Người ta vẫn nói, đây là một vùng đất không mọc nổi một tấc cỏ, sự trống trải và tiêu điều dường như chính là bức tranh phản chiếu của nó. Nhà thơ mang tên Vương Chi Hoán từng viết: "Hoàng Hà viễn thượng bạch vân gian, nhất phiến cô thành vạn nhận sơn, Khương địch hà tu oán dương liễu, xuân phong bất độ Ngọc Môn quan."
Gió xuân chẳng vượt qua Ngọc Môn quan chớ――
Người nhà Đường là Vương Hàn lại càng tuyệt hơn, ông ấy thậm chí còn viết: "Bồ đào m mỹ tửu dạ quang bôi, dục ẩm tỳ bà mã thượng thôi. Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu, cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi?" Rượu ngon bồ đào đã có sẵn, vậy mà lại còn "túy ngọa sa trường quân mạc tiếu". Có lẽ chính vì những vần thơ của họ, mà mảnh đất này lại càng thêm phần tiêu điều, cũng lại càng thêm phần bi tráng.
Máu và nước mắt, từ đó trở thành chủ đề truyền đời này qua đời khác của mảnh đất này.
Thế nhưng, mảnh đất này lại vô cùng trù phú, vô cùng đa tình, tựa như mỗi hòn đá đều ẩn chứa một truyền thuyết cảm động. Thế là sự trù phú và nghèo nàn, sự phóng khoáng và đa tình, đã trở thành cuộc tranh cãi vĩnh cửu về mảnh đất này.
Mảnh đất này gọi là Lương Châu.
Sách cổ chép rằng, đi về phía tây Trường An, một nghìn hai trăm dặm nhà Đường, Hoàng Hà vướng vất mây trắng, có thành trì lớn lao, chính là Lương Châu. Tư Mã Quang cũng từng viết bài văn nói rằng, từ phía tây An Viễn Môn, đi đến tận cùng biên giới nhà Đường, dọc đường dâu tằm khắp chốn, mè mọc đầy bờ ruộng, cứ cách một khoảng không xa lại có lá cờ vải xanh mời khách dừng chân uống rượu; binh mã Tiết độ sứ Hà Tây tinh nhuệ nhất thiên hạ, dùng lạc đà đi năm trăm dặm một ngày để truyền tin quân sự...
Sách sử ghi chép, năm 121 trước Công nguyên, Hán Vũ Đế mở ra Hà Tây tứ quận, tức là bốn quận Vũ Uy, Tửu Tuyền, Trương Dịch, Đôn Hoàng. Vũ Vĩ, mang ý nghĩa võ công quân uy, nên mới có tên gọi đó. Lúc bấy giờ, quận Vũ Vĩ trực thuộc 10 huyện gồm Cô Tang, Trương Dịch, Vũ Vĩ, Hưu Đồ, Thượng, Loan Điểu, Phác, Ổ Vi, Thương Tùng, Tuyên Vi, trị sở đặt tại cố Tang. Năm Nguyên Phong thứ năm (năm 106 trước CN), chia thiên hạ thành 13 châu, mỗi châu đặt một thứ sử, sử gọi là "Thập tam bộ thứ sử". Quận Vũ Vĩ trực thuộc Lương Châu thứ sử bộ, cái tên Lương Châu bắt đầu từ đây. Mang ý nghĩa là "nơi chốn phương tây, thường lạnh lẽo". Năm Hoàng Kh Sơ thứ nhất nhà Ngụy thời Tam Quốc (năm 220), Ngụy Văn Đế đặt ra Lương Châu, cho đến tận Tây Tấn, Cô Tang vẫn luôn là trị sở của Lương Châu. Đông Tấn, thời kỳ Thập Lục Quốc, Tiền Lương, Hậu Lương, Nam Lương, Bắc Lương cùng với Đại Lương đầu thời Đường, đều từng định đô ở đây.
Nằm ở phương tây, thường hay lạnh lẽo. Hóa ra nó lạnh lẽo thế đấy――
Không chỉ là lạnh lẽo, khói sói, lửa phong, chiến loạn, động đất, ông trời đã giáng xuống đầu nó tất cả mọi tai ương, vậy mà mảnh đất này, cùng với những con người trên mảnh đất này, vẫn có thể sống sót ngoan cường.
Đến năm này, mảnh đất này vậy mà lại kỳ lạ trở nên trù phú, vậy mà lại trở thành chậu tụ bảo. Từng loài cỏ kỳ lạ mọc lên trên mảnh đất này. Thế nhưng, tai họa cũng theo đó mà kéo đến...
