Những sự việc xảy ra trong cuộc đời tôi thường thúc đẩy tôi đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu về bản tính thiện và ác của con người. Tôi từng chứng kiến cái ác thuần túy, sự song hành giữa tính lặp lại và tính độc nhất của cái ác. Toàn bộ quãng thời gian đầu đời của tôi đều trôi qua trong bầu không khí tăm tối ấy, nơi mùi vị của cái ác đậm đặc đến mức khiến tôi ngạt thở và buộc phải rời đi.
Cho đến gần đây, khi danh tiếng bắt đầu mang lại cho tôi sự công nhận nhất định trong cộng đồng loài người — ngay cả ở những thành phố không chào đón tôi thì ít nhất họ cũng dung thứ — tôi cũng bắt đầu chứng kiến những điều phức tạp hơn nhiều so với những gì quan sát được ở Menzoberranzan, đó là một khoảng bóng râm xám xịt được chiếu rọi từ sự chuyển đổi giữa ánh sáng và bóng tối. Rất nhiều con người — với số lượng vô cùng lớn — đều mang trong mình mặt tối bẩm sinh, một niềm khao khát đối với nỗi kinh hoàng do cái chết mang lại, một khả năng thản nhiên trước nỗi đau đớn của kẻ khác cốt để thỏa mãn bản thân.
Trong tất cả những hành vi lộng quyền lấy cớ là công lý, không gì trơ trẽn và táo tợn hơn Lễ hội Tù nhân do Luskan tổ chức. Các tù nhân, đôi khi quả thực có tội, nhưng cũng có lúc vô tội — điều đó hầu như không quan trọng — đều bị lôi ra trước đám đông khát máu để diễu hành, tiếp theo là những trận đòn roi, tra tấn, và cuối cùng kết thúc việc hành quyết bằng một cách thức "hoa mỹ". Lý do khiến vị quan chức chủ trì lễ hội làm việc cực kỳ chăm chỉ chính là để thu về thêm nhiều tiếng thét phát ra từ nỗi đau đớn tột cùng; công việc của hắn là bóp méo biểu cảm của những tù nhân thông qua việc tạo ra nỗi đau, khiến đôi mắt họ phản chiếu nỗi sợ hãi vô hạn.
Đã có lần, khi cùng con tàu Sea Sprite của Thuyền trưởng Deudeermont đến Luskan, tôi cả gan tới lễ hội để chứng kiến cuộc thẩm vấn một vài tên cướp biển — những kẻ bị chúng tôi săn đuổi, đánh chìm thuyền rồi vớt lên từ biển. Và những gì tôi nhìn thấy là hơn một nghìn người dân đứng chen chúc dày đặc quanh một đài tròn lớn, vui sướng gầm thét thưởng thức cảnh những tên cướp biển khốn tội bị xé xác từng mảnh một. Cảnh tượng đó suýt chút nữa đã khiến tôi hạ quyết tâm rời khỏi con tàu của Deudeermont, hầu như muốn từ bỏ cuộc đời của một kẻ săn hải tặc, tìm một khu rừng hoặc ngọn núi nào đó để sống đời ẩn dật.
Tất nhiên, chính Catti-brie đã nhắc nhở tôi nhìn nhận sự thật, cô ấy chỉ ra rằng bản thân những tên cướp biển này cũng thường xuyên dùng phương pháp tương tự để tra tấn những tù nhân vô tội của chúng. Mặc dù cô ấy cũng thừa nhận rằng ngay cả sự thật này cũng không thể chứng minh Lễ hội Tù nhân là công lý — chỉ cần nghĩ đến nơi này thôi là Catti-brie đã cảm thấy hoảng sợ và kinh hãi đến mức cô thề không bao giờ bén mảng đến gần đó một lần nữa, kể cả những khu vực lân cận — nhưng cô vẫn cho rằng đối xử với hải tặc như vậy quả thực vẫn tốt hơn nhiều so với việc thả tự do cho chúng ngay giữa biển khơi.
Nhưng tại sao? Tại sao hiện tượng này lại xảy ra? Vấn đề này đã dằn vặt tôi suốt bao nhiêu năm qua, khiến tôi không ngừng tìm kiếm và dò dẫm câu trả lời, một câu trả lời có thể giải thích cho khía cạnh đặc trưng này của loài sinh vật phức tạp đến khó tin mang tên "con người". Tại sao những con người bình thường vốn đàng hoàng, rộng lượng và tử tế ấy lại có thể sa đọa đến mức độ này tại triển lãm của Lễ hội Tù nhân? Tại sao ngay cả một số thủy thủ trên tàu Sea Sprite, những nam thanh nữ tú chính trực đáng kính mà tôi quen biết, lại có thể hoan hỉ vì được xem những màn tra tấn máu me kinh khủng như vậy? Câu trả lời này, có lẽ (nếu còn có một câu trả lời nào phức tạp và khó hiểu hơn cả bản tính ác độc vốn có của họ) cần phải thông qua việc khảo sát thái độ của các chủng tộc khác mới có thể tìm thấy.
Trong tất cả các thiện tộc, loài người là chủng tộc duy nhất sử dụng hình thức "lễ hội" để hành quyết và tra tấn tù nhân. Xã hội Halfling không có màn trình diễn này — cái chết của các tù nhân Halfling được thực hiện bằng phương thức nổi tiếng là "ăn cho đến khi chết ngạt". Người Dwarf cũng không, đúng như tính cách dám nghĩ dám làm và đầy xông xáo của họ. Trong xã hội Dwarf, việc hành quyết tù nhân diễn ra vô cùng gọn gàng dứt khoát, không có biểu diễn cũng không có sự vây xem của công cộng. Một tên Dwarf phạm tội giết người sẽ kết thúc sinh mạng bằng một nhát đơn giản và hiệu quả vào cổ. Tôi cũng chưa từng thấy Elf nào tại Lễ hội Tù nhân, ngoại trừ một lần, có một cặp Elf thử đến xem, rồi sau đó nhanh chóng rời đi với vẻ mặt rõ sự chán ghét. Tôi biết xã hội Gnome không có hình phạt tử hình, thay vào đó là giam cầm tù nhân suốt đời trong một căn phòng được thiết kế vô cùng tinh xảo.
Do đó, tại sao con người lại như vậy? Tại sao cấu trúc cảm xúc của loài người lại cho phép họ tạo ra những thứ như Lễ hội Tù nhân? Là do cái ác ư? Tôi nghĩ câu trả lời đó quá đơn giản.
Dark Elf ưa thích tra tấn — điều này tôi biết rất rõ! — và hành vi đó của họ thực sự dựa trên sự tàn dã và cái ác, cùng với việc thỏa mãn khao khát ác quỷ vô độ của Nữ thần Nhện. Nhưng đối với con người, khi cân nhắc mọi khía cạnh đặc trưng của họ, câu trả lời sẽ trở nên phức tạp hơn một chút. Có thể khẳng định rằng ở đây chắc chắn bao gồm một số yếu tố tàn dã, đặc biệt là vị quan chức chủ trì lễ hội cùng các trợ thủ tra tấn của hắn, nhưng đối với những người dân bình thường, những kẻ ăn xin vô tích sự hò reo cổ vũ trong đám đông vây xem, tôi tin rằng niềm vui của họ xuất phát từ ba nguồn gốc.
Thứ nhất, nông dân ở Faerûn là một nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương nhất, họ bị cai trị bởi những lãnh chúa và địa chủ thường có những ý nghĩ kỳ quặc, vô đạo đức và bất chấp thủ đoạn, phải chịu đựng mối đe dọa từ những kẻ xâm lược tưởng chừng như không bao giờ dứt, hoặc từ yêu tinh, người khổng lồ, hay thậm chí là chính con người, những kẻ tùy tiện giày xéo sinh mạng người khác không vì lý do gì. Lễ hội Tù nhân mang đến cho những con người bất hạnh này một sự trải nghiệm về quyền lực, một thứ quyền lực có thể chi phối sinh tử. Lâu dần, họ có cảm giác như mình có thể kiểm soát được cuộc sống của chính mình vậy.
Thứ hai, con người không sống lâu — so với Elf và Dwarf; thậm chí tuổi thọ của Halfling thường cũng kéo dài hơn họ. Những người nông dân ấy phải đối mặt với xác suất tử vong mỗi ngày. Một người mẹ may mắn sinh được hai đến ba đứa con cũng có thể phải chứng kiến ít nhất một đứa trong số đó qua đời. Cuộc sống cận kề với cái chết như vậy rõ ràng đã sinh ra một sự tò mò, kính sợ, thậm chí là nỗi sợ hãi đối với nó. Những con người tại Lễ hội Tù nhân chứng kiến cái chết xuất hiện dưới hình thái khủng khiếp nhất, mang đến những phương thức hành quyết đáng sợ nhất, như vậy sẽ mang lại sự an ủi cho những con người đó so với cái chết mà bản thân họ phải đối mặt trong cuộc sống thực tế, trừ khi chính họ cũng trở thành bị cáo bị dẫn giải trước mặt quan chức, bằng không thì rất khó để trải nghiệm được cảm giác kinh hoàng thực sự đó. Ta đã nhìn thấy mặt tồi tệ nhất của ngươi rồi, cái chết đáng sợ kia, thế nên ta không còn sợ ngươi nữa.
Đây là một lập luận rất khó bị bác bỏ, đặc biệt là khi trọng tâm của nó cho rằng những màn trình diễn như vậy có tác dụng ngăn chặn tội phạm trong tương lai, nhưng liệu làm vậy có thực sự công lý không? Mang theo quan điểm của Robillard, tôi đến Luskan để thảo luận với một số quan chức cấp thấp hơn về phương án tàu Sea Sprite nộp những tên cướp biển bị bắt giữ như thế nào, nhưng thực chất là để bàn về Lễ hội Tù nhân với họ. Kết quả thu được từ cuộc thảo luận diễn ra nhanh chóng và rõ ràng: bản thân lễ hội hoàn toàn không có chút tác dụng nào đối với công lý. Cho đến nay, đã có một số nam nữ thanh niên trong sạch vô tội bị đưa lên sân khấu này ở Luskan, bị ép buộc bởi những hành vi dã man mà đưa ra lời thú tội giả mạo, để rồi sau đó bị công khai hành quyết bằng những tội danh đó. Quan chức địa phương thừa biết điều này, và cũng sẵn lòng thừa nhận, hắn viện dẫn biểu cảm đau đớn của những con người đó để chứng minh rằng ít nhất những tù nhân mà chúng tôi mang đến quả thực có tội.
Chỉ vì lý do này thôi, tôi tuyệt đối không bao giờ muốn quay trở lại hiện trường Lễ hội Tù nhân nữa. Một trong những phương pháp để đo lường một xã hội xuất sắc hay không chính là nhìn vào cách họ xử lý những kẻ bước ra ngoài tiến trình đạo đức công cộng, mà việc sử dụng các thủ đoạn thấp hèn để tra tấn những kẻ phạm tội này không nghi ngờ gì nữa đã làm hạ thấp chuẩn mực đạo đức của toàn bộ xã hội.
Tuy nhiên, tình hình thực tế lại là phương thức xử lý này vẫn tiếp tục thịnh hành ở một số thành phố thuộc Faerûn, và thậm chí ở nhiều vùng nông thôn hơn thế nữa, nơi mà phương thức để công lý tồn tại nhất định phải mang tính thô sơ và tôn sùng quyền lực hơn.
Có lẽ vẫn còn lời giải thích thứ tư về lễ hội. Có thể những kẻ vây xem tập trung ở đó đầy nhiệt huyết chỉ đơn thuần là vì sự kích thích mà màn trình diễn mang lại. Có thể ngoài mục đích giải trí thuần túy ra thì không hề có bất kỳ nguyên nhân hay lời giải thích nào mang tính chiều sâu hơn. Nói một cách rất rõ ràng, tôi không thích suy nghĩ về khả năng này, bởi vì giả sử loài người — chiếm một tỷ lệ số lượng khổng lồ như vậy trong số các loài sinh vật — lại có thể xóa sạch hoàn toàn cảm xúc và sự đồng cảm như thế, mà chỉ để tận hưởng bữa tiệc thị giác là xem người khác bị tra tấn tổn thương một cách khủng khiếp, thì có lẽ đó mới chính là định nghĩa thực sự của ác quỷ.
Sau nhiều giờ điều tra, tranh luận, hỏi han, cùng với hàng tá giờ suy ngẫm, đối với bản tính của những con người đang sống xung quanh mình, tôi không rút ra được bất kỳ câu trả lời đơn giản nào, và đối với Lễ hội Tù nhân — thứ đã bị bóp méo vượt xa cả sự lố bịch — cũng vậy.
Về điều này, tôi hoàn toàn không cảm thấy ngạc nhiên. Phàm là những chuyện có liên quan đến con người thì tôi hầu như chưa từng rút ra được câu trả lời đơn giản nào cả. Có lẽ, đó chính là lý do tại sao trong những chuyến hành trình và cuộc gặp gỡ diễn ra ngày qua ngày của tôi lại hiếm khi xuất hiện sự tẻ nhạt và nhàm chán. Và có lẽ cũng chính vì thế, đó là lý do tại sao tôi vẫn luôn yêu mến họ.
— Drizzt Do'Urden
