[Phần mở đầu.]

Nhưng ôi, hỡi Vận Mệnh, niềm vui sao ngắn ngủi,

Thật quá đỗi mong manh, dẫu ơn phước dâng người!

Kẻ tưởng chừng chân thật nhất lại chính là kẻ lừa gạt,

Biết tấu lên khúc ca ngọt ngào với những kẻ khờ khải,

Khiến chúng ngây thơ sa bẫy rồi tơi tả bầm dập dưới tay kẻ phản bội chung.

Và khi một linh hồn đã bị hất ngã khỏi vòng quay của mụ,

Mụ liền cất tiếng cười vang và chế nhạo không thương tiếc.

Từ Troilus, mụ quay phắt gương mặt rạng rỡ đi nơi khác,

Chẳng buồn đoái hoài,hất hủi chàng ra khỏi ân huệ của người thương,

Và đưa Diomede lên ngự trị trên bánh xe định mệnh.

Nghĩ đến đó thôi mà tim ta đã rỉ máu,

Và giờ đây cây bút ta đang cầm, ôi chao!

Đang run lên vì sợ hãi trước những điều ta sắp sửa phải viết ra.

Bởi chuyện Criseyde phụ bạc Troilus thế nào,

Hoặc ít ra, nàng đã nhẫn tâm ra sao,

Từ nay sẽ là chủ đề cho trang sách của ta,

Như những người xưa đã ghi chép lại để lưu truyền muôn thuở.

Ôi chao! Ước gì họ đừng bao giờ tìm thấy lý do

Để thốt lời chê trách nàng; và nếu họ có dựng chuyện vu khống,

Thì chính họ mới là kẻ chuốc lấy điều nhục nhã.

Hỡi các nữ thần Erinyes, ba chị em nơi đêm tối,

Những kẻ mãi than khóc trong nỗi thống khổ vô tận,

Megera, Alecto, và cả Tisiphone nữa;

Cả ngươi nữa, hỡi thần Mars tàn độc, thân phụ của Quirinus,

Hãy giúp ta hoàn tất quyển sách thứ tư này,

Để nỗi đau mất mát cả sinh mệnh lẫn tình yêu song đôi

Của Troilus được tỏ bày trọn vẹn nơi đây.

Hết phần mở đầu. Bắt đầu Quyển thứ Tư.

Khi ấy, như ta đã tường thuật từ trước,

Đạo quân hùng mạnh của người Hy Lạp đóng trại vây hãm thành Troy.

Xảy ra vào lúc ánh dương rực rỡ của Phoebus chiếu soi

Trên ngực chòm sao Sư Tử,

Rằng Hector, cùng với vô số vị dũng tướng oai hùng,

Vào một ngày nọ đã quyết định ra trận giao chiến với người Hy Lạp,

Như thói quen tìm cách gây tổn hại cho quân địch bất cứ lúc nào có thể.

Ta nào biết khoảng thời gian từ lúc định đoạt cho đến ngày họ thực sự giao chiến là bao lâu;

Nhưng vào một ngày nọ, áo giáp sáng chói rực ngời,

Hector cùng nhiều tráng sĩ hào hiệp dắt tay nhau ra trận,

Tay lăm lăm giáo mác và những chiếc cung lớn đã giương căng;

Và chẳng chần chừ thêm một phút giây, họ lập tức giáp lá cà với kẻ thù trên chiến trường.

Suốt cả ngày dài, với những ngọn giáo mài sắc nhọn,

Cùng tên, lao, gươm giáo và những cây chùy hung tợn,

Họ chiến đấu, hạ gục cả ngựa lẫn người xuống đất,

Và dùng rìu chiến đập nát đầu lâu.

Nhưng than ôi, nói ra sự thật là vào trận chiến cuối cùng ấy,

Những người dân Troy đã tự sa vào thế yếu,

Để rồi khi đêm xuống, họ phải tháo chạy về nhà với phần thua thiệt.

Chính trong ngày hôm đó, Antenor đã bị bắt làm tù binh,

Mặc cho sự kháng cự của Polydamas hay Monesteo,

Santippe, Sarpedon, Polynestor,

Polyte, hay cả bậc trưởng lão Ripheo người Troy,

Cùng những kẻ vai vế thấp kém hơn như Phebuseo.

Thế nên, vì tổn thất quá lớn trong ngày hôm ấy, người dân Troy

Đã vô cùng hoảng sợ khi linh tính rằng họ sắp mất đi một phần lớn niềm vui của mình.

Theo lời thỉnh cầu của người Hy Lạp, vua Priam đã ban hành

Một khoảng thời gian hưu chiến, và rồi họ bắt đầu thương lượng,

Trao đổi tù binh lớn nhỏ cho nhau,

Và trả những khoản tiền chuộc hậu hĩnh cho số người còn dư.

Sự việc này nhanh chóng lan truyền khắp mọi ngóc ngách,

Cả trong doanh trại vây hãm, trong thành phố, và ở mọi nơi,

Để rồi chẳng mấy chốc đã lọt đến tai Calchas.

Khi Calchas biết cuộc thương lượng này chắc chắn sẽ thành hiện thực,

Hắn liền chen chân vào hội đồng của các lãnh chúa Hy Lạp,

Và ngồi vào chỗ ngồi quen thuộc của mình với vẻ mặt thay đổi hoàn toàn;

Hắn cất tiếng khẩn khoản xin mọi người rủ lòng thương,

Vì tình yêu dành cho thần linh, hãy giữ trật tự và ban cho hắn quyền được lên tiếng.

Rồi hắn cất lời rằng: "Hỡi các vị lãnh chúa của ta, ta từng là

Một người Troy, điều đó ai cũng rõ chẳng có gì phải bàn cãi;

Và nếu các ngài còn nhớ, ta chính là Calchas,

Kẻ đầu tiên mang lại sự an tâm cho nhu cầu của các ngài,

Và tiên đoán chuẩn xác cách thức các ngài giành chiến thắng.

Bởi chắc chắn rằng, nhờ có các ngài, chẳng mấy chốc nữa

Thành Troy sẽ bị thiêu rụi và san bằng thành bình địa.

Còn về hình thức hay phương thức nào

Để tàn phá thành phố này và đạt được mọi mong muốn của các ngài,

Hẳn các ngài đã từng nghe ta bày tỏ trước đây,

Ta tin rằng các vị đều rõ, hỡi các lãnh chúa của ta.

Và bởi vì người Hy Lạp quá đỗi thân thương với ta,

Nên ta đã tự thân thân chinh đến đây,

Để chỉ vẽ cho các ngài cách thức hành động tốt nhất;

Bởi ta chẳng hề màng tới kho báu hay nguồn thu nhập của mình,

So với sự an nhang của các ngài.

Vì thế, ta đã từ bỏ toàn bộ tài sản để quy thuận các ngài,

Với hy vọng làm vui lòng các vị lãnh chúa.

Nhưng tất cả những mất mát ấy chẳng hề khiến ta bận lòng.

Ta nguyện thề, ngõ hầu có được niềm vui trọn vẹn,

Dù phải mất đi tất cả những gì ta có ở thành Troy vì các ngài,

Ngoại trừ một người con gái, than ôi, ta đã bỏ lại nàng

Đang say giấc nồng ở nhà khi ta trốn khỏi thành Troy.

Ôi một người cha nhẫn tâm và tàn độc làm sao!

Sao ta lại có thể mang một trái tim sắt đá đến thế?

Than ôi, sao ta không bế luôn cả con bé trong chiếc áo ngủ của nó chứ!

Vì đau buồn chuyện này mà ta chẳng thiết sống qua ngày mai,

Trừ khi các vị lãnh chúa rủ lòng thương xót cho nỗi sầu muộn của ta.

Chính vì ta chưa tìm thấy thời cơ thích hợp nào trước đây

Để giải cứu con bé, nên ta đành ngậm tăm im lặng;

Nhưng nay hoặc không bao giờ, nếu các ngài cảm thấy thuận tình,

Chẳng nghi ngờ gì nữa, ta có thể đón con bé về ngay lập tức.

Ôi xin hãy rủ lòng ơn huệ! Giữa chốn đông đúc này,

Xin hãy thương xót cho một kẻ khốn khổ già nua đang chìm trong cùng cực,

Khi mà chính ta vì các ngài mà gánh chịu ngần ấy nỗi muộn phiền!

Các ngài giờ đây đã bắt giữ và tống giam

Biết bao nhiêu là tráng sĩ Troy trong ngục tối; và nếu các ngài bằng lòng,

Đứa con gái của ta có thể dùng một trong số họ để đổi lấy sự tự do.

Giờ đây, vì tình yêu đối với thần linh và lòng nhân đức,

Xin hãy ban cho ta một người trong số đông đảo tù nhân ấy, than ôi!

Nào có lý do gì để từ chối lời thỉnh cầu này,

Khi mà các ngài vừa có được dân chúng lẫn thành trì ngay trong tầm tay?

Dựa trên tính mạng của mình, ta xin thề chẳng dám nói dối,

Thần Apollo đã truyền đạt cho ta điều ấy một cách chân thực;

Ta cũng đã tìm ra điều đó qua chiêm tinh học,

Qua quẻ thẻ và cả điềm thiêng chim chóc một cách xác thực,

Và ta dám khẳng định rằng thời điểm ấy đã cận kề,

Khi lửa và ngọn giáo sẽ lan tràn khắp toàn thành phố;

Và cứ thế, thành Troy sẽ biến thành tro tàn lạnh lẽo.

Bởi chắc chắn rằng, cả Phoebus và Neptunus,

Những vị thần từng xây nên những bức tường thành này,

Vẫn luôn căm phẫn người dân Troy đến tận xương tủy,

Đến mức họ sẽ mang lại sự diệt vong cho nơi này,

Đúng như những gì họ căm ghét vua Laomedon xưa kia.

Bởi vì nhà vua từng từ chối trả thù lao cho họ,

Nên thành Troy chắc chắn sẽ bị thiêu rụi trong biển lửa."

Vừa kể lể câu chuyện của mình, vị lão già đầu bạc ấy,

Với lời lẽ khiêm nhường cùng ánh mắt rưng rưng,

Những giọt nước mắt mặn chát từ đôi tròng mắt

Cứ tuôn rơi xối xả xuống cả hai gò má.

Hắn khẩn khoản cầu xin sự cứu giúp lâu đến mức

Để xoa dịu nỗi đau đớn tột cùng trong lòng hắn,

Họ đã trao trả Antenor cho hắn mà không giữ lại gì thêm.

Nhưng còn ai sung sướng hơn Calchas lúc bấy giờ?

Và hắn liền nhanh chóng giao phó công việc của mình

Cho những kẻ được cử đi làm sứ thần cho phái đoàn,

Đồng thời dặn dò họ hết lời thay mặt hắn xin Antenor

Để đổi lấy việc đưa vua Thoas và Criseyde về nhà;

Và khi vua Priam phái người cấp giấy thông hành,

Các sứ thần liền thẳng tiến trở về thành Troy.

Khi mục đích chuyến đi được thông báo, vua già

Priam ngay lập tức triệu tập triều đình họp toàn dân,

Mà kết quả của nó ta sẽ tường thuật lại cho các ngài nghe.

Các sứ thần đã nhận được câu trả lời dứt khoát,

Rằng việc trao đổi tù binh và mọi nhu cầu thỏa thuận này

Đều được lòng họ, và tiến trình được tiếp tục ngay sau đó.

Troilus có mặt tại nơi đó,

Khi người ta đòi đổi Antenor lấy Criseyde,

Khiến gương mặt chàng bỗng chốc biến sắc ngay tức khắc,

Như một kẻ suýt chết vì những lời nói ấy.

Tuy nhiên, chàng chẳng thốt ra được nửa lời,

Sợ rằng người đời sẽ dò ra tình cảm thầm kín của mình;

Chàng đành dùng sự kiên cường của một đấng nam nhi để nén chặt nỗi đau.

Và với tâm trạng đầy thống khổ cùng nỗi khiếp sợ kinh hoàng,

Chàng chờ xem các vị lãnh chúa sẽ đưa ra quyết định gì đối với thỉnh cầu ấy;

Và nếu họ chấp thuận việc đổi nàng, - thần linh chớ để điều đó xảy ra, -

Thàng liền nghĩ đến hai điều:

Đầu tiên là làm sao để bảo toàn danh dự cho nàng, và bằng cách nào

Chàng có thể ngăn chặn việc đổi nàng một cách tốt nhất;

Chàng trằn trọc suy tính mọi bề xem việc này sẽ ra sao.

Tình yêu thôi thúc chàng sẵn sàng làm mọi thứ để giữ nàng lại,

Và thà chết còn hơn để nàng phải ra đi;

Nhưng lý trí lại thì thầm với chàng ở một góc khác rằng:

"Đừng hành động như thế khi chưa có sự đồng thuận của nàng,

Kẻo vì hành vi của ngươi mà nàng trở thành kẻ thù,

Và nói rằng chính sự nhúng tay của ngươi đã làm lộ tẩy

Tình yêu của cả hai, vốn dĩ từ trước đến nay hãy còn là điều bí mật."

Vì lẽ đó, chàng đi đến quyết định khôn ngoan nhất rằng,

Mặc cho các vị lãnh chúa có muốn nàng đi chăng nữa,

Chàng sẽ để họ thuận theo ý muốn của mình,

Nhưng trước tiên phải bẩm báo với người thương về dự định của họ.

Và khi nàng bày tỏ cõi lòng cho chàng nghe,

Chàng sẽ hành động theo đúng ý nàng thật nhanh chóng,

Dù cho cả thế giới có quay lưng chống lại đi chăng nữa.

Hector, người đã lắng nghe rõ mồn một ý đồ của người Hy Lạp,

Về việc họ muốn dùng Antenor để đổi lấy Criseyde như thế nào,

Đã đứng lên phản đối và điềm đạm đáp lời rằng:—

"Thưa các ngài, nàng không phải là tù binh," chàng nói;

"Ta chẳng rõ kẻ nào đã giao trọng trách này cho các ngài,

Nhưng về phần ta, các ngài có thể nhắn lại với chúng rằng:

Ở đây chúng tôi không có thói quen đem phụ nữ ra bán buôn."

Tiếng la ó của đám đông bỗng chốc bùng lên cùng lúc,

Dữ dội chẳng khác nào ngọn lửa bén rơm;

Bởi vì vận rủi xui khiến vào đúng thời điểm ấy,

Nên họ lại mong mỏi chính sự diệt vong của mình.

“Hỡi Hector,” chúng lớn tiếng kêu lên, “thế lực tà ma nào đã xúi giục ngài

Lại đi che chở cho người phụ nữ này để rồi bắt chúng ta phải chịu mất mát

Tôn ông Antenor?—Ngài đang chọn sai đường rồi đấy—

Một con người khôn ngoan nhường ấy, lại là một vị bá tước dũng mãnh,

Trong khi chúng ta đang rất cần người, như ai nấy đều thấy;

Hắn cũng là một trong những nhân vật vĩ đại nhất của thành phố này;

Hỡi Hector, hãy dẹp bỏ những ảo tưởng ấy đi!

Hỡi vua Priam,” chúng tiếp lời, “chúng tôi xin tuyên bố điều này,

Rằng toàn thể tiếng nói của chúng tôi là để từ bỏ Criseyde;”

Và chúng khẩn khoản nài nỉ hãy thả Antenor về.

Hỡi Juvenal, bậc hiền triết! Lời phán của ngài quả là chân lý,

Rằng người đời hiểu biết quá ít về những gì họ khao khát

Để rồi cuối cùng lại tìm thấy sự trớ trêu trong chính mong muốn của mình;

Bởi bức màn sai lầm che mờ đôi mắt khiến họ chẳng thể nhận ra

Đâu mới là điều tốt nhất; và kìa, đây chính là một minh chứng rõ mươi mươi.

Đám dân đen này giờ đây lại đi khao khát sự giải thoát

Cho Antenor, kẻ đã mang lại tai họa cho chính họ!

Bởi sau này hắn chính là kẻ phản bội lại thành phố

Troy; than ôi, chúng đã chuộc hắn về quá ư vội vã;

Ôi thế gian khờ khạo, kìa sự khôn ngoan của ngươi đấy!

Criseyde, người chưa từng gây tổn hại cho chúng một chút nào,

Giờ đây sẽ chẳng thể đắm mình trong hạnh phúc nữa;

Trái lại, Antenor sẽ được trở về thành,

Còn nàng phải bước ra đi; đám đông hùa nhau reo hò la lối như thế đấy.

Vì lẽ đó, nghị viện đã đưa ra quyết định cuối cùng,

Là dùng Criseyde để đổi lấy Antenor,

Và phán quyết ấy được tuyên bố bởi vị chủ tọa,

Mặc cho Hector đã không ít lần cất lời can ngăn.

Và cuối cùng, bất luận kẻ nào có phản đối đi chăng nữa,

Thì mọi nỗ lực cũng chỉ là công cốc, sự việc vẫn phải xảy ra và chắc chắn sẽ xảy ra;

Bởi đó là ý muốn của phần đông nghị viện.

Mỗi người rời khỏi nghị viện,

Riêng Troilus, chẳng buồn thốt thêm một lời nào,

Chàng một mình vội vã rảo bước về phòng,

Ngoại trừ một hoặc hai tên hầu cận,

Những kẻ bị chàng quát tháo đuổi đi thật nhanh,

Bởi vì chàng muốn đi ngủ, như lời chàng viện cớ,

Và vội vã ngả mình xuống chiếc giường.

Và hệt như những chiếc lá mùa thu bị tước đoạt,

Từng chiếc rơi rụng cho đến khi thân cây trơ trụi,

Chẳng còn lại gì ngoài lớp vỏ xù xì và những cành khô,

Troilus nằm đó, bị tước đoạt mọi niềm hạnh phúc,

Bị trói buộc trong lớp vỏ cây đen đúa của muộn phiền,

Sẵn sàng phát điên đến mức mất cả lý trí,

Bởi sự thay đổi của Criseyde cứa vào tâm can quá đỗi đau đớn.

Chàng chồm dậy, khóa chặt mọi cánh cửa

Lẫn cửa sổ, rồi vị nam nhân đau khổ ấy

Ngồi thụp xuống thành giường,

Trông chẳng khác gì một bức tượng chết chóc xanh xao và nhợt nhạt;

Và nỗi đau chất chứa trong lồng ngực bỗng chốc

Bùng nổ tung ra, để rồi chàng hành động điên cuồng

Trong cơn cuồng nộ tột độ, như ta sẽ thuật lại cho các ngài nghe.

Tựa như chú bò tót hoang dã bắt đầu lồng lộn

Hết nơi này đến nơi khác khi mũi lao đâm thấu trái tim,

Và gầm lên những tiếng cất giấu nỗi thống khổ đến chết chóc,

Cũng vậy, chàng bắt đầu chạy quanh căn phòng,

Lấy hai nắm đấm đập liên hồi vào lồng ngực đau tức;

Chàng đập đầu vào tường, quăng quật thân thể xuống sàn nhà

Hết lần này đến lần khác để tự hành hạ chính mình.

Đôi mắt chàng, vì thương xót cho trái tim thổn thức,

Tuôn trào như hai dòng suối chảy xiết;

Những tiếng nấc nghẹn ngào vì nỗi đau đớn xé lòng

Đã cướp đi tiếng nói của chàng, đến nỗi chàng thốt lên chẳng nên lời:

"Ôi cái chết, than ôi! Sao ngươi không đoạt mạng ta đi?

Nguyền rủa thay cái ngày mà tạo hóa

Đã nhào nặn nên ta thành một sinh linh sống trên cõi đời này!"

Nhưng rồi sau đó, khi cơn cuồng nộ và thịnh nộ

Đã bóp nghẹt và đè nặng trái tim chàng

Trải qua quãng thời gian dài bắt đầu dịu xuống,

Chàng nằm vật xuống giường để nghỉ ngơi;

Nhưng lúc ấy những giọt nước mắt lại bắt đầu tuôn trào nhiều hơn nữa,

Đến mức thật kỳ lạ khi thân xác phàm trần này có thể chịu đựng nổi

Dù chỉ một nửa nỗi đau đớn mà ta đang miêu tả cho các ngài.

Rồi chàng cất tiếng than rằng: "Hỡi Vận Mệnh! Ôi khoảng thời gian khốn cùng!

Ta đã làm gì sai trái, ta đã phạm tội lỗi gì cơ chứ?

Sao ngươi lại có thể nhẫn tâm lừa gạt ta vì lòng trắc ẩn?

Chẳng lẽ không còn chút ân huệ nào, và ta cứ thế phải bị hủy diệt sao?

Phải chăng Criseyde cứ thế mà rời đi chỉ vì đó là ý muốn của ngươi?

Than ôi! Làm sao trong tâm can ngươi có thể nhẫn tâm

Đối xử với ta một cách tàn nhẫn và phũ phàng đến thế?

Chẳng phải ta đã tôn kính ngươi suốt cả cuộc đời mình,

Như ngươi dư sức biết, vượt lên trên tất cả các vị thần hay sao?

Tại sao ngươi lại nỡ cướp đi niềm vui của ta như thế?

Hỡi Troilus, người ta có thể gọi ngươi là gì lúc này

Nếu không phải là kẻ khốn cùng của những kẻ khốn cùng, kẻ đã rơi từ đỉnh cao danh vọng

Vào chốn địa ngục khổ ải, nơi ta sẽ mãi than khóc

Criseyde, than ôi! Cho đến khi hơi tàn sức kiệt?

Hỡi Vận Mệnh, than ôi! Nếu như cuộc đời ngập tràn niềm vui của ta

Lại khiến ngươi phật lòng bởi sự đố kỵ bỉ ổi của ngươi,

Tại sao ngươi không tước đoạt sinh mạng của cha ta, vua thành Troy,

Hoặc khiến các anh em ta phải chết,

Hay ra tay sát hại chính ta, kẻ đang ngày đêm than khóc và gào thét này,

Ta, kẻ gánh nặng cho cõi đời, chẳng thể làm được tích sự gì,

Chỉ biết chết dần chết mòn mà chẳng bao giờ thực sự được giải thoát?

Nếu như chỉ có riêng Criseyde được để lại cho ta,

Ta chẳng màng tới việc ngươi muốn đẩy đưa ta đi đâu; (144)

Vậy mà nàng, than ôi, nay lại bị ngươi tước đoạt mất rồi.

Nhưng ngẫm lại xem, đây mãi là bản chất muôn thuở của ngươi:

Cướp đi của một người thứ mà họ trân quý nhất,

Để chứng minh cho sự bạo ngược đồng bóng của ngươi.

Cứ thế, ta đã hoàn toàn sụp đổ, chẳng còn sự cứu rỗi nào cứu vãn nổi!

Hỡi vị chúa tể chân chính của tình yêu, hỡi thần linh, than ôi!

Đấng thấu hiểu tận cùng trái tim và mọi suy nghĩ của ta,

Cuộc đời bi thảm của ta sẽ ra sao trong hoàn cảnh này

Nếu ta phải đánh mất người mà ta đã phải trả giá đắt mới có được?

Khi chính các ngài đã đưa Criseyde và ta hoàn toàn

Vào ân huệ của các ngài, và niêm phong cả hai trái tim chúng ta lại,

Làm sao các ngài có thể nhẫn tâm để cho điều đó bị hủy bỏ, than ôi?

Dù ta có thể làm gì, ta vẫn sẽ làm, bao lâu ta còn trụ vững

Sự sống trong chốn đọa đày và nỗi đau đớn tột cùng,

Quả quyết than khóc cho tai ương hay rủi ro này

Một mình ta như lúc vừa sinh ra, vâng, là thế;

Ta sẽ chẳng bao giờ muốn nhìn thấy ánh nắng hay mưa rơi nữa;

Nhưng ta sẽ kết thúc cuộc đời mình trong tăm tối hệt như Oedipus,

Và chết đi trong nỗi thống khổ muôn mệnh.

Hỡi linh hồn mệt mỏi, kẻ cứ lang thang nay đây mai đó,

Sao mi không chịu bay ra khỏi cái thân xác

Đáng thương nhất từng bước đi trên mặt đất này?

Hỡi linh hồn đang ẩn mình trong nỗi đau này, hãy dứt tổ bay đi,

Hãy bay vút ra khỏi trái tim ta, khiến nó vỡ tung ra,

Và mãi mãi dõi theo Criseyde, người nữ chủ nhân thân yêu của mi;

Nơi chốn thuộc về mi giờ đây chẳng còn ở đây nữa đâu!

Hỡi đôi mắt bi thương, kể từ khi niềm vui duy nhất của các ngươi

Chỉ là được ngắm nhìn đôi mắt rạng ngời của Criseyde,

Các ngươi còn biết làm gì ngoài việc đứng chôn chân vô ích vì nỗi buồn của ta,

Và khóc cho cạn kiệt cả tầm nhìn?

Vì nàng, nguồn sáng từng sưởi ấm cho các ngươi, giờ đã lụi tàn,

Từ nay về sau ta có đôi mắt này để làm gì nữa,

Khi năng lực của các ngươi đã chẳng còn?

Hỡi Criseyde của tôi, hỡi vị nữ chúa tối cao

Của linh hồn khốn khổ đang cất tiếng kêu gào này,

Ai sẽ là kẻ mang lại sự an ủi cho nỗi đau đớn đây?

Than ôi, chẳng một ai; nhưng khi trái tim ta lịm tắt,

Xin ngài hãy đón nhận tâm hồn ta đang vội vã hướng về ngài,

Bởi nó sẽ mãi mãi phụng sự ngài;

Thế nên, dẫu thể xác này có tàn lụi đi chăng nữa thì cũng chẳng có gì đáng tiếc.

Hỡi những kẻ đang đắm mình trên đỉnh cao bánh xe

Định Mệnh, tận hưởng những vận hội tốt lành,

Cầu xin thần linh ban cho các ngươi thứ tình yêu bền chặt như thép,

Và cuộc đời các ngươi sẽ mãi chìm đắm trong niềm vui!

Nhưng khi các ngươi đi ngang qua ngôi mộ của ta,

Hãy nhớ rằng người đồng hương của các ngươi đang yên nghỉ nơi đó;

Bởi ta cũng từng yêu, dẫu bản thân chẳng lấy gì làm xứng đáng.

Hỡi gã già độc ác và sống sai quấy kia,

Ý ta muốn nói đến ngươi đấy, Calchas, than ôi, ngươi bị cái gì vậy

Mà lại mang dòng máu Hy Lạp trong khi được sinh ra là người Troy?

Hỡi Calchas, kẻ sẽ mang lại cái chết cho ta,

Ngươi sinh ra vào cái thời điểm bị nguyền rủa vì ta!

Ước gì thần Jupiter hạnh phúc, vì niềm vui của ngài,

Đã để ta tóm được ngươi ngay tại nơi ta muốn, ở tận thành Troy!"

Hàng ngàn tiếng thở dài, nóng hơn cả than hồng,

Nối tiếp nhau tuôn ra từ lồng ngực chàng,

Hòa lẫn với những lời than van mới để nuôi dưỡng nỗi đau,

Kịp khiến cho những giọt nước mắt khổ đau chẳng bao giờ ngừng chảy;

Và tóm lại, nỗi đớn đau giày xéo tâm can đến mức

Chàng trở nên mê muội, chẳng còn cảm nhận được

Niềm vui hay sự trừng phạt nào nữa, mà cứ thế nằm bất động trong cơn mê sảng.

Pandarus, kẻ vừa nghe thấy ở hội đồng

Tất cả những gì các vị lãnh chúa và thị dân bàn tán,

Và việc họ đã đồng thuận nhất trí ra sao

Về việc trao trả Criseyde để đổi lấy Antenor,

Đã suýt phát điên đến mức mất cả trí khôn,

Đến nỗi vì đau buồn mà hắn chẳng biết mình đang nghĩ gì nữa;

Nhưng hắn vội vã lao như bay đến chỗ Troilus.

Một hiệp sĩ nọ, người canh giữ cánh cửa phòng lúc bấy giờ,

Đã mở cửa ngay cho hắn bước vào;

Và Pandarus, với đôi mắt đẫm lệ vô cùng thương xót,

Lặng lẽ bước vào căn phòng tối tăm như một bức tượng đá,

Nhẹ nhàng tiến về phía chiếc giường,

Vẻ mặt bối rối đến mức chẳng biết phải nói gì;

Bởi vì quá đỗi đau lòng nên tâm trí hắn suýt như hoảng loạn.

Với nét mặt và vẻ bơ phờ tiều tụy vì nỗi đau này,

Cùng đôi tay khoanh trước ngực,

Hắn đứng trước mặt chàng Troilus bất hạnh ấy,

Và đăm đăm nhìn vào gương mặt đầy bi thương của chàng;

Nhưng hỡi chúa tôi, trái tim hắn cứ se thắt lại từng hồi

Khi chứng kiến người bạn của mình chìm trong đau khổ, kẻ mà nỗi sầu muộn

Đang bóp nghẹt trái tim hắn, theo như hắn tưởng tượng là vì sự tuyệt vọng.

Kẻ bất hạnh ấy, chính là Troilus, khi cảm nhận được

Người bạn Pandarus của mình đã đến thăm,

Liền tan chảy như tuyết gặp ánh nắng mặt trời,

Khiến cho Pandarus đau khổ, vì lòng trắc ẩn,

Cũng bật khóc nức nở thảm thiết hệt như chàng;

Và thế là cả hai cứ thế đứng lặng người đi,

Đến nỗi chẳng ai thốt nổi dù chỉ một lời vì quá đỗi đau thương.

Nhưng cuối cùng, chàng Troilus bất hạnh ấy,

Sắp chết vì đau đớn tột cùng, bỗng bật lên tiếng gào thét,

Và với giọng điệu não nề, chàng cất lời,

Giữa những tiếng nấc nghẹn ngào và những tiếng thở dài sườn sượt:

"Hỡi Pandarus, ta đã chết rồi, chẳng cần phải nói gì thêm nữa.

Bộ ngươi không nghe thấy ở nghị viện sao," chàng nói,

"Vì Antenor mà Criseyde của ta đã bị cướp mất rồi ư?"

Pandarus này, với vẻ mặt nhợt nhạt và vô hồn như người chết,

Vô cùng xót xa đáp lời rằng: "Ừ, ta có nghe!

Ước gì chuyện ta nghe thấy và biết rõ mọi chuyện ở đây

Là giả mạo chứ không phải sự thật.

Ôi lạy chúa thương xót, ai mà ngờ được chuyện này?

Ai có thể nghĩ rằng chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi thế,

Vận Mệnh lại lật nhào niềm vui của chúng ta chứ?

Bởi vì trên cõi đời này chẳng có sinh vật nào,

Theo phán đoán của ta, từng chứng kiến một sự sụp đổ nào

Kỳ lạ hơn thế này, do tai họa hay sự tình cờ mang lại.

Nhưng ai có thể né tránh hay đoán trước được tất cả?

Thế giới vốn dĩ là vậy; vì thế ta đúc kết rằng,

Đừng mong đợi tìm thấy ở Vận Mệnh bất kỳ sự thiên vị nào;

Những món quà của mụ là dành cho tất cả mọi người.

Nhưng hãy nói cho ta nghe, tại sao bây giờ ngươi lại điên rồ đến thế

Mà phải chìm đắm trong đau khổ? Tại sao ngươi lại nằm thế này?

Trong khi ngươi đã hoàn toàn có được điều mình khao khát,

Đến mức theo lẽ phải, bấy nhiêu đó là quá đủ rồi chứ?

Còn ta, kẻ chưa từng cảm nhận được trong cuộc đời phụng sự tình nào

Dù chỉ một ánh mắt hay nét mặt thân thiện từ một đôi mắt nào,

Hãy để ta cứ khóc than thế này cho đến chết.

Và hơn thế nữa, như chính ngươi thừa biết,

Thành phố này xung quanh đâu đâu cũng đầy rẫy những tiểu thư khuê nữ;

Và theo phán đoán của ta, ta sẽ tìm thấy trong đám đông nào đó

Những người còn xinh đẹp hơn gấp mười lần

So với bất kỳ người nào nàng từng là, vâng, dăm ba người là cái chắc.

Thế nên hãy vui lên, người anh em thân thiết của ta ơi,

Nếu nàng ấy mất đi, chúng ta sẽ tìm lại được người khác thôi.

Chúa chẳng đời nào bắt mọi niềm vui

Phải dồn hết vào một thứ duy nhất và không ở một người nào khác!

Nếu người này biết hát, người kia lại biết khiêu vũ rất giỏi;

Người này duyên dáng, thì người kia lại vui tươi rạng rỡ;

Và người này xinh đẹp, còn người kia lại rất khéo léo.

Mỗi người đều được trân quý nhờ phẩm chất riêng của mình,

Cả chim ưng săn diệc lẫn chim ưng săn mồi ven sông.

Và thêm nữa, như lời Zanzis thông thái đã viết,

'Tình yêu mới thường xua đuổi tình yêu cũ;'

Và trước hoàn cảnh mới sẽ có những mưu lược mới.

Hãy nghĩ xem, ngươi có trách nhiệm phải bảo vệ chính mình;

Theo thời gian, ngọn lửa ấy rồi cũng sẽ tự tàn lụi theo bản chất.

Bởi vì đây chỉ là một thứ niềm vui thoáng qua do tình cờ,

Một sự tình cờ nào đó sẽ xóa nhòa nó khỏi ký ức thôi.

Bởi vì chắc chắn như ngày nối tiếp sau đêm,

Tình yêu mới, công việc bận rộn hay những nỗi buồn khác,

Hoặc đơn giản là hiếm khi nhìn thấy một bóng hình nào đó,

Sẽ khiến mọi tình cảm cũ phai mờ tất thảy.

Và về phần ngươi, ngươi sẽ có được một trong số những thứ đó

Để xoa dịu những nỗi đau đớn cay đắng của mình;

Sự vắng mặt của nàng sẽ đánh bật hình bóng nàng ra khỏi trái tim ngươi."

Hắn thốt ra những lời này cốt để bằng mọi cách

Giúp đỡ người bạn của mình, kẻo vì đau buồn mà bỏ mạng.

Bởi chẳng nghi ngờ gì nữa, để xoa dịu nỗi đau của bạn,

Hắn chẳng màng đến việc mình đang thốt ra những lời lẽ nhảm nhí nào.

Nhưng Troilus, kẻ suýt chết vì đau đớn,

Chẳng thèm bận tâm đến những gì hắn đang hàm ý;

Vào tai này nhưng lại bay tuốt ra ở tai kia:

Mà cuối cùng đáp lời rằng: "Bạn tôi ơi,

Bài thuốc này, hay cách chữa trị thế này,

Sẽ rất phù hợp nếu như ta là một con quỷ,

Đi phản bội lại người vẫn luôn chân thành với ta!

Ta cầu xin thần linh đừng bao giờ để mưu kế này thành hiện thực;

Thà rằng ta ngã xuống chết ngay tại đây

Còn hơn làm theo những gì ngươi đang cố dạy bảo ta.

Kẻ mà ta phụng sự, thật đấy, mặc cho ngươi nói gì đi nữa,

Người mà trái tim ta hướng về bằng tất cả lẽ phải,

Sẽ sở hữu trọn vẹn ta cho đến hơi thở cuối cùng.

Bởi vì, hỡi Pandarus, một khi ta đã hứa trao trọn vẹn lòng trung thành cho nàng,

Ta sẽ không bao giờ phản bội dù cho là vì bất kỳ ai;

Nhưng ta sẽ mãi sống và chết như kẻ bề tôi của nàng,

Và chẳng bao giờ phụng sự bất kỳ sinh linh nào khác.

Còn chỗ ngươi bảo rằng ta sẽ tìm được người xinh đẹp

Như nàng, thôi đi, đừng mang ra so sánh

Với bất kỳ tạo vật nào được tạo hóa nhào nặn nên nơi trần thế này.

Ôi Pandarus thân mến, tóm lại một câu,

Ta sẽ không đồng quan điểm với ngươi

Về chuyện này; vì thế ta cầu xin ngươi,

Hãy giữ miệng lại đi; ngươi đang giết chết ta bằng những lời nói của ngươi đấy.

Ngươi bảo ta hãy đi yêu một người khác

Mới tinh tình tình, và hãy để Criseyde ra đi!

Chuyện đó không nằm trong tầm tay ta đâu, người anh em thân mến.

Và dẫu ta có làm được đi chăng nữa, ta cũng chẳng đời nào làm thế.

Nhưng ngươi có biết chơi trò chơi đánh bóng qua lại không,

Cây tầm ma vào, cây ngưu bàng ra, nay thế này mai thế khác hỡi Pandarus?

Giờ thì mặc cho kẻ nào quan tâm đến nỗi đau của ngươi gặp vận rỗi đi!

Ngươi cũng đối xử với ta, hỡi Pandarus,

Giống như kẻ mà khi có ai đó vướng vào hoạn nạn,

Hắn đến bên cạnh với những bước thong thả và thốt lên rằng:

'Đừng nghĩ đến nỗi đau nữa, và mi sẽ chẳng cảm thấy đau đớn gì đâu.'

Ngươi phải biến ta thành đá trước đã,

Và tước đi tất cả những cảm xúc của ta,

Rồi hãy hòng bắt nỗi đau của ta vơi đi dễ dàng như thế.

Cái chết có thể tước đoạt sinh mạng ra khỏi lồng ngực ta,

Chừng nào nỗi buồn này còn khoét sâu trong ta;

Nhưng mũi tên của Criseyde sẽ chẳng bao giờ

Có thể rời khỏi linh hồn ta; mà trái lại, cùng với Proserpina,

Khi ta chết đi, ta sẽ xuống ở trong cõi đọa đày;

Và ở đó ta sẽ mãi mãi than khóc cho nỗi buồn của mình,

Và cách mà hai chúng ta đã bị chia cắt ra sao.

Ngươi vừa đưa ra một luận điểm, tóm lại là,

Rằng sẽ ít đau đớn hơn biết mấy

Khi từ bỏ Criseyde, bởi nàng thuộc về ta,

Và được sống trong sự thảnh thơi cùng hạnh phúc.

Tại sao ngươi lại nói dối khi thốt ra những lời này với ta

Rằng 'Kẻ bị hất ngã từ đỉnh cao hạnh phúc xuống sẽ đau đớn hơn

So với kẻ chưa từng biết đến sự hạnh phúc đó trước đây'?

Nhưng hãy nói cho ta nghe xem, từ khi ngươi thấy việc thay đổi

Trong tình yêu qua lại dễ dàng đến thế,

Tại sao ngươi không dốc toàn lực

Để thay thế người đã gây ra cho ngươi mọi nỗi đau đớn kia?

Tại sao ngươi không để nàng ta rời khỏi trái tim mình?

Tại sao ngươi không đi yêu một nàng tiểu thư ngọt ngào khác,

Người có thể mang lại sự bình yên cho trái tim ngươi?

Nếu ngươi vẫn luôn gặp trắc trở trong chuyện tình cảm từ trước đến nay,

Và không tài nào xua đuổi nó khỏi trái tim mình,

Còn ta, kẻ từng sống trong nhung lụa và niềm vui

Bên nàng nhiều hơn bất kỳ sinh vật sống nào khác,

Làm sao ta có thể quên đi điều đó, lại còn nhanh đến thế?

Ôi, ngươi đã trốn ở cáió xó xỉnh nào lâu đến thế hỡi Pandarus,

Mà lại có thể biện luận rành mạch và trôi chảy đến vậy?

Không, không, thần linh chứng giám, mọi lời khuyên của ngươi đều vô giá trị,

Bởi vì dù chuyện gì có xảy ra đi chăng nữa,

Chẳng cần nói thêm lời nào, ta thà chết còn hơn.

Hỡi cái chết, đấng chấm dứt mọi nỗi muộn phiền,

Hãy đến đây, khi mà ta đã gọi tên ngươi bao lần,

Bởi vì cái chết thật êm đềm làm sao, nói cho phải phép,

Khi được triệu hồi nhiều lần, sẽ đến và chấm dứt mọi đớn đau.

Ta thừa biết rằng, khi cuộc đời ta còn yên bình

Trước khi ngươi đến cướp đi mạng sống của ta, ta hẳn đã dâng cao phần thưởng; (506)

Nhưng giờ đây sự xuất hiện của ngươi lại ngọt ngào đối với ta biết bao,

Đến mức trên cõi đời này ta chẳng khao khát điều gì hơn thế.

Hỡi cái chết, vì ngọn lửa đau khổ này đang thiêu đốt ta,

Ngươi hãy hoặc nhấn chìm ta trong nước mắt ngay lập tức,

Hoặc dùng cái chạm lạnh giá của ngươi để dập tắt ngọn lửa trong ta!

Vì ngươi tước đoạt mạng sống của biết bao kẻ bằng đủ mọi cách

Trái với ý muốn của họ, chẳng cần ai cầu xin, cả ngày lẫn đêm,

Xin hãy làm ơn thực hiện giúp ta thỉnh cầu này,

Hãy giải thoát cho thế giới, như vậy mới là công bằng biết bao,

Khỏi ta, kẻ là sinh vật bất hạnh nhất

Từng tồn tại; đã đến lúc ta phải chết rồi,

Khi mà trên cõi đời này ta chẳng còn chút giá trị nào để phụng sự nữa."

Chàng Troilus ấy tuôn trào những giọt nước mắt,

Tựa như dòng chất lỏng chảy xối xả ra từ chiếc bình cất rượu;

Còn Pandarus thì ngậm chặt miệng lại,

Và cúi gằm đôi mắt xuống đất.

Tuy nhiên, cuối cùng hắn cũng thầm nghĩ trong đầu rằng:

"Chà, cho dù thế nào đi nữa, thà là ta nói thêm vài lời với nó

Còn hơn để người bạn của mình phải bỏ mạng:"

Và hắn cất lời: "Bạn tôi ơi, vì ngươi đang chìm trong nỗi thống khổ này,

Và vì ngươi thích chê bai những luận điểm của ta,

Sao chính ngươi lại không tự giúp mình tìm lại sự đền bù,

Và dùng lòng dũng cảm để xua tan mọi nỗi bực dọc này?

Đi cướp nàng về đi—hay ngươi không dám vì sợ xấu hổ!

Và hoặc là để nàng rời khỏi thành phố này,

Hoặc là giữ nàng lại bên mình, và dẹp ngay cái thói hành xử ngớ ngẩn ấy đi.

Ngươi đang ở thành Troy đấy phỏng, hay ngươi chẳng có chút gan dạ nào

Để chiếm đoạt một người phụ nữ yêu thương ngươi,

Và tự nguyện đứng về phía ngươi sao?

Nào, đây chẳng phải là một trò hề ngớ ngẩn hay sao?

Hãy đứng dậy ngay lập tức, dẹp ngay những giọt nước mắt này đi,

Và chứng tỏ cho người ta thấy ngươi là một đấng nam nhi, bởi vì giờ khắc này

Ta thà chết còn hơn để nàng lọt vào tay kẻ khác."

Đáp lại điều này, Troilus nhẹ nhàng cất tiếng,

Và nói rằng: "Parde, người anh em thân mến ơi,

Tất cả những điều này chính ta cũng đã từng tự suy nghĩ rất nhiều lần,

Và còn nhiều điều hơn thế nữa chứ không chỉ có bấy nhiêu đây.

Nhưng lý do vì sao việc này bị bỏ dở, ngươi sẽ sớm được nghe rõ thôi;

Và khi ngươi đã ban cho ta sự chú ý lắng nghe,

Lúc đó ngươi có thể đưa ra phán quyết của mình.

Đầu tiên, vì ngươi biết rõ thành phố này đang chịu chiến tranh

Chỉ vì vụ cướp đoạt phụ nữ bằng vũ lực,

Nên ta sẽ không được phép làm sai trái,

Như tình hình hiện tại, hay gây ra một sự bất công lớn nhường ấy.

Ta cũng sẽ phải gánh chịu sự khiển trách từ tất cả mọi người,

Nếu ta dám chống lại sự cho phép của cha mình,

Khi mà nàng đã bị đem ra đổi vì lợi ích chung của toàn thành phố.

Ta cũng đã suy nghĩ rằng, miễn là có sự đồng thuận của nàng,

Ta sẽ xin cha ban ơn cho phép cưới nàng;

Nhưng rồi ta lại nghĩ, làm như vậy chẳng khác nào tố cáo nàng,

Bởi ta thừa biết mình không thể đường đường chính chính rước nàng về.

Bởi vì một khi cha ta, tại một chốn tôn nghiêm

Như nghị viện, đã đặt ấn tín đồng ý cuộc trao đổi nàng,

Ngài sẽ chẳng đời nào thu hồi lại sắc lệnh chỉ vì ta.

Tuy nhiên, điều khiến ta sợ hãi nhất là làm tổn thương trái tim nàng

Bằng thứ bạo lực đó, nếu ta thực hiện một hành động điên rồ như vậy;

Bởi vì nếu ta công khai phá rối việc này,

Nó chắc chắn sẽ mang lại điều tiếng xấu cho danh dự của nàng.

Và thà chết còn hơn là làm tổn hại danh tiếng của nàng,

Chẳng thà thần linh bắt ta phải hy sinh mạng sống của mình

Còn hơn là không bảo vệ được danh dự của nàng!

Thế nên ta đã hoàn toàn sụp đổ, theo như những gì ta có thể thấy;

Bởi một khi ta đã là hiệp sĩ của nàng, thì đó là điều chắc chắn,

Ta buộc phải đặt danh dự của nàng lên trên cả bản thân mình

Trong mọi hoàn cảnh, như bổn phận chính đáng của một người tình.

Cứ thế, ta bị giằng xé giữa khát vọng và lý trí;

Khát vọng mách bảo ta hãy đi ngăn cản nàng lại,

Nhưng lý trí lại không cho phép, vì trái tim ta vô cùng sợ hãi."

Cứ khóc lóc mãi chẳng thể nào nguôi ngoai,

Chàng cất lời: "Than ôi! Kẻ khốn khổ này phải sống sao đây?

Bởi ta cảm nhận rõ tình yêu của mình ngày càng lớn dần,

Trong khi hy vọng thì cứ cạn kiệt dần đi, hỡi Pandarus!

Những nguyên nhân gây ra nỗi đau của ta cũng ngày một nhiều thêm;

Ôi trời ơi, sao trái tim ta không vỡ tung ra cho rồi?

Bởi vì trong tình yêu, chẳng có mấy chỗ cho sự bình yên."

Pandarus đáp lời: "Bạn tôi ơi, tùy ý ngươi thôi,

Muốn làm gì thì làm; nhưng nếu ta mà ở vào hoàn cảnh nóng bỏng đó,

Và ở vị trí của ngươi, nàng ấy đã phải đi cùng với ta rồi;

Dù cho cả thành phố này có la ó om sòm về chuyện đó đi chăng nữa,

Ta cũng chẳng thèm đếm xỉa đến những tiếng la ó ấy dù chỉ là một xu.

Bởi vì khi người ta đã la hét chán chê, họ sẽ lại thì thầm với nhau;

Chẳng có điều kỳ lạ nào kéo dài quá chín đêm trong thành phố này đâu.

Đừng có suy diễn lý trí quá sâu xa

Hay quá ư lịch sự làm gì, hãy tự cứu lấy bản thân ngay lập tức;

Để người khác khóc còn hơn là để chính mình phải rơi lệ,

Nhất là khi hai người chỉ là một.

Hãy đứng dậy đi, vì tính mạng của ta, nàng sẽ không đi đâu cả;

Thà rằng mang tiếng tăm một chút ít

Còn hơn là chết rũ rí ở đây như một con muỗi mà chẳng hề có vết thương nào.

Chẳng có gì là hổ thẹn hay tội lỗi đối với các ngươi cả

Khi giữ lại người phụ nữ mà ngươi yêu thương nhất.

Biết đâu chừng, nàng lại coi ngươi là kẻ ngốc

Nếu cứ để nàng đến với doanh trại của người Hy Lạp như thế.

Hãy nhớ rằng Vận Mệnh, như chính ngươi thừa biết,

Luôn phù trợ cho những kẻ gan dạ trong sự nghiệp của họ,

Và quay lưng với những kẻ hèn nhát vì sự nhát gan của chúng.

Và dù cho người tình của ngươi có hờn giận một chút đi chăng nữa,

Sau này ngươi hoàn toàn có thể làm hòa với nàng được mà;

Nhưng về phần ta, quả thật ta không thể tin nổi

Rằng nàng lại coi đó là điều tồi tệ vào lúc này.

Tại sao trái tim ngươi lại phải run sợ vì sợ hãi cơ chứ?

Hãy nhớ lại xem hoàng tử Paris, anh trai ngươi kìa,

Cũng có một người tình; cớ sao ngươi lại không thể có người khác?

Và hỡi Troilus, ta dám thề với ngươi một điều thế này,

Rằng nếu Criseyde, người thương của ngươi,

Giờ đây yêu ngươi nhiều như những gì ngươi thể hiện ở đây,

Có Chúa phù hộ ta, nàng sẽ chẳng buồn giận đâu,

Dù ngươi có ra tay cứu vãn ngay lập tức trong tình thế hiểm nghèo này.

Và nếu nàng muốn rời bỏ ngươi để ra đi,

Thì nàng ta là kẻ giả dối; thế thì hãy yêu nàng ít thôi.

Thế nên hãy lấy lại can đảm và nghĩ xem, hệt như một hiệp sĩ,

Mọi luật lệ đều bị tình yêu phá vỡ hằng ngày.

Hãy thể hiện chút ít lòng dũng cảm và sức mạnh của mình đi,

Hãy tự thương lấy bản thân mình, bất chấp mọi sợ hãi.

Đừng để nỗi đau khốn khổ này gặm nhấm trái tim ngươi nữa,

Nhưng hãy hiên ngang phó mặc thế gian này cho may rủi đi;

Và nếu ngươi có chết như một vì tử đạo, thì hãy lên thiên đường."

Troilus bỗng bừng tỉnh sau những lời nói ấy,

Và cất lời: "Bạn tôi ơi, đa tạ lòng tốt của ngươi, ta đồng ý;

Nhưng chắc chắn rằng ngươi không thể thúc giục ta,

Và chẳng có sự đau đớn nào có thể hành hạ ta đến mức,

Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, ý định của ta

Nói ngắn gọn lại, dẫu ta có phải chết đi chăng nữa,

Là đi cướp đoạt nàng, trừ khi chính bản thân nàng muốn thế."

'Ồ, ý ta cũng là vậy mà,' Pandarus nói suốt cả ngày hôm nay.

'Nhưng nói cho ta nghe xem, ngươi đã thăm dò ý tứ của nàng chưa,

Mà lại ngồi đó than khóc thế này?' Và chàng đáp: 'Chưa.'

'Vậy thì ngươi đang hoảng sợ điều gì hỡi Pandarus,' hắn nói,

'Khi ngươi còn chẳng biết liệu nàng có bất bình hay không

Về việc cướp nàng đi, vì ngươi đã bén mảng tới đó đâu,

Trừ khi thần Jupiter thì thầm vào tai ngươi chắc?'

Thế nên hãy đứng dậy ngay như chẳng có chuyện gì xảy ra,

Rửa mặt sạch sẽ, rồi đi diện kiến nhà vua,

Kẻo ngài lại thắc mắc không biết ngươi đã đi đâu.

Ngươi phải dùng sự khôn ngoan để che mắt ngài và những người khác;

Hoặc rất có thể, ngài sẽ cho người đi tìm ngươi

Trước khi ngươi kịp đề phòng; tóm lại là, người anh em thân mến,

Hãy vui lên và để ta nhúng tay vào chuyện này.

Bởi vì ta sẽ sắp xếp mọi chuyện sao cho chắc chắn

Rằng đêm nay, vào lúc nào đó, bằng cách này hay cách khác,

Ngươi sẽ đến gặp người tình của mình một cách kín đáo,

Và qua những lời nói cũng như thái độ của nàng,

Ngươi sẽ sớm nhận thức và lắng nghe thật rõ

Mọi ý định của nàng, cùng phương án tốt nhất trong hoàn cảnh này;

Và giờ thì chúc ngươi bảo trọng, vì ta sẽ dừng ở điểm này.'"

Nữ thần Danh Tiếng nhanh nhẩu, đấng luôn loan truyền

Những chuyện thêu dệt giả dối tựa như sự thật,

Đã bay khắp thành Troy với đôi cánh vội vàng

Từ người này sang người khác, và thổi phồng câu chuyện lên thành một thứ mới mẻ:

Rằng đứa con gái của Calchas, với dung nhan rạng rỡ,

Tại buổi họp nghị viện, chẳng cần bàn cãi gì thêm,

Đã được ban phép dùng để đổi lấy Antenor.

Ngay khoảnh khắc nghe được câu chuyện ấy,

Criseyde, người vốn chẳng buồn bận tâm chút nào đến người cha

Trong hoàn cảnh này, cũng chẳng mải mai khi ông ta chết,

Đã vô cùng thành kính cầu khẩn thần Jupiter

Giáng họa cho kẻ đã mang bản thỏa thuận này đến.

Nhưng tóm lại, vì sợ những lời đồn đại này là thật,

Nàng chẳng dám hỏi han bất kỳ ai vì quá khiếp sợ.

Bởi nàng là người đã trao trọn trái tim và tâm trí

Vào Troilus sâu đậm đến mức

Chẳng thế lực nào trên thế gian này có thể lay chuyển tình yêu của nàng,

Hay hất cẳng Troilus ra khỏi trái tim mình;

Nàng nguyện sẽ làm người của chàng chừng nào cuộc đời nàng còn có thể kéo dài.

Và thế là nàng vừa chìm đắm trong tình yêu vừa ngập tràn sợ hãi,

Đến mức chẳng biết phải định đoạt ra sao mới là tốt nhất.

Nhưng như người ta vẫn thấy trong thành phố và khắp mọi nơi,

Phụ nữ thường có thói quen đi thăm hỏi bạn bè,

Một đám đông phụ nữ liền kéo đến chỗ Criseyde

Vì niềm vui mang tính thương hại, tưởng rằng sẽ làm nàng khuây khỏa;

Và với những câu chuyện chẳng đáng giá nổi một xu của họ,

Những người phụ nữ này, những kẻ sinh sống trong thành phố,

Đã ngồi xuống và nói những điều mà ta sắp kể đây.

Người đầu tiên cất lời: "Thật lòng mà nói, tôi rất vui

Vì chị sắp được đoàn tụ với cha mình."

Người khác lại bảo: "Quả thật, tôi thì không thế;

Bởi chị ấy ở bên chúng ta còn quá ít."

Người thứ ba cất lời: "Tôi thực lòng hy vọng rằng chị ấy

Sẽ mang lại hòa bình cho chúng ta từ mọi phía,

Và khi chị đi, cầu xin thần linh tối cao phù hộ cho chị!"

Những lời nói và cung cách nữ tính ấy,

Nàng lắng nghe cứ như thể mình đang ở một nơi nào khác;

Bởi vì, lạy Chúa, tâm trí nàng đang bận tâm đến chuyện khác,

Dẫu thể xác nàng vẫn đang ngồi giữa đám đông bọn họ.

Tâm trí nàng hoàn toàn hướng về một nơi nào khác;

Bởi linh hồn nàng đang mãi miết tìm kiếm Troilus;

Chẳng thốt một lời, nàng cứ mãi nghĩ về chàng.

Những người phụ nữ này, những người tưởng rằng làm vậy để chiều lòng nàng,

Đã uổng phí biết bao câu chuyện quanh quẩn vô ích;

Thứ vớ vẩn ấy chẳng thể nào mang lại cho nàng sự khuây khỏa nào,

Bởi trong suốt khoảng thời gian này, nàng đang bùng cháy

Bởi một nỗi niềm khác hẳn với những gì họ tưởng tượng,

Đến mức nàng cảm thấy trái tim mình như muốn lịm đi

Vì đau buồn, và cảm thấy chán ngán cái hội đồng này.

Vì thế nàng chẳng thể kìm nát thêm được nữa

Những giọt nước mắt cứ chực trào dâng,

Là những dấu hiệu báo hiệu sự cay đắng tột cùng

Mà linh hồn nàng đang ngự trị và phải chịu đựng;

Khi nàng nhớ lại từ thiên đường nàng đã rơi xuống tận địa ngục nào

Kể từ khi nàng phải rời xa bóng hình của Troilus, và nàng thở dài ngao ngán.

Và đám ngốc nghếch ngồi xung quanh nàng tưởng rằng

Nàng khóc lóc và thở dài thườn thượt

Là bởi vì nàng sắp phải rời khỏi hội đồng đó

Và sẽ chẳng bao giờ được vui đùa cùng họ nữa.

Và những ai từng quen biết nàng từ trước

Nhìn thấy nàng khóc như vậy liền cho đó là tình cảm sâu nặng,

Và mỗi người trong số họ cũng khóc theo vì nỗi đau của nàng;

Và họ nhiệt thành an ủi nàng

Về một chuyện, Chúa biết đấy, mà nàng chẳng mấy bận tâm;

Và dùng những câu chuyện để cố làm nàng khuây khỏa,

Họ thường xuyên nài nỉ nàng hãy vui lên.

Nhưng sự an ủi mà họ mang lại cho nàng

Cũng giống như việc cào vào gót chân của một người

Đang bị đau đầu để mong làm dịu cơn đau vậy!

Nhưng sau tất cả cái trò vô bổ đó,

Họ chào từ giã và tất cả đều ra về.

Criseyde, ngập tràn trong nỗi xót xa sầu muộn,

Bước từ phòng lớn lên phòng riêng của mình,

Và ngã vật xuống giường như đã chết,

Với quyết định chẳng bao giờ bước chân ra khỏi đó nữa;

Và nàng đã hành động như thế này, đúng như ta sẽ thuật lại cho các ngài.

Mái tóc uốn lượn, mang sắc màu của ánh nắng mặt trời,

Nàng tự tay giật đứt, và cả những ngón tay thon dài nhỏ nhắn của mình

Nàng cũng vặn vẹo không ngớt, cầu xin thần linh rủ lòng thương xót,

Và cầu mong cái chết đến để chấm dứt nỗi thống khổ này.

Gương mặt nàng, vốn dĩ từng rạng rỡ nay lại tái nhợt,

Đã làm chứng cho nỗi đau và sự kìm nén trong lòng nàng;

Và vừa nức nở, nàng vừa cất lời than van:

"Than ôi!" nàng cất lời, "ra khỏi vùng đất này

Ta, kẻ khốn khổ bi đát và mang số phận hẩm hiu,

Được sinh ra dưới chòm sao bị nguyền rủa,

Phải ra đi, và cứ thế chia lìa khỏi hiệp sĩ của đời ta;

Nguyền rủa thay, than ôi, ánh sáng ban mai của cái ngày định mệnh ấy

Khi ta lần đầu nhìn thấy chàng bằng cả đôi mắt này,

Thứ mang lại cho ta, và cho cả chàng, toàn bộ nỗi đớn đau này!"

Cùng lúc đó, những giọt nước mắt từ đôi mắt nàng

Tuôn rơi xối xả hệt như cơn mưa tháng Tư;

Nàng đấm vào lồng ngực trắng ngần của mình, và vì nỗi đau tột cùng

Nàng cầu xin cái chết đến hàng ngàn lần,

Bởi vì kẻ từng có thói quen xoa dịu nỗi đau của nàng,

Nay nàng buộc phải rời xa; chính vì tai ương này

Mà nàng tự coi mình là một sinh linh đã mất tích hoàn toàn.

Nàng tự hỏi: "Chàng sẽ sống ra sao, và ta cũng vậy?

Làm sao ta có thể sống nếu phải chia lìa khỏi chàng?

Ôi trái tim bé bỏng thân yêu mà ta yêu thương nhường ấy,

Ai sẽ dập tắt nỗi đau khổ mà các ngài đang gánh chịu đây?

Hỡi cha Calchas, tội lỗi này hoàn toàn thuộc về người!

Ôi thân mẫu của con, người từng được gọi là Argive,

Nguyền rủa thay cái ngày người sinh ra con trên cõi đời này!

Ta sống và đau khổ thế này để làm mục đích gì chứ?

Làm sao một con cá có thể sống thiếu nước?

Criseyde còn có giá trị gì khi rời xa Troilus?

Làm sao một mầm cây hay một sinh linh sống trên đời

Có thể tồn tại mà không có nguồn dinh dưỡng thuần khiết của nó?

Chính vì thế ta thường nhắc lại câu tục ngữ ở đây rằng:

'Không có rễ, cây xanh sẽ sớm tàn lụi thôi.'

Ta sẽ làm thế này, vì ta chẳng dám cầm đến gươm hay giáo

Do sự tàn nhẫn của số phận,

Vào cái ngày mà ta rời xa các ngài,

Nếu nỗi đau ấy không cướp đi mạng sống của ta,

Thì sẽ chẳng có thức ăn hay đồ uống nào được đưa vào bụng ta nữa

Cho đến khi ta tự tay rút linh hồn ra khỏi lồng ngực mình;

Và bằng cách ấy, ta sẽ tự kết liễu đời mình.

Và hỡi Troilus, tất cả trang phục của em

Sẽ mang một màu đen tuyền, để làm dấu hiệu, hỡi người yêu dấu,

Rằng em đã rời bỏ thế giới này rồi,

Nơi từng có thói quen mang lại sự bình yên cho các ngài;

Và tuân theo giáo phái của em, suốt cho đến khi cái chết tìm đến,

Mọi sự tuân thủ trong lúc vắng bóng các ngài

Sẽ chỉ là nỗi buồn, lời than van và sự kiêng khổ.

Trái tim em cùng với linh hồn đau khổ ngự trị bên trong nó

Em xin phó thác để cùng than khóc với linh hồn ngài

Đến muôn đời, bởi vì chúng sẽ chẳng bao giờ tách rời nhau.

Bởi dẫu trên cõi đời này hai chúng ta có bị chia cắt,

Thì nơi cánh đồng của lòng trắc ẩn, thoát khỏi mọi đớn đau,

Được gọi là Elysium, chúng ta sẽ được đoàn tụ bên nhau,

Hệt như Orpheus và người vợ yêu Eurydice.

Thế nên hỡi trái tim tôi, vì Antenor, than ôi!

Ta sẽ sớm bị thay đổi, theo như ta nghĩ.

Nhưng các ngài sẽ sống ra sao trong hoàn cảnh đầy đau thương này,

Làm sao trái tim mong manh của các ngài có thể gánh chịu nổi?

Nhưng hỡi trái tim tôi, hãy quên đi nỗi sầu muộn và muộn phiền này đi,

Và quên luôn cả em nữa; bởi vì nói một cách chân thực,

Miễn là các ngài được bình an, em chết đi cũng chẳng màng."

Làm sao người ta có thể đọc hay hát lên cho thấu,

Khúc ca than van mà nàng đã cất lên trong nỗi thống khổ của mình?

Ta chẳng thể tài nào biết nổi; nhưng về phần ta, chiếc lưỡi nhỏ bé của mình,

Nếu ta muốn miêu tả sự nặng nề trong lòng nàng,

Nó sẽ chỉ khiến nỗi buồn của nàng có vẻ nhỏ bé hơn

So với thực tế, và làm phai mờ một cách ngây ngô

Lời than vãn cao cả của nàng, thế nên ta xin bước qua đoạn này.

Pandarus, kẻ được Troilus phái đến

Gặp Criseyde, như các ngài đã nghe thuật lại,

Rằng mọi chuyện đã được thỏa thuận theo hướng tốt nhất,

Và hắn vô cùng hào hứng khi được thực hiện sứ mệnh đó,

Đã đến gặp Criseyde, theo một cách vô cùng kín đáo,

Nơi nàng đang nằm trong sự dằn vặt và cơn cuồng nộ,

Để tường thuật lại toàn bộ thông điệp cho nàng nghe.

Và hắn thấy nàng đang tự mình hành hạ

Vô cùng thảm thiết; bởi vì đẫm trong những giọt nước mắt mặn chát,

Bộ ngực và gương mặt nàng ướt đẫm nước mắt;

Những lọn tóc dài rực rỡ như nắng vàng của nàng,

Đang buông xõa tự do, vương vãi khắp đôi tai;

Thứ mang lại cho hắn tín hiệu rõ mười mươi về sự hành xác

Đến chết chóc mà trái tim nàng đang khao khát.

Khi nàng nhìn thấy hắn, nàng liền vì đau buồn mà lập tức

Giấu gương mặt đẫm lệ vào giữa đôi cánh tay,

Khiến cho Pandarus cảm thấy vô cùng đau đớn và bất lực,

Đến mức hắn suýt chẳng thể trụ lại nổi trong căn phòng,

Hệt như một kẻ cảm nhận thấy sự xót xa bủa vây từ mọi phía.

Bởi vì nếu Criseyde trước đây từng than khóc thảm thiết,

Thì giờ đây nàng lại khóc than gấp ngàn lần hơn thế.

Và trong tiếng than van xé lòng, nàng cất lời:

"Hỡi Pandarus, người khởi nguồn của không chỉ hai niềm vui

Mà chính là nguyên nhân gây ra cho ta, Criseyde này,

Những nỗi đau đớn tột cùng nay đã hóa thành nỗi thống khổ cay đắng.

Ta có nên thốt lên lời 'chào mừng' với ngươi hay không đây,

Hỡi kẻ đầu tiên dẫn dắt ta bước vào chốn phụng sự

Của tình yêu, than ôi, thứ kết thúc trong hoàn cảnh thế này?

Tình yêu kết thúc trong đau khổ sao? Phải thế, nếu không thiên hạ nói dối!

Và mọi niềm hạnh phúc trần gian, theo như ta nghĩ,

Luôn bị chiếm chỗ ở phần kết thúc bởi nỗi buồn;

Và bất cứ ai không tin mọi chuyện là như thế,

Hãy nhìn vào ta đây, một kẻ khốn khổ bi đát,

Kẻ căm ghét chính bản thân mình, và mãi nguyền rủa ngày mình sinh ra,

Cảm nhận rõ ràng rằng từ tồi tệ ta lại bước sang tồi tệ hơn.

Bất cứ ai nhìn thấy ta, hắn sẽ nhìn thấy nỗi buồn gom lại một chỗ,

Sự đau đớn, đày ải, lời than van, nỗi buồn, sự khốn khổ.

Chẳng có chút tổn hại nào vắng mặt trong thể xác khốn khổ của ta cả,

Như là sự thống khổ, u sầu, cay đắng tột cùng,

Sự phiền muộn, đớn đau, sợ hãi, cơn cuồng nộ và cả bệnh tật.

Ta tin chắc rằng, những giọt nước mắt đang tuôn rơi từ thiên đường,

Là vì thương xót cho nỗi đau đớn cay đắng tột cùng của ta!"

'Còn ngươi, hỡi em gái ta, ngập tràn trong sự chán chường,'

Pandarus cất lời, 'mi đang nghĩ quái gì thế?

Sao mi không tìm cách tự cứu lấy bản thân mình,

Sao mi lại tự hủy diệt chính mình như thế, than ôi?

Hãy dẹp hết cái trò này sang một bên và lắng nghe

Những gì ta sắp nói đây, và hãy chú ý lắng nghe với thiện chí,

Đây là những lời mà Troilus đã phái ta mang đến cho mi.'

Criseyde quay người lại, cất lên tiếng than khóc

Vang dội đến mức nhìn thấy nó chẳng khác nào một cái chết:—

'Than ôi!' nàng nói, 'Ngươi có thể mang đến những lời lẽ gì cơ chứ?

Người thương của ta sẽ nói gì với ta đây,

Kẻ mà ta vô cùng sợ hãi sẽ chẳng bao giờ được gặp lại nữa?

Liệu chàng muốn nghe lời than vãn hay nước mắt trước khi ta ra đi?

Ta có thừa thãi những thứ đó, nếu chàng còn muốn đòi hỏi thêm!'

Vẻ bề ngoài của nàng lúc ấy trông hệt như

Một kẻ mà người ta đang khiêng trên chiếc quan tài;

Gương mặt nàng, vốn từng tựa như hình ảnh của thiên đường,

Đã hoàn toàn thay đổi thành một hình hài khác.

Trò chơi, tiếng cười từng hiện hữu trên gương mặt nàng,

Và tất cả những niềm vui của nàng,

Đều đã bay biến hết, và giờ đây Criseyde cứ thế nằm lặng thầm một mình.

Xung quanh đôi mắt nàng là một vòng tròn tía

Bủa vây lấy, như một dấu hiệu xác thực về nỗi đau của nàng,

Đến mức nhìn vào thôi cũng đủ thấy rợn người,

Khiến cho Pandarus không thể nào kìm nát nổi

Những giọt nước mắt tuôn rơi xối xả từ đôi mắt mình.

Nhưng dẫu sao đi nữa, với tất cả sự cố gắng, hắn cũng truyền đạt

Những lời này từ Troilus đến với Criseyde.

'Này cô cháu gái, ta tin rằng cháu đã nghe rõ toàn bộ câu chuyện

Nhà vua cùng các vị lãnh chúa khác, vì lợi ích tốt nhất,

Đã thực hiện cuộc trao đổi giữa Antenor và cháu,

Thứ là nguyên nhân gây ra nỗi buồn và sự bất an này.

Nhưng sự việc này đang hành hạ Troilus ra sao,

Chẳng có chiếc lưỡi trần gian nào có thể thốt lên cho thấu;

Bởi vì quá đau đớn nên tâm trí chàng đã hoàn toàn hoảng loạn.

Chính vì thế mà cả ta và chàng đã đau khổ đến mức

Suýt chút nữa thì cả hai đã mất mạng vì nó;

Nhưng nhờ vào lời khuyên của ta ngày hôm nay, cuối cùng thì

Chàng cũng đã phần nào nguôi ngoai việc khóc lóc.

Và ta thấy rằng chàng rất khao khát

Được ở bên cháu suốt đêm nay, để bàn bạc

Về phương án giải quyết chuyện này, nếu có bất kỳ cách nào.'

Đó là tóm tắt ngắn gọn và rõ ràng thông điệp của ta,

Trong giới hạn sự hiểu biết của bộ óc ta.

Bởi vì cháu, kẻ đang chìm trong cơn cuồng nộ của sự đày ải,

Sẽ chẳng có tâm trí đâu mà nghe những lời mở đầu dài dòng lúc này;

Và cháu có thể gửi lại câu trả lời cho chàng dựa trên những điều này.

Và vì tình yêu của Chúa, hỡi cô cháu gái thân mến,

Hãy chấm dứt nỗi buồn này đi trước khi Troilus đến.'

'Nỗi đau của tôi thật lớn,' nàng nói, và thở dài sườn sượt,

Hệt như một kẻ đang cảm nhận nỗi đau đớn sắc nhọn tột cùng;

‘Nhưng đối với tôi, nỗi buồn của chàng còn lớn hơn gấp bội,

Kẻ yêu chàng còn hơn cả chính bản thân chàng, tôi đoán vậy.

Than ôi! Vì tôi mà chàng lại phải gánh chịu nỗi muộn phiền nhường ấy sao?

Chàng có thể vì tôi mà đau đớn thảm thiết đến thế ư?

Thật lòng mà nói, nỗi buồn này càng nhân đôi sự đớn đau trong tôi.'

'Chúa biết đấy, việc phải chia lìa thật cay đắng với tôi,'

Nàng nói, 'nhưng việc phải chứng kiến

Nỗi đau khổ mà chàng đang vướng vào còn cay đắng hơn nhiều;

Bởi tôi thừa biết, nó sẽ mang lại cái chết cho tôi;

Và tôi chắc chắn mình sẽ chết,' lúc ấy nàng nói;

'Nhưng hãy bảo chàng đến đây trước khi cái chết đang đe dọa tôi thế này

Xua đuổi linh hồn đang đập thình thịch trong lồng ngực tôi đi.'

Nói xong những lời đó, nàng ngã úp mặt lên đôi tay

Và bật khóc thảm thiết.

Pandarus cất lời: 'Than ôi! Tại sao cháu lại làm thế,

Khi cháu thừa biết thời gian đã cận kề

Chàng sẽ đến? Hãy đứng dậy thật nhanh lên,

Kéo chàng đến đây rồi lại thấy cháu khóc lóc thảm thương thế này,

Cháu muốn làm chàng phát điên lên mất à!'

'Bởi vì nếu chàng biết cháu đang hành động theo cách này,

Chàng sẽ tự sát; và nếu ta biết trước

Sẽ có cảnh tượng này, ta đã chẳng đời nào dẫn chàng đến đây

Cho dù có đánh đổi toàn bộ tài sản mà vua Priam đang sở hữu.

Bởi vì mục đích cuối cùng mà chàng sẽ hướng đến ngay lập tức,

Ta thừa biết rõ điều đó; và vì thế ta vẫn muốn nhắc lại,

Hãy dừng ngay nỗi buồn này lại, kẻo chàng sẽ chết thẳng cẳng cho mà xem.

Và hãy tự mình tìm cách giảm bớt nỗi đau của chàng,

Chứ đừng làm nó tăng thêm, hỡi cô cháu gái ngọt ngào; (926)

Hãy trở thành nguồn động lực xoa dịu chứ đừng làm tổn thương chàng,

Và dùng chút khôn ngoan để xua tan nỗi buồn của chàng.

Việc khóc lóc đầy cả đường phố có ích gì cơ chứ,

Hay dẫu cho cả hai có chết chìm trong nước mắt?

Tìm cách chữa trị luôn tốt hơn là ngồi đó than van.'

'Ý ta là thế này; khi ta đưa chàng đến đây,

Vì cháu là người khôn ngoan, và cả hai đều đồng thuận,

Hãy vạch ra cách để ngăn cản cuộc ra đi của cháu,

Hoặc trở lại ngay sau khi cháu đã rời đi.

Phụ nữ thường rất khôn ngoan trong những quyết định chớp nho้าง;

Và hãy để ta xem trí tuệ của cháu sẽ phát huy tác dụng ra sao;

Và bất cứ điều gì ta có thể giúp đỡ, sẽ không đời nào thất bại.'

'Hãy đi,' Criseyde nói, 'và thưa chú, thật lòng mà nói,

Con sẽ dốc toàn lực để kìm chế bản thân

Khỏi việc khóc lóc trước mặt chàng, và con sẽ nhiệt thành

Làm mọi cách để mang lại niềm vui cho chàng,

Và sục sạo từng ngóc ngách trong trái tim mình;

Nếu như phương thuốc nào có thể tìm thấy cho vết thương này,

Con xin thề nó sẽ chẳng hề thiếu sót về phần con.'

Pandarus ra đi, và hắn đi tìm Troilus,

Cho đến khi tìm thấy chàng cô độc trong một ngôi điện thờ,

Hệt như một kẻ chẳng còn thiết tha gì đến mạng sống của mình nữa;

Nhưng chàng vô cùng thiết tha cầu nguyện và than khóc

Trước tất cả các vị thần từ bi,

Cầu xin họ mang chàng ra khỏi thế giới này thật nhanh chóng;

Bởi vì chàng thừa biết chẳng còn chút ân huệ nào khác.

Và tóm lại, nói một cách chân thực nhất,

Vào ngày hôm đó chàng đã rơi vào sự tuyệt vọng sâu sắc đến mức

Chàng hoàn toàn quyết định sẽ tìm đến cái chết.

Bởi vì lập luận của chàng lúc nào cũng chỉ có thế này:

Chàng nói rằng mình đã tiêu đời, than ôi!

'Bởi vì mọi thứ diễn ra đều do sự tất yếu;

Cứ phải tiêu đời thế này, đó chính là định mệnh của tôi.'

Bởi vì chắc chắn rằng, ta thừa biết điều này,' chàng nói,

'Rằng sự tiên kiến của sự quan phòng thần thánh

Đã luôn nhìn thấy trước việc ta phải từ bỏ Criseyde,

Từ khi Chúa nhìn thấu mọi thứ, không còn nghi ngờ gì nữa,

Và định đoạt chúng thông qua sắc lệnh của ngài,

Để chúng thực sự hiện hữu trong công trạng của chúng,

Hệt như cách chúng sẽ xảy ra theo định mệnh.

Nhưng tuy nhiên, than ôi! Ta nên tin vào ai đây?

Bởi vì có rất nhiều vị học giả vĩ đại,

Những kẻ chứng minh định mệnh thông qua các lập luận;

Và một số người lại nói rằng hoàn toàn chẳng có định mệnh nào cả;

Mà thay vào đó, sự tự do lựa chọn được ban cho mỗi chúng ta.

Ôi, thật xảo quyệt làm sao những bậc học giả đời xưa,

Đến mức ta chẳng biết nên bấu víu vào quan điểm của ai.'

Bởi vì một số người nói rằng, nếu Chúa nhìn thấy trước mọi thứ,

Và Chúa chắc chắn không thể bị lừa dối, parde,

Thì mọi chuyện buộc phải xảy ra, dẫu người ta có thề thốt đi chăng nữa,

Những điều mà sự quan phòng đã nhìn thấy trước sẽ xảy ra.

Đó là lý do tại sao ta nói rằng, nếu từ cõi vĩnh hằng ngài

Đã biết trước suy nghĩ cũng như hành động của chúng ta,

Chúng ta chẳng có chút tự do lựa chọn nào cả, như các học giả này giảng giải.

Bởi vì không một suy nghĩ hay hành động nào khác

Có thể xảy ra, ngoại trừ những gì mà sự quan phòng,

Thứ không bao giờ có thể bị lừa dối,

Đã cảm nhận được từ trước mà không hề có sự mơ hồ nào.

Bởi vì nếu có thể tồn tại một sự sai lệch

Để thoát khỏi sự quan phòng của Chúa,

Sẽ chẳng có sự tiên kiến nào về những sự việc sắp xảy ra;

Mà thay vào đó nó sẽ chỉ là một quan điểm

Không chắc chắn, chứ không phải là sự nhìn nhận trước kiên định;

Và chắc chắn rằng, đó sẽ là một sự lố bịch,

Khi cho rằng Chúa không có một sự thấu hiểu hoàn hảo và minh bạch

Hơn chúng ta, những kẻ mang trong mình sự nhận thức mơ hồ.

Nhưng việc phỏng đoán một lỗi lầm như thế ở nơi Chúa

Thì thật là giả dối, tồi tệ và đầy tội ác bị nguyền rủa.

Thêm nữa, đây cũng là quan điểm của một số người

Mang phần đỉnh đầu được cạo trọc láng mịn;

Họ nói rằng một sự việc không phải sẽ xảy ra

Bởi vì sự tiên kiến đã nhìn thấy trước

Rằng nó sẽ xảy ra; mà họ nói rằng chính vì

Nó sắp xảy ra, nên sự quan phòng

Mới biết trước điều đó mà không có bất kỳ sự mơ hồ nào;

Và theo cách này, sự tất yếu này

Lại quay ngược trở lại theo chiều hướng ngược lại.

Bởi vì không nhất thiết phải bắt buộc

Rằng những sự việc được định sẵn đó

Phải xảy ra một cách chắc chắn; nhưng theo như họ nói, bắt buộc

Rằng những sự việc xảy ra đó,

Tất cả chúng đều được định sẵn một cách chắc chắn.

Ý ta là giống như khi ta nhọc công trong chuyện này,

Để dò hỏi xem việc gì là nguyên nhân của việc gì;

Liệu rằng sự tiên kiến của Chúa có phải là

Nguyên nhân chắc chắn cho sự tất yếu

Của những sự việc sắp xảy ra, parde;

Hay sự tất yếu của sự việc sắp xảy ra

Mới là nguyên nhân chắc chắn của sự tiên kiến.

Nhưng giờ đây ta không ép bản thân phải giải thích

Trật tự của các nguyên nhân diễn ra như thế nào; nhưng ta thừa biết

Rằng việc xảy ra

Của những sự việc được biết trước một cách chắc chắn

Là một sự tất yếu, dẫu qua đó có vẻ như

Sự tiên kiến không hề áp đặt sự tất yếu phải xảy ra

Đối với sự việc sắp xảy ra, dù nó có kết cục tồi tệ hay tốt đẹp đi chăng nữa.

Bởi vì nếu có một kẻ đang ngồi ở đằng kia trên chiếc ghế,

Thì chắc chắn một cách tất yếu

Rằng quan điểm của ngươi là hoàn toàn chính xác,

Kẻ đang suy đoán hoặc phỏng đoán rằng hắn đang ngồi;

Và hơn thế nữa, ngược lại cũng vậy,

Kìa, hoàn toàn đúng là như vậy đối với phần ngược lại,

Như thế này; (giờ thì hãy lắng nghe, vì ta sẽ không chần chừ đâu):

Ta nói rằng nếu quan điểm của ngươi

Là chính xác, bởi vì hắn đang ngồi, thì ta nói thế này,

Rằng hắn buộc phải ngồi một cách tất yếu;

Và thế là sự tất yếu hiện hữu ở cả đôi bên.

Bởi vì ở hắn đích thực có sự cần thiết phải ngồi,

Và ở ngươi có sự cần thiết phải đúng; và do đó, quả thực,

Sự tất yếu buộc phải tồn tại ở cả hai người các ngươi.

Nhưng ngươi có thể nói rằng, kẻ đó không ngồi bởi vì

Quan điểm về việc hắn ngồi của ngươi là chính xác;

Mà đúng hơn là, bởi vì kẻ đó đã ngồi ở đó từ trước,

Nên quan điểm của ngươi mới chính xác, quả thực là thế.

Và ta nói rằng, dẫu nguyên nhân cho tính chính xác của điều này

Xuất phát từ việc hắn ngồi, thì sự tất yếu

Vẫn được hoán đổi cho nhau, ở cả hắn và ở ngươi.

Cứ theo cách này, không còn nghi ngờ gì nữa,

Ta hoàn toàn có thể đưa ra, theo như ta thấy,

Lập luận của mình về sự quan phòng của Chúa,

Và về những sự việc sắp xảy ra;

Thông qua lập luận đó, người ta có thể dễ dàng nhận thấy,

Rằng những sự việc diễn ra trên cõi đời này,

Tất cả chúng đều xảy ra bởi tính tất yếu.

Bởi vì dẫu cho một sự việc chắc chắn sẽ xảy ra,

Nên nó mới được định sẵn một cách chắc chắn,

Chứ không phải nó xảy ra là vì nó đã được định sẵn:

Tuy nhiên, ngần ấy thứ vẫn buộc phải xảy ra một cách tất yếu,

Rằng sự việc sắp xảy ra đã được định sẵn một cách chân thực;

Hoặc nếu không thì những sự việc đã được định sẵn đó,

Rằng chúng sẽ xảy ra một cách tất yếu.

Và bấy nhiêu đây là hoàn toàn đủ rồi, quả thực,

Để phá hủy hoàn toàn quyền tự do lựa chọn của chúng ta.—

Nhưng thật là một sự lố bịch khi nói rằng

Việc xảy ra của những sự việc mang tính trần thế

Lại là nguyên nhân cho sự tiên kiến vĩnh hằng của Chúa.

Giờ thì thật lòng mà nói, đó là một phán quyết sai lầm,

Rằng sự việc sắp xảy ra lại có thể là nguyên nhân cho sự tiên kiến của ngài.

Ta có thể nghĩ gì, nếu ta có một suy nghĩ như thế,

Nếu không phải là Chúa định đoạt sự việc sắp xảy ra

Chỉ vì nó sắp xảy ra, chứ không vì lý do nào khác?

Cứ cho là ta có thể nghĩ rằng tất cả mọi sự việc,

Những thứ từng xảy ra và đã qua đi trong quá khứ,

Chính là nguyên nhân cho sự quan phòng tối cao đó,

Thứ thấu suốt mọi thứ mà không hề có bất kỳ sự mơ hồ nào.

Và hơn thế nữa, ta còn nói điều này thêm rằng,

Rằng hệt như khi ta biết chắc có một sự việc tồn tại,

Quả thực, sự việc đó buộc phải diễn ra như thế;

Cũng y như vậy, khi ta biết một sự việc sắp xảy ra,

Thì nó buộc phải xảy ra; và cứ thế, việc xảy ra

Của những sự việc đã được biết trước từ trước thời điểm ấy,

Chúng hoàn toàn không thể bị né tránh bằng bất kỳ cách nào.'

Rồi chàng cất tiếng than rằng: 'Hỡi thần Jupiter toàn năng trên ngai vàng,

Đấng thấu tỏ chân lý của mọi sự việc này,

Xin hãy rủ lòng thương xót nỗi đau của ta, hoặc bắt ta phải chết ngay lập tức,

Hoặc đưa Criseyde và ta thoát khỏi nỗi thống khổ này.'

Và trong lúc chàng đang chìm trong ngần ấy nỗi muộn phiền,

Đang tranh luận với chính mình về vấn đề này,

Pandarus bước vào, và cất lời như các ngài sắp được nghe đây.

'Hỡi vị thần hùng mạnh,' Pandarus cất lời, 'trên ngai vàng,

Ái chà! Ai từng thấy một kẻ khôn ngoan lại cư xử thế này bao giờ?

Này Troilus, mi đang nghĩ quái gì thế?

Mi ham hố trở thành kẻ thù của chính mình đến thế cơ à?

Chà, parde, Criseyde vẫn chưa đi đâu cả!

Tại sao mi lại cứ muốn tự hủy diệt bản thân vì sợ hãi,

Đến mức đôi mắt mi trông đờ đẫn như đã chết trong đầu thế kia?

Chẳng phải mi từng sống bao nhiêu năm trước đây

Mà không có nàng, và vẫn sống rất thảnh thơi đó sao?

Bộ mi sinh ra chỉ vì mỗi mình nàng hay sao?

Tạo hóa tạo ra mi chỉ để làm vui lòng một mình nàng thôi à?

Thôi đi, và hãy tự nhủ điều này ngay trong cơn hoạn nạn của mi:

Rằng hệt như những con xúc sắc khi gieo xuống có lúc ra mặt này mặt khác,

Thì trong tình yêu cũng có lúc những niềm vui đến rồi đi.

Và hơn thế nữa, đây mới là điều kỳ lạ nhất,

Tại sao mi lại cứ ngồi than khóc thế này, khi mi thậm chí còn chưa biết

Liên quan đến việc nàng ra đi, mọi chuyện sẽ diễn ra theo hướng nào,

Cũng chẳng biết liệu nàng có tự mình ngăn chặn được điều đó hay không.

Mi vẫn chưa thử thăm dò trí tuệ của nàng cơ mà.

Một người đàn ông hoàn toàn có thể tự chìa cổ ra

Khi lưỡi dao kề cận, chứ đau buồn làm gì cho sớm khi chưa cần thiết.

Thế nên hãy chú ý lắng nghe những gì ta sắp nói đây;

Ta đã nói chuyện với nàng và ở bên nàng một thời gian dài,

Đúng như những gì hai chúng ta đã thỏa thuận.

Và ta vẫn luôn có cảm giác rằng, nàng

Đang che giấu điều gì đó trong tận cùng thâm tâm,

Nhờ đó nàng có thể, nếu ta phán đoán không lầm,

Ngăn chặn toàn bộ chuyện này, thứ mà mi đang ôm nỗi sợ hãi.'

Vì thế lời khuyên của ta là, khi đêm xuống,

Mi hãy đến gặp nàng, và đặt dấu chấm hết cho chuyện này;

Và nữ thần Juno hạnh phúc, thông qua quyền năng vĩ đại của người,

Hy vọng rằng sẽ ban ân huệ của người xuống cho chúng ta.

Trái tim ta mách bảo rằng: 'Chắc chắn rồi, nàng sẽ không đi đâu cả;'

Và vì thế hãy để trái tim mi được nghỉ ngơi một chút;

Và hãy giữ vững quyết định này, bởi vì đó là điều tốt nhất.'

Troilus đáp lời, và thở dài sườn sượt:

'Ngươi nói rất đúng, và ta sẽ làm y như vậy;'

Và chàng nói thêm những gì mình muốn nói nữa.

Và khi đến thời điểm phải xuất phát,

Hoàn toàn kín đáo, một mình chẳng có ai đi cùng,

Chàng đến gặp nàng, như thói quen vẫn thường làm;

Và cách thức họ hành xử ra sao, ta sẽ sớm kể cho các ngài nghe.

Sự thật là khi họ lần đầu gặp gỡ nhau,

Nỗi đau bắt đầu bóp nghẹt trái tim họ dữ dội đến mức

Chẳng ai trong hai người có thể cất lời chào đối phương,

Mà chỉ lao vào vòng tay nhau rồi ôm hôn thắm thiết.

Kẻ ít đau khổ hơn trong cả hai người chẳng biết

Mình đang ở đâu, cũng chẳng thốt nổi dù chỉ một lời,

Như ta đã nói lúc nãy, vì đau đớn và những tiếng nấc nghẹn ngào.

Những giọt nước mắt đau đớn mà họ tuôn rơi

Cay đắng chẳng khác nào bản chất của những giọt nước mắt thông thường,

Về mặt đớn đau, tựa như nhựa lô hội hay mật đắng.

Thậm chí Myrra đau khổ cũng chẳng khóc những giọt nước mắt cay đắng đến thế,

Ta tìm thấy trong thế gian này chẳng có trái tim nào cứng rắn đến mức

Không rủ lòng thương trước nỗi đau đớn tột cùng của họ.

Nhưng khi hai linh hồn đau khổ và mệt mỏi của họ

Đã quay trở lại nơi mà chúng nên ngự trị,

Và khi nỗi đau bắt đầu dịu đi đôi chút

Nhờ khoảng thời gian than khóc, và dòng suối nước mắt

Của họ bắt đầu cạn dần, trái tim thôi phồng lên,

Với giọng nói đứt quãng, khản đặc vì gào thét, Criseyde

Đã thốt lên những lời này với Troilus:

'Hỡi thần Jupiter, em sắp chết rồi, xin hãy rủ lòng thương xót!

Cứu em với, Troilus!' và cùng lúc đó gương mặt nàng

Áp lên lồng ngực chàng, và nàng mất đi tiếng nói;

Linh hồn đau khổ của nàng rời khỏi vị thế vốn có của nó,

Ngay tại khoảnh khắc ấy, chực chờ bay vút đi.

Và thế là nàng nằm đó với gương mặt xanh xao nhợt nhạt,

Kẻ từng rạng rỡ và xinh đẹp nhất thời nào để ngắm nhìn.

Chàng Troilus này, kẻ đang đăm đăm nhìn vào nàng,

Gọi tên nàng, (còn nàng thì nằm bất động như đã chết,

Chẳng đáp lại lời nào, và cảm nhận thấy tứ chi lạnh ngắt,

Đôi mắt đảo ngược lên phía đỉnh đầu),

Vị nam nhân đau khổ này giờ đây chẳng biết phải tính sao hơn,

Ngoài việc liên tục hôn lên đôi môi lạnh ngắt của nàng;

Chúa và chính bản thân chàng là kẻ thấu rõ chàng đau đớn nhường nào!

Chàng chồm dậy, và đặt nàng nằm thẳng cẳng ra dài;

Bất chấp mọi sự cố gắng chàng có thể làm hay nghĩ tới,

Chàng hoàn toàn chẳng thể tìm thấy bất kỳ dấu hiệu sự sống nào ở Criseyde,

Khiến cho tiếng hát của chàng thường trực câu 'than ôi!'

Nhưng khi chàng thấy nàng nằm đó bất động chẳng thốt nên lời,

Với giọng điệu bi thương và trái tim hoàn toàn trống rỗng niềm vui,

Chàng thốt lên rằng nàng đã vĩnh viễn rời khỏi cõi đời này rồi!

Thế nên sau khi đã than khóc nàng một hồi lâu,

Vặn vẹo đôi bàn tay, thốt lên những lời đáng lẽ phải nói,

Và dùng những giọt nước mắt mặn chát làm đẫm ướt lồng ngực nàng,

Chàng bắt đầu lau khô những giọt nước mắt ấy đi,

Và đầy xót xa cầu nguyện cho linh hồn nàng,

Và cất lời: 'Hỡi chúa tể, đấng ngự trị trên ngai vàng,

Xin hãy thương xót cả ta nữa, bởi ta sẽ sớm đi theo nàng thôi!'

Nàng lạnh ngắt và hoàn toàn mất đi tri giác,

Theo như chàng biết, bởi vì chẳng cảm nhận được chút hơi thở nào;

Và đối với chàng, đó là một bằng chứng xác thực

Rằng nàng đã vĩnh viễn ra đi khỏi cõi đời này;

Và khi chàng thấy chẳng còn chút hy vọng nào khác,

Chàng bắt đầu sắp xếp tứ chi của nàng theo cái cách

Mà người ta thường làm cho những kẻ chuẩn bị được khiêng lên quan tài.

Và sau đó, với một trái tim kiên định và tàn nhẫn,

Chàng lập tức tuốt thanh gươm ra khỏi vỏ,

Để tự kết liễu đời mình, dẫu có đau đớn nhường nào,

Sao cho linh hồn chàng có thể đi theo linh hồn nàng,

Đến nơi mà phán quyết của Minos sẽ định đoạt;

Bởi vì tình yêu và Vận Mệnh tàn độc không cho phép chàng

Được tiếp tục sống lâu hơn trên cõi đời này.

Rồi chàng cất lời như thế này, ngập tràn trong sự khinh bỉ tột cùng:

'Hỡi thần Jupiter tàn độc, và ngươi nữa, hỡi Vận Mệnh nghịch cảnh,

Tóm lại là, các ngươi đã hèn hạ sát hại

Criseyde, và vì các ngươi chẳng thể làm gì ta tệ hơn thế nữa,

Hãy phỉ nhổ vào quyền năng lẫn những thủ đoạn đa đoan của các ngươi đi!

Các ngươi sẽ chẳng bao giờ hèn nhát chiến thắng được ta;

Sẽ chẳng có cái chết nào có thể tách rời ta ra khỏi người thương của mình.

Bởi vì ta sẽ từ bỏ thế giới này, từ khi các ngươi đã sát hại nàng như thế,

Và đi theo linh hồn nàng dù xuống âm ti hay lên thiên giới;

Sẽ chẳng có người tình nào nói rằng Troilus

Không dám vì sợ hãi mà chết cùng người tình của mình cả;

Bởi vì chắc chắn, ta sẽ đi theo làm bạn với nàng.

Nhưng từ khi các ngươi không cho phép chúng ta được sống ở đây,

Thì ít nhất hãy cho phép linh hồn chúng ta được đoàn tụ bên nhau.'

Và hỡi ngươi, thành phố mà ta đang sống trong đau khổ,

Và ngươi, Priam, cùng tất cả các anh em đồng hành,

Và ngươi, thân mẫu của ta, hãy vĩnh biệt nhé! Bởi ta đi đây;

Và Atropos, hãy chuẩn bị sẵn chiếc quan tài cho ta đi!

Và ngươi, Criseyde, ôi người tình ngọt ngào thân mến,

Hãy đón nhận linh hồn ta ngay bây giờ!' chàng cất lời,

Với thanh gươm kề sát trái tim, sẵn sàng chết đến nơi.

Nhưng ơn Chúa, vừa lúc đó nàng bỗng bừng tỉnh sau cơn ngất lịm,

Và bắt đầu thở dài, rồi cất tiếng gọi 'Troilus';

Và chàng đáp lời: 'Hỡi nữ nhân của ta, Criseyde,

Nàng vẫn còn sống đó chứ?' và buông lỏng thanh gươm rơi xuống đất.

'Vâng, hỡi trái tim tôi, tạ ơn thần Cupid vì điều đó!'

Nàng cất lời, và đồng thời thở dài thườn thượt;

Và chàng bắt đầu dỗ dành nàng hết sức có thể;

Ôm gọn nàng vào đôi tay và hôn nàng không ngớt,

Và dốc toàn lực để làm nàng khuây khỏa;

Khiến cho linh hồn nàng, thứ vẫn cứ dập dờn bay lơ lửng ở trên cao,

Đã quay trở lại bên trong lồng ngực đau khổ của nàng.

Nhưng cuối cùng, khi ánh mắt nàng liếc sang

Một phía, nàng lập tức nhìn thấy thanh gươm của chàng

Đang nằm trần trụi, và sợ hãi thét lên,

Và hỏi chàng tại sao lại rút nó ra?

Và Troilus liền kể ngay lý do cho nàng nghe,

Và việc chàng đã định tự sát bằng thứ vũ khí đó ra sao.

Nghe xong, Criseyde đăm đăm nhìn lấy chàng,

Và siết chặt lấy chàng trong vòng tay,

Rồi cất lời: 'Ôi lạy Chúa từ bi, kìa một hành động kìa!

Than ôi! Suýt chút nữa là cả hai chúng ta đã chết rồi!

Thế nên nếu em không cất tiếng nói, nhờ ơn phước,

Anh đã tự sát rồi phải không?' nàng cất lời.

'Vâng, chắc chắn là thế;' và nàng đáp lại: 'Than ôi!

Bởi vì vị thần đã tạo ra em kia chứ,

Em sẽ chẳng đời nào sống sót qua khỏi một khoảng thời gian bằng một dặm đường,

Sau cái chết của anh, để mà được tôn lên làm vương hậu

Của toàn bộ vùng đất này dưới ánh mặt trời rực rỡ.

Nhưng bằng chính thanh gươm này đang ở đây,

Em cũng sẽ tự sát!' lúc ấy nàng cất lời;

‘Nhưng thôi nào, vì chúng ta đã nói quá đủ về chuyện này rồi,

Và hãy đứng dậy đi, thẳng tiến lên giường nào.

Và ở đó chúng ta hãy cùng nhau bàn về nỗi đau của mình.

Bởi vì nhìn vào ngọn đèn cầy đang cháy kia,

Em thừa biết rằng trời sáng chẳng còn bao xa nữa đâu.'

Khi họ nằm trên giường, ôm chặt lấy nhau trong vòng tay,

Mọi thứ chẳng còn giống như những đêm trước đây nữa;

Bởi vì họ đăm đăm nhìn nhau đầy xót xa,

Hệt như những kẻ đã đánh mất toàn bộ niềm hạnh phúc của mình,

Không ngớt than khóc cho cái ngày họ được sinh ra.

Cho đến cuối cùng, người phụ nữ đau khổ ấy là Criseyde

Mới cất lên những lời này với Troilus:—

'Này hỡi trái tim tôi, các ngài thừa biết điều này,' nàng cất lời,

'Rằng nếu một người cứ mãi than khóc cho nỗi đau của mình,

Và chẳng tìm cách để được cứu rủa,

Thì đó chỉ là sự ngu ngốc và làm tăng thêm nỗi đau đớn mà thôi;

Và từ khi hai chúng ta đã tụ họp lại nơi đây

Để tìm phương thuốc chữa lành nỗi đau mà chúng ta đang vướng vào,

Đã đến lúc chúng ta nên bắt đầu ngay thôi.

Em là một người phụ nữ, như các ngài thừa biết,

Và theo những gì em bất chợt ngộ ra lúc này,

Em sẽ thuật lại cho các ngài nghe trong lúc mọi chuyện hãy còn nóng hổi.

Em nghĩ rằng, cả anh và em

Đều chẳng nên tự làm mình đau khổ đến một nửa mức độ này một cách khôn ngoan.

Bởi vì có rất nhiều mưu kế để khắc phục

Những điều vẫn còn sai sót lúc này, và chấm dứt nỗi buồn này.

Sự thật là, nỗi đau mà chúng ta đang vướng vào,

Theo như em được biết, chẳng vì lý do gì khác

Ngoài lý do duy nhất là chúng ta sắp phải chia lìa.

Xét cho cùng, chẳng còn điều gì sai sót khác nữa.

Nhưng vậy thì phương thuốc cho chuyện này là gì,

Nếu không phải là chúng ta phải nhanh chóng sắp xếp để gặp lại nhau?

Đó là toàn bộ vấn đề, hỡi trái tim ngọt ngào của em.

Về chuyện em sẽ làm thế nào để lo liệu trọn vẹn

Việc quay trở lại, ngay sau khi em vừa rời đi,

Em hoàn toàn không mảy may nghi ngờ điều gì cả.

Bởi vì chắc chắn rồi, trong vòng một hoặc hai tuần nữa,

Em sẽ có mặt ở đây; và để điều đó có thể xảy ra

Một cách chính đáng, và chỉ trong vài lời ngắn ngủi,

Em sẽ bày cho anh vô số cách thức.

Chính vì thế em sẽ không vẽ ra một bài giảng dài dòng,

Bởi vì thời gian đã mất đi sẽ chẳng thể nào lấy lại được;

Nhưng em sẽ đi đến kết luận của mình,

Và hướng đến điều tốt nhất trong khả năng mắt thấy.

Và vì tình yêu của Chúa, hãy tha thứ cho em

Nếu em thốt ra điều gì trái ngược với sự bình yên trong tâm hồn anh;

Bởi vì thật lòng mà nói, em nói tất cả chỉ vì điều tốt đẹp nhất;

Đồng thời đưa ra một lời khẳng định,

Rằng tất cả những lời này mà em sắp sửa thốt ra

Chỉ nhằm mục đích bày tỏ suy nghĩ của em,

Để tìm ra phương án tốt nhất nhằm cứu rỗi chúng ta;

Và xin đừng hiểu theo ý nghĩa nào khác, em xin anh.

Bởi vì chung quy lại, bất cứ điều gì anh ra lệnh cho em,

Em sẽ làm theo, điều đó là hiển nhiên khỏi phải bàn cãi.

Giờ thì hãy lắng nghe điều này, các ngài đã hiểu rõ rồi đấy,

Việc ra đi của em đã được nghị viện chấp thuận

Đến mức không thể nào cưỡng lại được

Trước toàn bộ thế giới này, theo như phán đoán của em.

Và từ khi chẳng có mưu lược nào có ích

Để ngăn cản nó, hãy để nó trôi đi khỏi tâm trí đi;

Và hãy cùng nhau vạch ra một con đường tốt hơn để tìm kiếm.

Sự thật là, việc chia lìa của đôi ta

Sẽ gây ra sự khó chịu và phiền muộn tột cùng cho chúng ta.

Nhưng đôi khi kẻ phụng sự tình yêu

Buộc phải nếm trải chút đau khổ nếu hắn muốn có được niềm vui.

Và từ khi em sẽ không đi xa khỏi thành Troy hơn khoảng cách

Mà em có thể cưỡi ngựa quay về vào một nửa buổi sáng,

Nó đáng lẽ nên gây ra cho chúng ta ít nỗi buồn hơn mới phải.

Vì em sẽ không bị giam cầm kín mít đến mức

Ngày qua ngày, hỡi người yêu dấu của em,

Vì các ngài thừa biết hiện đang là thời gian hưu chiến,

Các ngài sẽ nghe ngóng được toàn bộ tình hình của em.

Và trước khi lệnh hưu chiến kết thúc, em sẽ có mặt ở đây;

Và khi ấy các ngài vừa giành lại được Antenor

Và cả em nữa; hãy vui lên nếu các ngài có thể;

Và hãy tự nhủ thế này: 'Criseyde nay đã đi rồi,

Nhưng mặc kệ chứ! Nàng sẽ sớm quay trở lại thôi;'

Và khi nào, than ôi? Có Chúa chứng giám, kìa ngay lập tức thôi,

Chưa đầy mười ngày nữa, em dám chắc chắn điều đó.

Và khi ấy lần đầu tiên chúng ta sẽ hạnh phúc biết bao,

Khi chúng ta được sống bên nhau mãi mãi,

Đến mức cả thế giới này cũng chẳng thể kể xiết niềm vui của đôi ta.

Em thấy rằng thường thì, ở nơi chúng ta đang đứng lúc này,

Để giữ bí mật cho kế hoạch của mình vì điều tốt nhất,

Anh không hề nói chuyện với em, và em cũng chẳng nói gì với anh

Trong suốt hai tuần; cũng chẳng thấy anh đi hay cưỡi ngựa đến.

Vậy các ngài có thể chờ đợi mười ngày

Vì danh dự của em, trong một hoàn cảnh thế này hay sao?

Quả thực, nếu không thì các ngài chẳng thể chịu đựng nổi lấy một chút ít!

Các ngài cũng thừa biết rằng toàn bộ họ hàng của em đều ở đây,

Ngoại trừ duy nhất một mình cha em;

Và tất cả những đồ đạc khác của em cũng ở đây tất thảy,

Và đặc biệt nhất chính là các ngài, hỡi người yêu dấu,

Kẻ mà em sẽ chẳng đời nào chịu rời xa việc ngắm nhìn

Vì toàn bộ thế giới này, rộng lớn đến đâu chăng nữa;

Nếu không thì xin đừng để em nhìn thấy dung nhan của thần Jupiter nữa!

Tại sao các ngài lại nghĩ cha em trong hoàn cảnh này

Lại khao khát gặp em đến thế, nếu không phải vì sợ hãi

Rằng dân chúng trong thành phố này sẽ khinh miệt em

Chỉ vì hành động không hay của ông ta?

Cha em làm sao biết được em đang sống tốt thế nào ở thành Troy?

Bởi vì nếu ông ta biết em sống sung sướng ra sao ở Troy,

Chúng ta đã chẳng cần phải bận tâm lo lắng về việc em đi rời đi.

Các ngài cũng thấy rằng mỗi ngày trôi qua, ngày một nhiều hơn,

Người ta bàn chuyện hòa bình; và người ta cho rằng

Người ta sẽ trả lại hoàng hậu Helen,

Và người Hy Lạp sẽ trả lại cho chúng ta những gì đã mất.

Thế nên dẫu chẳng có sự an ủi nào khác ngoài điều này,

Rằng người ta đang hướng tới hòa bình từ mọi phía,

Các ngài cũng có thể bình tâm chờ đợi hơn một chút.

Bởi vì nếu đó là hòa bình, hỡi người yêu dấu của em,

Bản chất của hòa bình buộc phải dẫn đến việc

Mọi người sẽ phải qua lại giao lưu với nhau,

Và cưỡi ngựa hay đi lại tấp nập tới lui

Suốt cả ngày đông đúc như ong vỡ tổ từ trong tổ bay ra;

Và mỗi người đều có tự do để dừng chân

Ở bất cứ nơi nào họ muốn một cách tốt hơn mà chẳng cần phải xin phép.

Và dẫu cho có thể chẳng có nền hòa bình nào đi chăng nữa,

Thì đến đây, dẫu cho chẳng bao giờ có hòa bình đi nữa,

Em cũng buộc phải đến; bởi vì em biết trốn đi đâu,

Hay làm cách nào để sống ở nơi đó

Giữa những gã lính chiến luôn chìm trong sợ hãi cơ chứ?

Chính vì thế, xin Chúa bảo ban linh hồn em,

Em chẳng thể thấy có lý do gì để các ngài phải sợ hãi cả.

Ở đây em có sẵn một con đường khác, nếu như lỡ xảy ra trường hợp

Toàn bộ những điều này vẫn không đủ để làm các ngài thỏa mãn.

Cha em, như các ngài thừa biết, parde,

Đã già, và tuổi già thì đầy rẫy sự tham lam.

Và ngay lúc này em đã tìm ra toàn bộ mưu kế,

Không cần lưới, để tóm gọn ông ta trong tay;

Và hãy lắng nghe cách thức, nếu các ngài đồng thuận.

Này Troilus, người ta vẫn thường nói thật khó để có thể

Vừa có được con sói ăn no, vừa giữ được bầy cừu nguyên vẹn;

Ý của câu này là, quả thực, rất nhiều lần

Người ta buộc phải hy sinh một phần nhỏ để cứu lấy phần còn lại.

Bởi vì bằng vàng người ta luôn có thể khắc sâu vào trái tim

Của kẻ vốn bị lòng tham che mờ;

Và ý của em là gì, em sẽ bày tỏ cho các ngài rõ.

Số tài sản di động mà em đang có ở thành phố này

Em sẽ mang đi theo cha, và nói với ông ta rằng,

Rằng vì lòng tin và sự an toàn

Nó được gửi đến từ một hoặc hai người bạn của ông ta,

Những người bạn đang thiết tha nài nỉ ông ta

Hãy gửi thêm người lên, và phải làm thật khẩn trương,

Trong lúc thành phố này đang lâm vào cảnh hiểm nghèo.

Và số lượng đó sẽ là một con số khổng lồ,

Em sẽ nói như thế; nhưng để tránh bị người ta dòm ngó,

Thứ này không thể được gửi bởi ai khác ngoài một mình em;

Em cũng sẽ chỉ cho ông ta thấy, nếu hòa bình diễn ra,

Những người bạn mà em có ở mọi phía

Hướng về phía triều đình, để xoa dịu cơn thịnh nộ

Của vua Priam, và giúp ông ta lấy lại được ân huệ.

Thế nên, bằng cách này hay cách khác, hỡi người ngọt ngào,

Em sẽ bỏ bùa mê ông ta bằng những lời lẽ của mình,

Đến mức ông ta sẽ ngỡ linh hồn mình đang bay lổng trên thiên đường!

Bởi vì tất cả thần Apollo, hay luật lệ của các giáo sĩ của ông ta,

Hay việc tính toán chiêm tinh đều chẳng đáng giá ba xu;

Lòng khao khát vàng bạc sẽ che mờ tâm trí ông ta đến mức,

Em sẽ dễ dàng đạt được mục đích của mình theo ý muốn.

Và nếu ông ta dám dùng quẻ thẻ để kiểm chứng

Xem em có đang nói dối hay không, chắc chắn em sẽ tìm cách

Ngăn cản ông ta, và kéo tay áo ông ta lại,

Bóp méo quẻ thẻ của ông ta, rồi lừa bịp ông ta rằng

Ông ta đã chẳng hiểu đúng ý các vị thần.

Bởi vì các vị thần thường nói bằng những ẩn ý mơ hồ,

Và để đổi lấy một sự thật, họ tuôn ra đến hai mươi lời nói dối.

Thêm nữa, sự sợ hãi là thứ đã tạo ra các vị thần từ thuở ban đầu, em cho là vậy,

Em sẽ nói như thế, và chính trái tim hèn nhát của ông ta

Đã khiến ông ta giải thích sai lệch lời phán của các vị thần,

Khi ông ta hốt hoảng trốn chạy khỏi Delphi vì quá sợ hãi.

Và nếu em không khiến ông ta quy phục ngay lập tức,

Và làm theo lời khuyên của em chỉ trong một hoặc hai ngày tới,

Em sẽ tự nguyện nhận lấy cái chết trước các ngài.'

Và thật lòng mà nói, như những gì em tìm đọc được,

Rằng toàn bộ chuyện này được nói ra với thiện chí;

Và trái tim nàng hoàn toàn chân thành và tử tế

Đối với chàng, và nói đúng những gì nàng suy nghĩ,

Và rằng nàng suýt chết vì đau buồn khi phải rời đi,

Và luôn ôm ấp ý định sẽ mãi mãi trung thành;

Đó là những gì những kẻ am hiểu về hành động của nàng đã viết lại.

Chàng Troilus này, với đôi tai và trái tim rộng mở,

Đã lắng nghe toàn bộ sự việc này được bàn tính qua lại;

Và quả thực chàng có cảm giác rằng nàng

Hoàn toàn có cùng trí tuệ; nhưng dẫu vậy, việc để nàng ra đi

Cứ khiến trái tim chàng cảm thấy bất an mãi không thôi.

Nhưng cuối cùng, chàng cũng nén chặt trái tim mình lại

Để đặt trọn niềm tin vào nàng, và coi đó là lựa chọn tốt nhất.

Chính vì thế mà cơn cuồng nộ dữ dội trong nỗi đau của chàng

Đã được dập tắt bởi niềm hy vọng, và ngay sau đó giữa họ

Điệu nhảy của tình yêu bắt đầu cất lên trong niềm hạnh phúc.

Và hệt như những chú chim, khi ánh dương rạng ngời,

Tận hưởng khúc ca của mình giữa những tán lá xanh tươi,

Cũng y như vậy, những lời nói mà họ trao nhau

Đã mang lại niềm vui cho cả hai, và làm thanh thản tâm hồn họ.

Nhưng tuy nhiên, chuyện Criseyde phải ra đi

Vẫn không tài nào phai mờ khỏi tâm trí chàng dẫu cho có đánh đổi cả thế giới; (1438)

Chính vì thế chàng vô cùng xót xa nài nỉ nàng,

Rằng chàng có thể tìm thấy sự chân thành ở nàng đúng như lời hứa.

Và chàng nói với nàng: 'Chắc chắn rồi, nếu nàng bất nghĩa,

Và trừ khi nàng quay trở lại thành Troy vào ngày đã định,

Ta sẽ chẳng bao giờ có được sự bình yên, danh dự hay niềm vui nữa.

Bởi vì chân thực như ánh dương mọc lên vào buổi sáng,

Và hỡi Chúa! mong ngài đưa ta, kẻ khốn khổ bi đát này,

Đến bến bờ bình yên thoát khỏi nỗi đau đớn cay đắng này,

Ta sẽ tự kết liễu đời mình nếu nàng dám dây dưa chậm trễ.

Nhưng dẫu cái chết của ta chẳng đáng bận tâm là bao,

Tuy nhiên, trước khi nàng khiến ta phải chịu đựng nỗi đau đớn đến thế,

Thà rằng nàng cứ ở lại đây đi, hỡi người yêu dấu của em!

Bởi vì thật lòng mà nói, hỡi nữ nhân thân yêu của em,

Những mưu kế mà anh vừa nghe nàng bày vẽ

Hoàn toàn có nguy cơ thất bại toàn tập.

Bởi vì người ta vẫn thường nói thế này: 'Kẻ này nghĩ trong đầu là con gấu,

Nhưng kẻ dắt gấu lại tính toán một đường khác.'

Cha của nàng rất khôn ngoan, và người ta vẫn thường bảo, khỏi phải bàn cãi,

'Người ta có thể chạy vượt qua kẻ khôn ngoan, chứ không thể qua mặt được sự khôn ngoan của hắn.'

Thật khó khăn để đi khập khiễng mà không bị phát hiện

Trước mặt một kẻ thọt chân, bởi vì hắn rất rành ngón nghề đó;

Cha của nàng tinh ranh chẳng khác nào đôi mắt của Argus;

Bởi vì dẫu cho tài sản của ông ta đã bị cướp mất,

Thì sự ranh mãnh ngày xưa vẫn còn nguyên vẹn trong ông ta,

Nàng sẽ không thể qua mắt được ông ta bằng sự nữ tính của mình,

Cũng chẳng thể giả vờ một cách trọn vẹn được đâu, và đó là điều anh lo sợ nhất.

Anh chẳng biết liệu hòa bình có bao giờ diễn ra hay không;

Nhưng hòa bình hay không, dù là nghiêm túc hay đùa cợt,

Anh thừa biết rằng, từ khi Calchas đứng về phía người Hy Lạp

Và đánh mất danh tiếng một cách ê chề như thế,

Ông ta chẳng dám quay trở lại đây vì cảm thấy xấu hổ nữa;

Chính vì thế con đường đó, theo như tất cả những gì anh có thể nhận thấy,

Để mà đặt trọn niềm tin vào đó thì chỉ là một ảo tưởng mà thôi.

Nàng cũng sẽ thấy, cha nàng sẽ dùng những lời ngon ngọt để dụ dỗ nàng

Trở thành một người vợ, và với khả năng thuyết giảng giỏi giang của mình,

Ông ta sẽ ca ngợi và tán dương một gã Hy Lạp nào đó

Đến mức hắn sẽ chiếm đoạt nàng bằng những lời nói của mình,

Hoặc ép nàng phải làm theo những gì hắn dạy bảo bằng vũ lực.

Còn Troilus, kẻ mà nàng chẳng mỉnh mai rủ lòng thương,

Sẽ phải chết một cách oan uổng vì giữ trọn lòng trung thành!

Và hơn thế nữa, cha nàng sẽ khinh miệt

Tất cả chúng ta, và nói rằng thành phố này rồi sẽ tiêu đời;

Và rằng cuộc vây hãm sẽ chẳng bao giờ được dỡ bỏ,

Bởi vì người Hy Lạp đã cùng nhau thề thốt

Cho đến khi chúng ta bị tàn sát và những bức tường thành bị san phẳng.

Và cứ thế ông ta sẽ dùng lời lẽ để dọa dẫm nàng,

Đến mức anh cứ mãi lo sợ rằng nàng sẽ ở lại đó luôn.

Nàng cũng sẽ thấy biết bao nhiêu là tráng sĩ hào hiệp

Nơi xứ Hy Lạp, tràn đầy sự cao thượng,

Và mỗi người trong số họ đều dùng cả trái tim, trí tuệ và sức mạnh

Để dốc toàn lực làm mọi cách lấy lòng nàng,

Đến mức nàng sẽ cảm thấy chán ngán trước sự thô kệch

Của những người Troy khốn khổ chúng ta, trừ khi lòng trắc ẩn

Thức tỉnh nàng, hoặc phẩm giá xuất phát từ lòng trung thành của nàng.

Và điều này đối với anh thật đau đớn đến mức

Nó muốn xé toạc linh hồn ra khỏi lồng ngực anh;

Và chắc chắn rằng, trong anh sẽ chẳng thể dung nạp nổi

Một quan điểm tốt đẹp nào, nếu nàng thực sự ra đi;

Bởi vì sự ranh mãnh của cha nàng sẽ hủy diệt chúng ta.

Và nếu nàng rời đi, như anh đã từng nói với nàng từ trước,

Thì anh nghĩ mình chẳng khác nào một kẻ đã chết, khỏi cần phải nói nhiều.

Chính vì thế, với một trái tim khiêm nhường, chân thành và đầy bi thương,

Anh cầu xin nàng rủ lòng thương xót ngàn lần;

Xin hãy xót thương cho những nỗi đau đớn cay đắng tột cùng của anh,

Và hãy làm theo những gì anh sắp sửa bảo nàng đây,

Và chúng ta hãy cùng nhau lén lút trốn đi;

Và hãy nghĩ xem thật là ngu ngốc biết bao, khi người ta có sự lựa chọn,

Lại cứ để phần cốt lõi của mình mất trắng chỉ vì một tai nạn bất ngờ.

Ý anh là, từ khi chúng ta có thể trước khi trời sáng

Lén lút trốn đi thật êm thấm, và được ở bên nhau,

Thì sự khôn ngoan nào lại đi đem ra thử thách,

Trong trường hợp nàng đi gặp cha mình,

Xem liệu nàng có thể quay trở lại hay không?

Ý anh là, sẽ là một sự ngu ngốc tột cùng

Khi mang sự chắc chắn đó ra để đùa giỡn với hiểm nguy.

Và nói một cách bình dân về mặt giá trị

Của cải và kho báu, chúng ta hoàn toàn có thể mang theo đủ

Để sống trong danh dự và niềm vui

Cho đến tận lúc chúng ta qua đời;

Và bằng cách đó chúng ta có thể tránh xa toàn bộ nỗi sợ hãi này.

Bởi vì đối với bất kỳ con đường nào khác mà nàng kể tên,

Trái tim anh, quả thật, không tài nào đồng tình nổi.

Và cứ yên tâm đi, đừng sợ nghèo đói,

Bởi vì anh còn họ hàng và bạn bè ở những nơi khác

Đến mức dẫu chúng ta có ra đi chỉ với chiếc áo rách trên người,

Chúng ta cũng chẳng hề thiếu thốn vàng bạc hay vật dụng,

Mà sẽ được tôn trọng chừng nào chúng ta còn sống ở đó.

Và chúng ta hãy lên đường ngay lập tức, bởi vì theo ý kiến của anh,

Đây là phương án tốt nhất, nếu nàng đồng thuận.'

Criseyde, với một tiếng thở dài, ngay lập tức

Đáp lại rằng: 'Thật lòng mà nói, hỡi trái tim chân thành thân yêu của em,

Chúng ta hoàn toàn có thể lén lút trốn đi, như anh vừa vạch ra,

Và tìm ra những con đường tồi tệ mới mẻ đó;

Nhưng sau này, chúng ta sẽ phải hối hận vô cùng.

Và xin Chúa giúp em vào lúc em cần nhất

Hệt như việc anh đang phải chịu đựng ngần ấy sợ hãi vô cớ!

Bởi vì vào cái ngày mà vì muốn được cưng chiều

Hay vì sợ hãi cha, hoặc bất kỳ ai khác,

Hoặc vì địa vị, niềm vui, hay vì một đám cưới nào đó,

Em tỏ ra bất nghĩa với anh, hỡi Troilus, hiệp sĩ của đời em,

Xin nguyện cầu đứa con gái của thần Saturn là Juno, bằng quyền năng của người,

Nên điên rồ hệt như Athamas, hãy bắt em phải sống

Đến muôn đời trong Stix, cái hố sâu của địa ngục!

Và điều này em xin thề trước mọi vị thần trên thiên đàng,

Và trước tất cả các nữ thần, trước mọi Nymph và thần linh nơi âm phủ,

Trước các thần Satyr và thần Faun lớn lẫn nhỏ,

Những kẻ nửa thần cai quản chốn hoang dã;

Và nguyện cầu Atropos cắt đứt sợi chỉ cuộc đời em

Nếu em bất nghĩa; giờ thì hãy tin em nếu anh thích!

Và hỡi sông Simois, dòng sông chảy xiết như mũi tên

Xuyên qua thành Troy xuôi dòng hướng ra biển cả,

Hãy làm chứng cho lời nói được thốt ra ở đây,

Rằng cái ngày mà em trở thành kẻ bất nghĩa

Đối với Troilus, hỡi trái tim tự do của em,

Mong rằng dòng nước của ngươi hãy chảy ngược trở lại nguồn,

Và thân xác lẫn linh hồn em sẽ chìm xuống địa ngục!

Nhưng chuyện anh nói về việc trốn đi thế này

Và bỏ mặc toàn bộ bạn bè của anh, xin Chúa đừng để thế,

Rằng vì bất kỳ người phụ nữ nào mà anh lại làm thế,

Và nhất là khi thành Troy đang vô cùng cần

Sự giúp đỡ; và thêm một điều nữa hãy chú ý này,

Nếu chuyện này bị phơi bày, mạng sống của em sẽ ngàn cân treo sợi tóc,

Và cả danh dự của anh nữa; xin Chúa che chở chúng ta khỏi tai họa!

Và nếu lỡ sau này hòa bình được thiết lập,

Hệt như chuyện vui buồn vẫn hoán đổi cho nhau hằng ngày,

Ôi trời ơi! Nỗi buồn và sự khốn khổ mà anh sẽ phải gánh chịu,

Khi anh không dám quay trở lại vì cảm thấy xấu hổ!

Và trước khi anh mang danh dự của mình ra để đùa giỡn với hiểm nguy như thế,

Xin đừng quá hấp tấp trong tình thế nóng bỏng này;

Bởi vì kẻ hấp tấp sẽ chẳng bao giờ thiếu những nỗi muộn phiền.

Anh nghĩ dân chúng khắp mọi nơi

Sẽ bàn tán gì về chuyện đó chứ? Thật dễ dàng để đoán ra.

Họ sẽ nói, và thề thốt chắc nịch,

Rằng không phải tình yêu đã thúc đẩy anh làm hành động này,

Mà là ham muốn xác thịt và sự nhát gan hèn nhát.

Thế là tiêu đời hết, hỡi trái tim ngọt ngào của em,

Danh dự của anh, thứ hiện đang tỏa sáng rực rỡ biết bao.

Và hãy nghĩ đến danh dự của em nữa,

Thứ vẫn đang nở rộ, em sẽ làm vấy bẩn nó thảm hại ra sao,

Và nó sẽ bị bôi nhọ bằng thứ rác rưởi nào,

Nếu em trốn theo anh dưới hình thức này.

Dù em có sống cho đến tận ngày tận thế đi chăng nữa,

Em cũng sẽ chẳng bao giờ lấy lại được danh tiếng của mình;

Thế là em sẽ tiêu đời, và đó sẽ là một sự xót xa cùng tội lỗi.

Và vì thế hãy dùng lý trí để dập tắt ngọn lửa này đi;

Người ta vẫn thường bảo: 'Kẻ nhẫn nhịn sẽ chiến thắng,' parde;

Cả câu 'Kẻ nào muốn có người yêu, kẻ đó phải biết buông tay người yêu';

Thế nên hãy biến sự bắt buộc thành đức tính

Bằng sự nhẫn kiên, và hãy nghĩ rằng kẻ nào không màng đến Vận Mệnh

Thì kẻ đó chính là chúa tể của Vận Mệnh;

Và mụ ta sẽ chẳng bao giờ đánh gục được ai ngoại trừ những kẻ hèn nhát.

Và hãy tin điều này, hỡi trái tim ngọt ngào của em,

Trước khi em gái của Phoebus là Lucina rạng ngời,

Chòm sao Sư Tử rời khỏi cung Bạch Dương,

Em chắc chắn sẽ có mặt ở đây, chẳng phải nghi ngờ gì nữa.

Ý em là, xin nữ thần Juno, vương hậu thiên đàng, chứng giám cho lòng em,

Vào ngày thứ mười, trừ khi cái chết cướp đi mạng sống của em,

Em chắc chắn sẽ đến gặp anh, chẳng trượt đi đâu được.'

'Và bây giờ, nếu mọi chuyện thực sự là như thế,' Troilus cất lời,

'Em sẽ ngoan ngoãn chịu đựng cho đến ngày thứ mười,

Vì anh thấy rằng mọi chuyện buộc phải là như thế.

Nhưng vì tình yêu của Chúa, nếu có thể được,

Thì chúng ta hãy lén lút trốn đi thật kín đáo;

Bởi vì lúc nào cũng vậy, để có thể sống trong sự bình yên,

Trái tim anh mách bảo rằng đó sẽ là lựa chọn tốt nhất.'

'Ôi lạy Chúa từ bi, cuộc đời gì thế này?' nàng cất lời;

'Than ôi, anh đang giết chết em vì sự khó chịu này đấy!

Giờ thì em thấy rõ anh đang hoài nghi em;

Bởi vì qua những lời nói của anh, mọi chuyện đã quá rõ mười mươi.

Giờ thì, vì tình yêu của nữ thần Cynthia rạng ngời,

Xin đừng hoài nghi em một cách vô cớ như thế, vì lòng trắc ẩn;

Từ khi em đã thề hứa giữ trọn lòng trung thành với anh.'

Vyà hãy suy nghĩ cho kỹ, đôi khi thật là khôn ngoan

Khi chịu đựng một khoảng thời gian để rồi gặt hái lại một khoảng thời gian sau đó;

Parde, em vẫn chưa bị tách rời khỏi anh,

Dẫu cho chúng ta có phải xa nhau một hay hai ngày đi chăng nữa.

Hãy xua đuổi những ảo tưởng trong đầu anh đi;

Và hãy tin tưởng em, đồng thời từ bỏ nỗi buồn của anh đi,

Hoặc hãy nghe lời thề của em, em sẽ không sống qua nổi ngày mai đâu.

Bởi vì nếu anh biết được em phải chịu đựng nỗi đau đớn nhường nào,

Anh sẽ chấm dứt chuyện này; bởi vì Chúa thừa biết,

Linh hồn thuần khiết trong em đang khóc thét lên tận đáy lòng

Khi nhìn thấy anh khóc, người mà em yêu thương nhất,

Và việc em buộc phải đến với doanh trại của người Hy Lạp.

Và chao ôi, nếu không vì em biết rõ phương thuốc

Để quay trở lại, em đã chết ngay tại đây rồi!

Nhưng chắc chắn rằng, em không phải là một kẻ ngốc

Đến mức không thể hình dung ra nổi một con đường

Để quay trở lại vào đúng ngày em đã hứa.

Bởi vì ai có thể giữ nổi thứ muốn bay đi chứ?

Cha em thì không thể, bất chấp mọi mưu mẹo ranh mãnh của ông ta.

Và xin thề bằng sự may mắn của em, việc em rời khỏi thành Troy

Vào một ngày nào đó sẽ quay trở lại mang lại niềm vui cho tất cả chúng ta.

Chính vì thế, bằng tất cả trái tim, em nài xin anh,

Nếu anh muốn làm bất kỳ điều gì theo lời cầu xin của em,

Và vì tình yêu mà em cũng dành cho anh,

Rằng trước khi em rời khỏi anh ở đây,

Em có thể nhìn thấy anh tràn đầy sự an ủi và sự tươi vui,

Người có thể mang lại sự bình yên cho trái tim em,

Thứ đang ở ranh giới muốn vỡ tung ra.

Và hơn thế nữa, em cầu xin anh,' lúc ấy nàng cất lời,

'Sự thỏa mãn chân thành của trái tim em,

Vì em đã hoàn toàn thuộc về anh, chẳng chia sẻ với ai khác,

Rằng trong lúc em vắng mặt, xin đừng để bất kỳ niềm vui nào

Của những người phụ nữ khác lọt vào trí nhớ của anh.

Bởi vì em vẫn luôn kinh hãi, vì người ta vẫn hay truyền tai nhau rằng,

'Tình yêu là thứ luôn ngập tràn trong nỗi sợ hãi bận rộn.'

Bởi vì trên thế gian này chẳng có vị tiểu thư nào sống sót,

Nếu như anh bất nghĩa, xin Chúa hãy ngăn điều đó xảy ra!—

Lại bị phản bội hay khốn khổ

Như em, người luôn đặt trọn mọi lòng trung thành nơi anh.

Và chắc chắn rằng, nếu em nghĩ theo chiều hướng ngược lại,

Em chắc chắn sẽ chết; và trước khi anh tìm ra nguyên nhân,

Vì tình yêu của Chúa, xin đừng đối xử bất nghĩa với em.'

Đáp lại điều này, Troilus cất lời:

'Giờ đây xin Chúa, đấng chẳng có bí mật nào có thể che giấu trước ngài,

Hãy ban cho em sự khuây khỏa, chứng giám cho việc em chưa từng đối xử bất nghĩa với Criseyde,

Kể từ ngày đầu tiên anh nhìn thấy nàng bằng đôi mắt này,

Và anh sẽ không bao giờ làm thế cho đến ngày anh qua đời.

Nói ngắn gọn lại, nàng hoàn toàn có thể tin tưởng anh;

Anh chẳng thể nói gì hơn, mọi chuyện sẽ được chứng minh qua thực tế.'

'Ngàn lần đa tạ, người yêu dấu của em, quả thực,' nàng cất lời,

'Và xin nữ thần Venus hạnh phúc không bao giờ để em phải bỏ mạng

Trước khi em đạt được đến mức độ hạnh phúc

Để đền đáp xứng đáng cho người xứng đáng nhường ấy;

Và chừng nào Chúa còn bảo lưu trí tuệ của em,

Em sẽ làm sao cho xứng đáng, vì em đã tìm thấy anh quá đỗi chân thành,

Đến mức danh dự sẽ mãi quay trở lại hướng về phía em.

Bởi vì hãy tin chắc rằng, địa vị vương giả của anh

Hay niềm vui phù phiếm, hay sự cao thượng đơn thuần

Của anh trong chiến tranh, hay giải đấu võ nghệ,

Hay sự hào nhoáng, trang hoàng, sự quý tộc, hay cả sự giàu có,

Đã chẳng hề khiến em rủ lòng thương trước nỗi đau đớn của anh;

Mà chính là đức tính đạo đức, được đặt nền móng trên lòng trung thành,

Đó mới là nguyên nhân khiến em lần đầu tiên rủ lòng thương xót anh!

Cả trái tim cao thượng và nam tính mà anh sở hữu nữa,

Và việc anh vẫn luôn tỏ ra khinh miệt, theo như em nghĩ,

Mọi thứ mang âm hưởng của sự tồi tệ,

Như sự thô kệch và sự thèm khát mang tính bình dân;

Và việc lý trí của anh đã kìm hãm niềm vui của anh lại,

Chính điều này đã khiến em, vượt lên trên mọi sinh vật,

Nguyện trở thành của anh, và sẽ mãi như thế chừng nào em còn tồn tại.

Và điều này dẫu năm tháng dài đằng đẵng cũng chẳng thể xóa nhòa,

Cũng chẳng thể bị phai mờ bởi Vận Mệnh đổi thay;

Nhưng nguyện xin thần Jupiter, đấng bằng quyền năng của mình có thể biến

Kẻ đau khổ thành người hạnh phúc, hãy ban ân huệ cho chúng ta,

Trước mười ngày nữa, được gặp nhau tại nơi này,

Sao cho nó có thể làm thỏa mãn cả trái tim anh và em;

Và giờ thì chúc anh bảo trọng, bởi vì đã đến lúc anh phải đứng dậy rồi.'

Và sau khi họ đã than khóc với nhau một hồi lâu,

Và hôn nhau không ngớt cùng cái ôm siết chặt trong vòng tay,

Ngày bắt đầu ló dạng, và Troilus mặc quần áo vào,

Và đầy xót xa đăm đăm nhìn người thương của mình,

Hệt như một kẻ đang cảm nhận cái chết lạnh lẽo đang cào xé.

Và chàng phó thác bản thân mình vào ân huệ của nàng;

Chàng đau đớn nhường nào, ta khỏi cần phải bàn đến nữa.'

Bởi vì bộ óc con người chẳng thể tưởng tượng nổi,

Cả tâm trí cũng chẳng thể cân nhắc, hay lời lưỡi nào có thể kể xiết

Những nỗi đau đớn tột cùng của người đàn ông đau khổ này,

Những thứ vượt qua mọi sự đày ải dưới âm ti địa ngục.

Bởi vì khi chàng nhìn thấy nàng không thể ở lại,

Thứ rút cạn linh hồn ra khỏi lồng ngực chàng,

Chàng chẳng chần chừ thêm nữa, lặng lẽ bước ra khỏi căn phòng.

Hết Quyển Tư.