BY M.Y. SALTYKOV [N.Shchedrin]

Ngày xửa ngày xưa, có hai vị Quan chức nọ. Cả hai đều nông cạn rỗng tuếch, thế nên vào một ngày nọ, họ bỗng dưng thấy mình được đưa đến một hòn đảo hoang vắng, tựa như đang ngồi trên chiếc thảm bay thần kỳ.

Họ đã trải qua toàn bộ cuộc đời mình trong một cơ quan nhà nước chuyên lưu trữ hồ sơ; sinh ra ở đó, lớn lên ở đó, già đi ở đó, và hệ quả là họ chẳng có lấy chút hiểu biết nào về thế giới bên ngoài cánh cửa công sở; còn những từ ngữ duy nhất họ biết là: "Với niềm kính trọng sâu sắc nhất, tôi xin tỏ lòng kính cúng."

Nhưng cơ quan ấy đã bị giải thể, và vì không còn cần đến sự phục vụ của hai vị quan chức nữa, người ta liền cho họ nghỉ việc. Thế là những cựu quan chức ấy dắt díu nhau chuyển về phố Podyacheskaya ở St. Petersburg. Mỗi người đều có nhà cửa riêng, có đầu bếp riêng và tiền lương hưu.

Khi tỉnh giấc trên hòn đảo hoang, họ thấy mình đang nằm chung dưới một tấm chăn. Ban đầu, tất nhiên là họ chẳng tài nào hiểu nổi chuyện gì đã xảy ra với mình, và họ nói chuyện cứ như thể chẳng có điều chi kỳ lạ vừa diễn ra vậy.

"Tôi vừa có một giấc mơ thật kỳ lạ đêm qua, thưa ngài," vị quan chức thứ nhất lên tiếng. "Tôi cứ tưởng như mình đang ở trên một hòn đảo hoang vậy."

Vừa dứt lời, ông liền chồm dậy khỏi chỗ nằm. Vị quan chức kia cũng bật dậy theo.

"Lạy Chúa, thế này là thế nào chứ! Chúng ta đang ở đâu đây?" họ kinh ngạc kêu lên.

Họ sờ soạng khắp người nhau để chắc rằng mình không còn đang mơ nữa, và cuối cùng phải bàng hoàng đối mặt với thực tại phũ phàng.

Trước mắt họ là đại dương bao la, còn sau lưng là một nhúm đất nhỏ bé, vượt qua đó thì đại dương lại tiếp tục trải dài. Họ bắt đầu khóc — lần đầu tiên kể từ khi cơ quan của họ bị đóng cửa.

Họ nhìn nhau và nhận ra rằng mỗi người chẳng mặc gì ngoài chiếc áo ngủ, với tấm huân chương vẫn còn đeo lủng lẳng trước ngực.

"Lẽ ra giờ này chúng ta phải đang dùng cà phê rồi chứ nhỉ," vị quan chức thứ nhất nhận xét. Rồi ông chợt nhớ lại hoàn cảnh kỳ quái của mình và lại bật khóc lần thứ hai.

"Bây giờ chúng ta phải làm gì đây?" ông nức nở. "Giả sử chúng ta có làm một bản tường trình đi chăng nữa, thì điều đó có ích gì cơ chứ?"

"Ngài biết không, thưa ngài," vị quan chức kia đáp, "ngài hãy đi về hướng đông còn tôi sẽ đi về hướng tây. Đến chiều chúng ta sẽ quay lại đây và biết đâu, chúng ta sẽ tìm thấy thứ gì đó."

Họ bắt đầu tìm cách xác định đâu là hướng đông, đâu là hướng tây. Họ sực nhớ lại việc vị thủ trưởng cơ quan từng bảo họ rằng: "Nếu các anh muốn biết hướng đông ở đâu, hãy quay mặt về hướng bắc, và hướng đông sẽ nằm bên tay phải các anh." Nhưng khi họ cố tìm xem hướng bắc nằm ở đâu, họ quay sang phải rồi sang trái và nhìn ngó khắp mọi hướng. Do đã dành cả đời trong phòng hồ sơ, mọi nỗ lực của họ đều trở thành công cốc.

"Theo ý kiến của tôi, thưa ngài, cách tốt nhất là ngài đi về bên phải còn tôi sẽ đi về bên trái," một vị quan chức nói. Ông không chỉ từng làm việc ở phòng lưu trữ mà còn từng là giáo viên dạy viết chữ tại Trường Dự bị, thế nên ông tỏ ra khôn ngoan hơn một chút.

Nói là làm. Vị quan chức nọ bước về phía bên phải. Ông bắt gặp những tán cây trĩu nặng đủ loại quả trái. Ông rất muốn với tay hái một quả táo, nhưng chúng treo cao đến mức bắt buộc ông phải trèo lên. Ông trèo thử mấy bận nhưng đều vô vọng. Thứ duy nhất ông làm được là rách toạc cả áo ngủ. Rồi ông tình cờ thấy một con su. Nước suối đặc kín cá.

"Sẽ tuyệt vời biết bao nếu chúng ta có số cá này ở phố Podyacheskaya!" ông nghĩ bụng, và nước miếng tứa ra đầy miệng. Sau đó, ông bước vào khu rừng và tìm thấy những chú gà gô, gà rừng cùng loài thỏ.

"Lạy Chúa, nguồn thực phẩm sao mà dồi dào thế này!" ông kêu lên. Cơn đói trong bụng ông đang dâng lên sùng sục.

Nhưng ông đành phải quay trở về điểm hẹn với hai bàn tay trắng. Ông thấy vị quan chức kia đang đợi mình ở đó.

"Thế nào, thưa ngài, mọi chuyện ra sao? Ngài có tìm thấy gì không?"

"Chẳng có gì ngoài một tờ báo Moscow Gazette số cũ, ngoài ra chẳng còn gì khác."

Hai vị quan chức lại nằm xuống để ngủ, nhưng cái bụng rỗng tuếch chẳng để cho họ yên. Giấc ngủ của họ bị phá hỏng một phần bởi ý nghĩ không biết ai đang là kẻ hưởng thụ khoản lương hưu của mình, và một phần bởi hồi ức về số trái cây, cá tôm, gà gô và thỏ mà họ đã thấy trong ngày.

"Thức ăn của con người ở dạng nguyên thủy vốn biết bay, biết bơi và mọc trên cây. Ai mà ngờ được cơ chứ, thưa ngài?" vị quan chức thứ nhất lên tiếng.

"Quả thực là vậy," vị quan chức kia hưởng ứng. "Tôi cũng phải thừa nhận rằng mình từng tưởng những chiếc bánh sừng bò ăn sáng cứ thế tự nhiên xuất hiện trên bàn ăn."

"Từ đó có thể suy ra rằng nếu chúng ta muốn ăn một con gà lôi, trước tiên chúng ta phải bắt lấy nó, làm thịt nó, vặt lông rồi đem quay. Nhưng làm thế nào để làm được điều đó đây?"

"Ừ nhỉ, làm thế nào để làm được điều đó đây?" vị quan chức kia lặp lại.

Họ im bặt và lại cố chợp mắt, nhưng cơn đói đã xua tan mọi buồn ngủ. Trước mắt họ hiện lên lúc nhúc những đàn gà lôi, vịt trời, những bầy lợn sữa, món nào trông cũng mọng nước, được chế biến thơm phức và trang trí vô cùng hấp dẫn với ô-liu, nụ bạch hoa cùng dưa chuột muối.

"Tôi tin là lúc này mình có thể nuốt chửng cả đôi bốt của chính mình," vị quan chức thứ nhất nói.

"Găng tay cũng không đến nỗi nào, nhất là khi chúng đã mềm sẵn," vị quan chức kia đáp.

Hai vị quan chức đăm đăm nhìn nhau. Trong ánh mắt họ ánh lên ngọn lửa điềm gở, hàm răng họ va vào nhau lập cập và một tiếng rên rỉ trầm đục phát ra từ lồng ngực. Họ chậm rãi bò về phía đối phương và đột nhiên lao vào nhau với một cơn cuồng nộ đáng sợ. Tiếng la hét và rên rỉ vang lên, quần áo rách bươm bay tứ tung, và vị quan chức từng là giáo viên dạy viết đã ngoạm đứt tấm huân chương của đồng nghiệp rồi nuốt chửng. Tuy nhiên, cảnh tượng máu me đã kéo cả hai bừng tỉnh.

"Chúa phù hộ chúng ta!" họ đồng thanh kêu lên. "Chắc chắn chúng ta không hề có ý định ăn thịt lẫn nhau. Làm sao mà chúng ta lại có thể rơi vào hoàn cảnh thế này cơ chứ? Kẻ ác nhân nào đang đùa giỡn với chúng ta vậy?"

"Bằng mọi giá chúng ta phải trò chuyện để giết thời gian, nếu không thì sẽ xảy ra án mạng và cái chết mất thôi," vị quan chức thứ nhất nói.

"Ngài mở lời trước đi," người kia bảo.

"Ngài có giải thích được tại sao mặt trời lại mọc trước rồi mới lặn không? Tại sao mọi thứ lại không diễn ra theo chiều ngược lại?"

"Ngài hay ho thật đấy, thưa ngài? Ngài thức dậy trước, rồi ngài đến cơ quan làm việc, và đến đêm thì ngài nằm xuống đi ngủ."

"Nhưng tại sao người ta lại không thể giả định điều ngược lại, nghĩa là người ta đi ngủ, nhìn thấy đủ loại hình ảnh kỳ ảo trong mơ, rồi mới thức dậy?"

"Ờ thì, vâng, chắc chắn là vậy rồi. Nhưng khi tôi còn làm quan chức, tôi luôn suy nghĩ thế này: ‘Bây giờ là bình minh, rồi trời sẽ sáng, rồi đến giờ ăn tối, và cuối cùng là lúc đi ngủ.’"

Từ “ăn tối” gợi nhắc lại sự việc trong ngày, và ý nghĩ đó khiến cả hai vị quan chức trở nên ủ rũ, thế là cuộc trò chuyện đành phải ngưng bặt.

"Một bác sĩ từng nói với tôi rằng con người ta có thể duy trì sự sống trong một thời gian dài nhờ vào dịch thể của chính mình," vị quan chức thứ nhất mở lời trở lại.

"Điều đó có nghĩa là gì?"

"Khá đơn giản thôi. Ngài thấy đấy, dịch thể của một người sẽ sản sinh ra các dịch thể khác, và những dịch thể này lại tiếp tục sinh ra các dịch thể khác nữa, cứ thế cho đến khi tất cả dịch thể cạn kiệt."

"Và chuyện gì sẽ xảy ra sau đó?"

"Thì khi đó cơ thể phải nạp thêm thức ăn vào hệ thống."

"Quỷ tha ma bắt!"

Cho dù hai vị quan chức có chọn chủ đề gì đi nữa, câu chuyện cuối cùng vẫn quay trở về chủ đề ăn uống; điều đó chỉ càng làm cho cơn đói của họ thêm cồn cào. Thế là họ quyết định từ bỏ việc nói chuyện hoàn toàn, và nhớ đến tờ Moscow Gazette mà một người trong số họ đã tìm thấy, họ liền nhặt nó lên và bắt đầu chăm chú đọc.