Một buổi hội ngộ chơi bài đang diễn ra tại căn hộ của Narumov thuộc Trung đoàn Kỵ binh Cận vệ. Đêm mùa đông dài đằng đẵng trôi qua một cách vô tình, và mãi đến năm giờ sáng thì các vị khách mới ngồi vào bàn ăn tối. Những người thắng cuộc ăn uống với một sự thèm thuồng ngon miệng; số còn lại ngồi thẫn thờ nhìn chằm chằm vào những chiếc đĩa trống không. Tuy nhiên, khi rượu champagne được mang lên, câu chuyện bỗng trở nên sôi nổi hơn và tất cả mọi người đều hào hứng tham gia.
– Còn anh, anh đã xoay sở thế nào, Surin? – vị chủ nhà lên tiếng hỏi.
– Ồ, tôi lại thua như mọi khi. Phải thú nhận rằng tôi thật vô vận: tôi chơi trò mirandole, tôi luôn giữ được sự bình tĩnh, không bao giờ để điều gì làm mình bực bội, thế mà rốt cuộc lúc nào cũng thua!
– Và anh chưa một lần bị cám dỗ để đặt cửa đỏ sao?... Sự kiên định của anh thật làm tôi ngạc nhiên.
– Nhưng các cậu nghĩ sao về Hermann? – một trong số các vị khách vừa nói vừa chỉ về phía một sĩ quan công binh trẻ tuổi: – Cậu ấy chưa từng cầm một lá bài nào trong đời, chưa từng đặt cược dù chỉ một lần, thế mà lại ngồi lì ở đây cho đến năm giờ sáng để theo dõi chúng ta chơi.
– Trò chơi thu hút tôi rất nhiều, – Hermann điềm tĩnh đáp: – nhưng tôi không đủ khả năng để đánh đổi những thứ thiết yếu với hy vọng giành lấy những thứ dư thừa.
– Hermann là người Đức: cậu ấy tiết kiệm – chỉ có vậy thôi! – Tomsky nhận xét. – Nhưng nếu có một người mà tôi hoàn toàn không thể hiểu nổi, thì đó chính là bà nội tôi, Nữ bá tước Anna Fedotovna.
– Sao lại thế? – các vị khách tò mò hỏi.
– Tôi thực sự không thể hiểu nổi, – Tomsky tiếp lời, – tại sao bà nội tôi lại không bao giờ chịu đánh bài phèo.
– Có gì đáng ngạc nhiên khi một cụ già tám mươi tuổi không chơi bài chứ? – Narumov nói.
– Thế thì anh không biết lý do tại sao rồi?
– Không, thật đấy; tôi chẳng có chút manh mối nào.
Ồ! Vậy thì hãy lắng nghe đây. Khoảng sáu mươi năm trước, bà tôi đã đến Paris và tạo ra một tiếng vang thực sự lớn ở đó. Người ta từng đổ xô đi theo bà chỉ để được thoáng nhìn thấy "Nữ thần phương Mức". Quận công Richelieu đã say đắm theo đuổi bà, và bà tôi vẫn đinh ninh rằng ông suýt nữa đã tự sát chỉ vì sự lạnh lùng của bà. Vào thời đó, các quý bà thường hay chơi trò faro. Có lần tại Hoàng cung, bà đã thua một khoản tiền rất lớn vào tay Công tước xứ Orleans. Khi trở về nhà, bà liền gỡ những miếng mụn ruồi dán trên mặt, cởi bỏ bộ váy khung phồng, thông báo cho ông tôi biết về khoản tiền thua bài ở sới bạc, và ra lệnh cho ông phải trả món nợ ấy. Người ông quá cố của tôi, theo như tôi nhớ, cũng chỉ giống như một dạng quản gia trong nhà đối với bà tôi. Ông sợ bà như sợ lửa; nhưng khi nghe về một khoản thua lỗ quá nặng nề như vậy, ông suýt phát điên lên; ông tính toán lại các khoản tiền mà bà đã vung tay quá trán, và chỉ cho bà thấy rằng chỉ trong vòng sáu tháng mà bà đã ném qua cửa sổ tới nửa triệu franc, rằng dinh cơ của họ ở Moskva hay Saratov đều không nằm ở Paris, và cuối cùng ông từ chối thẳng thừng không chịu trả nợ. Bà tôi liền giáng cho ông một cái tát tai rồi bỏ sang phòng khác ngủ một mình một cõi để bày tỏ sự bất mãn. Ngày hôm sau, bà cho gọi chồng mình lên, hy vọng rằng hình phạt mang tính gia đình ấy đã tạo ra chút tác dụng nào đó đối với ông, nhưng ngặt nỗi bà lại vấp phải một sự cứng rắn đến lạnh lùng. Lần đầu tiên trong đời, bà chịu ngồi xuống giảng giải và biện minh với ông, tưởng rằng có thể thuyết phục nổi ông bằng cách chỉ ra rằng nợ nồng thì cũng có dăm bảy loại nợ, và giữa một vị Vương công với một tay thợ đóng xe ngựa là một khoảng cách vô cùng lớn. Thế nhưng mọi nỗ lực đều trở thành công cốc, ông tôi vẫn giữ nguyên thái độ sắt đá. Song sự việc không dừng lại ở đó. Bà tôi lúc bấy giờ chẳng biết phải xoay sở ra sao. Trước đó ít lâu, bà từng có dịp làm quen với một nhân vật vô cùng kỳ lạ. Chắc các anh cũng từng nghe nói về Bá tước St. Germain, người mà người ta thêu dệt biết bao giai thoại kỳ diệu quanh ông. Các anh đều biết ông tự nhận mình là người Do Thái lưu lạc, là người tìm ra thứ nước trường sinh bất tử, hòn đá triết gia, vân vân và mây mây. Một số người cười cợt xem ông là một tên bịp bợm; nhưng Casanova, trong hồi ký của mình, lại khẳng định ông là một điệp viên. Dù sự thật thế nào đi nữa, St. Germain, dẫu bao bọc xung quanh là một màn sương bí ẩn, vẫn là một con người vô cùng quyến rũ và rất được săn đón trong những tầng lớp thượng lưu tinh hoa nhất. Cho đến tận ngày nay, bà tôi vẫn giữ lại những kỷ niệm trìu mến về ông và sẽ nổi giận đùng đùng nếu có ai đó nói lời bất kính với ông. Bà tôi vốn biết rằng St. Germain đang nắm giữ những khoản tiền khổng lồ trong tay. Thế là bà quyết định cầu cứu ông, bèn viết một bức thư giục ông đến gặp mình ngay lập tức. Lão già kỳ quặc ấy lập tức tạt qua và nhìn thấy bà đang chìm ngập trong đau khổ khôn cùng. Bà tô vẽ cho ông thấy bằng những gam màu đen tối nhất sự tàn nhẫn của người chồng, để rồi kết luận rằng toàn bộ hy vọng của bà lúc này đều đặt trọn vào tình hữu nghị và lòng tốt của ông.
– St. Germain trầm ngâm suy nghĩ.
– "Tôi hoàn toàn có thể ứng trước cho bà số tiền mà bà đang cần," – ông ta nói: – "nhưng tôi biết rằng bà sẽ chẳng thể nào ăn ngon ngủ yên cho đến khi trả hết nợ cho tôi, và bản thân tôi thì không muốn mang thêm rắc rối mới vào cuộc đời bà. Tuy nhiên, vẫn còn một con đường khác để thoát khỏi vũng lầy này: bà hoàn toàn có thể thắng lại số tiền của mình."
– "Nhưng thưa Bá tước thân mến," – bà tôi đáp lời: – "tôi đã nói với ông rồi, tôi chẳng còn một xu dính túi nào nữa."
– "Tiền bạc không phải là vấn đề," – St. Germain đáp: – "xin hãy vui lòng lắng nghe tôi đây."
– Đoạn, ông ta hé lộ cho bà một bí mật, mà nếu đem đổi lấy nó, mỗi người chúng ta sẵn sàng đánh đổi bằng một gia tài lớn...
Các sĩ quan trẻ tuổi lắng nghe với sự tập trung cao độ hơn hẳn. Tomsky châm ngòi tẩu thuốc, rít một hơi mịt mù rồi thong thả kể tiếp:
– Ngay tối hôm ấy, bà tôi lên đường tới Versailles để tham gia buổi chơi bài jeu de la reine của hoàng hậu. Công tước xứ Orleans đóng vai trò nhà cái; bà tôi liền khéo léo dùng dăm ba câu chuyện bịa vu vơ để ngỏ ý xin lỗi vì vẫn chưa thể trả khoản nợ cũ, rồi bắt đầu bước vào ván bài đối đầu với ông ta. Bà chọn ra ba lá bài và đánh liên tiếp từng lá một: cả ba lá đều thắng sonika, và bà tôi đã thu hồi lại được trọn vẹn từng xu từng cắc mà trước đó bà từng mất sạch.
– Chỉ là sự tình cờ may rủi thuần túy! – một vị khách lên tiếng.
– Đúng là chuyện bị đặta! – Hermann nhận xét.
– Biết đâu đó là những lá bài đã bị đánh dấu thì sao! – người thứ ba phỏng đoán.
– Tôi không nghĩ vậy, – Tomsky nghiêm nghị đáp.
– Gì chứ! – Narumov kêu lên: – Anh có một người bà nội thừa khả năng bốc trúng ba lá bài may mắn liên tiếp, thế mà anh chưa từng moi được cái bí mật ấy ra từ bà hay sao?
– Đó mới chính là cái quái gở chứ lỵ! – Tomsky đáp: – Bà có tới bốn người con trai, trong đó có cha tôi; cả bốn người đều là những con bạc khát nước chính hiệu, thế mà chẳng một ai trong số họ được bà truyền lại bí mật ấy, dẫu rằng điều đó chẳng hề tồi chút nào cho cả họ lẫn tôi. Nhưng đây là những gì tôi nghe được từ người bác ruột của mình, Bá tước Ivan Ilyich, và ông đã lấy danh dự ra để đảm bảo với tôi rằng đó là sự thật. Cố thiếu gia Chaplitzky — kẻ từng chết trong cảnh nghèo túng sau khi đã ném qua cửa sổ hàng triệu rúp — thưở trẻ đã từng thua sạch khoảng ba mươi vạn rúp — vào tay Zorich, nếu tôi nhớ không lầm. Cậu ta rơi vào bước đường cùng hoàn toàn tuyệt vọng. Bà tôi, vốn là người cực kỳ khắt khe trước thói tiêu xài hoang phí của đám trai trẻ, vậy mà lại động lòng trắc ẩn trước hoàn cảnh của Chaplitzky. Bà trao cho cậu ta ba lá bài, dặn dò hãy đánh chúng lần lượt nối tiếp nhau, đồng thời bắt cậu ta phải thề độc rằng sẽ vĩnh viễn giã từ cờ bạc cho đến hết phần đời còn lại. Chaplitzky liền quay lại tìm đối thủ vừa chiến thắng của mình, và họ bắt đầu một ván bài mới. Ngay ở lá bài đầu tiên, cậu ta đặt cược năm mươi nghìn rúp và thắng sonika; cậu ta tiếp tục nhân đôi tiền cược và lại thắng tiếp, cứ thế cho đến cuối cùng, nhờ áp dụng đúng chiến thuật ấy, cậu ta đã thắng lại được số tiền còn nhiều hơn cả những gì mình từng mất...
– Nhưng đã đến giờ đi ngủ rồi đấy: đồng hồ đã điểm mười lăm phút nữa là đến sáu giờ rồi kìa.
Và quả thực ánh bình minh đã bắt đầu hừng sáng: các chàng trai cạn sạch ly rượu của mình rồi lần lượt chào tạm biệt nhau ra về.
