Gabriel Andersen, người thầy giáo, bước ra mép khu vườn của trường rồi chần chừ dừng lại, chưa quyết định phải làm gì. Xa xa cách đó hai dặm, những1 ngọn rừng hiện lên như lớp ren màu xanh nhạt phủ trên cánh đồng tuyết trắng tinh. Đó là một ngày rực rỡ. Hàng trăm sắc độ lấp lánh trên mặt đất trắng xóa và những thanh sắt của hàng rào khu vườn. Bầu không khí mang một vẻ nhẹ nhàng và trong suốt mà chỉ những ngày đầu xuân mới có. Gabriel Andersen hướng bước chân về phía dải ren xanh ấy để đi dạo trong rừng.
"Lại một mùa xuân nữa trong đời ta," ông lẩm bẩm, thở dài thật sâu và ngước nhìn bầu trời qua cặp kính cận. Andersen vốn có xu hướng hay lãng mạn hóa mọi thứ bằng thơ ca. Ông vừa đi vừa chắp tay sau lưng, tay cầm chiếc gậy khẽ lủng lẳng.
Ông vừa đi được vài bước thì chú ý thấy một nhóm binh lính cùng những con ngựa trên con đường ngay bên kia hàng rào vườn. Bộ quân phục màu xám xịt của họ nổi bật một cách ảm đạm giữa nền tuyết trắng, nhưng gươm giáp và bộ lông ngựa lại phản chiếu ánh sáng lấp lánh. Đôi chân vòng kiềng của lính kỵ binh di chuyển vụng về trên lớp tuyết. Andersen tự hỏi họ đang làm gì ở đó. Bỗng nhiên, bản chất công việc của họ lóe lên trong đầu ông. Một bản năng mách bảo ông, hơn là lý trí, rằng họ đang mang theo một sứ mệnh đen tối. Chắc chắn có điều gì đó bất thường và khủng khiếp sắp xảy ra. Và chính bản năng ấy cũng bảo ông rằng mình phải tránh xa tầm mắt của đám lính. Ông vội quay sang trái, quỵ xuống và bò trên lớp tuyết mềm đang tan chảy, kêu lạo xạo cho đến một đống rơm thấp; từ phía sau đó, rướn cổ lên, ông có thể quan sát mọi việc lũ lính đang làm.
Có tất cả mười hai tên, nổi bật lên là một viên sĩ quan trẻ vạm vỡ khoác chiếc áo choàng màu xám được thắt gọn gàng ở eo bằng một chiếc đai lưng bằng bạc. Gương mặt hắn đỏ bừng đến mức dù ở khoảng cách ấy, Andersen vẫn nhận ra ánh sáng kỳ lạ, trắng bệch của hàng ria mép và lông mày thưa thớt nổi bật trên làn da đỏ rực. Âm vực đứt quãng từ giọng nói khàn khàn của hắn vọng rõ đến chỗ người thầy giáo đang nín thở ẩn nấp.
"Ta biết mình đang làm gì. Ta chẳng cần lời khuyên của ai cả," viên sĩ quan quát lớn. Hắn chống nạnh, cúi xuống nhìn ai đó trong nhóm lính đang nhốn nháo. "Ta sẽ cho tụi mày thấy thế nào là phản động, đồ khốn kiếp."
Trái tim Andersen đập thình thịch. "Lạy Chúa!" ông thầm nghĩ. "Liệu có thể như thế được sao?" Đầu óc ông bỗng lạnh buốt như thể vừa bị một đợt sóng lạnh ập vào.
"Thưa ngài sĩ quan," một giọng nói bình tĩnh, kìm nén nhưng rành mạch vang lên từ đám lính, "ngài không có quyền đó... Tòa án mới là nơi phán quyết... ngài đâu phải thẩm phán... đây rõ ràng là tội giết người, chứ không phải..." — "Câm miệng!" viên sĩ quan gầm lên, giọng nghẹn lại vì tức giận. "Tao sẽ cho tụi mày cái gọi là tòa án. Ivanov, làm đi."
Hắn thúc mạnh gót giày vào hông ngựa rồi phi đi. Gabriel Andersen vô thức quan sát cách con ngựa cẩn thận chọn đường, bước đi uyển chuyển như đang múa điệu minuet. Đôi tai nó dựng đứng để lắng nghe mọi âm thanh. Khung cảnh bỗng chốc nhốn nháo và xôn xao giữa đám binh lính. Sau đó, họ tản ra theo các hướng khác nhau, để lại ba bóng người mặc đồ đen, gồm hai người cao lớn và một người rất thấp, mảnh khảnh. Andersen có thể nhìn thấy mái tóc của người thấp bé kia. Tóc cậu ta rất sáng màu. Và ông thấy đôi tai ửng hồng chìa ra ở hai bên.
Lúc này ông đã hiểu hoàn toàn chuyện gì sắp xảy ra. Nhưng sự việc quá đỗi phi thường và kinh hoàng đến mức ông tưởng mình đang mơ.
"Trời sáng sủa và đẹp đẽ làm sao—tuyết, cánh đồng, rừng cây, bầu không khí mùa xuân bao trùm vạn vật. Thế mà con người lại sắp bị tước đoạt mạng sống. Sao lại có chuyện đó được? Thật không thể tin nổi!" Những suy nghĩ cứ thế hỗn độn trong đầu ông. Ông có cảm giác như một kẻ bỗng chốc phát điên, nhận ra mình đang nhìn, nghe và cảm nhận những điều vốn không quen thuộc, và lẽ ra không nên nghe, nhìn hay cảm nhận.
Ba người mặc đồ đen đứng cạnh nhau sát bên hàng rào, hai người đứng khá sát nhau, người thấp bé đứng cách đó một quãng.
"Đại úy!" một trong số họ kêu lên bằng giọng tuyệt vọng — Andersen không nhìn rõ là ai — "Chúa đang chứng giám cho chúng ta! Thưa đại úy!"
Tám tên lính nhanh chóng xuống ngựa, cựa giày và vỏ kiếm va vào nhau lách cách vụng trộm. Rõ ràng chúng đang vội vã, hệt như đang làm một việc mờ ám của kẻ trộm.
Vài giây trôi qua trong im lặng cho đến khi đám lính xếp thành một hàng cách những bóng đen vài bước chân và giương súng. Trong lúc đó, một tên lính làm rơi chiếc mũ khỏi đầu. Hắn nhặt lên đội lại ngay mà không thèm phủi lớp tuyết ướt bám trên đó.
Con ngựa của viên sĩ quan vẫn nhảy nhót tại chỗ với đôi tai dựng đứng, trong khi những con ngựa khác, cũng với đôi tai vểnh cao để nghe ngóng mọi âm thanh, đứng bất động nhìn ba người mặc đồ đen, phần đầu dài và khôn ngoan nghiêng sang một bên.
"Xin hãy tha mạng cho đứa trẻ!" một giọng nói nữa đột ngột xé toạc bầu không khí. "Sao lại giết một đứa trẻ, đồ khốn kiếp! Đứa bé đã làm gì nên tội?"
"Ivanov, làm đúng như ta bảo đi," viên sĩ quan gầm lên, lấn át giọng nói kia. Gương mặt hắn đỏ lựng lên như một miếng nỉ đỏ.
Tiếp theo đó là một cảnh tượng dã man và gớm ghiếc đến rợn người. Vóc dáng nhỏ bé trong bộ đồ đen với mái tóc sáng màu và đôi tai hồng hào thét lên một tiếng kinh hoàng bằng giọng trẻ thơ lanh lảnh rồi lảo đảo ngã nghiêng sang một bên. Lập tức có hai, ba tên lính lao vào xốc lấy. Nhưng cậu bé bắt đầu vùng vẫy, và thêm hai tên lính nữa chạy tới.
"Á... á... á... á!" cậu bé khóc thét. "Tha cho cháu, tha cho cháu đi! Á... á!"
Giọng hét chói tai của cậu cắt ngang bầu không khí hệt như tiếng kêu của một con lợn sữa bị chọc tiết chưa chết hẳn. Bỗng nhiên cậu im bặt. Chắc ai đó đã đánh cậu. Một sự im lặng bất ngờ và nặng nề bao trùm. Cậu bé bị đẩy nhô về phía trước. Rồi một tiếng nổ đinh tai nhức óc vang lên.
Andersen giật bắn người, toàn thân run lẩy bẩy. Ông nhìn thấy rất rõ, nhưng cũng mờ ảo như trong giấc mơ, cảnh hai thân hình tối màu ngã xuống, ánh chớp lóe lên và một làn khói nhẹ bốc lên trong bầu không khí trong lành, rạng rỡ. Ông thấy đám lính vội vã leo lên lưng ngựa mà thậm chí không thèm liếc nhìn những cái xác. Ông thấy chúng phi nước đại dọc theo con đường lầy lội, vũ khí va vào nhau kêu lanh lách, tiếng móng ngựa nện xuống rầm rập.
Ông thấy tất cả những điều đó, lúc này bản thân đang đứng giữa đường, chẳng biết từ khi nào và tại sao mình đã nhảym khỏi đống rơm. Ông tái mét không còn giọt máu. Gương mặt đầm đìa mồ hôi lạnh, toàn thân run lập cập. Một nỗi buồn thể xác ập đến hành hạ ông. Ông không tài nào hiểu nổi bản chất của cảm giác ấy. Nó giống như cơn bệnh nặng, dù còn buồn nôn và khủng khiếp hơn gấp bội.
Sau khi đám lính đã khuất dạng sau khúc cua hướng về phía rừng, người ta bắt đầu hối hả kéo đến hiện trường vụ nổ súng, dù trước đó chẳng hề thấy bóng một ai.
Những cái xác nằm bên vệ đường ở phía bên kia hàng rào, nơi lớp tuyết còn tinh khiết, xốp giòn, chưa bị giẫm nát và đang lấp lánh vui tươi dưới bầu trời rực rỡ. Có ba thi thể, hai người lớn và một đứa trẻ. Cậu bé nằm với chiếc cổ dài mềm mại duỗi dài trên lớp tuyết. Khuôn mặt của người đàn ông nằm cạnh cậu bé bị che khuất. Anh ta ngã úp mặt xuống một vũng máu. Người thứ ba là một người đàn ông lực lưỡng với bộ râu đen và đôi tay vạm vỡ, cơ bắp. Ông ta nằm duỗi thẳng cẳng trên thân hình to lớn của mình, đôi tay dang rộng trên một khoảng tuyết đẫm máu.
Ba người vừa bị bắn nằm bất động, đen sẫm trên nền tuyết trắng. Từ xa, không ai có thể nhận ra sự kinh hoàng ẩn chứa trong dáng vẻ bất động của họ khi nằm đó ngay mép con đường hẹp đang đông nghịt người.
Đêm đó, Gabriel Andersen trong căn phòng nhỏ ở trường học không làm thơ như mọi khi. Ông đứng bên cửa sổ, nhìn đĩa mặt trăng nhợt nhạt từ xa trên bầu trời xanh mờ ảo và trầm ngâm suy nghĩ. Những ý nghĩ trong đầu ông hỗn độn, ảm đạm và nặng nề như thể một đám mây vừa trùm lấy đại não ông.
Mờ ảo hiện lên dưới ánh trăng lờ mờ là hàng rào tối màu, những tán cây, khu vườn trống vắng. Ông có cảm giác như mình đang tận mắt nhìn thấy họ — ba con người vừa bị bắn hạ, hai người trưởng thành, một đứa trẻ. Họ đang nằm đó bên vệ đường, trên cánh đồng vắng lặng, trơ trọi, dùng đôi mắt chết chóc, trắng dã nhìn vầng trăng lạnh lẽo phía xa hệt như ông đang nhìn bằng đôi mắt sống của mình.
"Sẽ có một ngày," ông nghĩ, "tình trạng con người tước đoạt mạng sống của nhau sẽ trở thành một điều hoàn toàn không thể xảy ra. Sẽ đến ngày mà ngay cả những sĩ quan và binh lính đã giết ba người này cũng sẽ nhận thức được việc mình đã làm, và hiểu rằng những gì họ dùng để giết những con người ấy cũng cần thiết, quan trọng và quý giá đối với họ — những tên sĩ quan và binh lính — chẳng khác nào đối với những kẻ mà họ đã ra tay sát hại."
"Đúng vậy," ông nói lớn một cách trang nghiêm, khóe mắt ngấn lệ, "ngày đó rồi sẽ đến. Họ sẽ hiểu." Và đĩa mặt trăng nhợt nhạt đã bị che khuất bởi những giọt nước mắt trào ra trong mắt ông.
Một niềm thương cảm lớn lao bóp nghẹt trái tim ông dành cho ba nạn nhân có đôi mắt đang hướng về vầng trăng, buồn bã và vô hồn. Cảm giác căm phẫn cứa vào lòng ông đau nhói như một lưỡi dao sắc bén và chiếm trọn tâm can.
Nhưng Gabriel Andersen đã tự trấn an trái tim mình, khẽ thì thầm: "Họ không biết việc mình đang làm." Và câu nói cổ xưa quen thuộc ấy đã cho ông sức mạnh để kìm nén cơn giận dữ và phẫn uất.
