu rừng ấy,

Chàng bắt gặp một con lợn rừng với cặp ngà sắc nhọn,

Đang nằm ngủ dưới cái nóng rực rỡ của mặt trời.

Và ngay bên cạnh con lợn rừng này, được ôm trọn trong vòng tay của nó,

Chính là người quý cô rạng ngời Criseyde của chàng đang nằm hôn hít:

Vì nỗi buồn khi chứng kiến cảnh tượng đó,

Và vì sự phẫn nộ, chàng bừng tỉnh khỏi giấc ngủ

Và cất tiếng hét lớn gọi Pandarus, rồi thốt lên:

'Hỡi Pandarus, giờ thì ta đã thấu suốt cội nguồn rễ má!

Ta coi như chết chắc rồi, chẳng còn cách nào cứu vãn nổi đâu!

Quý cô rạng ngời Criseyde của ta đã phản bội ta,

Kẻ mà ta đặt trọn niềm tin tưởng hơn bất kỳ ai trên đời,

Nàng đã tìm được chốn dung thân cho trái tim mình ở một nơi khác;

Những vị thần hạnh phúc, thông qua quyền năng vĩ đại của họ,

Đã hiển thị nó một cách hoàn toàn chính xác trong giấc mơ của ta.

Như vậy trong giấc mơ ta đã tận mắt chứng kiến Criseyde —'

Và toàn bộ sự việc này chàng đã kể hết cho Pandarus nghe.

'Hỡi Criseyde của tôi, hỡi ôi! Mưu mô nào,

Sự ham muốn mới mẻ nào, vẻ đẹp nào, tri thức nào,

Sự phẫn nộ hay lý do chính đáng nào khiến nàng đối xử với ta như thế?

Tội lỗi nào từ phía ta, trải nghiệm cay đắng tột cùng nào

Đã cướp đi sự chú ý của nàng khỏi ta, hỡi ôi?

Ôi niềm tin, ôi lòng trung thành, ôi sự đoan nguyện sâu sắc,

Ai đã cướp đi Criseyde — toàn bộ niềm hạnh phúc của ta — khỏi tay ta?

Hỡi ôi! Cớ sao ta lại để nàng rời khỏi nơi này,

Khiến ta suýt chút nữa phát điên lên mất?

Từ nay về sau ai còn dám tin vào bất kỳ lời thề thốt nào nữa?

Chúa mới biết ta từng đinh ninh, hỡi quý cô rạng ngời Criseyde,

Rằng từng lời nàng nói ra đều chuẩn xác như phúc âm!

Nhưng kẻ nào lại giỏi lừa gạt hơn, nếu hắn muốn,

Hơn là kẻ mà người ta đặt trọn niềm tin tưởng nhất?

Ta phải làm sao đây, hỡi Pandarus của ta, hỡi ôi!

Lúc này ta cảm thấy một nỗi đớn đau mới buốt nhói đến thế,

Khi mà chẳng còn cách nào cứu vãn được trong hoàn cảnh này,

Rằng thà ta tự dùng chính đôi tay của mình

Kết liễu đời mình còn hơn cứ phải mãi mãi than vãn thế này.

Bởi vì cái chết của ta sẽ đặt dấu chấm hết cho nỗi sầu muộn,

Thay vì cứ mỗi ngày trôi qua ta lại tự tàn phá sự sống của chính mình.'

Pandare đáp lời và thốt lên: 'Thật xót xa cho quãng đời

Mà ta đã sinh ra; chẳng lẽ ta chưa từng nói trước đây rồi sao

Rằng giấc mơ có thể lừa gạt rất nhiều người?

Và tại sao lại thế? Bởi vì con người ta giải nghĩa chúng sai bét nhè.

Sao ngươi lại dám cả gan khẳng định người thương của mình là kẻ phản bội,

Chỉ vì một giấc mơ, hay chỉ vì nỗi sợ hãi của chính ngươi chứ?

Hãy dẹp bỏ suy nghĩ đó đi, ngươi chẳng biết cách giải mã giấc mơ đâu.

Biết đâu chừng, nơi mà ngươi mơ thấy con lợn rừng này,

Nó lại có thể mang ý nghĩa là

Người cha của nàng — kẻ đã già nua và bạc tóc —

Đang nằm dưới ánh nắng mặt trời, cận kề cái chết,

Và nàng vì quá đau buồn nên bắt đầu khóc lóc thảm thiết,

Và ôm hôn ông ấy khi ông đang nằm bẹp trên mặt đất;

Đó mới là cách ngươi nên giải mã giấc mơ của mình cho đúng.'

'Vậy thì ta phải làm sao đây?' Troilus cất lời,

'Để biết được thực hư chuyện này, dẫu nó có nhỏ nhoi đến thế nào đi nữa?'

'Giờ thì ngươi đã nói rất khôn ngoan,' gã Pandarus đáp,

'Lời khuyên của ta là, vì ngươi rất giỏi văn thơ,

Hạ bút viết ngay cho nàng một bức thư,

Thông qua đó ngươi sẽ dễ dàng làm sáng tỏ

Đến tận gốc rễ sự thật về điều mà ngươi đang hoài nghi.

Và hãy nghe lý do tại sao; vì ta dám khẳng định điều này,

Rằng nếu sự thật là nàng đã phản bội,

Ta không tin rằng nàng sẽ hồi âm đâu.

Và nếu nàng viết thư trả lời, ngươi sẽ sớm thấy ngay,

Liệu nàng có còn chút tự do nào

Để quay trở lại hay không, hoặc giả trong một điều khoản nào đó,

Nếu bị cản trở, nàng sẽ đưa ra lý do.

Ngươi chưa từng viết thư cho nàng kể từ lúc nàng đi,

Và nàng cũng chẳng gửi gì cho ngươi, và ta dám cá rằng,

Có thể sẽ có một nguyên nhân nào đó trong ý định của nàng,

Đến mức chính ngươi cũng sẽ phải thốt lên

Rằng việc nàng ở lại mới là điều tốt nhất cho cả hai người.

Giờ thì hãy viết thư cho nàng đi, và chẳng mấy chốc ngươi sẽ cảm nhận được

Sự thật của tất cả; chẳng còn việc gì khác phải làm nữa.'

Hai vị lãnh chúa này nhanh chóng đi đến thống nhất

Về kết luận đó, và chẳng chần chừ gì nữa;

Và Troilus vội vã ngồi phịch xuống,

Và trăn trở trong đầu hết ngần này đến ngần khác,

Làm sao để có thể miêu tả nỗi sầu của mình cho nàng một cách tốt nhất.

Và gửi đến Criseyde — quý cô yêu dấu của mình —

Chàng đã viết thư y như thế này, và nội dung như các ngươi sắp nghe đây.

'Hỡi bông hoa tươi tắn tuyệt trần, kẻ mà ta từng thuộc về và sẽ mãi mãi thuộc về,

Chẳng hề chia sẻ tâm tư với bất kỳ sự phụng sự nào khác ngoài nàng,

Bằng cả trái tim, thể xác, cuộc sống, niềm khao khát, suy nghĩ và tất cả;

Ta — một kẻ sầu muộn — bằng mọi sự khiêm nhường nhất

Mà ngôn từ có thể diễn tả hay trái tim có thể phác họa,

Mỗi khi có dịp thưa chuyện,

Xin gửi lời kính cẩn đến ân sủng cao quý của nàng.

Mong rằng nàng sẽ thấu hiểu, hỡi trái tim ngọt ngào,

Như nàng thừa biết đã từ bao lâu rồi

Kể từ khi nàng bỏ mặc ta chìm đắm trong những nỗi đớn đau buốt nhói,

Vào lúc nàng ra đi, mà cho đến nay ta vẫn chưa nhận được

Bất kỳ sự chữa lành nào từ nàng, trái lại tình hình của ta

Mỗi ngày một tồi tệ hơn, và ta buộc phải sống cảnh đó,

Chừng nào nàng còn muốn, hỡi cội nguồn hạnh phúc lẫn đớn đau của ta!

Vì thế nên ta viết thư cho nàng, với một trái tim run rẩy và chân thành,

Như một kẻ bị nỗi sầu muộn thúc giục phải viết,

Về nỗi đau của ta mỗi giờ một nhân lên gấp bội,

Than vãn theo cách mà ta dám làm hoặc có thể viết ra.

Và việc bức thư này bị nhòe đi, nàng có thể đổ lỗi

Cho những giọt nước mắt tuôn rơi từ đôi mắt ta,

Những giọt nước mắt muốn cất lời, nếu chúng có thể, để than van.

Đầu tiên ta xin nàng, đừng vội trút cái nhìn giận dữ

Lên bức thư bị vấy bẩn này;x

Và trên hết, mong quý cô dấu yêu của nàng

Sẽ rộng lượng đón nhận bức thư này.

Và cũng vì những nỗi lo lắng buốt giá,

Thứ đang bóp nghẹt tâm trí ta, nếu có lỡ sai sót điều gì,

Xin hãy tha thứ cho ta, hỡi trái tim ngọt ngào của ta.

Nếu một kẻ hầu hạ nào đó dám hoặc có quyền chính đáng

Để thảm thiết than vãn trước vị quý cô của mình,

Thì ta tin rằng chính ta là kẻ nên làm điều đó,

Xét đến việc nàng đã kéo dài thời gian suốt hai tháng này

Như thế nào, trong khi nàng từng tuyên bố, nói thật lòng,

Rằng nàng chỉ ở lại doanh trại mười ngày,

Thế mà đã qua hai tháng rồi nàng vẫn chưa quay về.

Nhưng vì ta buộc phải hoan hỉ chấp nhận

Mọi điều nàng muốn, ta không dám than vãn thêm nữa,

Mà chỉ biết cúi đầu thở dài trong nỗi sầu muộn;

Ta viết cho nàng về những nỗi đớn đau không phút bình yên của mình,

Ngày qua ngày vẫn luôn khao khát

Được biết rõ, nếu nàng thuận lòng,

Rằng nàng đã sống và cư xử ra sao trong suốt thời gian ở đó.

Nguyện xin Chúa gia tăng sức khỏe và sự bình an cho nàng

Đạt đến mức vinh quang thăng hoa

Không bao giờ ngừng phát triển;

Đúng như trái tim nàng vẫn hằng mong muốn, hỡi quý cô cao quý của ta,

Ta cầu xin Chúa ban phước cho mọi chuyện đúng như thế.

Và xin hãy ban ơn để nàng sớm rủ lòng thương xót đến ta,

Đích thực như lòng ta luôn trung thành với nàng.

Và nếu nàng muốn biết về tình trạng

Của ta — kẻ mà nỗi sầu muộn chẳng ngôn từ nào miêu tả nổi —

Ta chỉ có thể nói rằng, hỡi chiếc rương chứa đựng mọi nỗi lo toan,

Vào lúc viết bức thư này, ta vẫn còn sống,

Chỉ chực chờ trút bỏ linh hồn sầu muộn của mình;

Thứ mà ta đang cố nén lại, và tạm thời kìm giữ nó,

Chỉ nhờ vào việc trông thấy bức thư từ tay nàng gửi tới.

Đôi mắt ta — thứ vốn dĩ vô ích để nhìn ngắm —

Nay đã trở thành những cái giếng chứa đầy nước mắt mặn đắng;

Khúc ca của ta hóa thành tiếng thở dài cho sự bất hạnh của ta;

Của cải của ta hóa thành tổn hại; sự thư thái hóa thành địa ngục.

Niềm vui của ta hóa thành nỗi buồn; ta chẳng thể nói gì hơn với nàng,

Ngoại trừ việc mọi niềm vui hay sự thư thái

Đều đã quay ngoắt thành trạng thái đối lập của nó, khiến cuộc đời ta thành đọa đày.

Những điều đó, thông qua việc nàng trở về thành Troye,

Nàng có thể cứu vãn, và nhân lên gấp hàng ngàn lần

Niềm hạnh phúc trong ta so với trước kia.

Bởi vì chưa từng có trái tim nào cảm thấy vui sướng tột độ

Khi được giữ lại mạng sống, như ta sẽ cảm thấy sung sướng

Ngay khi được nhìn thấy nàng; và dù chẳng có chút lòng trắc ẩn nào

Lay động được nàng, thì ít ra hãy nghĩ đến lời hứa danh dự của nàng.

Và nếu như tội lỗi của ta đáng phải nhận lấy cái chết,

Hoặc nếu nàng không muốn nhìn ngắm ta thêm lần nào nữa,

Thì như một phần thưởng cho những gì ta từng phục vụ nàng,

Ta khẩn cầu nàng, hỡi quý cô cao quý của trái tim ta,

Rằng ít nhất qua bức thư này, nàng hãy hồi âm cho ta,

Vì tình yêu của Chúa, hỡi vì sao dẫn đường chân chính của ta,

Nơi cái chết có thể chấm dứt toàn bộ cuộc chiến trong lòng ta.

Nếu có bất kỳ nguyên nhân nào khác khiến nàng bị níu chân,

Thì xin hãy dùng bức thư để mang lại sự an ủi cho ta;

Bởi vì dẫu sự vắng mặt của nàng là địa ngục đối với ta,

Ta vẫn sẽ kiên nhẫn chịu đựng nỗi sầu muộn này.

Và ta sẽ tự khuây khỏa nhờ bức thư mang đầy hy vọng của nàng.

Giờ thì hãy viết thư đi, nàng ơi, đừng để ta phải mãi than vãn thế này;

Bằng hy vọng, hoặc bằng cái chết, hãy giải thoát ta khỏi nỗi đớn đau.'

'Quả thật, hỡi trái tim ngọt ngào trung thành của ta,

Ta thừa biết rằng, khi lần tới nàng nhìn ngắm ta,

Sức khỏe và sắc diện của ta đã tiêu tụy đến mức

Criseyde sẽ chẳng tài nào nhận ra ta nổi!

Quả thật, hỡi ánh dương của trái tim ta, hỡi quý cô cao quý,

Trái tim ta hằng khao khát đến mức

Được ngắm nhìn vẻ đẹp của nàng, đến nỗi ta giữ lại được hơi thở này quả là một điều kỳ diệu.

Ta không nói thêm nữa, dẫu ta còn rất nhiều điều muốn thưa

Cùng nàng nhiều hơn những gì ta có thể kể;

Nhưng dù nàng để ta sống hay bắt ta phải chết,

Ta vẫn cầu xin Chúa ban cho nàng một ngày thật tốt lành.

Và vĩnh biệt nhé, nàng thiếu nữ tươi tắn tuyệt trần xinh đẹp,

Kẻ có quyền định đoạt sự sống hay cái chết của ta;

Và ta xin phó mặc bản thân mình cho lời hứa danh dự của nàng mãi mãi

Với sức khỏe ngập tràn đến mức nếu nàng không ban cho ta

Chính sự khỏe mạnh ấy, ta sẽ chẳng còn chút sức khỏe nào.

Nằm trong tay nàng, khi nào nàng muốn mọi chuyện diễn ra như thế,

Chính là cái ngày mà ngôi mộ sẽ khâm liệm lấy ta.

Nằm trong tay nàng chính là mạng sống và sức mạnh để cứu vãn

Ta khỏi sự đớn đau của mọi nỗi thống khổ buốt nhói;

Và giờ thì vĩnh biệt nhé, hỡi trái tim ngọt ngào của ta!

Của T.'

Bức thư này đã được gửi đi cho Criseyde,

Và phản hồi của nàng về cơ bản là thế này;

Nàng hồi âm một cách đầy thảm thiết, và nói rằng

Ngay khi có thể, xin thề là thế,

Nàng sẽ trở về, và sửa chữa mọi lỗi lầm.

Và cuối cùng nàng viết thư và nhắn nhủ với chàng rằng

Nàng sẽ trở về, phải, nhưng nàng chẳng biết là khi nào.

Nhưng trong bức thư của mình, nàng bày tỏ sự hoan hỉ

Đến mức kỳ lạ, và thề thốt rằng nàng yêu chàng nhất,

Thứ mà chàng nhận ra chỉ toàn là những lời hứa hẹn không đáy.

Nhưng hỡi Troilus, giờ đây dù ở đông hay tây,

Ngươi có thể thổi vào một chiếc lá thường xuân nếu ngươi thích;

Thế giới này là vậy đấy; nguyện xin Chúa che chở chúng ta khỏi mọi tai ương,

Và phò trợ cho bất kỳ ai gìn giữ sự chân thành!

Nỗi sầu muộn của Troilus ngày một gia tăng từ ngày sang đêm

Bởi sự trì hoãn của Criseyde;

Và niềm hy vọng cùng sức lực của chàng vơi dần đi,

Vì thế nên chàng đổ vật người xuống giường;

Chàng chẳng ăn, chẳng uống, chẳng ngủ, chẳng thốt lên một lời,

Cứ đinh ninh rằng nàng là kẻ bội bạc;

Khiến cho chàng suýt chút nữa phát điên lên mất.

Giấc mơ này, điều mà ta cũng từng kể trước đó,

Không tài nào phai mờ khỏi ký ức của chàng;

Chàng vẫn luôn đinh ninh rằng mình đã đánh mất người thương,

Và rằng các vị thần Iove, thông qua sự quan phòng của họ,

Đã hiển thị cho chàng thấy trong giấc ngủ ý nghĩa

Về sự bội bạc của nàng cùng vận rủi của chính mình,

Và con lợn rừng đã được hiển thị cho chàng thấy qua hình tượng ấy.

Vì thế nên chàng đã sai người đi tìm người em gái Sibilla,

Người mà người ta cũng thường gọi là Cassandra;

Và chàng kể hết giấc mơ của mình cho nàng nghe trước khi dừng lời,

Và khẩn khoản xin nàng giải đáp những mối hoài nghi

Về con lợn rừng hung dữ với cặp ngà sắc nhọn;

Và cuối cùng, chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi,

Cassandra bắt đầu giải mã giấc mơ đó cho chàng ngay thế này.

Nàng mỉm cười trước, rồi cất lời: 'Hỡi người anh em thân thiết,

Nếu anh khao khát muốn biết sự thật về chuyện này,

Anh phải lắng nghe một vài câu chuyện cổ tích,

Vào chủ đề về việc vận mệnh đã lật đổ

Các vị lãnh chúa đời trước ra sao; thông qua đó, chỉ trong chốc lát,

Anh sẽ hiểu rõ về con lợn rừng này, và nó xuất thân từ đâu,

Như người ta tìm thấy trong sách vở.

Nữ thần Diana — người đang phẫn nộ và nổi giận

Bởi vì người Hy Lạp từ chối dâng lễ vật cho ngài,

Cũng như không nhóm lửa đốt hương trên bàn thờ của ngài,

Nàng, vì bị người Hy Lạp khinh miệt đến thế,

Đã trút cơn giận dữ theo một cách vô cùng tàn nhẫn.

Bởi vì với một con lợn rừng to lớn như con bò trong chuồng

Nàng đã sai đi tàn phá toàn bộ lúa mì và vườn nho của chúng.

Cả xứ sở được huy động để tiêu diệt con lợn rừng này,

Trong số đó có sự xuất hiện của một thiếu nữ để ngắm nhìn con lợn rừng này,

Một trinh nữ được ca ngợi nhất trên thế gian;

Và Meleager, chúa tể của xứ sở đó,

Đã đem lòng yêu mến thiếu nữ tươi tắn cao quý này đến mức

Bằng lòng dũng cảm của mình, trước khi chịu dừng tay,

Hắn đã giết chết con lợn rừng này, và gửi chiếc đầu cho nàng;

Từ sự việc đó, như sách vở cổ xưa thuật lại cho chúng ta,

Đã nảy sinh một cuộc xung đột và sự ghen tị lớn lao;

Và từ vị lãnh chúa này, Tydeus đã xuất thân

Theo dòng dõi, nếu sách vở cổ không nói dối;

Nhưng cách mà Meleager mạng vong

Thông qua người mẹ của mình, ta sẽ không kể cho anh nghe đâu,

Vì kể ra sẽ dài dòng lắm.'

[Khúc dẫn 12 Quyển Thơ Thebais của Statius.]

Associat profugum Tideo primus Polimitem;

Tidea legatum docet insidiasque secundus;

Tercius Hemoniden canit et vates latitantes;

Quartus habet reges ineuntes prelia septem;

Mox furie Lenne quinto narratur et anguis;

Archimori bustum sexto ludique leguntur;

Dat Graios Thebes et vatem septimus vmbris;

Octauo cecidit Tideus, spes, vita Pelasgis;

Ypomedon nono moritur cum Parthonopeo;

Fulmine percussus, decimo Capaneus superatur;

Vndecimo sese perimunt per vulnera fratres;

Argiuam flentem narrat duodenus et ignem.

Nàng cũng kể lại cách Tydeus, trước khi dừng lời,

Đã đi đến thành phố hùng mạnh Thebes,

Để đòi quyền cai trị thành phố,

Thay cho người chiến hữu của mình là ngài Polynices,

Người có người anh trai là ngài Eteocles

Đang chiếm giữ quyền lực ở Thebes một cách trái phép;

Nàng đã kể lại chuyện này một cách đầu đuôi chi tiết.

Nàng cũng kể lại cách Hemonides trốn thoát

Khi Tydeus tiêu diệt năm mươi tên hiệp sĩ hung hãn.

Nàng cũng kể thuộc lòng tất cả các lời tiên tri,

Và cách mà bảy vị vua cùng đoàn tùy tùng của họ

Đã bao vây thành phố xung quanh;

Và về con rắn thần, và dòng suối,

Và những nữ thần báo oán, nàng kể cho chàng nghe tất cả.

Về đám tang của Archimoris và các trò chơi,

Và cách Amphiaraus rơi xuống lòng đất,

Cách Tydeus — chúa tể của người Argos — bị sát hại,

Và cách Hippomedon trong khoảnh khắc ngắn ngủi

Đã bị dìm chết, còn Parthenopaeus tử trận vì vết thương;

Cùng với cách Capaneus kiêu ngạo

Bị sét đánh chết trong tiếng thét gào.

Nàng còn kể cho chàng nghe cách cả hai người anh em,

Eteocles và cả Polynices,

Đã tàn sát lẫn nhau trong một trận chiến nhỏ,

Và về nỗi sầu muộn cùng tiếng khóc than của người Argos;

Nàng cũng kể cách thành phố bị thiêu rụi khi ấy.

Và rồi nàng hạ thấp câu chuyện từ những tích xưa

Để hướng về Diomede, và cứ thế nàng cất lời kể.

'Con lợn rừng này chính là điềm báo về Diomede,

Con trai của Tydeus, người xuất thân

Từ Meleager — kẻ đã làm con lợn rừng rớm máu.

Và quý cô của anh, bất kể nàng đang ở đâu, xin thề là thế,

Gã Diomede này đang chiếm giữ trái tim nàng, và nàng chiếm giữ tim hắn.

Muốn khóc thì cứ khóc, hay muốn mặc kệ thì tùy; vì chắc chắn một điều,

Gã Diomede đã ở bên trong, còn anh thì đã bị gạt ra ngoài.'

'Ngươi nói láo, mụ phù thủy kia,' chàng cất lời,

‘Cùng với cái học thuyết tiên tri giả dối của ngươi!

Ngươi tưởng mình là một nữ nhà tiên tri vĩ đại lắm chắc?

Giờ thì ngươi không thấy kẻ ngốc cuồng si này

Đang tự trói buộc mình trong việc bịa đặt nói xấu các quý cô đấy à?

Biến đi,' chàng thốt lên, 'cầu mong Iove giáng họa cho ngươi!

Biết đâu ngày mai chính ngươi mới là kẻ bội bạc ấy chứ!'

Ngươi cũng có thể bị đặt điều vu khống Alceste,

Nàng vốn là người nhân hậu và tuyệt vời nhất

Trong số các sinh linh từng tồn tại, nếu người ta không nói dối.

Bởi vì khi người chồng của nàng rơi vào tình thế hiểm nghèo

Đến mức phải chết, trừ khi nàng chịu chết thay,

Nàng đã chọn chết thay chàng và đi xuống địa ngục,

Và lập tức quy tiên, như sách vở kể lại cho chúng ta.'

Cassandra bỏ đi, còn chàng với một trái tim tàn nhẫn

Đã quên bẵng đi nỗi sầu của mình, vì tức giận trước những lời nói của nàng;

Và từ chiếc giường của mình, chàng bật dậy ngay lập tức,

Như thể một vị y sĩ vừa chữa lành hoàn toàn cho chàng.

Và ngày qua ngày, chàng bắt đầu dò hỏi và tìm kiếm

Sự thật về chuyện này, bằng tất cả sự tận tâm của mình;

Và cứ thế chàng kiên cường gặm nhấm vận mệnh của mình.

Vận mệnh — thứ sở hữu sự biến đổi

Của vạn vật, như đã được giao phó cho nàng

Thông qua sự quan phòng và sắp đặt

Của đấng tối cao Iove, khi các vương quốc phải chuyển dời

Từ dân tộc này sang dân tộc khác, hoặc khi chúng suy vong —

Đã bắt đầu tước đi những chiếc lông vũ rực rỡ của thành Troye

Ngày qua ngày, cho đến khi chúng trơ trọi chẳng còn niềm vui.

Giữa tất cả những điều đó, hồi kết của tấn bi kịch

Về Hector bắt đầu đến gần thật nhanh chóng;

Định mệnh muốn linh hồn của chàng phải rời khỏi thể xác,

Và đã vạch sẵn một con đường để tước đoạt nó;

Chống lại định mệnh ấy, việc cố gắng đấu tranh chẳng mang lại ích lợi gì;

Nhưng rồi vào một ngày nọ, chàng lên đường tham trận,

Nơi mà hỡi ôi, chàng đã vĩnh viễn khép lại cuộc đời mình.

Vì thế nên ta nghĩ rằng bất kỳ ai

Hành nghề binh đao đều nên thương xót

Cho cái chết của một vị hiệp sĩ vô cùng cao quý ấy;

Bởi vì khi chàng với tay tóm lấy cổ áo giáp của một vị vua,

Do bất cẩn trước điều này, Achilles đã đâm thủng lớp giáp lưới

Và xuyên thẳng qua lồng ngực để tước đoạt mạng sống của chàng;

Và cứ thế vị hiệp sĩ đáng kính ấy đã bị tước đi sự sống.

Vì sự ra đi của chàng, như sách vở cổ xưa kể lại cho chúng ta,

Người ta đã khóc thương thảm thiết đến mức ngôn từ không thể tả xiết;

Và đặc biệt là nỗi sầu muộn của Troilus,

Kẻ đứng ngay sau chàng về sự cao thượng.

Và Troilus chìm đắm trong nỗi sầu muộn đó,

Đến mức giữa nỗi buồn, tình yêu và sự bất an,

Suốt ngày chàng cứ nài xin trái tim mình hãy vỡ tung đi cho rồi.

Nhưng dẫu vậy, dù chàng có chìm trong tuyệt vọng,

Và luôn sợ hãi rằng người thương của mình là kẻ bội bạc,

Thì trái tim chàng vẫn luôn hướng về nàng.

Và như những kẻ si tình thường làm, chàng luôn tìm kiếm những cách thức mới

Để chiếm lại Criseyde — người có nhan sắc rạng ngời.

Và trong thâm tâm, chàng vẫn luôn tìm cách bào chữa cho nàng,

Rằng Calchas chính là nguyên nhân gây ra toàn bộ sự trì hoãn của nàng.

Và vô số lần chàng ôm ấp ý định lớn lao

Là giả trang thành một người hành khất

Để đi gặp nàng; nhưng chàng không thể ngụy trang

Sao cho qua mắt được những kẻ khôn ngoan trong thiên hạ,

Cũng chẳng tìm ra được một lý do bào chữa nào đủ sức thuyết phục,

Nếu chàng bị nhận diện giữa đám người Hy Lạp;

Vì thế nên chàng đã tuôn rơi vô vàn giọt nước mắt.

Chàng vẫn thường xuyên viết thư cho nàng theo lối hoàn toàn mới

Thật thảm thiết, chẳng hề chểnh mảng vì lười biếng,

Khẩn khoản nài xin nàng rằng, vì chàng luôn trung thành,

Mong nàng hãy quay trở lại và giữ trúng lời hứa danh dự.

Vì thế nên vào một ngày nọ, vì lòng trắc ẩn,

Ta nghĩ thế, liên quan đến toàn bộ sự việc này,

Criseyde đã viết thư hồi âm cho chàng, và nội dung như các ngươi sắp nghe đây.

'Hỡi người con trai của Cupid, tấm gương của sự đức hạnh,

Hỡi thanh gươm của tinh thần hiệp sĩ, nguồn cội của lòng cao thượng!

Làm sao một kẻ đang chìm trong đớn đau, sợ hãi

Và thiếu vắng sự chữa lành, lại có thể gửi đến anh niềm vui lúc này?

Ta thì vô cảm, ốm o, ngập tràn trong khốn khổ;

Vì anh không thể gặp ta, và ta cũng chẳng thể gặp anh,

Ta chẳng thể gửi cho anh trái tim lẫn sự khỏe mạnh.'

Những lá thư chật kín chữ của anh, trên toàn bộ tờ giấy đầy những lời than vãn,

Đã thấu hiểu được lòng trắc ẩn trong trái tim ta;

Ta cũng đã nhìn thấy lá thư đẫm lệ của anh,

Cùng với việc anh khẩn khoản nài xin ta

Quay trở lại, điều mà hiện tại vẫn chưa thể thực hiện được.

Nhưng lý do vì sao, kẻo lá thư này bị phát hiện,

Vì sự sợ hãi, ta xin phép không nhắc đến lúc này.

Chúa biết rõ, sự bất an của anh là một nỗi đớn đau đối với ta,

Sự vội vã của anh, và việc dường như anh không chịu đón nhận

Sự sắp đặt của các vị thần như một điều tốt đẹp nhất.

Cũng như chẳng có điều gì khác đọng lại trong trí nhớ của anh,

Theo ta nghĩ, ngoài niềm vui của riêng anh.

Nhưng xin đừng giận hờn, ta khẩn khoản nài xin anh điều đó;

Bởi vì việc ta trì hoãn, tất cả đều là vì những lời gièm pha độc ác.

Bởi vì ta đã nghe thấy nhiều hơn thế những gì ta từng nghĩ,

Liên quan đến hai chúng ta, về tình hình mọi chuyện ra sao;

Ta sẽ xoa dịu điều đó bằng sự giả vờ phớt lờ.

Và xin đừng giận hờn, ta cũng đã hiểu thấu

Rằng anh chẳng làm gì ngoài việc đùa giỡn với tình cảm của ta.

Nhưng thôi bỏ qua đi, ta chẳng thể nhận thấy ở anh điều gì

Ngoài sự chân thành và lòng cao thượng tuyệt đối.

Ta sẽ quay về, nhưng ta đang lâm vào tình cảnh

Rắc rối đến mức vào năm nào hay ngày nào

Điều này xảy ra, ta không thể ấn định trước được.

Nhưng nhìn chung, ta khẩn khoản nài xin anh, trong khả năng có thể,

Hãy giữ vững những lời chúc phúc và tình bạn của anh dành cho ta.

Bởi vì quả thật, chừng nào hơi thở còn tồn tại,

Hãy cứ tin tưởng ở ta như một người bạn.'

Mong anh đừng lấy làm khó chịu,

Vì bức thư ta gửi cho anh quá ư ngắn ngủi;

Ta không dám viết thư đàng hoàng ở nơi ta đang đứng,

Cũng chưa từng giỏi văn thơ bao giờ.

Hơn nữa, người ta thường gửi gắm ý nghĩa lớn lao vào không gian ngắn ngủi.

Ý định mới là tất cả, chứ không phải độ dài của bức thư;

Và giờ thì vĩnh biệt nhé, cầu xin Chúa che chở cho anh!

Của C.'

Troilus cảm thấy bức thư này thật kỳ lạ

Khi ngắm nhìn nó, và chàng thở dài não nề;

Chàng nghĩ nó tựa như điềm báo của sự đổi thay;

Nhưng cuối cùng, chàng không tài nào tin nổi

Rằng nàng sẽ không giữ đúng những gì nàng từng hứa;

Bởi vì một kẻ yêu sâu đậm rất miễn cưỡng phải tin

Vào những trường hợp như thế, dù cho bản thân có phải chịu tổn thương.

Nhưng dẫu vậy, người ta vẫn thường nói rằng cuối cùng thì,

Dù thế nào đi nữa, sự thật rồi cũng sẽ phơi bày;

Và một sự việc đã xảy ra, diễn ra nhanh đến mức

Troilus thừa hiểu rằng nàng

Không hề tốt bụng như lẽ ra nàng phải thế.

Và cuối cùng, chàng thừa biết, không chút hoài nghi,

Rằng tất cả những gì mình bỏ công theo đuổi đều đã đổ sông đổ biển.

Đứng ngây người trong một ngày u sầu

Chính là Troilus này, cùng với nỗi hoài nghi

Về người mà vì nàng chàng tưởng mình sắp chết.

Và chuyện tình cờ xảy ra là khắp thành phố Troye,

Theo đúng nghi thức, người ta rước đi rước lại

Một chiếc áo giáp khoác ngoài, như sử sách đã ghi lại,

Đi trước Deiphobus, như một dấu hiệu chiến thắng của chàng,

Chiếc áo giáp ấy, như Lollius đã kể lại,

Đã bị Deiphobus cướp lấy từ tay Diomede

Vào chính ngày hôm đó; và khi Troilus

Nhìn thấy nó, chàng bắt đầu chú ý đến nó,

Quan sát kỹ từ chiều dài đến bề rộng,

Và từng đường kim mũi chỉ; nhưng khi chàng vừa ngắm nhìn,

Trái tim chàng chợt lạnh toát đi ngay tức khắc,

Như kẻ tìm thấy bên trong phần cổ áo

Một chiếc trâm cài, thứ mà chàng từng tặng Criseyde vào buổi sáng

Mà nàng buộc phải rời khỏi thành Troye,

Như một vật kỷ niệm về chàng và nỗi sầu muộn của chàng;

Và nàng đã trao lại nó để làm tin cho chàng

Rằng sẽ giữ gìn nó mãi mãi; nhưng giờ đây, chàng thừa biết rõ,

Quý cô của chàng không còn là kẻ đáng để tin tưởng nữa.

Chàng lủi thủi đi về nhà, và vội vã sai người

Đi gọi Pandarus; và toàn bộ biến cố mới mẻ này,

Cùng chiếc trâm cài ấy, chàng đã kể hết đầu đuôi cho hắn nghe,

Than vãn về sự thay lòng đổi dạ của trái tim nàng,

Về tình yêu lâu dài, sự trung and và nỗi đớn đau của mình;

Và ngay sau cái chết, chẳng cần nói thêm lời nào nữa,

Chàng tha thiết kêu gào để tìm lại sự bình yên cho mình.

Đoạn chàng cất lời than: 'Hỡi quý cô Criseyde của tôi,

Niềm tin của nàng đâu rồi, và lời hứa của nàng đâu rồi?

Tình yêu của nàng đâu rồi, sự trung thành của nàng đâu rồi?' chàng thốt lên;

‘Giờ thì nàng đang hoan hỉ tận hưởng bên gã Diomede!

Hỡi ôi, ít ra ta cứ nghĩ rằng,

Vì nàng không chịu giữ lấy sự trung thành với ta,

Thì nàng cũng không nên đùa giỡn với tình cảm của ta như thế!

Từ nay về sau ai còn dám tin vào bất kỳ lời thề thốt nào nữa?

Hỡi ôi, trước nay ta chưa từng nghĩ rằng,

Hỡi Criseyde, nàng lại có thể thay lòng đổi dạ đến thế;

Và nếu như ta không phạm lỗi hay làm điều sai quấy,

Ta cũng chẳng ngờ trái tim nàng lại tàn nhẫn đến mức

Ra tay tước đoạt mạng sống của ta thế này; hỡi ôi, danh dự chung thủy của nàng

Giờ đây đã bị vứt bỏ sạch sành sanh, và đó là điều làm ta thương xót nhất.

Chẳng lẽ không còn chiếc trâm cài nào khác mà nàng muốn vứt bỏ

Để ban phát cho tình nhân mới của mình sao,' chàng thốt lên,

'Ngoài chính chiếc trâm cài mà ta, đẫm trong những giọt nước mắt,

Đã trao cho nàng để làm vật kỷ niệm về ta ư?

Hỡi ôi, nàng chẳng có lý do nào khác

Ngoài sự khinh miệt, và việc nàng cố ý

Muốn phơi bày trọn vẹn ý đồ của mình cho thiên hạ thấy!

Thông qua đó ta thấy rằng nàng đã quét sạch ta

Khỏi tâm trí nàng, và dù thế nào đi nữa, ta cũng không tài nào

Tìm thấy trong trái tim mình suốt cả thế gian này

Ý định ngừng yêu nàng dù chỉ trong một phần tư ngày!

Thật là nghiệt ngã khi ta sinh ra trên đời, hỡi ôi!

Rằng người đã bắt ta phải chịu đựng ngần ấy nỗi sầu muộn này,

Lại là kẻ mà ta yêu thương nhất trong mọi sinh linh.

Giờ thì xin Chúa,' chàng thốt lên, 'hãy ban cho ta ân huệ

Để ta có thể chạm mặt với gã Diomede này!

Và quả thực, nếu ta có đủ sức mạnh và cơ hội,

Ta hy vọng mình sẽ khiến hắn phải đổ máu bên sườn.

Hỡi Chúa,' chàng cất lời, 'đấng có trách nhiệm bảo vệ

Sự chân thành và trừng phạt những kẻ gian ác,

Cớ sao ngài không giáng cơn thịnh nộ xuống thói đời đồi bại này?

Hỡi Pandare, kẻ từng trách móc ta

Vì tội tin vào những giấc mơ, và hay quen mồm chì chiết,

Giờ thì chính ngươi có thể tận mắt chứng kiến, nếu ngươi thích,

Criseyde rạng ngời — người cháu gái của ngươi — trung thành đến mức nào!

Chúa mới biết, dưới muôn hình vạn trạng,' chàng thốt lên,

'Các vị thần đã hiển thị cả niềm vui lẫn nỗi đớn đau

Trong giấc ngủ, và điều đó nay đã ứng nghiệm qua giấc mơ của ta.'

Và chắc chắn rằng, chẳng cần nói thêm lời nào nữa,

Kể từ nay về sau, trong giới hạn khả năng của mình,

Ta sẽ tự tìm kiếm cái chết ngay trong chiến trận;

Ta chẳng thèm bận tâm ngày đó đến sớm hay muộn!

Nhưng quả thực, hỡi Criseyde, nàng thiếu nữ ngọt ngào,

Kẻ mà ta vẫn luôn phụng sự bằng toàn bộ sức lực của mình,

Việc nàng đối xử với ta như thế này là điều ta không hề đáng phải nhận.'

Gã Pandarus này, kẻ đã lắng nghe tất cả những điều đó,

Và thừa biết rằng chàng nói hoàn toàn có thật về chuyện này,

Đã chẳng thèm thốt ra lấy một lời để đáp lại;

Bởi vì hắn vô cùng đau buồn trước nỗi sầu của người bạn

Và cảm thấy xấu hổ vì người cháu gái của mình đã lầm đường lạc lối;

Và đứng sững sờ vì cả hai lý do đó,

Câm lặng như tượng đá; chẳng một lời nào thốt lên nổi.

Nhưng cuối cùng hắn cũng cất lời và thốt lên:

'Hỡi người anh em thân thiết của ta, ta chẳng thể làm gì hơn cho ngươi nữa.

Ta phải nói gì đây? Quả thực, ta căm ghét Criseyde!

Và Chúa mới biết, ta sẽ căm ghét nó cho đến hết cuộc đời!

Và việc ngươi từng khẩn khoản xin ta làm từ thuở trước,

Chẳng màng mảy may đến danh dự hay sự bình yên của ta,

Ta đã làm tất cả những gì ngươi muốn.

Nếu ta từng làm điều gì khiến ngươi vừa lòng,

Thì đó là niềm hạnh phúc của ta; còn về sự phản bội này,

Chúa mới biết, đó thực sự là một nỗi đau đớn đối với ta!

Và không còn nghi ngờ gì nữa, vì sự bình yên trong tâm hồn ngươi,

Ta rất sẵn lòng sửa chữa nó, nếu biết phải làm thế nào.

Và xin Chúa quyền năng hãy sớm mang nàng ta

Rời khỏi thế giới này; ta chẳng còn gì để nói nữa.'

Nỗi sầu muộn và tiếng than vãn của Troilus lớn lao biết bao;

Nhưng vận mệnh vẫn tiếp tục guồng quay con đường của mình.

Criseyde yêu người con trai của Tydeus,

Còn Troilus đành ngậm ngùi khóc thầm trong nỗi đớn đau buốt giá.

Thế giới này là vậy đấy; bất kỳ ai nhìn ngắm nó

Đều thấy ở bất kỳ hoàn cảnh nào sự bình yên trong tâm hồn cũng thật mỏng manh;

Nguyện xin Chúa ban phước để chúng ta biết cách đón nhận nó theo hướng tốt đẹp nhất!

Trong vô số những trận chiến khốc liệt, không còn nghi ngờ gì nữa,

Vị hiệp sĩ cao quý Troilus này,

Như người ta có thể đọc trong những trang sách cổ,

Đã minh chứng cho tinh thần hiệp sĩ và sức mạnh vĩ đại của mình.

Và chắc chắn rằng, cơn thịnh nộ ngày lẫn đêm của chàng

Đã giáng những đòn tàn nhẫn lên đầu người Hy Lạp;

Và mục tiêu mà chàng luôn ráo riết tìm kiếm chính là Diomede.

Và ta thường tìm thấy cảnh họ chạm trán nhau

Với những nhát gươm đẫm máu và những lời gầm ghì đanh thép,

Thử thách xem ngọn giáo của họ sắc bén đến mức nào;

Và Chúa mới biết, với biết bao sự tàn bạo hừng hực,

Troilus đã giáng những đòn chí mạng lên chiếc mũ giáp của hắn.

Nhưng dẫu vậy, vận mệnh không cho phép

Rằng kẻ này hay kẻ kia phải ngã xuống bởi tay người còn lại.—

Và nếu như ta nhận nhiệm vụ viết về

Vũ khí chiến đấu của người anh hùng đáng kính này,

Thì ta đã có thể ca khúc khải hoàn về những trận chiến của chàng.

Nhưng vì ta bắt đầu việc viết lách

Về tình yêu của chàng, nên ta đã kể theo hết khả năng mình có.

Những chiến công hiển hách của chàng, kẻ nào muốn nghe,

Hãy đọc sách của Dares, ngài ấy sẽ kể tường tận tất cả cho các ngươi nghe.

Ta xin khẩn cầu mọi vị quý cô rạng ngời nhan sắc,

Cùng mọi người phụ nữ cao quý, bất kể nàng là ai,

Rằng dẫu cho Criseyde có là kẻ bội bạc,

Mong nàng đừng vì tội lỗi đó mà trút cơn giận dữ lên ta.

Các ngươi có thể tìm thấy tội lỗi của nàng ở những trang sách khác;

Và ta sẽ rất vui lòng viết tặng, nếu các ngươi thích,

Về sự chung thủy của Penelope và nàng Alceste ngoan hiền.

Ta không nói điều này chỉ dành riêng cho những người đàn ông,

Mà quan trọng nhất là dành cho những người phụ nữ bị phản bội

Bởi những kẻ tiểu nhân; nguyện xin Chúa giáng họa cho chúng, a-men!

Những kẻ dùng sự khôn ngoan và mưu mẹo tột đỉnh của mình

Để lừa gạt các ngươi! Và điều này đã thúc đẩy ta

Cất tiếng lên, và nói tóm lại ta xin khẩn cầu tất cả các ngươi,

Hãy cảnh giác với đàn ông, và hãy lắng nghe những gì ta nói!—

Hỡi cuốn sách nhỏ, hỡi vở bi kịch nhỏ bé của ta,

Mong rằng đấng tạo hóa của ngươi trước khi ngài qua đời

Sẽ ban cho ngươi sức mạnh để viết nên một vở hài kịch nào đó!

Nhưng hỡi cuốn sách nhỏ, đừng ganh tị với bất kỳ tác phẩm nào,

Mà hãy khiêm nhường phục tùng mọi áng thơ ca;

Và hãy cúi đầu kính cẩn trước những bậc thầy khi ngươi thấy họ bước qua:

Virgil, Ovid, Homer, Lucan và Statius.

Và vì có quá nhiều sự khác biệt

Trong tiếng Anh và lối viết của ngôn ngữ chúng ta,

Nên ta cầu xin Chúa đừng để ai sao chép sai lệch ngươi,

Hay làm sai nhịp điệu của ngươi vì sự thiếu thốn từ ngữ.

Và mong rằng dù ngươi được đọc hay được ngâm nga ở bất cứ đâu,

Ta khẩn cầu Chúa để ngươi được người ta thấu hiểu!

Nhưng giờ ta xin quay trở lại chủ đề ban đầu.—

Cơn thịnh nộ của Troilus, như ta bắt đầu kể cho các ngươi nghe,

Đã bị người Hy Lạp trả giá bằng những cái chết đắt đỏ;

Bởi vì hàng ngàn sinh mạng đã bị tước đoạt bởi đôi bàn tay chàng,

Như một kẻ chẳng có lấy một đối thủ nào sánh kịp,

Ngoại trừ Hector, vào thời đại của chàng, theo như ta được nghe.

Nhưng hỡi ôi, ngoại trừ ý muốn của các vị thần,

Tên Achilles hung ác đã nhẫn tâm tước đoạt mạng sống của chàng.

Và khi chàng đã ngã xuống theo cách bi thảm ấy,

Linh hồn thanh tao của chàng đã bay vút lên thật hạnh phúc

Hướng về khoảng không gian rỗng của tầng trời thứ bảy,

Bỏ lại đằng sau mọi nguyên tố vật chất;

Và tại đó, với ánh mắt quan sát vô cùng tường tận,

Chàng nhìn ngắm các vì sao vô định, lắng nghe thứ âm hòa

Vang lên với những âm thanh ngập tràn giai điệu thiên đàng.

Và từ trên cao đó, chàng phóng tầm mắt nhìn xuống thật nhanh

Đốm sáng nhỏ bé trên mặt đất — nơi được bao bọc

Bởi biển cả, và hoàn toàn khinh bỉ

Cái thế giới khốn khổ này, và coi tất cả chỉ là hư không

Khi so sánh với niềm hạnh phúc trọn vẹn

Tồn tại trên thiên đàng; và cuối cùng,

Ngay tại nơi chàng ngã xuống, chàng hạ thấp ánh mắt nhìn xuống;

Và tự mình bật cười trước nỗi sầu muộn

Của những kẻ đang khóc thương cho cái chết của chàng thảm thiết đến thế;

Và nguyền rủa toàn bộ hành động của chúng ta — thứ luôn bám theo

Sự ham muốn mù quáng, thứ chẳng thể kéo dài mãi mãi —

Trong khi lẽ ra chúng ta phải đặt trọn trái tim mình hướng về thiên đàng.

Và chàng tiếp tục cất bước, nói một cách vắn tắt là thế,

Đến nơi mà thần Mercury đã sắp đặt cho chàng đến ở.—

Cái kết mà gã Troilus này nhận được vì tình yêu là thế đấy,

Cái kết cho toàn bộ sự cao thượng vĩ đại của chàng;

Cái kết cho địa vị vương giả tối cao của chàng,

Cái kết cho những khao khát, cái kết cho sự cao quý của chàng;

Cái kết cho sự mỏng manh của thế gian giả dối.

Và cứ thế cuộc tình của chàng với Criseyde đã bắt đầu,

Như ta đã kể, và chàng đã kết thúc cuộc đời mình theo cách đó.

Hỡi những người trẻ tuổi tươi tắn, nam hay nữ,

Những kẻ có tình yêu đang nảy nở theo độ tuổi của các ngươi,

Hãy quay về từ bỏ sự hão huyền của thế gian,

Và hướng gương mặt trái tim mình lên cao

Đến vị thần đấng đã tạo ra các ngươi

Theo hình ảnh của ngài, và hãy nghĩ rằng tất cả thế gian này chỉ là một hội chợ

Thoáng qua nhanh chóng hệt như những bông hoa tươi đẹp.

Và hãy yêu mến ngài — đấng vì tình yêu cao cả

Đã chịu chết trên cây thánh giá để chuộc lại linh hồn chúng ta,

Đã hy sinh, phục sinh và đang ngự trị trên thiên đàng;

Bởi vì ngài sẽ chẳng bao giờ phản bội bất kỳ ai, ta dám khẳng định chắc chắn như thế,

Kẻ nào dâng hiến trọn vẹn trái tim mình cho ngài.

Và vì ngài là đấng tuyệt vời nhất để yêu thương và vô cùng nhân từ,

Cớ sao các ngươi còn phải đi tìm những mối tình giả dối làm gì?

Kìa hãy nhìn xem, những nghi lễ cổ xưa bị nguyền rủa của ngoại giáo,

Kìa hãy nhìn xem, tất cả các vị thần của chúng có thể mang lại lợi ích gì;

Kìa hãy nhìn xem, những ham muốn khốn khổ của thế gian này;

Kìa hãy nhìn xem, cái kết và phần thưởng cho sự nhọc nhằn

Từ các vị thần Iove, Apollo, Mars, và đám vô loại đó!

Kìa hãy nhìn xem, hình thức ngôn từ của các bậc hiền triết đời trước

Trong thi ca, nếu các ngươi tìm đọc sách vở của họ.—

Hỡi Gower đạo đức, ta xin dâng cuốn sách này

Đến ngài, và đến triết gia Strode,

Mong các ngài từ lòng nhân từ và sự nhiệt thành tốt đẹp

Sẽ rộng lượng chỉnh sửa lại ở những nơi cần thiết.

Và gửi đến đấng Christ chân thật — đấng đã hy sinh trên cây thập tự,

Bằng tất cả tấm lòng, ta luôn khẩn cầu lòng thương xót;

Và hướng về Chúa tể, ta cất lời thưa rằng:

Hỡi đấng Duy nhất, Song trùng và Tam vị, hằng sống muôn đời,

Đấng ngự trị mãi mãi trong Ba, trong Hai và trong Một,

Đấng không bị giới hạn nhưng có thể bao trùm vạn vật,

Xin hãy bảo vệ chúng ta khỏi những kẻ thù hữu hình và vô hình;

Và hỡi Chúa Jesus, vì ân sủng của ngài,

Xin hãy làm cho tất cả chúng ta xứng đáng với lòng thương xót đó,

Vì tình yêu của người thiếu nữ và cũng là người mẹ nhân từ của ngài! A-men.

Kết thúc Sách Troilus và Criseyde.