Quả thực, thưa tiểu thư, tôi phải trốn chạy khỏi nàng, tôi buộc lòng phải làm thế. Thật đáng trách khi tôi cứ tiếp tục lưu lại bên nàng lâu đến vậy, hay đúng hơn, lẽ ra tôi không bao giờ nên nhìn thấy nàng. Nhưng ngặt một nỗi, hoàn cảnh tôi lúc này biết phải làm sao? Tôi phải quyết định thế nào đây? Nàng đã hứa ban cho tôi tình bạn của nàng; xin hãy thấu hiểu nỗi hoang mang của tôi và cho tôi lời khuyên.
Nàng thừa hiểu rằng tôi trở thành một thành viên trong gia đình nàng là theo lời mời của thân mẫu nàng. Nhận thấy tôi có chút ít chữ nghĩa, bà nghĩ rằng tôi có thể giúp ích phần nào trong việc giáo dục đứa con gái yêu quý, tại một nơi mà khó lòng tìm được những vị gia sư xứng đáng. Lấy làm hãnh diện vì được góp phần tô điểm thêm cho một trong những kiệt tác tuyệt mỹ nhất của tạo hóa, tôi đã cả gan dấn thân vào chốn hiểm nguy ấy, chẳng màng đến tai họa, hoặc ít ra là chẳng mờ mịt về hậu quả. Tôi sẽ không nói với nàng rằng tôi bắt đầu phải trả giá cho sự táo bợn của mình. Tôi hy vọng bản thân sẽ không bao giờ quên mình đến mức thốt ra những lời không nên nghe, hay thiếu đi sự kính trọng vốn phải dành cho đức hạnh của nàng, hơn là vì gia thế hay dung nhan kiều diễm. Nếu tôi phải chịu đựng đau khổ, thì ít ra tôi cũng được an ủi rằng mình chịu đựng một mình. Tôi không thể vui sướng trên sự bất hạnh của nàng.
Thế mà ngày nào tôi cũng gặp và trò chuyện cùng nàng, và tôi quá thấm thía rằng, dù vô tình, nàng đang làm trầm trọng thêm một nỗi bất hạnh mà nàng chẳng thể xót thương, và lẽ ra nàng chẳng hề hay biết. Quả thật, tôi thừa biết sự thận trọng sẽ sai khiến điều gì trong hoàn cảnh chẳng mảy may hy vọng thế này; và chắc chắn tôi đã làm theo lời khuyên ấy nếu như có thể dung hòa nó với quan niệm về sự chính trực của mình. Làm sao tôi có thể đành lòng rời bỏ một gia đình đã mời gọi tôi đầy ân cần, nơi tôi thọ ơn biết bao, và nơi người mẹ hiền từ nhất lại xem tôi có ích cho đứa con gái mà bà yêu thương hơn cả sinh mạng? Làm sao tôi nỡ tước đi niềm vui của người mẹ đáng kính ấy — niềm vui mong đợi có ngày được làm cho phu quân ngạc nhiên trước sự tiến bộ của con gái trong những lĩnh vực mà hẳn nhiên ông nghĩ rằng con mình còn ngây thơ chưa biết? Lẽ nào tôi lại vô lễ rời khỏi nhà mà không một lời từ biệt? Lẽ nào tôi lại thổ lộ nguyên nhân cuộc lui bước của mình với bà, và chẳng phải bà sẽ có lý do để phật lòng trước lời thú nhận từ một kẻ mà xuất thân lẫn gia tài thấp kém mãi mãi là bức tường thành không sao vượt qua để chạm tới hạnh phúc đó sao?
Dường như chỉ còn một con đường duy nhất để giải thoát tôi khỏi tình cảnh ngặt nghèo này: chính cái bàn tay đã đẩy tôi vào đó phải cứu rỗi tôi. Vì nàng là nguyên nhân gây ra tội lỗi, nàng phải giáng xuống hình phạt cho tôi; ít nhất, vì lòng trắc ẩn, xin nàng hãy rủ lòng xua đuổi tôi khỏi tầm mắt. Hãy đưa bức thư này cho cha mẹ nàng; hãy đóng sập cửa không cho tôi bước chân vào; hãy hắt hủi tôi bằng bất cứ cách nào nàng muốn; ở nàng, điều gì tôi cũng chịu đựng được; nhưng bằng chính sức mình, tôi chẳng tài nào trốn chạy nổi nàng.
Hắt hủi tôi ư! Trốn chạy tầm mắt nàng ư! Tại sao chứ? Tại sao việc thấu cảm trước vẻ đẹp cao quý và yêu mến những gì ta không thể không kính trọng lại là một tội ác? Không, hỡi Eloisa kiều diễm; nhan sắc của nàng có thể làm lóa mắt tôi, nhưng chưa bao giờ có thể làm lạc lối trái tim tôi, nếu nó không được thổi bùng bởi một thứ mãnh liệt hơn thế. Đó chính là sự hòa quyện đầy cuốn hút giữa một tâm hồn nhạy cảm tinh tế và tính nết dịu dàng bất biến; đó là nỗi niềm thương cảm sâu sắc trước những khốn khó của đồng loại; đó là sự chính trực đáng kinh ngạc trong tư tưởng và gu thẩm mỹ tuyệt vời bắt nguồn từ sự thanh cao trong tâm hồn nàng; tóm lại, chính những nét đẹp tinh thần ấy, chứ không phải dung mạo, mới là điều khiến tôi tôn thờ. Tôi thú nhận rằng có thể người ta vẫn tưởng tượng ra những vẻ đẹp còn hoàn mỹ hơn thế; nhưng để đáng yêu hơn, để xứng đáng với trái tim của một người khôn ngoan và đức hạnh hơn — không, không, hỡi Eloisa, điều đó là bất khả.
Đôi khi tôi tự huyễn hoặc bản thân rằng, cũng như sự tương đồng về tuổi tác và gu thẩm mỹ, giữa chúng ta còn có một sự đồng điệu thầm kín trong cảm xúc. Cả hai chúng ta đều còn quá trẻ để tự nhiên có thể nhiễm phải bất kỳ sự lệch lạc giả tạo nào từ ngoại cảnh, và mọi khuynh hướng của chúng ta dường như đều chung một nhịp. Trước khi ngấm sâu những thành kiến rập khuôn của thế gian, những cảm nhận chung của chúng ta dường như tương đồng; và tại sao tôi lại không dám tin rằng sự hòa hợp ấy cũng tồn tại trong trái tim, giống như sự tương đồng nổi bật trong lý trí của chúng ta? Đôi khi ánh mắt chúng ta chạm nhau; những tiếng thở dài vô thức tố cáo cảm xúc, những giọt nước mắt chực trào — Ồ! Hỡi Eloisa của tôi! Nếu sự đồng điệu tâm hồn này là một tiếng gọi thần thánh — nếu thiên đường đã định mệnh cho chúng ta — thì mọi thế lực trên trần gian này — Ah, xin hãy tha thứ cho tôi! Tôi đang lầm lạc: tôi đã nhầm tưởng một ước muốn hão huyền thành hy vọng; sự khao khát cháy bỏng đã tô vẽ cho đối tượng tưởng tượng ấy một sự thực tại vốn không hề tồn tại. Tôi kinh hãi khi tiên liệu những giằng xé mà trái tim tôi đang tự chuốc lấy. Tôi không tìm cách che lấp nỗi bất hạnh của mình; nếu có thể, tôi đã tránh xa nó. Nàng có thể đánh giá sự trong sáng trong tình cảm của tôi qua thỉnh cầu này. Nếu được, xin hãy tiêu diệt cội nguồn của thứ độc dược vừa nuôi dưỡng vừa hủy hoại tôi này. Tôi quyết tâm tự cứu lấy mình hoặc chấp nhận cái chết, thế nên tôi khẩn cầu sự trừng phạt nghiêm khắc từ nàng, như một kẻ si tình khẩn khoản xin lòng thương xót.
Vâng, tôi hứa, tôi xin thề, về phần mình, sẽ làm mọi cách trong khả năng để lấy lại lý trí, hoặc vùi lấp nỗi sầu muộn đang lớn dần vào tận cõi thâm sâu của tâm hồn. Nhưng, vì lòng từ bi, xin hãy quay đi cặp mắt đẹp đẽ đang đâm thủng trái tim tôi ấy; đừng bắt tôi phải ngắm nhìn gương mặt, phong thái, đôi tay, dáng điệu cuốn hút ấy nữa; xin hãy dập tắt sự tham lam thiếu suy nghĩ trong ánh nhìn của tôi; đừng để tôi phải nghe thêm giọng nói mê hồn ấy nữa, thứ âm thanh chẳng thể lắng nghe mà không thổ thức; hỡi nàng, hãy cứ là một người phụ nữ hoàn toàn khác đi, để tâm hồn tôi được trở về với sự bình yên thuở trước.
Liệu tôi có nên nói ra mà không cần xin lỗi không? Khi chúng ta tham gia những trò giải trí ngây ngô trong những buổi tối dài dằng dặc ấy, nàng lại nhẫn tâm cho phép tôi, trước mặt cả gia đình, thổi bùng lên một ngọn lửa vốn đã quá dữ dội. Nàng đối xử với tôi chẳng khác gì với những người khác. Ngay ngày hôm qua, nàng suýt để tôi được hôn một cái như một hình phạt trò chơi: nàng chỉ kháng cự yếu ớt. May thay, tôi đã không chần chừ tiến tới. Nhận ra nhịp đập đang dồn dập của tim mình, tôi hiểu rằng bản thân đang lao vào bờ vực diệt vong nên đã kịp dừng lại đúng lúc. Nếu tôi dám thả lỏng theo ước nguyện, thì nụ hôn ấy sẽ hóa thành tiếng thở dài cuối cùng của tôi, và tôi đã ra đi khi là kẻ hạnh phúc nhất trên đời.
Vì trời đất ban ơn, chúng ta hãy dẹp bỏ những trò chơi ấy đi, bởi chúng rất có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường; ngay cả trò đơn giản nhất cũng ẩn chứa hiểm nguy. Tôi run lên bần bật mỗi khi tay chúng ta chạm nhau, và chẳng hiểu sao, chúng cứ chạm nhau hoài. Tôi giật mình thon thót ngay khi cảm nhận được đầu ngón tay nàng; trò chơi càng kéo dài, tôi càng lên cơn sốt, hay đúng hơn là phát cuồng; các giác quan dần rời bỏ tôi, và trong lúc mất đi lý trí ấy, tôi biết nói gì, làm gì, trốn vào đâu, hay làm sao chịu trách nhiệm về hành vi của mình đây?
Những giờ học tập cũng chẳng kém phần nguy hiểm. Mẹ nàng hoặc người chị họ vừa bước khỏi phòng là tôi lại nhận ra sự thay đổi trong thái độ của nàng. Lập tức, nàng khoác lên mình vẻ lạnh lùng, nghiêm nghị đến mức sự kính trọng và nỗi sợ làm phật ý đã bóp nghẹt sự nhạy bén, tước đoạt đi phán đoán của tôi: tôi lắp bắp đọc bài học trong nỗi run rẩy, khó nhọc, đến nỗi ngay cả tài năng xuất chúng của nàng cũng chẳng tài nào theo kịp. Sự thay đổi có vẻ gượng gạo ấy trong thái độ của nàng gây tổn thương cho cả hai chúng ta: nàng làm tôi bối rối và tự tước đi cơ hội học tập của chính mình, trong khi tôi hoàn toàn mù tịt không hiểu vì sao lại có sự biến đổi đột ngột ở một con người vốn dĩ điềm đạm và lý trí đến thế. Xin nàng hãy nói cho tôi biết, làm ơn hãy nói cho tôi biết, tại sao nơi đông người nàng lại hoạt bát thế, mà khi chỉ có đôi ta lại xa cách đến vậy? Tôi vẫn tưởng mọi chuyện phải ngược lại mới đúng, rằng người ta phải càng thận trọng hoặc ít thận trọng hơn tùy theo số lượng khán giả. Thế nhưng ngợ đâu, khi ở một mình với tôi, nàng lại khách sáo, còn lúc hòa mình vào đám đông thì lại thân mật. Nếu nàng rủ lòng đối xử bình đẳng hơn, có lẽ nỗi thống khổ của tôi sẽ vơi bớt đi phần nào.
Nếu lòng trắc ẩn vốn có của những tâm hồn cao thượng có thể lay động nàng trước hoàn cảnh của một thiếu niên bất hạnh — kẻ mà nàng đã ban cho chút ít ân sủng trong lòng — thì nàng hoàn toàn có quyền năng, chỉ bằng một chút thay đổi nhỏ trong cách ứng xử, để khiến hoàn cảnh ấy bớt phần bức bối, giúp anh ta bình tâm hơn mà chịu đựng sự im lặng và cay đắng của mình; nhưng nếu nàng chẳng mảy mang động lòng trước số phận ấy, và quyết định dùng quyền lực để vùi dập anh ta, thì anh ta sẽ cúi đầu chấp nhận chẳng một lời oán thán. Anh ta thà, sẵn sàng hy sinh theo lệnh nàng, còn hơn là chuốc lấy sự bất bình từ nàng bởi sự thiếu kiềm chế của bản thân. Giờ đây, dù nàng đã trở thành chủ nhân của định mệnh đời tôi, tôi vẫn không thể tự trách mình vì đã nuôi dưỡng dù chỉ một chút hy vọng mỏng manh nào. Nếu nàng đã rộng lượng đọc bức thư này, thì nàng đã đáp ứng tất cả những gì tôi dám mơ ước, dẫu cho tôi chẳng có gì phải sợ bị từ chối.
