Đó là một đêm thu đầy gió lốc; Glastonbury ngồi một mình trong ngọn tháp của ông; chốc chốc, giữa hợp xướng của những cành cây đang rên rỉ và tiếng mưa xào xạc, ngọn gió lại đập mạnh vào cửa sổ; rồi sức gió hình như dịu dần đi, và sự tĩnh lặng tuyệt đối bao trùm, cho đến khi một tiếng rên khẽ lại vang lên từ đằng xa, dần dần dâng trào thành bão táp. Nét mặt của vị lão ông nhân hậu không được thanh thản như thường ngày. Thỉnh thoảng, tâm trí ông dường như xao lãng khỏi tập sách dày đang mở trước mặt, và ông rơi vào những trạng thái trầm ngâm hằn lên khuôn mặt một vẻ lo âu nhiều hơn là nghiền ngẫm.
Lão ông ngước nhìn bức chân dung của người phụ nữ bất hạnh dòng họ Armine, rồi thở dài một tiếng thật sâu. Tâm trí ông đang nghĩ về bà hay về đứa con của bà? Ông gấp sách lại, đặt trả lên giá, rồi lấy từ trong một chiếc tủ nhỏ một tượng chịu nạn cổ bằng ngà voi chạm trổ, đoạn quỳ xuống trước hình bóng Đấng Cứu Thế của mình.
Ngay cả khi ông đang chìm đắm trong lời cầu nguyện, có lẽ là cho linh hồn của người phụ nữ lầm lỗi mà thánh thiện ấy — kẻ có ký ức chưa từng phai mờ trong tâm trí ông, hay cho sự thịnh vượng của gia đình mà ông đã dâng hiến trọn cuộc đời trung thành của mình, thì tiếng bước chân đang bước lên lầu chợt vang lên trong sự tĩnh lặng đột ngột, tiếp theo ngay sau đó là những tiếng gõ cửa dồn dập ở căn phòng bên ngoài.
Ngạc nhiên trước sự gián đoạn bất thường này, Glastonbury đứng dậy, hỏi xem vị khách hãy còn khuất mặt có mục đích gì; nhưng khi nghe thấy một giọng nói quen thuộc, cánh cửa liền được mở toang ngay lập tức, và Ferdinand Armine, xanh xao như một bóng ma và ướt sũng từ đầu đến chân, hiện ra trước mặt ông. Glastonbury dẫn vị khách vào căn phòng nhỏ của mình, tiếp thêm củi vào lò sưởi, châm lại ngọn đèn, và đỡ Ferdinand ngồi vào chiếc ghế bành của chính ông.
– Cậu bị ướt; ta sợ là ướt sũng rồi chứ?
– Điều đó chẳng quan trọng, Đại úy Armine đáp với một giọng nghẹn ngào.
– Từ Bath đến sao? Glastonbury hỏi.
Nhưng người bạn đồng hành của ông không đáp lời. Cuối cùng, anh cất tiếng bằng một giọng đầy vẻ khốn khổ khột cùng: – Glastonbury, ngài đang đứng trước con người khốn nạn nhất thế gian đây.
Vị linh mục nhân hậu giật mình.
– Vâng! Ferdinand tiếp lời; đây chính là kết cục cho mọi sự quan tâm, mọi tình cảm, mọi hy vọng, mọi sự hy sinh của ngài. Tất cả đã chấm dứt; dòng họ chúng ta đã bị tận số; cuộc đời tôi sắp đi đến hồi kết.
– Hãy nói đi, Ferdinand của ta, Glastonbury cất lời, vì đứa học trò của ông dường như lại chìm vào sự im lặng ủ dột, hãy nói chuyện với người bạn và người cha của con. Hãy trút bỏ gánh nặng đang đè nặng lên tâm trí con. Cuộc đời không bao giờ là không có hy vọng, và chừng nào điều này còn lại, – ông chỉ tay về phía tượng chịu nạn, – thì chừng đó vẫn chưa bao giờ mất đi sự an ủi.
– Con không thể nói; con không biết phải nói gì. Tâm trí con suy sụp dưới sức ép này. Đó là một câu chuyện hoang đường, phức tạp; nó liên quan đến những cảm xúc mà ngài không thể đồng cảm, những suy nghĩ mà ngài không thể sẻ chia. Ôi Glastonbury! chẳng còn chút hy vọng nào; chẳng còn chút niềm khuây khỏa nào.
– Hãy bình tĩnh lại, Ferdinand của ta; không chỉ với tư cách là một người bạn, mà còn là một linh mục của giáo hội thánh thiện chúng ta, ta kêu gọi cậu hãy nói chuyện với ta. Ngay cả với ta, kẻ tôi tớ hèn mim nhất của ngục giới ấy, cũng được ban cho một sức mạnh có thể nâng đỡ kẻ gãy đổ và hàn gắn tâm hồn tan vỡ. Hãy nói đi, và hãy nói một cách không sợ hãi; đừng rụt rè khi phơi bày những ngóc ngách sâu kín nhất trong lồng ngực cậu; bởi vì ta có thể thấu cảm với những đam mê của cậu, dẫu chúng có cuồng dã đến mức nào đi chăng nữa theo như ta tin tưởng.
Ferdinand dời ánh mắt khỏi đống lửa mà nãy giờ anh đang đăm đăm nhìn, rồi liếc nhanh một cái dò xét vị linh mục nhân từ của mình, nhưng nét mặt của Glastonbury vẫn điềm tĩnh, dẫu có phần nghiêm nghị.
– Ngài còn nhớ, cuối cùng Ferdinand thì thầm, rằng chúng ta đã gặp nhau, đã gặp nhau một cách bất ngờ, vào khoảng sáu tuần trước.
– Ta không quên điều đó, Glastonbury đáp.
– Có một người phụ nữ, Ferdinand tiếp lời với giọng ngập ngừng.
– Người mà ta đã nhầm tưởng là cô Grandison, Glastonbury nhận xét, nhưng hóa ra lại mang một cái tên khác.
– Ngài biết rồi sao?
– Ta biết tất cả; bởi vì cha cô ấy đã ở đây.
– Họ đâu rồi? Ferdinand đầy sốt sắng thốt lên, bật dậy khỏi ghế và nắm lấy tay Glastonbury. – Xin hãy nói cho con biết họ ở đâu, chỉ cần nói cho con biết Henrietta ở đâu thôi, và ngài sẽ cứu được con, Glastonbury ạ. Ngài sẽ trả con về với cuộc sống, với hy vọng, với thiên đường.
– Ta không thể, Glastonbury vừa nói vừa lắc đầu. – Đã hơn mười ngày trôi qua kể từ khi ta gặp người cha của tiểu thư này trong vài khoảnh khắc ngắn ngủi và đầy đau đớn; với mục đích gì thì lương tâm cậu có thể tự hiểu. Từ cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa chúng ta ở hành lang, sự hiểu lầm của ta sau đó, và cuộc trò chuyện do việc đó mang lại, ta đã không quá bỡ ngỡ trước cuộc gặp gỡ này với ông ấy như lẽ ra ta phải thế. Hãy tin ta, Ferdinand, ta đã đối xử với hạnh kiểm của cậu nhẹ nhàng nhất có thể, miễn là vẫn phù hợp với bổn phận của ta đối với Chúa và đối với tha nhân.
– Vậy là ngài đã phản bội con, Ferdinand nói.
– Ferdinand! Glastonbury cất giọng quở trách, – ta tin rằng bản thân mình không vướng vào bất kỳ sự dối trá nào. Trong trường hợp này, ta thậm chí còn chẳng phải thông báo điều gì. Chính hạnh kiểm của cậu đã khơi dậy sự nghi ngờ; một vài vị khách từ Bath đến gặp người đàn ông này và gia đình ông ấy đã tiết lộ tất cả; và, vì nể trọng quyền lợi của một người tiểu thư vô tội, ta không thể từ chối việc xác nhận những điều vốn chẳng phải bí mật gì đối với thế gian nói chung, những điều đã được họ biết rõ một cách cụ thể, những điều thậm chí chẳng mảy may bị nghi ngờ, và hỡi ôi! chẳng thể nào hoài nghi nổi.
– Ồ! cha ơi, xin hãy tha thứ cho con, tha thứ cho con; hãy tha thứ cho lời lẽ thiếu tôn trọng duy nhất từng thốt ra từ đôi môi của người con Ferdinand đối với ngài; con thành kính cúi đầu xin ngài tha thứ. Nhưng nếu ngài biết hết thảy mọi chuyện———Chúa ơi! Chúa ơi! trái tim con đang tan nát! Ngài đã gặp nàng rồi, Glastonbury ạ; ngài đã gặp nàng rồi. Trên cõi đời này đã từng có một sinh linh nào giống như nàng chưa? Xinh đẹp biết bao, tài hoa biết bao, với một trái tim tươi trẻ và ngát hương như buổi bình minh nơi Vườn Địa Đàng; và trái tim ấy là của con; thế mà tất cả đã mất hết, tất cả đã ra đi và mất sạch rồi! Ôi! sao con vẫn còn sống làm gì? Anh ngả người ra sau ghế, che mặt lại và khóc nức nở.
– Ta ước gì hành động hay công sức của mình có thể trả lại sự bình yên cho cả hai người, Glastonbury nói với dòng nước mắt giàn giụa.
– Ngây thơ biết bao, thực sự đức hạnh biết bao! Ferdinand tiếp lời. – Con tưởng chừng như mình chưa bao giờ biết thế nào là đức hạnh cho đến khi quen biết nàng. Thẳng thắn biết bao, hào phóng biết bao! Con tưởng như đang nhìn thấy nàng lúc này đây, với nụ cười thân thương ấy – thứ sẽ chẳng bao giờ chào đón con thêm lần nào nữa!
– Con ta ơi, ta không biết phải nói gì; ta không biết phải đưa ra lời khuyên gì; ta thậm chí còn không biết nên mong ước điều gì nữa. Hoàn cảnh của cậu quá phức tạp, quá huyền bí, vượt quá sức hiểu biết của ta. Vẫn còn những người khác mà quyền lợi, tình cảm của họ cần phải được cân nhắc. Đương nhiên là cậu chưa kết hôn phải không?
Ferdinand lắc đầu.
– Cô Grandison có biết tất cả không?
– Không một chút.
– Còn gia đình cậu?
Ferdinand lại lắc đầu.
– Bản thân cậu muốn gì? Cậu đang nhắm đến mục đích gì? Cậu đang tự chơi trò gì vậy? Ta không nói bằng giọng điệu cay nghiệt; nhưng quả thực ta không hiểu cậu đang mải miết điều gì nữa. Nếu cậu thừa hưởng những đam mê của ông nội mình, thì cậu cũng có cả bộ óc của ông ấy nữa đấy. Ta chưa bao giờ cho rằng cậu là kẻ “thiếu quyết đoán”.
– Con chỉ có một ước nguyện duy nhất, một mục đích duy nhất. Kể từ lần đầu tiên gặp Henrietta, trái tim và quyết tâm của con chưa từng mảy may dao động dẫu chỉ một phút giây; và nếu bây giờ con không đạt được điều đó, con quyết tâm sẽ không thèm sống nữa.
– Xin Chúa tể của mọi sự thiện lành rủ lòng thương xót lấy gia tộc đang quẫn trí này! Glastonbury thốt lên, khi ông thành kính giơ hai tay hướng lên trời.
– Cậu đã đến Bath để thông báo sự thay đổi lớn lao này cho cha cậu, ông tiếp lời. – Tại sao cậu lại không làm thế? Dẫu cho lời giải thích ấy có đau đớn đến nhường nào đối với tiểu thư Grandison, thì sự bất công trong cách cư xử của cậu đối với cô ấy càng trở nên trầm trọng hơn bởi sự trì hoãn.
– Đã có những lý do, Ferdinand nói, những lý do mà con chưa từng có ý định để cho bất cứ ai hay biết; nhưng giờ đây con chẳng còn bí mật nào nữa. Glastonbury thân mến, ngay cả giữa nỗi thống khổ ngập tràn này, gò má con vẫn đỏ bừng khi thú nhận với ngài rằng con vẫn luôn có, và từ nhiều năm nay vẫn có, những nỗi bận tâm riêng tư không hề nhỏ chút nào của bản thân.
– Những khoản nợ ư? Glastonbury hỏi.
– Nợ nần, Ferdinand đáp, và là những khoản nợ lớn.
– Tội nghiệp con tôi! Glastonbury thốt lên. – Và điều này đã đẩy cậu đến cuộc hôn nhân ấy ư?
– Mọi cân nhắc trần tục đều thúc đẩy con làm điều đó: tim con khi ấy hãy còn trống rỗng; trên thực tế, con còn chẳng biết mình có một trái tim; và con tưởng rằng cuộc hôn nhân sẽ khiến mọi người hạnh phúc. Nhưng giờ đây, xét cho cùng về phần bản thân mình, ôi! thà làm một tên nông dân bần hàn nhất ở hạt này, có Henrietta Temple làm người bạn đời, còn hơn là sống tại Armine với tất cả sự lừng lẫy của tổ tiên.
– Hãy tỏ lòng kính trọng với họ; họ là những bậc vĩ nhân, Glastonbury thốt lên.
– Con là nạn nhân của họ, Ferdinand đáp. – Con chẳng mang ơn tổ tiên điều gì, thậm chí còn tồi tệ hơn cả không có gì; con nợ họ———
– Im đi! Im đi! Glastonbury nói. – Chỉ vì lợi ích của ta thôi, Ferdinand, hãy giữ im lặng.
– Vì ngài vậy, chứ không phải vì họ.
– Nhưng tại sao cậu lại ở lại Bath? Glastonbury hỏi.
– Con ở đó chưa qua nổi một hay hai ngày thì chủ nợ chính của con từ trên tỉnh kéo xuống và đe dọa con. Hắn ta cầm giấy ủy quyền từ một kẻ cho vay nặng lãi ở Malta, và bàn chuyện kéo đến Bộ Chỉ huy Kỵ binh. Tiếng đồn rằng con sắp kết hôn với một tiểu thư thừa kế đã khiến những kẻ này yên lặng, nhưng sự chậm trễ và việc con vắng mặt ởBath đã khơi dậy sự nghi ngờ của hắn. Do đó, thay vì đi đến một lời giải thích ngay lập tức với Katherine như con đã dự tính bằng sự lạnh nhạt và thờ ơ của mình, con buộc phải liên tục xuất hiện cùng cô ấy trước công chúng, để ngăn bản thân không bị bắt giữ. Thế nhưng con vẫn viết thư cho Ducie mỗi ngày. Con đặt niềm tin vào năng lực và sự khéo léo của mình. Con tưởng rằng Henrietta có thể sẽ bực dọc hay nghi ngờ trong chốc lát; tuy nhiên, con nghĩ nàng sẽ được nâng đỡ bởi sự nhiệt thành trong tình yêu của con. Con chẳng hề lường trước tai họa nào khác. Ai mà có thể ngờ rằng những vị khách quỷ quái ấy lại đột ngột xuất hiện vào một thời điểm như thế tại chốn hẻo lánh này cơ chứ?
– Và giờ đây, mọi chuyện đã vỡ lở hết rồi sao? Glastonbury hỏi.
– Chẳng có gì cả, Ferdinand đáp; sự khó khăn trong hoàn cảnh của con lớn đến mức con đã định sẽ tự tay chặt đứt nút thắt bằng cách rời khỏi Bath và để lại một bức thư gửi cho Katherine, thú nhận tất cả. Nhưng sự im lặng đột ngột của Henrietta đã đẩy con đến bờ vực phát điên. Ngày này qua ngày khác trôi qua; hai, ba, bốn, năm, sáu ngày, và con chẳng nhận được tin tức gì. Ánh trăng sáng rực; chuyến xe thư sắp sửa khởi hành. Con đã nhượng bộ trước một sự thôi thúc không thể cưỡng lại. Con chẳng chào từ giã ai cả. Con nhảy lên xe. Con ở London chỉ vẹo vọ trong mười phút. Con phóng như bay đến Ducie. Nơi đó đã hoang phế. Một bà lão bảo con rằng gia đình họ đã đi rồi, đã rời đi hoàn toàn rồi; bà ấy không biết đi đâu, nhưng nghĩ là đi ra nước ngoài. Con gục xuống; con lảo đảo bước đến một chiếc ghế trong cái sảnh mà con từng hạnh phúc biết bao. Rồi chợt lóe lên trong đầu con ý nghĩ rằng con có thể dò ra hành trình của họ và đuổi theo. Con vội vã đến thị trấn có dịch vụ đổi ngựa gần nhất. Con tìm ra lộ trình của họ. Con lại đánh mất nó vĩnh viễn ở chặng tiếp theo. Manh mối đã đứt đoạn; hôm đó là ngày chợ phiên, và trong một thành phố lớn, nơi ngựa được thay từng phút, có quá nhiều sự hỗn loạn khiến những câu hỏi của con hoàn toàn đi vào ngõ cụt. Và con đang ở đây này, thưa ngài Glastonbury, Ferdinand nói thêm với một nụ cười có vẻ dại dột. – Con đã bôn ba suốt bốn ngày trời, con chẳng chợp mắt lấy một tí nào, con chẳng nếm chút thức ăn nào; nhưng con đã uống, con đã uống đẫy say. Con đang ở đây, và con chợt có ý định phóng hỏa đốt cái đống tro tàn nguyền rủa có tên là Lâu đài Armine ấy để làm giàn hỏa táng cho mình.
– Ferdinand, cậu không được khỏe đâu, ông Glastonbury nói, vừa siết chặt tay anh. – Cậu cần được nghỉ ngơi. Cậu phải đi nghỉ thôi; quả thực cậu phải thế. Cậu phải nghe lời ta. Giường của ta là của cậu.
– Không! Hãy để con về phòng mình, Ferdinand thì thầm bằng một giọng yếu ớt. – Căn phòng nơi mẹ con từng nói rằng ngày đó sẽ đến—ôi! mẹ con đã nói gì nhỉ? Ước gì trên đời này chỉ có tình mẫu tử thôi, thì con đã chẳng ở đây hay ra nông nỗi này.
– Ta xin con, con ta ơi, hãy nghỉ ngơi ở đây đi.
– Không! Chúng ta hãy đến trang viên Place, chỉ trong một tiếng thôi; con sẽ không ngủ quá một tiếng đâu. Con sẽ lại lên đường ngay lập tức khi cơn bão ngớt. Nếu không vì trận mưa quỷ quái này thì con đã tóm được họ rồi. Và dẫu sao đi nữa, biết đâu họ đang ở những xứ sở không có mưa thì sao? A! ai mà thèm tin những chuyện xảy ra trên thế gian này chứ? Chắc chắn không phải con rồi. Nào, hãy cho con vịện tay ngài. Glastonbury tốt bụng! Ngài lúc nào cũng vẫn vậy. Ngài đối với con dường như là thứ duy nhất trên đời này không hề đổi thay.
Glastonbury, với vẻ mặt đầy dịu dàng và lo lắng, dìu đứa học trò cũ của mình bước xuống cầu thang. Thời tiết đã quang đãng hơn. Có vài khe hở màu xanh đậm trên bầu trời đen kịt hé lộ một hoặc hai ngôi sao. Ferdinand chẳng nói gì trong suốt quãng đường đến trang viên Place, ngoại trừ một lần khi anh ngước nhìn bầu trời và lẩm bẩm như nói với chính mình: – Nàng yêu những vì sao.
Glastonbury gặp đôi chút khó khăn trong việc đánh thức người đàn ông và người vợ – những người trông coi trang viên Place; nhưng trời chưa quá muộn, và thật may mắn là họ vẫn chưa đi ngủ. Đèn được mang vào phòng khách của phu nhân Armine. Glastonbury dìu Ferdinand đến một chiếc ghế dài, nơi anh ngoan ngoãn để người khác đặt mình nằm xuống chứ không tự ngồi. Anh chẳng mảy me chú ý đến bất cứ việc gì đang diễn ra xung quanh, mà cứ trân trân mở to mắt, nhìn đờ đẫn với một vẻ mặt khá trống rỗng.
Sau đó, vị Glastonbury nhân hậu lo toan sắp xếp phòng ngủ cho anh, kéo rèm cửa lại, kiểm tra xem giường chiếu đã được thông thoáng và làm ấm chưa, và tự tay cho thêm những khúc củi vào lò sưởi vốn đang bùng cháy rực lên chẳng mấy chốc. Ông cũng không quên chuẩn bị, với sự giúp đỡ của người phụ nữ tốt bụng, một thứ thuốc uống nóng có thể xoa dịu và vỗ về cho đứa trẻ đang gục ngã và kiệt sức của mình – kẻ trong khoảnh khắc khốn cùng và cô lập này đã đến và như thể quăng mình vào lồng ngực của người bạn thuở niên thiếu. Khi mọi việc đã được sắp xếp ổn thỏa, Glastonbury quay lại tìm Ferdinand, và thấy anh vẫn giữ nguyên tư thế y hệt như lúc ông rời đi. Anh không hề kháng cự lại lời mời gọi lui về phòng ngủ của Glastonbury. Anh không nhúc nhích cũng chẳng cất lời, nhưng dường như vẫn nhận thức được mọi việc họ đang làm. Glastonbury và người đầy tớ lực lưỡng khiêng anh về phòng, cởi bỏ những y phục ướt sũng trên người và đặt anh nằm lên chiếc giường thuở bé của anh. Khi Glastonbury chúc anh ngủ ngon, Ferdinand yếu ớt siết nhẹ bàn tay ông, nhưng không nói năng gì; và điều đáng chú ý là, trong khi anh phó mặc cho họ cởi đồ và dường như chẳng có nổi chút sức lực để giúp đỡ họ dù chỉ là một chút xíu, thì anh lại chìa tay ra để che chở cho một lọn tóc sẫm màu được đặt sát bên trái tim mình.
