Quid autem de dignitatibus.
Nhưng ta sẽ nói gì về các bậc phẩm tước và quyền lực, những thứ mà các ngươi — những kẻ vốn chẳng biết thế nào là phẩm tước hay quyền lực thực sự — lại tôn lên cao tận mây xanh? Những tước vị và quyền lực ấy, nếu rơi vào tay kẻ gian ác, chúng sẽ gây ra những thiệt hại và tàn phá lớn lao chẳng kém gì ngọn lửa trên núi Etna khi ngọn lửa ấy bùng lên dữ dội, và chẳng trận đại hồng thủy nào gây ra tai ương tàn khốc bằng. Chắc hẳn các ngươi vẫn còn nhớ rõ, ta tin là thế, rằng cái chức vụ mà người ta gọi là quyền cai trị của các chấp chính quan — thứ vốn thuở xưa là khởi nguồn của tự do — đã từng bị tổ tiên các ngươi tìm cách bãi bỏ vì sự kiêu ngạo của các chấp chính quan. Và cũng chính vì sự kiêu ngạo ấy mà trước thời điểm đó, tổ tiên các ngươi đã trục xuất cả danh hiệu vua chúa khỏi thành Roma; nghĩa là họ không muốn có vua trị vì thêm nữa.
Nhưng giờ đây, giả sử tước vị và quyền lực được trao cho những người lương thiện — một điều rất hiếm khi xảy ra — thì có gì đáng chú ý ở những tước vị hay quyền lực đó ngoài bản chất lương thiện của chính những kẻ nắm giữ chúng? Do đó, danh dự không hề hướng về đức hạnh vì lý do phẩm tước, mà ngược lại, phẩm tước mới là thứ hướng về danh dự nhờ có đức hạnh.
Thế nhưng, đâu là cái thứ quyền lực đáng quý mà các ngươi hằng ca tụng và khao khát đến thế? Hỡi những sinh vật trần thế, các ngươi không thấy rằng mình chỉ đang có quyền lực trên những thứ thấp kém hay sao? Giờ đây, nếu ngươi nhìn thấy một con chuột giữa bầy chuột khác, mà nó lại tự nhận cho mình quyền lực và uy quyền trên tất cả những con chuột khác, ngươi sẽ khinh bỉ nó biết nhường nào! Chủng loại loài người cũng diễn ra y như vậy; thân xác có quyền lực trên thân xác. Bởi nếu ngươi quan sát kỹ cơ thể của một con người, có gì mong manh hơn nhân loại không? Những con người vốn rất thường xuyên bị giết chết bởi vết cắn của những con ruồi nhỏ bé, hoặc bởi những loài trùng rúc lọt vào nơi kín đáo của cơ thể con người?
Nhưng ta hỏi ngươi, tìm đâu ra một kẻ có thể thực thi hay nắm giữ bất kỳ quyền hành nào đối với một con người khác, nếu không phải là trên thể xác của kẻ đó, hoặc trên những thứ thấp hém hơn thể xác, mà ta gọi là tài sản may rủi? Liệu ngươi có bao giờ nắm giữ được quyền thống trị đối với một tâm hồn tự do? Liệu ngươi có thể lay chuyển khỏi trạng thái bình yên vốn có một tư duy đang gắn kết chặt chẽ với chính mình nhờ lý trí kiên định? Như thuở xưa, một bạo chúa từng tưởng rằng có thể khuất phục được một người có tâm hồn tự do, và định dùng cực hình để ép kẻ đó phải khai báo và buộc tội những người đồng đảng trong một âm mưu — mà ta gọi là một liên minh chống lại tên bạo chúa ấy; nhưng người tự do đó đã cắn đứt lưỡi mình và nhổ thẳng vào mặt tên bạo chúa độc ác nọ, khiến cho những cực hình mà tên bạo chúa tưởng rằng sẽ tạo nên sự tàn nhẫn, lại được nhà thông thái này biến thành chất liệu của đức hạnh.
Nhưng con người có thể làm gì đối với người khác mà chính bản thân hắn lại không thể gánh chịu điều tương tự từ những người khác? Hoặc nói cách khác, con người có thể làm gì cho thiên hạ mà thiên hạ lại không thể làm lại y như thế cho hắn? Ta từng nghe kể về Busiris, kẻ có thói quen sát hại những vị khách đến trọ trong nhà mình; và cuối cùng chính hắn cũng bị giết bởi Hercules, một vị khách của hắn. Regulus từng bắt sống nhiều binh lính xứ Phi Châu trong chiến trận và nhốt họ vào xiềng xích; nhưng chẳng bao lâu sau, chính hắn cũng phải dâng đôi tay mình cho xiềng xích của những kẻ mà hắn từng chiến thắng.
Vậy ngươi có cho rằng kẻ đó là hùng mạnh hay không, khi hắn chẳng có quyền làm một điều gì mà người khác lại không thể làm ngược lại lên chính thân thể hắn? Hơn thế nữa, nếu những tước vị hay quyền lực này mang sẵn một bản chất thiện lương trong chính chúng, thì chúng sẽ chẳng bao giờ rơi vào tay kẻ gian ác. Bởi những thứ trái ngược nhau vốn không quen dung chứa lẫn nhau. Tự nhiên chối bỏ việc dung hợp những điều tương phản. Và vì ta chắc chắn rằng kẻ gian ác thường xuyên nắm giữ các tước vị, nên điều đó càng cho thấy rõ ràng rằng tước vị và quyền lực vốn chẳng phải là thứ tốt đẹp theo bản tính của chúng; bởi chúng sẵn sàng dung dưỡng và gắn kết bản thân với những kẻ đê tiện.
Và quả thực, ta hoàn toàn có thể đánh giá và khẳng định điều tương tự đối với tất cả những ân huệ của vận mệnh — những thứ vẫn thường tuôn chảy dồi dào vào tay kẻ xấu; trong số những món quà đó, ta thiết nghĩ cần phải nhìn nhận rằng, chẳng ai nghi ngờ một kẻ có sức mạnh là kẻ mạnh, và kẻ có tốc độ là kẻ nhanh nhẹn. Tương tự, âm nhạc tạo ra những nhạc sĩ, y học tạo ra những y sĩ, và nghệ thuật hùng biện tạo ra những nhà hùng biện. Bởi bản chất của mỗi sự vật luôn tạo ra đặc tính riêng của nó, và nó không hề pha tạp với những tác động của các yếu tố đối lập; thậm chí theo ý muốn, nó còn xua đuổi những gì đi ngược lại với mình.
Nhưng quả thực, sự giàu có không thể kìm hãm lòng tham không đáy; quyền lực cũng chẳng thể làm cho một kẻ trở nên hùng mạnh trước chính bản thân hắn, khi mà những dục vọng đồi bại đang kìm kẹp hắn bằng những xiềng xích chẳng thể tháo gỡ. Và những tước vị trao cho kẻ gian ác không những chẳng làm cho chúng trở nên cao quý, mà trái lại càng phơi bày rõ mười mươi rằng chúng hoàn toàn đê hèn và bất xứng.
Và tại sao lại như thế? Chắc chắn là vì các ngươi thích dùng những cái tên sai trái để gọi những sự vật vốn mang bản chất hoàn toàn ngược lại; những cái tên ấy rất thường xuyên bị chính bản quả của sự việc bác bỏ. Do đó, những thứ giàu có kia xét theo lẽ phải không nên được gọi là sự giàu có; thứ quyền lực ấy không đáng được gọi là quyền lực; và tước vị ấy chẳng xứng đáng được gọi là tước vị.
Và cuối cùng, ta có thể kết luận tương tự về tất cả các ân huệ của Vận Mệnh: trong đó chẳng có gì đáng khao khát, chẳng có gì mang sẵn sự tốt lành tự nhiên bên trong, như ai nấy đều thấy rõ. Bởi chúng không chỉ chẳng bao giờ gắn kết trọn vẹn với những người lương thiện, mà cũng chẳng bao giờ làm cho những kẻ chúng chung sống trở nên tốt đẹp hơn.
